Վահան Թէքէեանի թարգմանությամբ
Ներկայացված է ըստ՝
Վահան Թէքէեան, Ամբողջական երկեր, հատ. 5. Ոտանաւոր թարգմանութիւններ, Գահիրէ, 1949
Վահան Թէքէեան
Վահան Թէքէեան
21.01.1878, Կ. Պոլիս - 04.04.1945, Գահիրէ

Բանաստեղծ, հասարակական գործիչ

Հայ մեծանուն բանաստեղծ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Ուսանել է Կ. Պոլսի Պերպերյան, Կեդրոնական վարժարաններում։ Խմբագրել է «Շիրակ», «Արեւ» և այլ պարբերականներ։ Թարգմանել է Շառլ Բոդլերի, Վիլյամ Շեքսպիրի և այլոց գործերը։ 1949 թ. Գահիրեում հրատարակված իր «Ամբողջական երկեր»-ի 5-րդ հատորում ամփոփված են Շեքսպիրի 22 հնչյակների հոյակապ թարգմանությունները։

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Ժամացոյցին վրայ պատի երբ կը համրեմ ես ժամերն,
Ու կը դիտեմ մերկ լոյսին անկումը ժանտ ցայգին մէջ,
Երբ կը տեսնեմ մանիշակն՝ հիմա հակած յոգնաբեկ,
Ու ճերմակով արծաթուած սեւ խոպոպները այն պերճ,

Այրիացած երբ իրենց տերեւներէն կը տեսնեմ
Այն մեծ ծառերն որ էին հովանի մեծ հօտերուն
Եւ կանանչ բերքը ամրան երբ կը գտնեմ աչքիս դէմ՝
Որայ կապուած ու դագաղ դըրուած դէմքով դեղնագոյն.

Կը մըտածեմ այն ատեն գեղեցկութեանդ բախտին՝
Որ պիտի ինքն ալ անցնի ինչպէս ամէն աղուոր բան
Որք կը մեռնին՝ մինչ ուրիշ բաներ կեանքի նոր կուգան.

Ոչինչ կրնայ արգիլել ժամանակի գերանդին
Դըպելու քեզ ալ՝ բացի քու սերունդէդ հարազատ՝
Որ անոր դէմ պիտ' ելլէ երբ յարձակի ան վըրադ:

18

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date;
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimmed:
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow'st,
Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st.
 
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

Պէ՞տք է որ քեզ բաղդատեմ աղւոր օրուան մը ամրան.
Ո՛չ, աւելի քաղցր ես դուն և աւելի հաճելի,
Վայրագ հովերն սասանած բողբոջներուն ջարդ կուտան,
Ամառը շատ կարճատեւ պայմանաժամ մը կ'ապրի*։

Ունին աչքերն երկնքի երբեմն հուր մը շատ վառ,
Եւ կ'աղօտի, կը սեւնայ, երբեմն իր գոյնն ոսկեթուխ,
Կը կորսնցնէ ամէն գեղ վաղ կամ ուշ գեղն իր պայծառ,
Արկածի մէջ կամ բնութեան փոփոխավար ընթացքով:

Ոչինչ եղծել բայց կրնայ յաւերժական քու ամառդ,
Գեղըդ չ'անցնիր ու պիտի չըպարծենայ մահն երբեք,
Թէ կը տեսնէ իր շուքին մէջ քու շրջիլդ յոգնաբեկ:

Այնքան ատեն՝ որ սրտին տրոփելն զգայ այստեղ մարդ,
Որ տեսնող աչք մ'ըլլայ հոս, պիտի տաղերն այս ապրին
Ու դարէ դար անցընեն պիտի ըզքեզ Յաւերժին:

* Գրքի բնօրինակում տպագրական բացթողմամբ՝ «կ'ապ ։» («րի» տառերը թափված են):

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,
And make the earth devour her own sweet brood;
Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,
And burn the long-lived Phoenix in her blood;
Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,
And do whate'er thou wilt, swift-footed time,
To the wide world and all her fading sweets;
But I forbid thee one most heinous crime:
O, carve not with thy hours my love's fair brow,
Nor draw no lines there with thine antique pen;
Him in thy course untainted do allow
For beauty's pattern to succeeding men.
 
Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,
My love shall in my verse ever live young.

Համայնակեր ժամանա՛կ, կըրծէ՛ ճանկերն առիւծին.
Ստիպէ՛ հողն որ լափէ իր զաւակները բոլոր.
Վայրագ վագրին ալ խըլէ՛ դուն ժանիքները հըզօր
Եւ իր արեան մէջ անմահ փիւնիկն այրէ՛ վերստին:

Եղանակներն՝ անցքիդ վրայ ըրէ՛ զըւարթ կամ մըռայլ,
Ո՛վ փութաջան ժամանակ. ըրէ՛ երկրին մեր հըսկայ,
Գեղեցկութեանցն իր ամէն՝ ինչ որ հաճոյ քեզ կուգայ՝
Բայց սա՛ ոճիրն ահռելի թո՛ղ քեզ ըլլայ արգիլեալ. —

Ո՛չ, մի՛ նըշեր քու ժամերդ աղուոր ճակտին վրայ սիրոյս,
Մի՛ փորեր հոն ոչ մէկ գիծ, եւ թոյլ տո՛ւր որ ապագան
Տեսնէ տիպար մ'իր վըրայ գեղեցկութեան, քաղցրութեան:

Սակայն եթէ յոռեգոյնն ալ գործելով դուն տաս խոյս՝
Իմ սիրականըս մընայ պիտի, ո՛վ ծեր ժամանակ,
Տաղերուս մէջ թարմ յաւէտ, աւերներուդ հակառակ...:

22

My glass shall not persuade me I am old,
So long as youth and thou are of one date,
But when in thee time's furrows I behold,
Then look I death my days should expiate:
For all that beauty that doth cover thee
Is but the seemly raiment of my heart,
Which in thy breast doth live, as thine in me.
How can I then be elder than thou art?
O therefore, love, be of thyself so wary
As I not for myself but for thee will,
Bearing thy heart, which I will keep so chary
As tender nurse her babe from faring ill:
 
Presume not on thy heart when mine is slain;
Thou gav'st me thine, not to give back again.

Իմ հայելիս պիտի զիս չըհամոզէ թէ ծեր եմ
Այնքան ատեն որ դուն միշտ պիտի ըլլաս ծաղկատի.
Բայց երբ վըրադ տարիքին տեսնեմ հետքերը դժխեմ՝
Պիտի խորհիմ որ կրնայ մօտենալ մահն ալ ինծի:

Զի քեզ պատող այդ ամբողջ գեղեցկութիւնն ոչ այլ ինչ
Է՝ բայց եթէ արժանի լուսահանդերձն իմ սրտիս,
Որ քու կուրծքիդ մէջ կ'ապրի, քուկդ-իմինիս մէջն է մինչ,
Ի՞նչպէս ուրեմըն կրնամ քեզմէ տարեց գտնել զիս:

Ուստի, հոգի՛ս, հոգ տար քեզ՝ ինչպէս որ ես ինձ կ'ընեմ
Ո՛չ թէ ինծի՝ քեզ համար, ե՛ս որ քու սիրտըդ ունիմ
Եւ մանուկի մը պէս զայն կը պաշտպանեմ բախտին դէմ:

Եւ մի՛ կարծեր թէ երբեք պիտի կրնաս, ո՛վ սէրդ իմ,
Սիրտըդ գտնել վերըստին երբոր մեռած ըլլամ ես.
Ետ չառնելու պայմանով դուն զայն ինծի տըւած ես:

23

As an imperfect actor on the stage,
Who with his fear is put besides his part,
Or some fierce thing replete with too much rage,
Whose strength's abundance weakens his own heart;
So I, for fear of trust, forget to say
The perfect ceremony of love's rite,
And in mine own love's strength seem to decay,
O'ercharged with burden of mine own love's might:
О let my books be then the eloquence
And dumb presagers of my speaking breast,
Who plead for love, and look for recompense,
More than that tongue that more hath more expressed.
 
О learn to read what silent love hath writ:
To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Զերդ դերասան մը միջակ որ կը մոռնայ բեմին վրայ
Վախէն՝ իր դերը խաղալ ինչպէս գիտէր, կրնար զայն,
Կամ բարկացոտ մը շարժող մոլեգնութեամբ միմիայն
Զոր զայրոյթը իր սաստիկ մերթ նըւաղիլ իսկ կուտայ:

Ես, անվըստա՛հ իմ վըրաս, կը թերանամ շատ անգամ
Կրկնել ծէսերը սիրոյ մինչեւ վերջին կէտն իրենց,
Եւ կը թուիմ կորուսած ըլլալ սիրոյս ուժը մեծ՝
Այնքան անոր զօրութեան տակ ընկճուած զիս կ'զգամ:

Ա՜հ, թող գիրքերս, այն ատեն, ըլլան համր այլ պերճախօս
Իմ թարգմաններս ու սրտիս դատն ալ ուզեն պաշտպանել
Վարձքը իրենց՝ աւելի լաւ քան բերանս ըրաւ հոս:

Սորվէ՛ կարդալ ինչ որ սէրն այստեղ դըրեց գաղտնօրէն:
Սէրդ այնքան նուրբ, այնքան լի է բընազդով ապահով
Որ ան կրնայ, այնպէս չէ՞, լըսել մինչեւ իսկ աչքով:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,
The dear repose for limbs with travel tired,
But then begins a journey in my head,
To work my mind, when body's work's expired;
For then my thoughts (from far where I abide)
Intend a zealous pilgrimage to thee,
And keep my drooping eyelids open wide,
Looking on darkness which the blind do see;
Save that my soul's imaginary sight
Presents thy shadow to my sightless view,
Which, like a jewel (hung in ghastly night),
Makes black night beauteous, and her old face new.
 
Lo thus by day my limbs, by night my mind,
For thee, and for myself, no quiet find.

Աշխատանքէն պարտասած՝ ես կը փութամ անկողին
Որ քաղցր անդորր մը կուտայ իր արշաւէն խոնջ մարմնին,
Բայց կ'սկըսի այն ատեն ճամբորդութիւնը գըլխուս,
Եւ կը գործէ միտքս՝ երբոր մարմինս հանգչած է ալ հուսկ:

Խոհերս ամբողջ տունէս դուրս կուգան ուխտի դէպի քեզ
Բարեպաշտիկ թափօրով, պահանջելով աչքերէս
Որ չըգոցուին ու մընան մութի ծովին վըրայ բաց,
Ծովին անհուն որ կոյրերն է յաւիտեան շուրջ պատած:

Բայց այն ատեն կը բերէ իմ հոգիս կոյր աչքիս դէմ
Կախել պատկերդ՝ որ ըլլա՜ր կարծես շողակ մը փայլուն,
Կը նորոգէ ու աղուոր կ'ընէ գիշերը դժխեմ:

Ահա վիճակըս ուրեմն. մարմինս՝ մէջն արեւուն,
Հոգիս՝ գիշերն, հարուածուած ինձմէ, քեզմէ փոխն ի փոխ
Կը զրկըւին հանգիստէն սիրտն ու մարմինը գգուող:

32

If thou survive my well-contented day,
When that churl Death my bones with dust shall cover,
And shalt by fortune once more re-survey
These poor rude lines of thy deceased lover,
Compare them with the bett'ring of the time,
And though they be outstripped by every pen,
Reserve them for my love, not for their rhyme,
Exceeded by the height of happier men.
O then vouchsafe me but this loving thought:
'Had my friend's Muse grown with this growing age,
A dearer birth than this his love had brought
To march in ranks of better equipage:
 
But since he died, and poets better prove,
Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Երբ ոսկորներըս փոշով ծածկած ըլլայ մահը բիրտ,
Ու երջանիկ կեանքէս վերջ եթէ երկար ապրիս դուն
Ու պատահմամբ դեռ կարդաս խեղճ տաղերը սիրողիդ,
Դիր զանոնք դէմն այդ օրուան գեղեցկագոյն տաղերուն.

Եւ եթէ վար իսկ գտնես նըման ուրիշ շատերէ՝
Պահէ իրենց մէջ պահուած անհուն սիրոյս պատճառաւ,
Ու ոչ երբեք արժէքին՝ որմէ շատ բարձրը հարկա՛ւ
Քերթողներու վըրայ նոր պիտի քու միտքըդ գտնէ:

Խորհէ՛ սիրով այն ատեն, — «Եթէ մուսան իր մեծցած
Ըլլար մեծցող դարուս հետ, բարեկամիս սէրը ծնէր
Գեղեցկագոյն զաւակներ՝ էն աղուորին հաւասար.

Բայց քանի որ ան մեռած է և իրեն յաջորդած
Են ուրիշ նոր քերթողներ՝ պիտի կարդամ լաւագոյն
Իրենց ոճին պատճառաւ զանոնք եւ զինք իր սիրոյն:»

34

Why didst thou promise such a beauteous day,
And make me travel forth without my cloak,
To let base clouds o'ertake me in my way,
Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?
'Tis not enough that through the cloud thou break,
To dry the rain on my storm-beaten face,
For no man well of such a salve can speak,
That heals the wound, and cures not the disgrace:
Nor can thy shame give physic to my grief;
Though thou repent, yet I have still the loss:
Th'offender's sorrow lends but weak relief
To him that bears the strong offence's cross.
 
Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,
And they are rich and ransom all ill deeds.

Ինչո՞ւ այնքան աղուոր օր մ'ինձ խոստացար ու ճամբայ
Զիս հանեցիր անկրկնոց՝ եթէ պիտի ամպերուն
Թոյլ տայիր որ զիս յանկարծ շրջապատեն և մընայ
Քու հըրապոյրըդ անոնց խոնաւ ծուխին տակ թաքուն:

Բաւ չէ հիմա որ ճեղքես մըշուշն՝ որպէսզի վըրան
Մըրրկահար իմ դէմքիս չորնան դաժան անձրեւներն.
Ինչի՞ս է պէտք միմիայն վէրքը բուժող բալասանն,
Երբոր պատճառը անոր ան չի բառնար նոյն ատեն:

Քու ամչնալդ ալ երբեք դարման մը չէ իմ ցաւիս.
Կը զղջաս դուն, բայց կորուստըս անով չի պզտիկնար.
Հարուածողին վիշտը երբ հարուածէն է նըւազ ծանր:

Բայց արցունքներն որոնցմով դուն իմ վըրաս կը հակիս
Մարգարիտներ են սիրոյ այնքան հարուստ՝ որ ամէն
Նախատինք, վէրք ու հարուած անդարձօրէն կը սրբեն:

38

How can my Muse want subject to invent
While thou dost breathe, that pour'st into my verse
Thine own sweet argument, too excellent
For every vulgar paper to rehearse?
O give thyself the thanks if aught in me
Worthy perusal stand against thy sight,
For who's so dumb that cannot write to thee,
When thou thyself dost give invention light?
Be thou the tenth Muse, ten times more in worth
Than those old nine which rhymers invocate,
And he that calls on thee, let him bring forth
Eternal numbers to outlive long date.
 
If my slight Muse do please these curious days,
The pain be mine, but thine shall be the praise.

Ի՞նչպէս կրնայ ամլանալ մուսաս՝ քանի կ'ապրիս դուն,
Դո՛ւն տաղերուս մէջ սփռող քու մտածումըդ անուշ,
Այնքան չքնաղ որ իրօք թուղթի այս թերթը փտտուն
Պիտի երբեք չըկրնայ զանի կնքել քաղցրայուշ:

Շընորհակալ պէտք է քեզ ըլլալ՝ եթէ պատահմամբ
Գտնես այստեղ դուն տողեր՝ կարդացուելու արժանի.
Եւ ո՞վ կրնայ մընալ համր՝ երբոր դուն ինքըդ անձամբ
Կը հայթայթես նիւթ մ'այնքան ճաճանչումով, փառքով լի:

Եղիր մուսան տասներորդ, աւելի թանկ տասն անգամ
Քան ինը ծեր մուսաներն և թո՛ղ քենէ ներշնչեալն
Յաւերժակեաց տաղերու կարենայ ինքն ալ կեանք տալ:

Եւ եթէ, ա՛հ, հաւնըւիլ ապագայէն կարենամ՝
Թող ատոր մէջ միմիայն վաստակը ի՛մըս ըլլայ
Եւ ըլլայ քուկըդ պատիւն ամբողջական ու անմահ:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,
How to divide the conquest of thy sight:
Mine eye my heart thy picture's sight would bar,
My heart mine eye the freedom of that right.
My heart doth plead that thou in him dost lie
(A closet never pierced with crystal eyes),
But the defendant doth that plea deny,
And says in him thy fair appearance lies.
To 'cide this title is impanneled
A quest of thoughts, all tenants to the heart,
And by their verdict is determined
The clear eye's moiety and the dear heart's part:
 
As thus: mine eye's due is thy outward part,
And my heart's right thy inward love of heart.

Սիրտս ու աչքերս իրարու հետ կը կռուին անընդհատ՝
Թէ ո՛վ է որ աւելի աղէկ կրնայ տեսնել քեզ.
Կ'ուզեն աչքերըս խըլել այդ իրաւունքը սըրտէս,
Սիրտս աչքերուս կը յայտնէ՝ թէ կարող չեն ընել այդ։

Սրտիս փաստն է՝ թէ արդէն կը գտնուիս դուն իր մէջ,
Խո՛րշ անթափանց՝ ուր ո՛չ մէկ բիւրեղ նայուածք կը հասնի.
Սակայն աչքերըս կ'առնեն ահա դերը պաշտպանի՝
Հաստատելով թէ իրե՛նք միայն տէրն են տեսքիդ պերճ:

Եւ լուծելու համար վէճն, երդուեալները՝ իմ խոհերս,
Որ են ճորտերը սրտին, արդարօրէն կը վճռեն
Բաժինն յստակ նայուածքին, տեղըդ՝ քնքուշ սրտէս ներս,

— Կը պատկանի՛ աչքերուս շահը տեսքիդ մարմնեղէն,
Եւ իրաւունքը սրտիս ուրիշ բան չէ՛ բայց միայն
Երանասփիւռ քու սրտիդ մըտերիմ սէրն անսահման:

49

Against that time (if ever that time come)
When I shall see thee frown on my defects,
When as thy love hath cast his utmost sum,
Called to that audit by advised respects;
Against that time when thou shalt strangely pass,
And scarcely greet me with that sun, thine eye,
When love, converted from the thing it was
Shall reasons find of settled gravity:
Against that time do I insconce me here
Within the knowledge of mine own desert,
And this my hand against myself uprear,
To guard the lawful reasons on thy part.
 
To leave poor me thou hast the strength of laws,
Since why to love I can allege no cause.

Ընդդէմ օրուան ուր գուցէ պիտի խոժոռ նայիս վրաս՝
Իմ թերութեանցըս համար և ուր քու սիրտըդ դարձած
Ըլլալով ռիշտ ու խոհեմ, պիտի բաշխած ինձ ըլլաս
Սիրոյ նուէրըդ վերջին ու ինձ գոցած սիրտըդ բաց:

Ընդդէմ օրուան ուր գուցէ անցնիս երթաս առջեւէս
Իբր օտարի մ'առջեւէն՝ բարեւելով զիս հազիւ
Այն աչքերով որ եղած էին իմ վառ արեւներս
Քու ոչ-սիրոյդ հիմ ընող շատ մը խելօք, լուրջ հաշիւ:

Այդ օրուան դէմ՝ ես կանխաւ կը զօրանամ՝ սորվելով
Իմ քիչ արժէքս ու արդէն զինելով ձեռքս ինծի դէմ՝
Որպէսզի դուն միշտ արդար ու անիրաւ ես ըլլամ,

Որ մեղքցուի՛մ ես՝ բայց դուն մընաս անմեղ, անխըռով,
Քանի որ, ա՜հ, չեմ կրնար ամենափոքր փաստը տալ
Թէ սիրուելու արժանի էր իմ սիրտըս սիրահար...:

55

Not marble nor the gilded monuments
Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,
But you shall shine more bright in these contents
Than unswept stone, besmeared with sluttish time.
When wasteful war shall Statues overturn,
And broils root out the work of masonry,
Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn
The living record of your memory.
'Gainst death and all oblivious enmity
Shall you pace forth; your praise shall still find room
Even in the eyes of all posterity
That wear this world out to the ending doom.
 
So, till the judgement that yourself arise,
You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Ոչ մարմարներն ու ոչ ալ իշխաններու ոսկեզօծ
Յուշարձանները ապրին պիտի այնքան որքան այս
Տաղերս ուժեղ, որոնցմով է որ պիտի դուն շողաս
Լաւ քան քարերն որոնց տուաւ ատենը բիւր կեղտ ու բոց:

Պատերազմներն երբ շրջած ըլլան շըքեղ արձաններն
Ու հիմն ի վեր տապալած ամէն պարիսպ Արէսի,
Ոչ սուրն եւ ոչ սըրավազ իր կըրակները պիտի
Կրնան սրբել աշխարհէս գոյութեանդ յուշը անծիր...:

Պիտի անվախ դուն դիմացն ելլես մահուան մոռացման,
Ու պիտի գովքըդ հնչէ սերունդներու ականջին
Ցըկատարումն աշխարհի և ցարարածըն վերջին.

Եւ այսպէս է որ մինչեւ արթընցընել պիտի գան
Դատաստանի շեփորներն՝ ապրիս պիտի անվըթար
Իմ տաղերուս և աչքին մէջ զոյգերու սիրահար...:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said
Thy edge should blunter be than appetite,
Which but today by feeding is allayed,
Tomorrow sharp'ned in his former might.
So, love, be thou: although today thou fill
Thy hungry eyes even till they wink with fullness,
Tomorrow see again, and do not kill
The spirit of love with a perpetual dullness:
Let this sad int'rim like the ocean be
Which parts the shore, where two contracted new
Come daily to the banks, that when they see
Return of love, more blest may be the view;
 
As call it winter, which being full of care,
Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Ո՛վ անուշ սէր, նորոգուէ՛: Մի՛ թողուր քեզ բթանալ
Իբր ախորժակ մը անյագ զոր յագեցումը այսօր
Կ'ընէ մեռած գըրեթէ եւ որ միշտ նոր ու աղուոր՝
Վերագտնէ պիտի վաղն իր ամբողջ ուժը դարձեալ:

Կամ՝ աւելի. եղի՛ր միշտ նոյնը եթէ իսկ, ո՛վ սէր,
Սոված աչքերըդ այսօր կուրնալու չափ լեցուցիր.
Ջանա՛ վաղն ալ անոնցմով տեսնել անուշ դէմքը իր
Եւ ծուլութեան մէջը մի՛ սիրոյ հոգին սպաններ:

Թո՛ղ այս դադարը տըխուր ըլլայ ինչպէս ովկիանն՝
Որ կը բաժնէ երկու ափ, ուր երկու նոր սիրահար
Երջանկութեամբ յարաճուն կուգան յուսալ միշտ զիրար.

Եւ կամ, ձմեռն ըլլայ թո՛ղ, որուն դաժան տրտմութեան
Մէջէն մեզի կ'երեւայ երեք անգամ աւելի
Թանկագին դարձը գարնան եւ աւելի՛ ցանկալի:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced
The rich proud cost of outworn buried age;
When sometime lofty towers I see down rased,
And brass eternal slave to mortal rage;
When I have seen the hungry ocean gain
Advantage on the kingdom of the shore,
And the firm soil win of the wat'ry main,
Increasing store with loss, and loss with store;
When I have seen such interchange of state,
Or state itself confounded to decay,
Ruin hath taught me thus to ruminate:
That Time will come and take my love away.
 
This thought is as a death, which cannot choose
But weep to have that which it fears to lose.

Երբ կը տեսնեմ սըրբուած ձեռքովն անգութ ատենին
Անցեալ ամբողջ դարերուն ճոխութիւնները հըպարտ,
Աշտարակները գոռոզ ինկած հողին վըրայ արդ
Եւ պըղինձն իսկ պըղծուած անձրեւներէն մոլեգին,

Երբ կը տեսնեմ ովկիանն՝ որ զերդ գազան սովահար
Իր ափերուն պետութեան կը լափէ հողը սակաւ,
Եւ կամ՝ ցամաքն՝ որ քիչ քիչ կ'ընկրկեցնէ ծովն անբաւ,
Այդպէս կորուստը մէկուն միւսին շահին եղած յա՛ր,

Երբ կը տեսնեմ ուժերու ես փոխանցումը այսպէս
Կամ սպառումը անոնց, — այդքան աւեր ինձ կ'ըսեն
Թէ իմ սէրս ալ պիտի օր մը ամփոփուի ատենէն.

Ու մտածումն այս վըրաս կը ծանրանայ մահուն պէս
Ու ան կրնայ արտասուիլ միայն, աւա՜ղ, զի ունի
Գանձ մ'ու անոր կորստեան վախը ամէն րոպէի:

71

No longer mourn for me when I am dead
Than you shall hear the surly sullen bell
Give warning to the world that I am fled
From this vile world with vildest worms to dwell;
Nay, if you read this line, remember not
The hand that writ it, for I love you so
That I in your sweet thoughts would be forgot,
If thinking on me then should make you woe.
Or if (I say) you look upon this verse,
When I (perhaps) compounded am with clay,
Do not as much as my poor name rehearse,
But let your love even with my life decay,
 
Lest the wise world should look into your moan,
And mock you with me after I am gone.

Երբ ես մեռնիմ՝ լա՛ց վըրաս այնքան ատեն միմիայն
Որքան լըսես ղօղանջիւնն այն զանգակին ողբաձայն՝
Ծանուցանող ամէնուն թէ ցած աշխարհն այս թողած
Կ'երթամ բնակիլ որդերուն հետ աւելի՛ եւըս ցած:

Ո՛չ իսկ յիշէ՛ այս տողերն եթէ աչքիդ տակ իյնան,
Ձեռքն որ զանոնք դըրոշմեց, զի կը սիրեմ քեզ ա՛յնքան՝
Որ յօժար եմ մեռնելու խոհանքիդ մէջ իսկ անուշ,
Եթէ իմ յուշըս մտքիդ համար ըլլայ պիտի փուշ:

Երբ դուն կարդաս այս քերթուածն ու ես դարձած ըլլամ հող,
Բերնէդ չ'ելլէ թո՛ղ բընաւ իմ խեղճ անունըս եւ թո՛ղ
Քու սէրըդ ալ կորսըւի իմ կեանքիս հետ կորսըւող:

Զի կը վախնամ, կը վախնա՛մ որ այս աշխարհն իմաստուն
Մահէս յետոյ կը ծաղրէ ինծի հետ քեզ ալ երբ դուն
Չըկրնաս ցաւըդ զսպել ու զայն ցոյց տաս ամէնուն:

73

That time of year thou mayst in me behold
When yellow leaves, or none, or few, do hang
Upon those boughs which shake against the cold,
Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.
In me thou seest the twilight of such day
As after sunset fadeth in the west,
Which by and by black night doth take away,
Death's second self, that seals up all in rest.
In me thou seest the glowing of such fire
That on the ashes of his youth doth lie,
As the death-bed whereon it must expire,
Consumed with that which it was nourished by.
 
This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,
To love that well which thou must leave ere long.

Դուն կը տեսնես իմ վըրաս տարուան այն պահն՝ ուր դեղին
Տերեւք կամ ո՛չ մէկ տերեւ եւ կամ քիչեր կը կախուին
Ցըրտասարսուռ թուփերէն՝ երգչախումբե՛ր քայքայուած
Ուր դեռ երէկ կը լսուէր ձայնը թռչնոց դաշտաց:

Իմ վըրաս դուն կը տեսնես իրկունն օրուան մը՝ մեռնող
Հորիզոնին վրայ, արփւոյն մայրամուտէն ետք անշող,
Երբ կը տիրէ քիչ առ քիչ գիշերը սեւ, քո՛յր մահուան,
Որ ա՛լ կ'ուզէ որ հանգչի իր ծոցին մէջ ամէն բան:

Կը տեսնե՛ս դուն իմ վըրաս վերջին ճաճանչն ալ հուրի
Մ'որ կը փայլի մոխրին վրայ իր թարմութեան երբեմնի
Եւ կը մեռնի այն շունչէն իսկ որ ապրիլ զինք կուտայ:

Տեսած բաներդ այս ամէն թո՛ղ ամրացնեն սէրդ հիմա
Եւ ընծայեն քու աչքերդ ա՛լ աւելի սիրելի
Ինչ որ շուտով, շատ շուտո՛վ պիտի քեզմէ բաժնուի:

74

But be contented when that fell arrest
Without all bail shall carry me away,
My life hath in this line some interest,
Which for memorial still with thee shall stay.
When thou reviewest this, thou dost review
The very part was consecrate to thee:
The earth can have but earth, which is his due;
My spirit is thine, the better part of me.
So then thou hast but lost the dregs of life,
The prey of worms, my body being dead,
The coward conquest of a wretch's knife,
Too base of thee to be remembered:
 
The worth of that is that which it contains,
And that is this, and this with thee remains.

Սակայն վախ մի՛ ունենար, երբոր վըճիռն անյեղլի
Հեռացուցած զիս ըլլայ այս աշխարհէն. մաս մը դեռ
Կեանքէս մընայ պիտի հոս՝ տաղերուս մէջը անմեռ
Զոր դուն պահես պիտի միշտ՝ իբր յուշաձօն մը ինծի:

Եւ երբ կարդաս դուն զանոնք՝ պիտի գտնես հոն ինչ որ
Տուած էի քեզ կեանքէս. հողը կրնայ առնել ետ
Իր իրաւունքն՝ հողը լոկ, քու իրաւունքդ է յաւէտ
Լաւագոյն մասն էութեանս՝ հոգիս ու միտքըս բոլոր:

Այսպէս, մարմինն երբ մեռնի՝ կորսնցուցած պիտ' ըլլաս
Մըրուրը լոկ, ճճեաց կերն ու զոհը վատ դաշոյնին,
Շատ չնչին բան որպէսզի դեռ մըտածես իմ վըրաս:

Իրենց մէջի նիւթերովն անօթները կը յիշուին.
Պարունակեց անցաւոր կեանքըս սիրող իմ հոգիս
Եւ այդ հոգին կը մընայ, զայն դուն ամբողջ հոս ունիս:

91

Some glory in their birth, some in their skill,
Some in their wealth, some in their body's force,
Some in their garments, though new-fangled ill,
Some in their hawks and hounds, some in their horse;
And every humour hath his adjunct pleasure,
Wherein it finds a joy above the rest;
But these particulars are not my measure:
All these I better in one general best.
Thy love is better than high birth to me,
Richer that wealth, prouder than garments' cost,
Of more delight than hawks and horses be;
And having thee, of all men's pride I boast:
 
Wretched in this alone, that thou mayst take
All this away, and me most wretched make.

Ոմանք իրենց ծագումով կը պարծին, այլք՝ տաղանդով,
Հարստութեամբը՝ ասոնք և զօրութեամբը՝ անո՛նք,
Կան որ հագուստն իրենց նոր՝ թէեւ տգեղ, կ'ընէ սոնք,
Ոմանց բազէն, դահն ու ձին կը կազմեն փառքն ապահով:

Անձնիւրն ունի իր հաճոյքը՝ զոր կ'ընտրէ այլոց դէմ, —
Սակայն ոչ մէկը անոնց ինձ համար է յօրինուած
Եւ կ'ըմբոշխնեմ ես վայելք մը ամենէն գերազանց՝
Երբ բարիքներն այդ բոլոր մէկ հատի մէջ կը գտնեմ:

Ինծի համար սէրդ է բա՛րձր՝ ծընունդէն բարձրագոյն,
Աւելի ճոխ քան բոլոր ճոխութիւններն միատեղ
Եւ կը պարծիմ թէ քեզմով տէր եմ փառքին գերագոյն:

Եւ լոկ թշուառ եմ քանզի կրնաս բախտն այս յորդագեղ
Յանկարծակի օր մ'ինձմէ ամբողջապէս առնել ետ
Եւ ամենէն թշուառէն թշուառ ընել զիս յաւէտ:

92

But do thy worst to steal thyself away,
For term of life thou art assured mine,
And life no longer than thy love will stay,
For it depends upon that love of thine.
Then need I not to fear the worst of wrongs,
When in the least of them my life hath end;
I see a better state to me belongs
Than that which on thy humour doth depend.
Thou canst not vex me with inconstant mind,
Since that my life on that revolt doth lie.
O what a happy title do I find,
Happy to have thy love, happy to die!
 
But what's so blessed-fair that fears no blot?
Thou mayst be false, and yet I know it not.

Ըրէ՛ կրցածըդ ինձմէ խուսափելու համար ա՛լ,
Գիտեմ թէ քեզ ունենամ պիտի ամբողջ կեանքիս մէջ.
Շիջումին հետ քու սիրոյդ կեանքըս գտնէ պիտի վերջ
Քանզի այդ սէրը միայն կրնայ անոր սնունդ տալ:

Ուրեմըն ես չեմ վախնար տառապանքէն մեծագոյն
Քանի որ կեանքըս պիտի փոքրագոյնին հետ դադրի.
Ու չէ՛ իմ բախտըս այնքան անգըթօրէն վըշտալի
Զի կապուած չէ ան այստեղ քու քըմայքիդ խաղերուն:

Դուն չես կրնար զիս տանջել զիս լըքելով, զի վախճանն
Ըլլար պիտի ան կեանքիս. երջանիկ եմ յաւիտեան
Սիրոյդ համար և յետոյ՝ իր պատճառաւ մեռնելուս:

Բայց ո՞ր նըսեհը փայլուն զերծ է բոլոր բիծերէն,
Չէ՞ որ կրնաս ուրիշին տուած ըլլալ սիրտդ արդէն
Ու ես կրնամ դեռ սիրոյդ վրայ չունենալ տարակոյս:

93

So shall I live, supposing thou art true,
Like a deceived husband; so love's face
May still seem love to me, though altered new;
Thy looks with me, thy heart in other place:
For there can live no hatred in thine eye,
Therefore in that I cannot know thy change.
In many's looks, the false heart's history
Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,
But heaven in thy creation did decree
That in thy face sweet love should ever dwell;
What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,
Thy looks should nothing thence but sweetness tell.
 
How like Eve's apple doth thy beauty grow,
If thy sweet virtue answer not thy show!

Պիտի ապրիմ կարծելով, զերդ ամուսին մը խաբուած,
Հաւատարիմ ըզքեզ միշտ, ու պիտի դէմքը սիրոյ
Սիրով լեցուն դեռ ինծի թըւի, ըլլայ իսկ փոխուած,
Նայուածքըդ գայ պիտի հետս՝ եթէ սիրտդ այլո՛ւր տայ զրոհ:

Աչքերուդ մէջ չի կրնար ատելութիւնը շողալ.
Անոնք չ'ըսեն պիտի ինձ թէ դուն փոխուած ես ինձ դէմ.
Կը կարդացուի անհաւատ սրտի մը վէպը յուզեալ
Ակնարկներու, ձեւերու, ծամածռութեան մէջ դժխեմ:

Սակայն երկինք, երբ քեզ ծնաւ, ուզեց որ դէմքըդ միայն
Սէրը շնչող երեւայ, յանցանքներդ ինչ ալ ըլլան
Անուշութիւն միմիայն կը կարդացուի աչքիդ մէջ:

Գեղեցկութիւնդ ի՜նչքան նման է Եւայի խնձորին,
Քանի որ չի բնակիր քու պատկերիդ ալ ետին,
Անմեղութիւն մը անուշ՝ արժող անոր տեսքը պերճ...:

99

The forward violet thus did I chide:
'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,
If not from my love's breath? The purple pride
Which on thy soft cheek for complexion dwells
In my love's veins thou hast too grossly dyed.
The lily I condemned for thy hand,
And buds of marjoram had stol'n thy hair;
The roses fearfully on thorns did stand,
One blushing shame, another white despair;
A third, nor red nor white, had stol'n of both,
And to his robb'ry had annexed thy breath,
But for his theft in pride of all his growth
A vengeful canker eat him up to death.
 
More flowers I noted, yet I none could see
But sweet or colour it had stol'n from thee.

Կշտամբեցի մանուշակն. — Ո՞ւրմէ կրցար, անուշ գո՛ղ,
Բացի շունչէ՛ն սիրելոյս, այդ անուշ բո՛յրը գողնալ,
Խըլել ո՞ւրկէ դուն կրցար դէմքիդ հըպարտ կապոյտն ալ
Եթէ ոչ միշտ սիրելւոյս երակներէն երկնաշող:

Մեղադրեցի շուշանին թէ կաթնորակ ձեռքերուդ
Կ'ուզէ կեղծել, տկխոզին*՝ առնել բան մը մազերէդ.
Կը դողային վարդերն ալ փըշապունջին իրենց հետ
Մին՝ ամօթէ կարմըրած, միւսը՝ վախէն ճեպ ճերմակ...

Վարդ մը ուրիշ՝ կողոպտած էր այդ երկուքն ալ վըրան.
Կողոպուտին իր քու շունչդ աւելցուցած՝ որդ մը բայց
Իր փառքին մէջ զայն պատժած էր մինչ եւ սիրտն իր
կըրծած...

Ուրիշ դեռ շատ ծաղիկներ շուրջըս գըտայ և սակայն
Չըտեսայ հատ մը գոնէ որ գոյնը կամ բոյրն իրեն
Քու հըմայքէդ անպատճառ գողցած չըլլար յայտնօրէն...:

* Գրքի բնօրինակում՝ «տկխոզին» (Շեքսպիրի բնագրի marjoram բառի դիմաց): Հավանաբար առաջացել է գրաշարման կամ մեքենագրության ընթացքում՝ հայերեն ստեղնաշարով marjo (տկխոզ) հավաքելու հետևանքով:

119

What potions have I drank of Siren tears,
Distilled from limbecks foul as hell within,
Applying fears to hopes, and hopes to fears,
Still losing when I saw myself to win!
What wretched errors hath my heart committed,
Whilst it hath thought itself so blessed never!
How have mine eyes out of their spheres been fitted
In the distraction of this madding fever!
О benefit of ill! now I find true
That better is by evil still made better,
And ruined love when it is built anew
Grows fairer than at first, more strong, far greater.
 
So I return rebuked to my content,
And gain by ill thrice more than I have spent.

Ի՞նչ ըմպելիք խըմեցի՝ արցունքներով ծովամարտ
Դըժոխքի չափ չարաշուք թորանոցի մէջ թորուած,
Յոյսերուս վախ խառնելով և խառնելով վախիս յոյս
Եւ կորուստներ տալով միշտ՝ շահիլ կարծած իսկ պահուս...

Սիրտըս գործեց, Աստուած իմ, ի՜նչ ողբալի սխալներ
Երբ աւելի երջանիկ ան դեռ երբեք եղած չէր,
Ի՜նչպէս աչքերս ալ իրենց դրախտէն հեռու յածեցան
Մոլորելով այս տենդին անպարագիծ խենդութեան:

Չարիքն ունի իր բարիքն. ան լաւագոյն կ'ընէ լաւն,
Ու քանդուած սէրն երբոր կը կառուցուի վերստին
Կ'ըլլայ աղուոր աւելի, ուժեղ ու մեծ՝ քան թէ հինն.

Եւ պատժըւած՝ կը դառնամ ես նըսեհիս իմ անբաւ
Եւ յանցանքիս շնորհիւ՝ երեք անգամ աւելի
Կը վաստըկիմ ես հիմա քան այն ինչ որ կորուսի...: