Սամվել Մկրտչյան | ՇԵՅՔ-ՍՊԻՐԻ ՀՆՉՅԱԿՆԵՐԸ

1

From fairest creatures we desire increase,

That thereby beauty's Rose might never die,

But as the riper should by time decease,

His tender heir might bear his memory:

But thou, contracted to thine own bright eyes,

Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,

Making a famine where abundance lies,

Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.

Thou that art now the world's fresh ornament

And only herald to the gaudy spring,

Within thine own bud buriest thy content,

And, tender churl, mak'st waste in niggarding:

Pity the world, or else this glutton be,

To eat the world's due, by the grave and thee.

Ժառանգ ենք տենչում ամենաչքնաղ էակներից մենք,
Որ անհիշատակ չնահատակվի վարդը պերճության.
Մինչ ալեւորին վախճան է բերում ժամանակը նենգ,
Նրա դեռատի զավակն է կրողն հիշատակության:
Բայց դու, սիրելիս, քո իսկ աչքերին կարգված լինելով,
Միայն սեփական նյութով ես սնում լույսդ բոցակեզ.
Ուր լիություն է, դու տարածում ես ահավոր մի սով
Եւ այդպես դառնում անգութ թշնամի` միայն ինքդ քեզ:
Դու, որ տակավին համայն աշխարհի պճնանքն ես անշեջ,
Նաեւ միածին ազդարարը քո ծաղկավետ գարնան,
Քո գոյությունը թաղում ես իզուր բողբոջներիդ մեջ
Եւ, քնքո՛ւշ ժլատ, կործանում ես մի սերունդ աննման.

Խղճա աշխարհին, որ չհամարեն մարդիկ քեզ ագահ,
Քանզի այս կյանքի հաճույքի կողքին գերեզմա՛ն էլ կա:

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.

Քառասուն ձմեռ երբ որ պաշարեն քո ճակատը վես
Եւ խոր ակոսներ փորեն դաշտի մեջ քո գեղեցկության,
Քո ջահելության չքնաղ զգեստը, որ սեգ է այնպես,
Դառնալու է մաշված ցնցոտի` անշուք եւ ունայն:
Եթե քեզ հարցնեն, թե որտեղ է քո պերճությունն անշեջ,
Կամ ուր են կորել կրքոտ օրերիդ գանձերը ընտրյալ,
Թե պատասխանես ` միայն փոս ընկած այդ աչքերի մեջ,—
Ինքնաանարգա՜նք միայն կլինի գովեստն այդ շռայլ:
Բայց ի՜նչ գովեստի արժան կդառնար պերճանքդ անմեռ,
Եթե ասեիր. «Չե՛ որ որդիս է այդ գեղեցկության
Կրողն արժանի, եւ թողությունս նրա մեջ է դեռ»—
Կ`իրականանա՜ր պերճանքդ նրա տեսքով աննման.

Այն նո՛ր կլինի, մինչդեռ դու արդեն ահել կլինես
Եւ տաք կտեսնես քո արյունը, որ սառած է այնպես:

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

Նայիր հայելուն եւ խոստովանիր քեզ նայող դեմքին`
Այն ժամն է հասել, որ դու ունենաս քո կրկնորդը նոր.
Իսկ թե երբեւէ չկերտես կյանքում քեզ նման մեկին,
Աշխարհին խաբած` դու օրհնությունից կզրկես մի մոր:
Որտե՞ղ է արդյոք այն գեղեցկուհին, ում ընդերքն անվար
Չուզենա հանկարծ քո սերմնացուներն իր հողում պահել.
Եւ կամ ի՞նչ է նա, որ դառնում է մի գերեզման անմար
Ինքնամոլության եւ չունի ժառանգ` իր տեսքին վայել:
Չե՞ որ ծնողիդ հայելին ես դու, եւ մայրդ քո մեջ
Տեսնում է կրկին իր ջահելության ապրիլը վսեմ:
Եւ դու ծերության պատուհաններից կտեսնես անվերջ
Ոսկե օրերդ, ու կնճիռներդ չեն թվա նսեմ:

Բայց թե ապրում ես, որ քեզ մոռանան մարդիկ առհավետ,
Մահացիր մենակ, ու քո պատկերը կմեռնի քեզ հետ:

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

Ո՜վ առատաձեռն պերճության պատկեր, ինչո՞ւ ես այդպես
Քո գեղեցկության ժառանգությունը վատնում քո վրայ.
Հիշի՛ր, չի տալիս ոչինչ անվճար բնությունը քեզ,
Այլ պարտք է տալիս, որ հատուցանես տվածը նրա:
Գեղեցի՛կ ժլատ, ասա` ինչո՞ւ ես միշտ չարաշահում
Շնորհն ընչավետ, որ տրվել է քեզ լոկ տալո՛ւ համար.
Անշահ վաշխառու, ասա` ինչո՞ւ ես քո ներսում պահում
Այդ մեծ գումարը` գտնելով այսպես ապրելն անհնար:
Ինքդ քեզանից անվերջ գնելով ու սակարկելով`
Դու քեզ ես խաբում ու քեզնից գնում քո անգին հոգին:
Երբ բնությունը քեզ կանչի դեպ իր հանգրվանն անթով,
Ի՞նչ ընդունելի կտակ կթողնես այդժամ բոլորին:

Անգործ պերճանքդ խավար գերեզման կմտնի քեզ հետ,
Բայց գործածվելով` կտակակատար կդառնա հավետ:

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Ժամերը, որոնք այնպես քնքշորեն արարեցին քեզ,
Եւ հայացքդ վառ, ուր ապրում են քո աչքերը անգին,
Անգութ դահիճներ կդառնան մի օր աչքերին քո հեզ
Եւ բռնակալներ` հավասարապես տգեղ աչքերին,
Քանզի անանդորր ժամանակը միշտ քշում է ամառն
Ու նրան, անարգ ձմռանն հանձնելով, խեղդում է անլուր.
Եղյամ է դառնում խեժը ծառերի, մեռնում է անտառն,
Ու ձյան բեռան տակ անպտղությունն է տիրում ամենուր:
Բայց եթե ամառն իրենից հետո չթողներ ոչինչ,
Եթե չզտեր սրվակում բանտած գերի մի կաթիլ,
Գեղեցկությունը անդարձ կկորցներ էությունն իր ջինջ
Եւ անհիշատակ կհալչեր, ինչպես աննշան փաթիլ.

Զտված ծաղիկներն անգամ ձմռանը մնում են անեղծ,
Խամրում արտաքուստ, սակայն չեն կորցնում էությունն իրենց:

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

Մի թող, որ ձմռան ձեռքերը եղծեն ամառը քո մեջ.
Այդ բիրտ ձեռքերը քեզ պիտի քամե՜ն մի ծաղկի նման:
Ինք՛դ մի սրվակ քաղցրաբույր դարձրու, գանձերդ անշեջ
Ուշիմ խնամիր, որ ինքնախողխող երբեք չդառնան:
Դու մի համարիր այս մեկն արգելված մի վաշխառություն,
Որ վճարողին դարձնում է այնպես գոհ ու երջանիկ.
Պարտավո՛ր ես դու կերտել քեզ նման ուրիշ էություն,
Կլինես այդժամ ուրախ ու խնդուն դու տասնապատիկ:
Դու տասնապատիկ կգերազանցես կյանքդ նախնական,
Եւ այդ տասը քո դեռ տասնապատիկ կյանքեր կտա քեզ:
Մահը ի՞նչ կանի, երբ ձեր ժամը գա տխուր հանդիպման,
Ոչի՛նչ,— միայն այն, որ սերունդներով դու պիտի ապրես:

Համառ մի՛ եղիր, քանզի չի տրված պերճությունն անմար`
Մահին զիջելու` որդերին ժառանգ կարգելու համար:

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

Երբ արեւելքում բացվում է վսեմ մի արեւացայտ,
Եւ արեւն անմար բարձրացնում է իր գլուխն հուրհրան,
Աչքերն ամենուր տուրք են մատուցում լույսին նորահայտ
Եւ, խոնարհվելով վեհությանն անբիծ, մեծարում նրան:
Երբ մագլցել է նա երկնաթռիչ սարը բարձրաբերձ,
Ինչպես եռանդով երիտասարդը ամենակարող,
Երկրավոր մարդիկ պաշտում են նրա պերճությունն անեղծ
Եւ դիտում նրա ուխտավորության ճամփան ոսկեշող:
Բայց երբ գերագույն ինչ-որ բարձունքից, կառքով հոգնաբեկ,
Ու երերալով մի ծերունու պես` թեքվում է օրից,
Չեն նայում մարդիկ նրա ծանրաքայլ ընթացքին երբեք,
Եւ աչքերն այդժամ անձայն թեքվում են հեգ ուխտավորից.

Այդպես նաեւ դու, լուռ հեռանալով կեսօրից քո թանկ,
Մեռնում ես անտես, երբ քեզնից հետո չես թողնում ժառանգ:

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

Ինքդ մեղեդի` ինչո՞ւ ես նվագն ունկնդրում տրտում,
Իզո՜ւր էք մրցում. խինդը իր մեջ է վայելում թովչանք:
Ինչո՞ւ ես սիրում այն, ինչ թախիծ է ծնում քո սրտում,
Ինչո՞ւ ես այդպես սիրով ընդունում ձանձրությունն անկյանք:
Եթե քաղցրալուր հնչյուններն անույշ ներդաշնակության
Համերաշխորեն նախատում են քո լսելիքն անվերջ,
Հիշիր, որ մեղմ է կորովը նրանց հանդիմանության,
Երբ խեղդում ես քո արժանիքները միայնության մեջ:
Նայիր, թե ինչպես մեկ լարը, դարձած քաղցր ամուսին,
Ներդաշնակորեն ձայնակցում է մոր եւ զավակի հետ,
Քաղցր նվագով երջանկացնում է մեկը երկուսին,
Եւ երեքն այդժամ հնչում են որպես մեկ երգ քաղցրավետ:

Այդ երգը նրանց բազմաձայնությամբ մի հնչյուն է ջինջ
Եւ ասում է քեզ` մենաձայն մահով չես շահի ոչինչ:

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

Արդյո՞ք երկյուղից, որ աչքերն այրու կթրջվեն համակ,
Անխոհեմաբար դու հանձնել ես քեզ մենակյաց կյանքին,
Սակայն իմացիր, եթե մահանաս մի օր անզավակ,
Աշխարհը լքյալ ողբալու է քեզ, հանց անայր մի կին:
Աշխարհը ինքը՛ կդառնա այրի ու կհեծեծա,
Որ չթողեցիր քեզանից հետո քո պատկերն անգին,
Մինչ դժբախտացած այրին ամուսնու դեմքը նորընծա
Տեսնելո՛ւ է դեռ իր զավակների աչքերում կրկին:
Տես, որ շռայլողն, որ այս աշխարհում վատնում է անվերջ,
Սոսկ տեղն է փոխում` հաճոյանալով աշխարհին համայն,
Սակայն աշխարհում պերճությունն, ավա՜ղ, չի մնում միշտ պերճ,
Եւ անգործացած գործածողն իսկույն կործանում է այն:

Ո՛չ մի զգացմունք ուրիշի հանդեպ չկա այդ կրծքում,
Երբ ի՛ր նկատմամբ նա այս հանցավոր ոճիրն է գործում:

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

Ամոթ է, չասե՛ս, թե մեկին է քո սիրտը նվիրված.
Դու, որ դարձել ես ինքդ քո հանդեպ այդքան անտարբեր.
Թեկուզ եւ ասես, թե հազարների կողմից ես սիրված,
Ամեն ոք գիտի, որ ոչ մի կնոջ չես պարգեւել սեր:
Քանզի քո սիրտը ատելությունն է պաշարել միայն,
Եւ անգամ քեզ հետ չես կարողանում դու համակերպվել.
Դու միշտ փորձում ես քարուքանդ անել պատերը քո տան,
Մինչդեռ բաղձանքդ պիտի լիներ այն վերստի՛ն կերտել:
Փոխի՛ր քո կյանքը, որ ես իմ հերթին մտքերս փոխեմ.
Ատելությունը միթե՞ հեզ սիրուց բարեկեցիկ է:
Ա՜խ, եղիր, ինչպես արտաքուստ ես դու ազնիվ ու խոհեմ,
Ասա՛ բոլորին, որ չարը քո մեջ միայն կեղծիք է,

Ուրիշ անձ դարձիր, փոխիր քո բոլոր մտքերն իմ սիրույն,
Որ քո պերճանքը հավետ ունենա իր կյանքը ուրույն:

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

Որքան որ արագ պիտի թառամես, նույնքան եւ արագ
Զավակներիդ մեջ կծաղկես կրկին, ինչպես նորահարս,
Նրանց կհանձնես քո պատանեկան արյունն անվարակ,
Հավետ հեռացած ջահելությունից` ջահե՛լ կմնաս:
Այստեղ են ապրում ողջախոհություն, սերունդ ու պերճանք,
Իսկ նրանցից դուրս խենթություն է եւ ծերություն տկար:
Եթե պատրաստի լիներ ամեն ինչ, էլ չեր լինի կյանք,
Եւ վաթսուն տարում բովանդակ աշխարհն հավետ փուլ կգար:
Թող նրանք, որոնց բնությունն այնքան արատներ տվեց,
Մահանան այդպես անարտահայտիչ, կոպիտ ու անծին,
Բայց քեզ նա պերճանք եւ արժանիքներ միայն պարգեւեց,
Եւ վարձահատույց դու պիտի լինես նրա տվածին.

Նա քո պատկերով կնիքն է կերտել իր գեղեցկության,
Որ միշտ բազմանա քո դրոշմը եւ ապրի հավիտյան:

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Երբ հաշվում եմ ես իմ ժամացույցի ժամերը բոլոր
Եւ տեսնում` ինչպես օրն է ընկղմվում մութ գիշերվա մեջ.
Երբ նայում եմ ես մանուշակներին թորշոմ ու մոլոր
Եւ թուխ մազերին, որ արծաթավուն են դառնում անվերջ.
Երբ բարձրաթռիչ ծառերն են զրկվում կանաչ սաղարթից,
Որոնց ստվերին հոտն էր քիչ առատ շոգից ծվարում.
Երբ հավաքելով խուրձեր են շինում ամառվա խոտից,
Ալեւորի պես մի սայլի վրա դնում ու տանում,
Ա՜խ, չքնաղ դեմքդ լցնում է այդժամ սիրտս սարսուռով,
Որ դու էլ մի օր նենգ ժամանակի զոհը կդառնաս,
Քանզի թե՛ ծաղկունք, թե՛ գեղեցկություն կմեռնեն շուտով
Եւ այնքան արագ, որքան ծաղկում է ամեն դեռահաս:

Ոչինչ չի փրկվի այս ժամանակի գերանդուց դաժան,
Բայց քո զավակով հավե՛տ կմնաս հիշվելու արժան:

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

Երանի թե դու քոնը լինեիր, բայց, ո՜չ, սիրելիս,
Ապրում ես թեեւ, սակայն դու արդեն ինքդ քոնը չես:
Պատրաստ պիտ լինես կյանքիդ վախճանը դիմավորելիս
Եւ քո գեղեցիկ պատկերը պիտի ուրիշին հանձնես:
Գեղեցկությունը, որ դարձրել է քեզ իրեն վարձակալ,
Թող որ չունենա ոչ մի հաշվարկում քո կենաց օրոք.
Կ գտնես դու քեզ եւ կսովորես քո պարտքին անսալ `
Քո տոհմն հանձնելով ուրիշին եւ ո՛չ մահին անողոք:
Ո՞վ է հանդուրժում, որ այդպես փլվի տունը վեհաշեն,—
Այն տունը, որին ընտանիքը պիտ դառնա հովանի
Ձմռան ալեկոծ փոթորիկների եւ հողմերի դեմ
Եւ մահվան ահեղ ցրտի ցասումից նրան պաշտպանի.

Ասա, ո՞վ է իր պերճանքը վատնում, եւ հիշիր, անգին,
Հայր ես ունեցել, եւ թող որ նույնը ասի քո որդին:

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

Ես չեմ քաղում իմ դատողությունը աստղերից պայծառ.
Բայց թվում է ինձ, թե օժտված եմ ես աստղագիտությամբ`
Ո՛չ գուշակելու, թե մեր ապագան բարի է կամ չար,—
Սով, համաճարակ կամ եղանակներ ցասկոտ ու անամպ:
Չեմ կարող նաեւ ճակատագիրը մեկնել մոտավոր,
Վկայակոչել փոթորիկ, անձրեւ եւ հողմեր անսանձ,
Մարգարեանալ, թե արքաներից ո՛րն է բախտավոր,
Երբ լուրթ երկնքում պարզ նշաններ կան` ուղղված նրանց:
Գիտելիքներս ես ձեռք եմ բերում քո վառ աչքերից
Եւ այդ մշտատեւ լուսատուներով անվերջ գուշակում,
Որ պերճության հետ ճշմարտությունը կդառնա անբիծ.
Եթե ինքդ քեզ մենակեցությամբ չես շրջափակում,

Իսկ թե ոչ` այս մեկն ես գիտեմ որպես նախիմացություն`
Դու նույն բախտն ունես, ինչ ունեն պերճանք եւ ճշմարտություն:

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

Երբ խորհում եմ, թե ինչպես աշխարհում ամեն աճող բան
Կատարելության հասնում է այնպես կարճ ժամանակով,
Որ աճը նրա հավասարվում է լոկ ոչնչության
Եւ մեկնաբանվում աստղերի գաղտուկ մի նշանակով.
Երբ խորհում եմ, որ աճում են մարդիկ ծաղիկների պես,
Եւ նույն երկնքի ուրախությունն ու վիշտն է նրանց հետ,
Թոշնում են շուտով, գունատվում հասուն ավշի մեջ իրենց,
Եւ դուրս է ընկնում հիշողությունից պերճանքը հավետ,—
Անհաստատության խոհերը այդժամ քո կողմն են շրջվում,
Եւ քո անաղարտ ջահելությունն է հառնում իմ առջեւ,
Տեսնում եմ այդժամ, թե տարիներդ ինչպես են կորչում,
Քո պայծառ օրվան ինչպես է հաղթում կեսգիշերը սեւ:

Ժամանակի դեմ այսպես կռվելով հանուն քո սիրույ`
Պատրուսում եմ քեզ, որ նա չխլի ունեցածը քո:

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

Սակայն դու ինչո՞ւ չես փորձում գտնել զորավոր միջոց`
Ժամանակ կոչվող բռնակալի դեմ պատերազմելու,
Որ ինքդ լինես տարիների դեմ ամրակուռ ամրոց,
Եւ որ զենքը քո ավելին տա քեզ, քան երգերն հլու:
Կանգնել ես հիմա երջանիկ ժամիդ բարձր գագաթին,
Եւ կույս պարտեզներ, որտեղ դեռ ոչինչ չի սերմնավորված,
Այնպե՜ս են տենչում իրենց մեջ կրել քո ծաղիկն անգին.
Որ քեզ է նման եւ ո՛չ քո դեմքին դիմակավորված:
Դու լավ իմացիր, որ ժառանգն է սոսկ կյանքը նորոգում.
Իսկ ժամանակի վրձինը կամ իմ մատիտը անփորձ
Չեն հավերժացնի արժանիքները, որ կան քո հոգում,
Եւ չեն պահպանի մարդկանց աչքերում պերճությունն անգործ:

Դու չե՛ս մահանա` գեղեցկությունդ ուրիշին տալով,
Այլ հավետ կապրես քո իսկ հմտությամբ կերտած նկարով:

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

Ո՞վ կհավատա իմ քերթվածներին տարիներ հետո,
Թեեւ քո հոգու արժանիքներով կլինեն զեղուն.
Եւ, Աստվա՜ծ գիտե, գուցե թե նրանք գերեզմանն են քո,
Որի խավարում թաղված է հավետ շնորհքդ բեղուն:
Դատարկ թղթերին եթե հանձնեի պերճանքն աչքերիդ
Եւ վերածեի արժանիքներդ քերթության անմեռ,
Մարդիկ կասեին. «Այս տողերն ախար սուտ են ու անմիտ.
Երկրային դեմքին երկնային հմայք չի շողացել դեռ»:
Եւ իմ թղթերը, որ ժամանակից կլինեն դեղնած,
Անվստահելի մի ծերունու պես պիտ արհամարհվեն,
Քո վեհությունը կվերագրվի իմ կրքին անսանձ,
Գրվածքները այս սոսկ հնադարյան երգ կհամարվեն:

Բայց թե պատահի, որ քո զավակը ողջ լինի այդժամ,
Կրկնակի՛ կապրես` նրա մեջ եւ իմ երգերում արժան:

18

Shall I compare thee to a summer's day?

Thou art more lovely and more temperate:

Rough winds do shake the darling buds of May,

And summer's lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,

And often is his gold complexion dimmed;

And every fair from fair sometime declines,

By chance or nature's changing course untrimmed:

But thy eternal summer shall not fade,

Nor lose possession of that fair thou ow'st,

Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,

When in eternal lines to time thou grow'st.

So long as men can breathe or eyes can see,

So long lives this, and this gives life to thee.

Կարիք կա՞ արդյոք քեզ համեմատել ամռան օրվա հետ.
Ո՜չ, դու ավելի չնաշխարհիկ ես, շա՛տ ավելի մեղմ:
Հողմերը վայրագ կոտրում են գարնան վարդը բուրավետ,
Եւ վաղանցի՜կ է չքնաղ ամառվա ժամանա կսեղմ:
Հաճախ է լինում, որ աչքը երկնի շողում է պայծառ,
Եւ հաճախ այնպես մթնում է նրա դեմքը հուրհրան.
Գեղեցկությունը հաճախ է կորցնում էությունն իր վառ,
Երբ բնությունը դյուրափոխությամբ փոխում է նրան:
Հավիտենակա՛ն միայն կլինի քո ամառը պերճ,
Բնավ չի կորչի հմայքը անանց քո գեղեցկության,
Մահը չի ասի, թե քայլում ես իր ստվերում անվերջ,
Եթե դու ապրես իմ քերթվածներում հար ու հավիտյան:

Մինչ մարդիկ շնչում, եւ աչքերը մինչ տեսնում են սրանք,
Դու չես մահանա, եւ իմ տողերը քեզ միշտ կտան կյանք:

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,

And make the earth devour her own sweet brood;

Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,

And burn the long-lived Phoenix in her blood;

Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,

And do whate'er thou wilt, swift-footed time,

To the wide world and all her fading sweets;

But I forbid thee one most heinous crime:

O, carve not with thy hours my love's fair brow,

Nor draw no lines there with thine antique pen;

Him in thy course untainted do allow

For beauty's pattern to succeeding men.

Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,

My love shall in my verse ever live young.

Անկո՜ւշտ ժամանակ, պոկիր առյուծի ճիրանները դու,
Թող պտուղը միշտ անհագուրդ հողի բաժինը դառնա,
Պոկիր մեկ առ մեկ վագրի երախից ժանիքներն հատու,
Ի՛ր իսկ արյան մեջ այրիր փյունիկին, որ չհառնա նա:
Մինչ անցնում ես դու, բեր եղանակներ ուրախ ու տխուր
Եւ վարվիր, ինչպես հաճելի է քեզ, ո՛վ արագաոտ,
Այս աշխարհի հետ` իր խամրող բոլոր գանձերով անլուր,
Բայց արգելում եմ, որ գործես դու այս ոճիրն արյունոտ.
Դու մի՛ ակոսիր անգութ ժամերով ճակատն իմ սիրույ.
Հնամյա գրչով գծեր մի՛ քաշիր դու նրա դեմքին,
Եւ ինչ էլ լինի, անբիծ թող նրան ընթացքի մեջ քո,
Որպես պերճության կատարյալ նմուշ` գալիք սերնդին:

Բայց, ծե՛ր ժամանակ, վատթարն է՛լ գործիր, բայց գիտցիր, որ նա
Իմ քերթվածներում հար ու հավիտյան ջահել կմնա:

20

A woman's face with nature's own hand painted

Hast thou, the Master-Mistress of my passion;

A woman's gentle heart, but not acquainted

With shifting change, as is false women's fashion;

An eye more bright than theirs, less false in rolling,

Gilding the object whereupon it gazeth;

A man in hue, all hues in his controlling,

Which steals men's eyes and women's souls amazeth.

And for a woman wert thou first created,

Till nature as she wrought thee fell a-doting,

And by addition me of thee defeated,

By adding one thing to my purpose nothing.

But since she pricked thee out for women's pleasure,

Mine be thy love and thy love's use their treasure.

Կնոջ դեմք ունես` նկարված հմուտ ձեռքով բնության,
Զգացմունքներիս ու սրտիս միակ տեր ու տիրուհի,
Կնոջ քնքուշ սիրտ` անկարող ստոր դավաճանության,
Որ գիշեր ու զոր գործում է ամեն շողոմ սիրուհի:
Օ՜, քո աչքերը նրանց աչքերից պայծառ են ու ջինջ
Եւ ինչի նայեն, այն անմիջապես ոսկի է դառնում.
Տեսքով տղամարդ` առնանման է քո մեջ ամեն ինչ,
Քո տեսքից կանանց ու տղամարդկանց սրտերն են վառվում:
Բնությունը քեզ ամենից առաջ կին է արարել,
Մինչեւ որ սաստիկ սիրահարվելով` պաշտել է նա քեզ,
Քեզ խաբյությամբ գողացել է նա ու ինձնից տարել`
Սոսկ մեկ հատկություն ավելացնելով էությանդ հեզ:

Եւ քանզի փոխեց բնությունը քեզ` ի հեճույս կանանց,
Սերդ ինձ լինի, իսկ գանձը` սիրո վայելքը` նրանց:

21

So is it not with me as with that Muse,

Stirred by a painted beauty to his verse,

Who heaven itself for ornament doth use,

And every fair with his fair doth rehearse,

Making a couplement of proud compare

With sun and moon, with earth and sea's rich gems,

With April's first-born flowers, and all things rare

That heaven's air in this huge rondure hems.

O let me, true in love, but truly write,

And then believe me, my love is as fair

As any mother's child, though not so bright

As those gold candles fixed in heaven's air:

Let them say more that like of hearsay well,

I will not praise that purpose not to sell.

Այսպես է ինձ հետ. Մուսայի նման երբեք չեմ փորձում
Քերթություն երկնել` ներշնչված շինծու պերճանքով հավետ.
Նա երկինքն անգամ որպես պաճուճանք է օգտագործում`
Գեղեցկությունը համեմատելով իր ընտրյալի հետ:
Այսպես բարձրամիտ համեմատությամբ դասում է նրան,
Արեւին, լուսնին, երկրի ու ծովի գանձերին պայծառ,
Երգում է, ինչպես գարնան նորածիլ ծաղկին աննման
Եւ եթերային հրաշքին, որ միշտ նայում է կայտառ:
Ես պիտի երգեմ ճշմարտությունը՛ իմ սիրո մասին,
Եւ կհավատաս, որ սերս չունի իրեն հավասար.
Ինչպես ամեն մոր սիրասուն մանուկ, — թեեւ չեմ ասի,
Թե պայծառ է նա, ինչպես երկնային լապտերներ հազար.

Եւ թող որ նրանք ավելին ասեն, չեմ հակաճառի,
Բայց չեմ գովերգի այն, ինչ երբեւէ ես չեմ վաճառի:

22

My glass shall not persuade me I am old,

So long as youth and thou are of one date,

But when in thee time's furrows I behold,

Then look I death my days should expiate:

For all that beauty that doth cover thee

Is but the seemly raiment of my heart,

Which in thy breast doth live, as thine in me.

How can I then be elder than thou art?

O therefore, love, be of thyself so wary

As I not for myself but for thee will,

Bearing thy heart, which I will keep so chary

As tender nurse her babe from faring ill:

Presume not on thy heart when mine is slain;

Thou gav'st me thine, not to give back again.

Ոչ, իմ հայելին ինձ չի համոզի, թե ծեր եմ արդեն,
Քանի դեռ ինքդ ջահելության հետ քայլում ես կայտառ,
Բայց երբ տեսնում եմ դեմքդ` ակոսված ժամանակի դեմ,
Այդժամ զգում եմ, որ մահն է խլում օրերս պայծառ:
Քանզի բովանդակ պերճանքը, որ քեզ ծածկում է անվերջ,
Ամենից առաջ հանդերձանքն է իմ նվիրյալ սրտի,
Որ քո կրծքի մեջ է ապրում միայն, ինչպես քոնն` իմ մեջ,—
Ինչպե՞ս կարող եմ ես քեզանից ծեր լինել ավելի:
Ա՜խ, հետեւաբար, ուշադիր եղիր քո հանդեպ, անգին,
Ինչպես ես եմ միշտ (ո՛չ իմ նկատմամբ) այսպես հոգատար,
Եւ սիրող մոր պես խնամում եմ քո սիրտը թանկագին`
Հեռու պահելով հյվանդությունից ու ցավից տկար:

Երբ ես չլինեմ, մի՛ ապավինիր քո լքված սրտին.
Այն ինձ ես տվել ո՛չ այն պատճառով, որ վերցնես կրկին:

23

As an imperfect actor on the stage,

Who with his fear is put besides his part,

Or some fierce thing replete with too much rage,

Whose strength's abundance weakens his own heart;

So I, for fear of trust, forget to say

The perfect ceremony of love's rite,

And in mine own love's strength seem to decay,

O'ercharged with burden of mine own love's might:

О let my books be then the eloquence

And dumb presagers of my speaking breast,

Who plead for love, and look for recompense,

More than that tongue that more hath more expressed.

О learn to read what silent love hath writ:

To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Ինչպես որ անփորձ դերասանն է իր դերը մոռանում`
Երկչոտությունից աղավաղելով բառերը սերտած,
Կամ ինչպես մի խենթ, որ լցված է մի մոլուցքով անհուն,
Եւ նույն մոլուցքից տկարանում է նրա սիրտն հանկարծ,
Այդպես նաեւ ես մոռանում եմ միշտ բառերով ասել
Այն, ինչ վայել է մեր սիրո ամեն ծեսին ու կարգին,
Եւ իմ սրտում էլ, վախենում եմ, թե սերն է պակասել,
Երբ ուսերին է զգացմունքներիս ծանրությունն անգին:
Այդժամ թող որ իմ գրքերը՛ լինեն պերճախոսություն
Եւ դառնան անխոս սուրհանդակները իմ խոսուն կրծքի.
Որ հայցում է սեր եւ ամենուրեք փնտրում հատուցում,—
Նույնիսկ պերճախոս լեզուն նրանց հետ երբեք չի մրցի:

Սովորիր կարդալ, ինչ գրել է իմ սերը լռակյաց,
Քանզի աչքերով լսելը սիրո շնորհն է անանց:

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled

Thy beauty's form in table of my heart;

My body is the frame wherein 'tis held,

And perspective it is best painter's art.

For through the painter must you see his skill

To find where your true image pictured lies,

Which in my bosom's shop is hanging still,

That hath his windows glazed with, thine eyes.

Now see what good turns eyes for eyes have done:

Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me

Are windows to my breast, wherethrough the sun

Delights to peep, to gaze therein on thee.

Yet eyes this cunning want to grace their art,

They draw but what they see, know not the heart.

Իմ աչքերն, ինչպես հմուտ մի նաղաշ, պատկերել են քեզ`
Քո պերճությունը անմահացնելով սրտիս կտավին,
Իմ մարմինը այն շրջանակն է, ուր քո պատկերն է հեզ,—
Հեռանկարը է հմուտ նկարչի ձիրքն է տակավին:
Քանզի նրա՛ մեջ դու պիտի տեսնես հմտությունը իր,
Որպեսզի գտնես այնտեղ նկարված կերպարանքդ ճիշտ,
Այն, որ իմ կրծքի սենյակում կախված կտաւն է ընտիր,
Ուր պատուհաններն աչքերիդ լույսով ողողվում են միշտ:
Տես, թե ինչ բարի գործ են կատարել աչքերն աչքերին.
Իմ աչքերը քո պատկերն են գծել, քո աչքերը միշտ
Պատուհաններ են իմ կրծքի վրա, երբ հանց քո գերին,
Ամեն առաւոտ արեգակն է քեզ նայում ակնապիշ:

Բայց աչքերն իրենց հմտությամբ հանդերձ միայն կդիտեն.
Պատկերում են այն, ինչ տեսնում են սոսկ ဓ սի՜րտը չգիտեն:

25

Let those who are in favour with their stars

Of public honour and proud titles boast,

Whilst I, whom fortune of such triumph bars,

Unlooked for joy in that I honour most.

Great princes' favourites their fair leaves spread

But as the marigold at the sun's eye,

And in themselves their pride lies buried,

For at a frown they in their glory die.

The painful warrior famoused for fight,

After a thousand victories once foiled,

Is from the book of honour rased quite,

And all the rest forgot for which he toiled:

Then happy I that love and am beloved,

Where I may not remove, nor be removed.

Թող նրանք, ովքեր սիրահարված են աստղերին իրենց,
Փառքով պարծենան եւ տիտղոսներով իրենց հանրային.
Ճակատագիրը արգելել է ինձ ցնծությունն այդ մեծ,
Անփառությա՛ն մեջ ես պիտի փնտրեմ բախտն իմ երկրային:
Մեծ իշխանների սիրելիները թաւշածաղկի պես
Բացում են իրենց չքնաղ տերեւներն այս արեւի տակ.
Պատվասիրությունն իրենց սրտերում թաղվում է այսպես,
Եւ խոժոռադեմ հայյացքից իսկույն մեռնում են նրանք:
Թե քաջ զորապետն` իր մարտարվեստով հռչակի արժան,
Բազում բանակներ ընկճելուց հետո պարտվի անպատյու,
Ջնջում են նրա անունը պատվո գրքերից այդժամ`
Հար մոռանալով նրա մարտական սխրանքներն անթյու:

Երջանի՜կ եմ ես, որ սիրում եմ եւ սիրվում անդադար,
Երբ չեմ մոռանում ու չեմ մոռացվում սիրելուս համար:

26

Lord of my love, to whom in vassalage

Thy merit hath my duty strongly knit,

To thee I send this written embassage

To witness duty, not to show my wit;

Duty so great, which wit so poor as mine

May make seem bare, in wanting words to show it,

But that I hope some good conceit of thine

In thy soul's thought (all naked) will bestow it,

Till whatsoever star that guides my moving

Points on me graciously with fair aspect,

And puts apparel on my tottered loving,

To show me worthy of thy sweet respect:

Then may I dare to boast how I do love thee,

Till then, not show my head where thou mayst prove me.

Իշխան իմ սիրո, ում վասալն եմ ու անշահ գերին,
Եւ որի փառքը հյուսել է անվերջ իմ պարտքը հլու,
Քեզ եմ ուղարկում իմ այս գրչագիր պատվիրակներին`
Որպես այդ պարտքի հավատչյա եւ ոչ` խելքս ցույց տալու:
Պարտքն այնքան է մեծ, որ կարող է իմ խելքը աղքատիկ
Չարտայայտել այն եւ կարիք զգալ միշտ նոր բառերի,
Բայց ես կհուսամ, որ քո էության գեթ փոքրիկ հատիկ
Քո հոգու այն մերկ մտորմունքներում ինձ շնորհ բերի,
Մինչեւ որ անյայտ աստղը իմ բախտի, որ տանում է ինձ,
Մի վառ ապագա լուսավորելով` շողա իմ ճամփին,
Հանդերձավորի ցնցոտիավոր իմ սերը նորից,
Եւ արժանավոր դառնամ հավիտյան ես քո հարգանքին.

Եւ այդժա՛մ միայն ես կպարծենամ, որ սիրում եմ քեզ,
Իսկ առայժմ քո անգին աչքերից թաքնվում եմ ես:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,

The dear repose for limbs with travel tired,

But then begins a journey in my head,

To work my mind, when body's work's expired;

For then my thoughts (from far where I abide)

Intend a zealous pilgrimage to thee,

And keep my drooping eyelids open wide,

Looking on darkness which the blind do see;

Save that my soul's imaginary sight

Presents thy shadow to my sightless view,

Which, like a jewel (hung in ghastly night),

Makes black night beauteous, and her old face new.

Lo thus by day my limbs, by night my mind,

For thee, and for myself, no quiet find.

Տքնանքից դադրած` անկողին է իմ մարմինը կանչում
Եւ հանգստություն` ճամփեքից հոգնած ոտքերիս համար,
Սակայն հենց պառկեմ, նոր տքնություն է գլուխս տանջում,
Երբ սպառված են հոգնատանջ մարմնիս ցավերն անհամար:
Մտորմունքներս հեռու են թռչում իմ մութ սենյակից
Եւ ծարավահյուծ ուխտավորությամբ գալիս են դեպ քեզ,
Քունը անշշուկ հեռանում է իմ խոնջած աչքերից,
Որ կույրի նման մինչեւ առաւոտ մութին նայեմ ես:
Բայց այդժամ հոգուս տեսողությունը երեվութական
Բերում է հանկարծ իմ աչքի առաջ պատկերդ վսեմ,
Որ գիշերվա մեջ կախված լուսատու գոհարի նման
Փոխում է իսկույն եւ լուսավորում գիշերը նսեմ:

Այսպես զոր-գիշեր մարմին ու հոգի չունեն քուն-դադար
Եւ հանգստություն չեն գտնում ո՛չ քեզ եւ ո՛չ ինձ համար:

28

How can I then return in happy plight

That am debarred the benefit of rest?

When day's oppression is not eased by night,

But day by night and night by day oppressed;

And each (though enemies to either's reign)

Do in consent shake hands to torture me,

The one by toil, the other to complain

How far I toil, still farther off from thee.

I tell the day to please him thou art bright,

And dost him grace when clouds do blot the heaven;

So flatter I the swart-complexioned night,

When sparkling stars twire not thou gild'st the even:

But day doth daily draw my sorrows longer,

And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

Ուրեմն ինչպե՞ս կարող եմ լինել ուրախ ու անհոգ,
Երբ զրկված եմ այդ դյուրակեցության չնչին օգուտից,
Երբ չի մեղմացնում գիշերը օրվա վիշտը անամոք,
Այլ գիշեր ու զոր եւ զոր ու գիշեր չարչարում են ինձ:
Եւ նրանք, թեեւ թշնամիներ են հավետ հակամարտ,
Դաշինք են կնքել եւ միահամուռ ինձ են խոշտանգում,
Որ տքնեմ անվերջ ու գիշերվա մեջ խորհեմ հուսահատ,
ԹԷ քեզնից հեռու ի՛նչ օգուտ ունեմ այս աշխատանքում:
Եւ ասում եմ միշտ` ի հեճույս օրվան, թե պայծառ է նա,
Խնկարկում նրան, երբ սեւ թուխպերը երկինքն են գերել,
Շողոքորթում եմ ես մռայլատես դեմքին գիշերվայ.
Երբ աստղեր չկան, ասում եմ, թե նա ցերեկ է բերել,

Բայց օրն օրեցոր երկարացնո՜ւմ է ժամն իմ խոնջության,
Եւ գիշերը միշտ ուժեղացնո՜ւմ է ուժն իմ հոգնության:

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,

I all alone beweep my outcast state,

And trouble deaf heaven with my bootless cries,

And look upon myself and curse my fate,

Wishing me like to one more rich in hope,

Featured like him, like him with friends possessed,

Desiring this man's art and that man's scope,

With what I most enjoy contented least;

Yet in these thoughts myself almost despising,

Haply I think on thee, and then my state

(Like to the lark at break of day arising

From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;

For thy sweet love rememb'red such wealth brings

That then I scorn to change my state with kings.

Երբ բախտից լքված եւ մարդկանց աչքին դարձած ապիկար`
Իմ անոթեւան վիճակն եմ այսպես միայնակ հեծում,
Վրդովում եմ միշտ խուլ երկինքը իմ ճիչերով տկար
Եւ ինձ նայելով` իմ հուսակտուր բախտն եմ անիծում,
Նախանձում նրան, ով այս աշխարհում կարոտ չե հույսի,
Ունի չքնաղ դեմք եւ մտերիմներ` օգնության պատրաստ,
Երանի տալով մեկի հմտությանն ու խելքին մյուսի
Եւ, բախտից դժգոհ, իմ ունեցածը համարում նվաստ.
Բայց այս պահերին, երբ ինձնից նողկալ ես չեմ զլանում,
Քո դեմքն եմ հիշում, ու ցրվում են իմ մտքերը վշտոտ,
Եւ արտույտի պես լուսաբացի հետ վեր են սլանում
Այս մռայլ երկրից` տաղեր երգելու երկնի դռան մոտ,

Զի քեզ հիշելով` դառնում եմ հանկարծ այնքան ընչավետ,
Որ ես չեմ փոխի իմ բախտը անգամ արքաների հետ:

30

When to the sessions of sweet silent thought

I summon up remembrance of things past,

I sigh the lack of many a thing I sought,

And with old woes new wail my dear time's waste:

Then can I drown an eye (unused to flow)

For precious friends hid in death's dateless night,

And weep afresh love's long since cancelled woe,

And moan th'expense of many a vanished sight;

Then can I grieve at grievances foregone,

And heavily from woe to woe tell o'er

The sad account of fore-bemoaned moan,

Which I new pay as if not paid before:

But if the while I think on thee (dear friend)

All losses are restored, and sorrows end.

Երբ կարոտակեզ մտորմունքների լռին ատյանում
Ամփոփում եմ ես իմ տարիների հուշերը անցած,
Հառաչում եմ միշտ, թե, ա՜խ, չգտա փնտրածս կյանքում,
Եւ հին վշտի հետ նորն է հեծեծում ժամերս կորած,
Թրջվում են այդժամ իմ աչքերն` անհուն խնդության սովոր,
Մահվան գիշերում կորած հարազատ դեմքերի համար,
Հեծեծում եմ ես սիրո մոռացված վշտերը բոլոր
Եւ ցավով հիշում քարուքանդ եղած վայրերն անհամար,
Վշտով եմ խորհում անցած-գնացած դառնության մասին,
Եւ գումարելով անցյալի ամեն կսկիծ ու հառաչ`
Ստանում եմ ես հառաչանքներիս այս գումարը սին.
Որ պիտ վճարեմ վերստին, ինչպես տարիներ առաջ.

Բայց երբ խորհում եմ միայն քո մասին, անգի՛ն բարեկամ,
Օ՜, փարատվում են ամենացավոտ մորմոնքներն անգամ:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,

Which I by lacking have supposed dead,

And there reigns love and all love's loving parts,

And all those friends which I thought buried.

How many a holy and obsequious tear

Hath dear religious love stol'n from mine eye,

As interest of the dead; which now appear

But things removed that hidden in thee lie!

Thou art the grave where buried love doth live,

Hung with the trophies of my lovers gone,

Who all their parts of me to thee did give;

That due of many now is thine alone.

Their images I loved I view in thee,

And thou (all they) hast all the all of me.

Օ՜, քո կրծքի մեջ քանի՜ ու քանի՜ սրտեր են նիրհում,
Որոնց, ինձանից հեռու լինելով, մեռած եմ կարծել,
Բայց սերն է այնտեղ իր շնորհներով հավիտյան տիրում,
Եւ դեմքերն անգին, որոնց մահն եմ ես անդադար լացել:
Որքա՜ն անարատ եւ հեզաբարո արցունք է խլել
Իմ թաց աչքերից սերը ջերմեռանդ ու պատկառական,
Բայց հիմա գիտեմ, որ այս աշխարհից նրանք չեն մեկնել,
Այլ քո մեջ են այդ հոգիներն անտուն ու թափառական:
Դու այն շիրիմն ես, ուր ապրում է միշտ սերը դամբանած,
Որտեղ կախված են ննջեցյալների ավարները վես:
Նրանք ինձանից քեզ փոխանցեցին շնորհներն անանց,
Եւ շնորհափայլ գանձերը հիմա պատկանում են քեզ:

Դեմքերն իմ սիրած քո մեջ եմ հիմա ես տեսնում միայն,
Եւ դու, նրանց հետ, ունես իմ հոգու գանձերը համայն:

32

If thou survive my well-contented day,

When that churl Death my bones with dust shall cover,

And shalt by fortune once more re-survey

These poor rude lines of thy deceased lover,

Compare them with the bett'ring of the time,

And though they be outstripped by every pen,

Reserve them for my love, not for their rhyme,

Exceeded by the height of happier men.

O then vouchsafe me but this loving thought:

'Had my friend's Muse grown with this growing age,

A dearer birth than this his love had brought

To march in ranks of better equipage:

But since he died, and poets better prove,

Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Երբ ողջ կլինես, իսկ ես` հեռացած վաղ, անժամանակ,
Երբ ոսկորներս պատած կլինի մահը մոխիրով,
Երբ պատահաբար ընթերցես դու այս տողերը դատարկ,
Որ քո ննջեցյալ երկրպագուն է քեզ թողել սիրով,
Դու ժամանակի՛ քերթողների հետ բաղդատիր նրանց,
Ու թեեւ նրանք այնքա՜ն կզիջեն ուրիշի գրչին,
Անշուք երգերս պահպանիր հանուն ի՛մ սիրո անանց,
Քանզի ոչ մեկին չեն հաղթի նրանց հանգերը չնչին:
Եւ այդ ժամանակ այս միտքն իմ մասին դու բարեհաճիր.
«Թե բարեկամիս մուսան էլ աճեր ժամանակի հետ,
ե՛լ արժանավոր տողեր կկերտեր նրա սերն անծիր
Եւ ժամանակի հանճարների մեջ կլիներ հավետ,

Բայց զի նա չկա, եւ կան նրանից զորեղ պոետներ,
Կ`ասեմ, որ նրանց տողերում կա ոճ, իսկ նրա մոտ ` սե՛ր»:

33

Full many a glorious morning have I seen

Flatter the mountain tops with sovereign eye,

Kissing with golden face the meadows green,

Gilding pale streams with heavenly alcumy,

Anon permit the basest clouds to ride

With ugly rack on his celestial face,

And from the forlorn world his visage hide,

Stealing unseen to west with this disgrace:

Even so my sun one early morn did shine

With all triumphant splendor on my brow;

But out alack, he was but one hour mine,

The region cloud hath masked him from me now.

Yet him for this my love no whit disdaineth:

Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

Ես շատ եմ տեսել` ինչպես լուսայգի ամեն մի ճաճանչ
Կատարը լեռան գուրգուրել է իր աչքով վեհապանծ,
Ոսկեշող դեմքով համբուրել է միշտ դաշտերը կանաչ
Եւ ոսկեզոծել գունատ առուներն իր լույսով անանց.
Թողել է հետո, որ թափառական թուխպերը մռայլ
Նրա երկնածին պատկերը փակեն ցանցերով անշուք,
Տոչոր աշխարհից քողարկեն նրա դեմքը լուսափայլ,
Եւ գաղտագողի հեռացել է նա դեպի արեւմուտք:
Ճիշտ այդպես մի օր` վաղ առաւոտյան, արեւն իմ շողաց,
Յաղթականորեն ցոլաց իմ դեմքին վես փայլատակով,
Բայց, ավա՜ղ, միայն մի հատիկ ժամով նա իմը մնաց,
Եւ քողարկեցին թուխպերը նրան իրենց դիմակով.

Բայց ես չեմ խորշում նրանցից, քանզի բնավ ամոթ չե.
Երբ երկնքում են արեւներ մթնում, ներքեվում հոգ չե՛:

34

Why didst thou promise such a beauteous day,

And make me travel forth without my cloak,

To let base clouds o'ertake me in my way,

Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?

'Tis not enough that through the cloud thou break,

To dry the rain on my storm-beaten face,

For no man well of such a salve can speak,

That heals the wound, and cures not the disgrace:

Nor can thy shame give physic to my grief;

Though thou repent, yet I have still the loss:

Th'offender's sorrow lends but weak relief

To him that bears the strong offence's cross.

Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,

And they are rich and ransom all ill deeds.

Ա՜խ, ասա՛, ինչո՞ւ խոստացար ինձ օրն ամենաչքնաղ,
Առանց թիկնոցի ճանապարհ ընկնել ինձ ստիպեցիր,
Որ մռայլատես թուխպերը կտրեն ճամփան իմ խաղաղ
Եւ ճաճանչներդ թաքցնեն իրենց ծխի մեջ զազիր:
Ո՛չ, բավական չե, որ փարատելով թուխպերը ահեղ`
Սրբես անձրեւի կաթիլները իմ դեմքից հողմածեծ.
Ոչ մեկի համար դեռ չի ստեղծված այնպիսի մի դեղ,
Որ վերքն է բուժում եւ չի ամոքում անարգանքը մեծ:
Քո անարգանքը անզոր է լինել վշտերիս դարման,
Ու թեկուզ զղջաս, կորուստն ինձ համար կորուստ է մնում:
Ցաւն անպատվողի չի կարող բերել ամոքում նրան,
Ով իր ճակատին այդ անպատովության խարանն է կրում:

Բայց գոհարներ են արցունքները, որ քո սերն է թափում,
Եւ նրանք իրենց մեծարժեքությամբ քո մե՛ղքն են քավում:

35

No more be grieved at that which thou hast done:

Roses have thorns, and silver fountains mud:

Clouds and eclipses stain both moon and sun,

And loathsome canker lives in sweetest bud.

All men make faults, and even I in this,

Authorizing thy trespass with compare,

Myself corrupting, salving thy amiss,

Excusing thy sins more than their sins are;

For to thy sensual fault I bring in sense,

Thy adverse party is thy advocate,

And 'gainst myself a lawful plea commence:

Such civil war is in my love and hate,

That I an accessary needs must be,

To that sweet thief which sourly robs from me.

Մի՛ թախծիր երբեք արածիդ համար եւ լավ իմացիր.
Անփուշ վարդ չկա, զուլալ շատրվանն անգամ տիղմ ունի,
Միշտ չեն շողշողում արեւ ու լուսին երկնքում անծիր,
Ծաղիկների մեջ նստած է զազիր որդը գողունի:
Զի բոլոր մարդիկ մեղքեր են գործում, այդպես նաեւ ես,
Համեմատությամբ չարաշահելով քո անունը հար,
Մեղանչում եմ միշտ` լոկ դարմանելու քո մեղքերը վես,
Եւ գիշեր ու զոր թողություն խնդրում մեղքերիդ համար:
Քո զգայական մոլությունն եմ ես անվերջ չքմեղում,—
Այսպես թշնամիդ դատապաշտպան է հավետ կանգնել քեզ,—
Ի՛մ դեմ եմ միայն ես օրինավոր բողոքներ հղում,
Եւ սեր ու նողկանք պատերազմում են իրար դեմ այնպես,

Որ մնում է ինձ միայն մեղսակից դառնալ ակամայ
Այն անույշ գողին, որ թալանո՜ւմ է ինձնից անխնա:

36

Let me confess that we two must be twain,

Although our undivided loves are one:

So shall those blots that do with me remain,

Without thy help, by me be borne alone.

In our two loves there is but one respect,

Though in our lives a separable spite,

Which though it alter not love's sole effect,

Yet doth it steal sweet hours from love's delight.

I may not evermore acknowledge thee,

Lest my bewailed guilt should do thee shame,

Nor thou with public kindness honour me,

Unless thou take that honour from thy name –

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Թույլ տուր հաստատել, որ մենք երկուսով երկու կմնանք,
Թեեւ հավիտյան մեկն է սերը մեր անբաժանելի,
Եւ անարգանքի բծերը բոլոր, ուր էլ որ գնանք,
Առանց քո փոքրիկ օգնության անգամ` ինձ հետ են էլի:
Ակնածություն է միայն մնացել մեր սրտերի մեջ,
Թեեւ մի գաղտուկ թշնամություն է տիրում մեր կյանքին,
Որ, գիտեմ, թեեւ չի կարող փոխել մեր սերը անշեջ,
Բայց խլում է նա սիրո հմայքից ժամեր թանկագին:
Կարող եմ ասել բոլորին, թե դու անծանոթ ես ինձ,
Որ անարգանքի սյունին չգամեն իմ մեղքերը քեզ.
Կարող ես եւ դու չասել իմ մասին խոսքեր հարգալից,
Որ քո անունից փառք ու պատյուը հանկարծ չհանես:

Բայց ինչո՛ւ համար, չե՞ որ իմ սերը այնքան է արի,
Որ երբ իմն ես դու, իմն է նաեւ քո համբաւը բարի:

37

As a decrepit father takes delight

To see his active child do deeds of youth,

So I, made lame by Fortune's dearest spite,

Take all my comfort of thy worth and truth;

For whether beauty, birth, or wealth, or wit,

Or any of these all, or all, or more,

Intitled in thy parts, do crowned sit,

I make my love ingrafted to this store:

So then I am not lame, poor, nor despised,

Whilst that this shadow doth such substance give,

That I in thy abundance am sufficed,

And by a part of all thy glory live:

Look what is best, that best I wish in thee;

This wish I have, then ten times happy me.

Զառամյալ հոր պես իմ սիրտն է գերում հրճվանքն հոգեթով`
Տեսնելով որդու սխրանքներն անխոնջ պատանեկության,
Ես էլ, սիրելիս, խոցոտված բախտի քնքշագին նետով,
Մխիթարվում եմ արժանիքներով քո վայելչության:
Լինի պերճություն, թե վսեմ սերունդ, լինի խելք ու գանձ,
Գեթ մե կլինի, բոլորը լինեն կամ թե ավելի,
Ամեն իրավամբ բազմած են նրանք քո հոգում անանց,
Եւ թող իմ սրտով բազմանա նրանց շարքը գովելի:
Այնպես որ բնավ խոցոտված չեմ ես, լքված ու աղքատ,
Երբ ինձ այսպիսի գանձեր է տալիս քո ստվերը պերճ,
Եւ առատաձեռն քո շռայլությամբ երջանիկ եմ շատ`
Ապրելով փառքիդ ամենափոքրիկ մասնիկով անվերջ:

Լավագույնն ընտրիր, եւ լավագույնն այդ քեզ եմ ցանկանում
Եւ այդ ցանկությամբ ես տասնապատիկ եմ երջանկանում:

38

How can my Muse want subject to invent

While thou dost breathe, that pour'st into my verse

Thine own sweet argument, too excellent

For every vulgar paper to rehearse?

O give thyself the thanks if aught in me

Worthy perusal stand against thy sight,

For who's so dumb that cannot write to thee,

When thou thyself dost give invention light?

Be thou the tenth Muse, ten times more in worth

Than those old nine which rhymers invocate,

And he that calls on thee, let him bring forth

Eternal numbers to outlive long date.

If my slight Muse do please these curious days,

The pain be mine, but thine shall be the praise.

Ինչպե՞ս կարող է իմ համեստ մուսան նոր նյութ հորինել,
Երբ դու քո շնչով պարգեվում ես ինձ տողեր կաթոգին.
Քեզանից բացի, ուրիշ ներշնչանք ես չեմ որոնել,
Թեեւ դժվար է թղթերին հանձնել քո վսեմ հոգին:
Ուստի, սիրելիս, քեզ պիտի լինես լոկ երախտապարտ,
Եթե երբեւէ դու իմ մեջ տեսնես արժանիք ու լույս.
Քեզ ո՞վ չի երգի եւ ո՞վ կկանգնի քո առջեւ հանդարտ,
Երբ քո պատկերով ներշնչմանն անգամ պարգեվում ես հույս:
Եղիր տասներորդ մուսան, սիրելիս, եւ նույնքան անգամ
Յաղթիր այն իննին, որոնց քերթողն է դիմում անդադար:
Քեզ տեսնողը թող գրի երգերն իր հավիտենական,
Որ չեն մոռացվի ու հավերժ պիտի ապրեն դարեդար:

Եթե իմ համեստ մուսան էլ հասնի օրերին այդ վես,
Վաստակն ինձ լինի, իսկ նրա շռայլ դրվատանքը` քեզ:

39

O how thy worth with manners may I sing,

When thou art all the better part of me?

What can mine own praise to mine own self bring?

And what is't but mine own when I praise thee?

Even for this, let us divided live,

And our dear love lose name of single one,

That by this separation I may give

That due to thee which thou deserv'st alone.

O absence, what a torment wouldst thou prove,

Were it not thy sour leisure gave sweet leave

To entertain the time with thoughts of love,

Which time and thoughts so sweetly doth deceive,

And that thou teachest how to make one twain,

By praising him here who doth hence remain.

Օ՜, ինչպե՞ս երգեմ հավուր պատշաճի արժանիքը քո,
Երբ անբաժան ենք, եւ դու իմ սրտի մասն ես լավագույն,
Չե՞մ դառնա արդյոք ես իմ սեփական ներբողների զոհ
Եւ քեզ գովելով` չե՞մ երկնի արդյոք ինքնագովություն,
Հենց այդ պատճառով քեզանից հեռու պիտի լինեմ ես,
Եւ սրտերը մեր թող այսպես լինեն իրարից բաժան,
Որ անջատումով միշտ կարողանամ գովերգել ես քեզ,
Եւ ա՛յն պարգեւել, ինչին իրավամբ քո սիրտն է արժան:
Բաժանում, որքա՜ն ահավոր ցավեր դու ունես քո մեջ,
Եթե չես տալիս մեզ հեռանալու ցանկությունն անգին,
Որ ժամանակին խնդացնենք սիրո մտքերով անվերջ
(Երբ խաբում է նա թե՛ իր մտքերին, թե՛ ժամանակին).

Դու ցույց ես տալիս, թե մե կինչպես դառնում է երկու,
Եւ երկու դարձած` ինչպես են նրանք երգում մեկմեկու:

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;

What hast thou then more than thou hadst before?

No love, my love, that thou mayst true love call;

All mine was thine before thou hadst this more.

Then if for my love thou my love receivest,

I cannot blame thee for my love thou usest;

But yet be blamed, if thou thyself deceivest

By wilful taste of what thyself refusest.

I do forgive thy robb'ry, gentle thief,

Although thou steal thee all my poverty;

And yet love knows it is a greater grief

To bear love's wrong than hate's known injury.

Lascivious grace, in whom all ill well shows,

Kill me with spites, yet we must not be foes.

Որքան իմ սրտում սեր կա թաքնված, քեզ լինի, իմ սեր,
Արդյո՞ք ավելին կունենաս այդժամ քո ունեցածից.
Դու իմ նոր սիրով ավելի խնդուն չե՜ս լինի, իմ սեր,
Չես շահի ոչինչ, քանզի քոնն էր այն եղել սկզբից:
Եթե իմ սերը լոկ հանուն սիրո պիտի ընդունես,
Քեզ չեմ նախատի, թե գործածեցիր դու իմ սերը միշտ,
Բայց մեղք ես գործում, երբ անխղճորեն խաբում ես դու քեզ`
Ընդունելով այն, ինչ բերում է սոսկ տրտմություն ու վիշտ:
Ո՜վ անույշ իմ գող, ես ներում եմ քո ամեն կողոպուտ,
Զրկում ես թեեւ ինձ իմ ունեցած աղքատությունից.
Սակայն ես գիտեմ, որ այդտեղ է իմ շահը անոգուտ.
Երբ մեղանչելով խուսափում եմ ես ատելությունից:

Վսե՛մ ցանկասեր, ում անգին հոգին չարությամբ է լի,
Թեկուզ սպանիր, սակայն մի՛ դարձիր դու ինձ թշնամի:

41

Those pretty wrongs that liberty commits,

When I am sometime absent from thy heart,

Thy beauty and thy years full well befits,

For still temptation follows where thou art.

Gentle thou art, and therefore to be won,

Beauteous thou art, therefore to be assailed;

And when a woman woos, what woman's son

Will sourly leave her till he have prevailed?

Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,

And chide thy beauty and thy straying youth,

Who lead thee in their riot even there

Where thou art forced to break a twofold truth:

Hers, by thy beauty tempting her to thee,

Thine, by thy beauty being false to me.

Ինքնակամության ձեռքով արարված մեղքերն անհամար,
Երբ քո սիրտը ինձ իրենից հաճախ հեռու է մղում,
Քո գեղեցկությանն ու տարիներին այնքա՜ն են հարմար,
Քանզի հմայքն է դեռ ջահելությամբ քեզ գայթակղում:
Դու այնքան ես հեզ, որ նայողը քեզ ընկճել կուզենա,
Այնքան գեղեցիկ, որ ստիպում ես միայն հարձակվել.
Իսկ կնոջ կրքոտ սիրատածությանն ո՞վ կդիմանա,
Ոչ մի մոր զավակ դեռ մերժել նրան չի համարձակվել:
Եւ սակայն ինչո՞ւ չհանդուրժեցիր իմ օջախն անմեղ,
Չնախատեցիր պերճությունդ եւ տարիքդ անբաւ,
Որ իրենց անսանձ ցանկասիրությամբ քեզ տարան այնտեղ,
Ուր դու ստիպված երկու խոստումից դարձար ուխտադաւ.

Նրա՛ն դավեցիր` քո գեղեցկությամբ խելքից հանելով,
Եւ քե՛զ դավեցիր` ինձ քո պերճությամբ դավաճանելով:

42

That thou hast her, it is not all my grief,

And yet it may be said I loved her dearly;

That she hath thee, is of my wailing chief,

A loss in love that touches me more nearly.

Loving offenders, thus I will excuse ye:

Thou dost love her because thou know'st I love her,

And for my sake even so doth she abuse me,

Suffering my friend for my sake to approve her.

If I lose thee, my loss is my love's gain,

And losing her, my friend hath found that loss;

Both find each other, and I lose both twain,

And both for my sake lay on me this cross.

But here's the joy, my friend and I are one.

Sweet flattery! then she loves but me alone.

Այն, որ քոնն է նա, ա՜խ, չի կեղեքում իմ սիրտը այնքան,
Գաղտնիք չե թեեւ, որ սիրել եմ ես նրան քնքշագին.
Երբ նրանն ես դու, այդժա՛մ է հոգիս տանջվում անսահման `
Ողբալով անվերջ տարաբախտ սիրո կորուստը անգին:
Սակայն, սիրելով կեղեքիչներին, ներում եմ ես քեզ
Եւ այսպես կարծում իմ սիրո՛յն ես լոկ դու նրան սիրել,
Իսկ իմ սիրուհին իմ սիրո՛յն է լոկ ինձ տանջում այսպես
Եւ քեզ, բարեկամ, իմ սիրո՛յն է լոկ իրեն նվիրել:
Եթե քեզ կորցնեմ, սիրուհիս այդժամ միայն կշահի,
Ճիշտ այնպես, ինչպես ինքդ շահեցիր, երբ կորցրի նրան:
Այսպես երկուսով գտնում ենք իրար, ինչ էլ պատահի,—
Եւ, լոկ ի՛մ սիրույն ինձ խաչն էք տալիս նահատակության:

Բայց ի՜նչ խնդություն. մեկ մարմին ենք իմ բարեկամն ու ես.
Անո՜յշ քծնություն. ինձ է պատկանում մյուսի սերը վես:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,

For all the day they view things unrespected;

But when I sleep, in dreams they look on thee,

And darkly bright, are bright in dark directed.

Then thou, whose shadow shadows doth make bright,

How would thy shadow's form form happy show

To the clear day with thy much clearer light,

When to unseeing eyes thy shade shines so!

How would (I say) mine eyes be blessed made,

By looking on thee in the living day,

When in dead night thy fair imperfect shade

Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!

All days are nights to see till I see thee,

And nights bright days when dreams do show thee me.

Երբ փակ են աչքերս, ամեն ինչ իմ դեմ հստակ է այնպես,
Քանզի ցերեկով նրանք չեն տեսնում համարյա ոչինչ,
Սակայն գիշերով, երազներիս մեջ, երբ տեսնում եմ քեզ,
Խավարը հանկարծ լուսավորվում է պատկերով քո ջինջ:
Եւ դու, ում ստվերն ստվերներին է դարձնում լուսավոր,
Շուքիդ պատկերով թե երանելի տեսիլներ բերես
Լուսափայլ օրվան, որ չունի բնավ շողդ փառավոր,
Պայծառ ստվերով լուսագարներին անգամ կգերես:
Ինչպե՜ս կբացես դու իմ աչքերը պայծառ օրհնությամբ,
Երբ նայեն նրանք քո ցերեկային ճաճանչին անշեջ,
Եւ երբ գիշերվա անհուն խավարում քո ստվերն անամպ
Շողա լուսաբաղձ աչքերիս վրա ծանր քնի մեջ:

Բայց իմ ցերե կգիշեր է մռայլ, երբ քեզ չեմ տեսնում,
Գիշերը` վառ օր, երբ հայտնվում ես իմ երազներում:

44

If the dull substance of my flesh were thought,

Injurious distance should not stop my way,

For then despite of space I would be brought,

From limits far remote, where thou dost stay.

No matter then although my foot did stand

Upon the farthest earth removed from thee,

For nimble thought can jump both sea and land

As soon as think the place where he would be.

But ah, thought kills me that I am not thought,

To leap large lengths of miles when thou art gone,

But that, so much of earth and water wrought,

I must attend time's leisure with my moan,

Receiving nought by elements so slow

But heavy tears, badges of either's woe.

Եթե մտքի պես լիներ իմ մարմնի նյութը ծանրաշարժ,
Տարածությունը չեր լինի երբեք ճամփիս խոչընդոտ,
Քանզի մտքիս պես ճանապարհներով կսուրայի՜ վարժ
Եւ հեռու հեռվից կհայտնվեի ես իսկույն քեզ մոտ:
Եւ հոգ չե այնքան, եթե մենք լինենք իրարից հեռու,
Թեկուզ աշխարհի հեռու անկյունում ապրեմ միայնակ,
Զի հենց մտածեմ այն վայրի մասին, ուր ապրում ես դու,
Իմ ճարպիկ միտքը կարող է ոստնել ծովեր ու ցամաք:
Բայց այստեղ, ավա՜ղ, սպանում է ինձ միտքը գերազոր,
Որ իմ մարմինը սոսկ նույն մասնիկն է ծով ու ցամաքի.
Չեմ կարող անծիր մղոններ ոստնել — եւ գիշեր ու զոր
Յանձնվում եմ ես պարապությանը սին ժամանակի:

Այսպես ինձ ոչինչ չեն բերում երկու տարրերը կամկար
Արցունքից բացի, որ նրանց վշտի նշանակն է հար:

45

The other two, slight air and purging fire,

Are both with thee, wherever I abide;

The first my thought, the other my desire,

These present-absent with swift motion slide;

For when these quicker elements are gone

In tender embassy of love to thee,

My life, being made of four, with two alone

Sinks down to death, oppressed with melancholy,

Until life's composition be recured

By those swift messengers returned from thee, -

Who even but now come back again assured

Of thy fair health, recounting it to me.

This told, I joy, but then no longer glad,

I send them back again and straight grow sad.

Յաջորդ երկուսը` թեթեւ օդը ու կրա կմաքրիչ,
Որտեղ էլ լինեմ, օ՜, անբաժան են քեզանից հավետ.
Օդը միտքն է իմ, կրակն իմ սիրո ցանկությունն է ջինջ,
Եւ հեռու թե մոտ` խույանում են ու սլանում, հանց նետ:
Քանզի երբ երկու տարրերը թեթեւ ու արագընթաց
Դեպ քեզ են գալիս իմ սիրո վսեմ առաքելությամբ,
Իմ կյանքը կազմող բոլոր տարրերը կիսվում են հանկարծ`
Ճնշելով անվերջ կյանքս մահասույզ մելամաղձությամբ,
Մինչեւ որ կենաց տարողությունը բուժվի վերստին,
Երբ արագավազ սուրհանդակներս ետ վերադառանան
Եւ տեղեկացած քո առողջության ու կյանքի մասին`
Ամեն օր բարի ավետիսների բանբերներ դառնան:

Բայց ամեն անգամ, ուրախանալով ստացած լուրից,
Ետ եմ ուղարկում նրանց վերստին ու տխրո՜ւմ նորից:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,

How to divide the conquest of thy sight:

Mine eye my heart thy picture's sight would bar,

My heart mine eye the freedom of that right.

My heart doth plead that thou in him dost lie

(A closet never pierced with crystal eyes),

But the defendant doth that plea deny,

And says in him thy fair appearance lies.

To 'cide this title is impanneled

A quest of thoughts, all tenants to the heart,

And by their verdict is determined

The clear eye's moiety and the dear heart's part:

As thus: mine eye's due is thy outward part,

And my heart's right thy inward love of heart.

Աչքս սրտիս հետ ճակատամարտ է մղում ամբարիշտ`
Վսեմ պատկերիդ ավարն իրենց մեջ կիսելու համար.
Տեսքիդ տիրանալ աչքերը սրտին արգելում են միշտ,
Ու սիրտն իր հերթին խոչընդոտում է աչքերին համառ,
Եւ հայցում է նա, թե ապրում ես դու միայն նրա մեջ
(Մի առանձնատուն, ուր բյուրեղ աչքեր չեն թափանցել դեռ),
Բայց մեղադրյալն իմ սրտի հայցը մերժում է անվերջ`
Հավատացնելով, թե իրենն է քո պատկերը անմեռ:
Արդ, երդույալների հավատարմական խորհուրդ կազմվեց,
Հետաքննություն` սրտի վարձակալ մտքերի համար,
Եւ շուտով նրանց անշահախնդիր վճիռն հաստատեց
Հասնելիքն աչքի եւ սիրող սրտի բաժինը արդար.—

Այս էր վճիռը. աչքերիս հանձնել տեսքդ արտաքին
Եւ սրտիս հանձնել քո ներսում ապրող սերը թանկագին:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,

And each doth good turns now unto the other:

When that mine eye is famished for a look,

Or heart in love with sighs himself doth smother,

With my love's picture then my eye doth feast,

And to the painted banquet bids my heart;

Another time mine eye is my heart's guest,

And in his thoughts of love doth share a part.

So either by thy picture or my love,

Thyself, away, art present still with me,

For thou not farther than my thoughts canst move,

And I am still with them, and they with thee;

Or if they sleep, thy picture in my sight

Awakes my heart to heart's and eye's delight.

Աչքս սրտիս հետ դաշինք է կնքել բարեկամական,
Եւ նրանք իրար ծառայություն են մատուցում սիրով,
Երբ իմ աչքերը քաղցում են չքնաղ հայյացքդ այնքան
Կամ տոչոր սիրտս խեղդում է իրեն հառաչանքներով.
Քո գեղեցկությամբ խրախճանում են աչքերը այդժամ,
Եւ կանչում սրտին` ընկերակցելու նախշուն խնջույքին.
Սիրտս աչքերին հյուրընկալում է մեկ ուրիշ անգամ,
Եւ մասնակցում են նրանք երկուսով սիրո խոկմունքին:
Այսպես քո տեսքով կամ զգացմունքիս մտքերով անմահ
Հեռու ես թեեւ, բայց գիշեր ու զոր ինձ հետ ես մնում.
Երբ իմ խոհերից ավելի հեռու դու չես ընթանա,
Նրանց հետ եմ ես, եւ նրանք ինձնից հեռու չեն գնում.

Իսկ երբ քնած են, քո կերպարանքի նկարը արթուն
Արթնացնում է իմ աչքի ու սրտի խրախճանքն անքուն:

48

How careful was I, when I took my way,

Each trifle under truest bars to thrust,

That to my use it might un-used stay

From hands of falsehood, in sure wards of trust!

But thou, to whom my jewels trifles are,

Most worthy comfort, now my greatest grief,

Thou best of dearest, and mine only care,

Art left the prey of every vulgar thief.

Thee have I not locked up in any chest,

Save where thou art not, though I feel thou art,

Within the gentle closure of my breast,

From whence at pleasure thou mayst come and part;

And even thence thou wilt be stol'n, I fear,

For truth proves thievish for a prize so dear.

Ի՜նչ շրջահայյաց նախահոգությամբ ես ճամփա ընկա,
Երբ փականքի տակ պահեցի ամեն ցնցոտի ու լաթ,
Որ չգործածվեն նրանք երբեւէ ինձնից հեռակայ
Եւ չապականվեն հանկարծ ուրիշի ձեռքերով ժլատ:
Բայց դու, ում համար հարստությունս ցնցոտի է փուչ,
Քաղցր սփոփանք, որ դարձել ես իմ վիշտը գերագահ,
Եւ ամենաթանկ դարձած իմ կյանքի հոգսը սրտառուչ,
Զո՛հ ես մնացել գիշերագողի ձեռքերին ագահ:
Քեզ չկողպեցի, չեղա քո հանդեպ ես շրջահայյաց,
Թեեւ կարծեցի, թե սրտիս մեջ է պատկերդ անհաս,
Բայց զգում եմ քեզ կրծքիս սիրասուն վանդակում պահված,
Որտեղից ազատ կարող ես գնալ, երբ որ ցանկանաս.

Եւ վախենում եմ, որ այդտեղի՛ց էլ կխլեն կրկին.
Ազնյու մարդն անգամ ստոր է դառնում, երբ գանձն է անգին:

49

Against that time (if ever that time come)

When I shall see thee frown on my defects,

When as thy love hath cast his utmost sum,

Called to that audit by advised respects;

Against that time when thou shalt strangely pass,

And scarcely greet me with that sun, thine eye,

When love, converted from the thing it was

Shall reasons find of settled gravity:

Against that time do I insconce me here

Within the knowledge of mine own desert,

And this my hand against myself uprear,

To guard the lawful reasons on thy part.

To leave poor me thou hast the strength of laws,

Since why to love I can allege no cause.

Ընդդեմ այն ժամի (եթե այդ ժամը գալու է մի օր),
Երբ տեսնեմ, թե դու ինչպես ես խորշում իմ արատներից,
Եւ երբ քո սերը փակի իր վերջին հաշյուները, որ
Կոչված են միայն անխուսափելի վերստուգումից.
Ընդդեմ այն ժամի, երբ օտարի պես անցնես իմ մոտով
Եւ քո աչքերով (իմ արեւներո՜վ) հազյու բարեւես,
Երբ փոխված լինի ու էլ չկանչի սերը կարոտով,
Եւ դու խստադեմ լրջության համար պատրվակ գտնես.
Ընդդեմ այդ ժամի` փորձում եմ լինել նախապես պատրաստ
Եւ անարգելով իմ էությունը շնորհներիս հետ`
Իմ անձի՛ դեմ եմ միայն բարձրացնում այս միտքը նվաստ,
Որ ուժն օրենքի արդար ճանաչի քո անունն հավետ:

Ընդդեմ թշվառիս` տես, օրենքն է քեզ օգնելու պատրաստ,
Քանզի ես որպես սիրո ապացույց չունեմ ոչ մի փաստ:

50

How heavy do I journey on the way,

When what I seek (my weary travel's end)

Doth teach that ease and that repose to say,

'Thus far the miles are measured from thy friend.'

The beast that bears me, tired with my woe,

Plods dully on, to bear that weight in me,

As if by some instinct the wretch did know

His rider loved not speed, being made from thee:

The bloody spur cannot provoke him on

That sometimes anger thrusts into his hide,

Which heavily he answers with a groan

More sharp to me than spurring to his side;

For that same groan doth put this in my mind:

My grief lies onward and my joy behind.

Որքան ծանր եմ այս ճանապարհներով ընթանում առաջ,
Երբ ճամփորդության վախճանը բնավ չի մոտենում ինձ.
Այլ շունչ առնելու մտքերն են միայն գալիս ընդառաջ`
Ասելով, որ ես հեռանում եմ լոկ իմ բարեկամից:
Յոգնատանջ իմ ձին տանում է մեջքին վիշտը ուժասպառ,
Եւ օրորվելով նրա բեռան տակ առաջ չի գնում.
Ասես բնազդով հասկացել է այս կենդանին թշվառ,
Որ չեմ շտապում, երբ ինձ քեզանից հեռու են տանում:
Այս արյունածոր խթանը նրան չի մղում առաջ,
Երբ ես չարացած ձաղկում եմ ամուր կողերը նրա,
Որպես պատասխան` արձակում է նա մի ծանր հառաչ,
Որ խթանից էլ խոր վերք է թողնում իմ սրտի վրա,

Քանզի այդ ձայնից իմ միտքը միայն այս է հետեվում.
Վիշտը` իմ առաջ, իսկ խնդությունը մնաց հետեվում:

51

Thus can my love excuse the slow offence

Of my dull bearer, when from thee I speed:

From where thou art, why should I haste me thence?

Till I return, of posting is no need.

O what excuse will my poor beast then find,

When swift extremity can seem but slow?

Then should I spur though mounted on the wind,

In winged speed no motion shall I know:

Then can no horse with my desire keep pace;

Therefore desire (of perfect'st love being made)

Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,

But love, for love, thus shall excuse my jade:

Since from thee going he went wilful slow,

Towards thee I'll run and give him leave to go.

Սակայն իմ սերը ներում է կամկար հանցանքը շուտով,
Որ դանդաղընթաց իմ ձին է գործում հոգնությամբ արդար:
Ինչպե՞ս կարող եմ ես հեռանալիս սլանալ փութով.—
Երբ վերադառնամ, այդժա՛մ իմ ճամփին չի լինի դադար:
Եւ ի՞նչ թողություն պիտի ստանա այս խեղճ կենդանին,
Երբ դանդաղ թվա իր կայծակնային վազքը լիարթուն:
Կը սուրամ այդժամ, ինձ թեւեր կտա սրընթաց քամին.
Եւ նրան հեծած` քեզ մոտ կլինեմ մի ակնթարթում:
Ոչ մի երիվար չի հասնի այդժամ փափագիս անշեջ,
Եւ ցանկությունը, որ արարված է սիրուց մաքրագույն,
Պիտի վրջնա (այնպե՜ս անմարմին) հրո վարգի մեջ.
Բայց սերը այսպե՛ս իմ երիվարին կտա թողություն.

Զի հեռանալիս նա այնպես դժկամ ու դանդաղ գնաց,
Վերադառնալիս ի՛նքս կվարգեմ քեզ մոտ սրընթաց:

52

So am I as the rich whose blessed key

Can bring him to his sweet up-locked treasure,

The which he will not ev'ry hour survey,

For blunting the fine point of seldom pleasure.

Therefore are feasts so solemn and so rare,

Since, seldom coming, in the long year set,

Like stones of worth they thinly placed are,

Or captain jewels in the carcanet.

So is the time that keeps you as my chest,

Or as the wardrobe which the robe doth hide,

To make some special instant special blest,

By new unfolding his imprisoned pride.

Blessed are you whose worthiness gives scope,

Being had, to triumph, being lacked, to hope.

Որքա՜ն եմ նման այն արծաթասեր մեծահարուստին,
Որ բանալիով կողպած է պահում գանձը թանկարժեք,
Եւ ամեն անգամ չի ուզում նայել իր ունեցածին,
Որ չնվազի նրա հազվագյուտ ցնծությունն երբեք:
Ահա թե ինչու տոները այնպես շքեղ են ու քիչ,
Քանզի տարվա մեջ մեզ հազվագյուտ են այցելում նրանք,
Ինչպես նրբորեն շարված թանկարժեք քարեր զմայլիչ
Կամ ինչպես շքեղ ադամանդներով զարդարված մանյակ:
Բայց իմ գզրոցը այն ժամանակն է, երբ տեսնում եմ քեզ,
Պահարանը իմ, որտեղ մեծարժեք գանձեր են պահված,
Եւ մի հայյացքով օրհնյալ է դառնում ակնթարթն այնպես,
Երբ կրկին անգամ բացում եմ նրա գանձերը բանտած:

Եւ օրհնյա՜լ ես դու, ում արժանիքը միշտ բերում է լույս.
Ցնծություն կտաս քեզ ունեցողին, չունեցողին` հույս:

53

What is your substance, whereof are you made,

That millions of strange shadows on you tend,

Since every one hath, every one, one shade,

And you, but one, can every shadow lend?

Describe Adonis, and the counterfeit

Is poorly imitated after you;

On Helen's cheek all art of beauty set,

And you in Grecian tires are painted new;

Speak of the spring and foison of the year

The one doth shadow of your beauty show,

The other as your bounty doth appear,

And you in every blessed shape we know.

In all external grace you have some part,

But you like none, none you, for constant heart.

Ի՞նչ նյութից ես դու արարված, ասա, ի՞նչ մարմիններից,
Որ բազում օտար ստվերներ են քեզ դարձել հպատակ.
Իւրաքանչյուր ոք մի ստվեր ունի իր ծնված օրից,
Իսկ դու կարող ես փոխ տալ ստվերներ անսահմանափակ:
Դու Ադոնիսին նկարագրիր, եւ դեմքը նրա
Քեզանից հետո նմանակութի՜ւն կլինի միայն.
Դու պերճությունը դիր Հեղինեի այտերի վրայ.
Նաղաշները քե՛զ պիտի պարգեւեն զգեստն հունական:
Գարունը հիշիր եւ լիությունը, որ տարին ունի,
Առաջինը քո գեղանիության ստվերն է անշեջ,
Երկրորդը միայն քո լիությամբ է այդքան լիուլի,—
Մենք քեզ ենք տեսնում բոլոր օրհնալիր պատկերների մեջ:

Բոլոր արտաքին շնորհների մեջ դու քո մասն ունես,
Բայց ո՛չ ոք չունի անդավաճան սիրտ, որ քո սիրտն է վես:

54

O how much more doth beauty beauteous seem

By that sweet ornament which truth doth give!

The rose looks fair, but fairer we it deem

For that sweet odour which doth in it live.

The canker blooms have full as deep a dye

As the perfumed tincture of the roses,

Hang on such thorns, and play as wantonly,

When summer's breath their masked buds discloses;

But, for their virtue only is their show,

They live unwooed, and unrespected fade,

Die to themselves. Sweet roses do not so,

Of their sweet deaths are sweetest odours made:

And so of you, beauteous and lovely youth,

When that shall vade, by verse distils your truth.

Օ՜, որքա՜ն անգամ պերճանքն ավելի պերճ է երեվում
Անույշ այն զարդով, որ ճշմարտությունն է տալիս արդար.
Վարդը պերճաշուք որքա՜ն ավելի պերճ ենք համարում
Նրա մեջ ապրող այն անուշահոտ բուրմունքի համար:
Վիրախոտերի բողբոջը ունի նույնքան թուխ երանգ,
Որքան գեղատես իր թերթիկներով վարդը բուրավետ.
Նույն փշից կախված` նույն անհոգությամբ խաղում են նրանք`
Բացելով իրենց ծպտյալ բողբոջներն ամռան շնչի հետ:
Սակայն քանի որ լոկ արտաքուստ են նրանք բարետես,
Ապրում են անսեր, ընդմիշտ մոռացված ու սիրատոչոր
Մեռնում միայնակ.— վարդերը, սակայն, չեն մեռնում այդպես.
Նրանց մահվան հետ ի՜նչ բուրմունքներ են ծնվում նորանոր:

Այդպես նաեւ դու, եթե թառամես, ջահե՛լ բարեկամ,
Քո իսկությունը երգո՛վ կքամեմ ես ամեն անգամ:

55

Not marble nor the gilded monuments

Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,

But you shall shine more bright in these contents

Than unswept stone, besmeared with sluttish time.

When wasteful war shall Statues overturn,

And broils root out the work of masonry,

Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn

The living record of your memory.

'Gainst death and all oblivious enmity

Shall you pace forth; your praise shall still find room

Even in the eyes of all posterity

That wear this world out to the ending doom.

So, till the judgement that yourself arise,

You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Ո՛չ մարմարակերտ եւ ո՛չ ոսկեզոծ հուշարձանները
Թագավորների` իմ հզոր երգից չեն ապրի երկար.
Այստե՛ղ ավելի մաքուր կշողա քո վառ պատկերը,
Քան ժամանակի փոշուց խունացած ամեն շիրմաքար:
Երբ պատերազմներն արձան ու կոթող քանդեն հիմն ի վեր,
Երբ բնաջնջվեն վեհ ձեռնարկները քարագործության,
Ո՛չ սուրը Մարսի, ո՛չ պատերազմի հուրը կարեվեր
Չեն ոչնչացնի արձանագիրը քո հիշողության:
Եւ մոռացական թշնամանքներին, մահին հակառակ
Դու դեռ կքայլես, որ քո պարծանքը եւ անունն արի
Ապրեն հետագա մեր սերունդների սրտում փառունակ,
Մինչեւ որ նրանք տեսնեն վերջնական օրը աշխարհի.

Մինչեւ դատաստանն ամենքին էլ իր վախճանը բերի,
Դու կապրես այստե՛ղ եւ աչքերի մեջ սիրահարների:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said

Thy edge should blunter be than appetite,

Which but today by feeding is allayed,

Tomorrow sharp'ned in his former might.

So, love, be thou: although today thou fill

Thy hungry eyes even till they wink with fullness,

Tomorrow see again, and do not kill

The spirit of love with a perpetual dullness:

Let this sad int'rim like the ocean be

Which parts the shore, where two contracted new

Come daily to the banks, that when they see

Return of love, more blest may be the view;

As call it winter, which being full of care,

Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Սե՛ր իմ, կազդուրիր կորովդ կրկին, թող չասի ոչ ոք,
Թե քո ծայրն հիմա ախորժակից էլ բութ է ավելի.
Որ միայն այսոր ուտելիքով է բավարարվում լոկ.
Իսկ մի օր հետո սրվելու է իր զորությամբ էլի:
Դու այդպես եղիր, թեեւ դեռ այսոր սնում ես այնպես
Աչքերդ սովյալ, մինչեւ որ նրանք փակվեն հագեցած.
Ինչ վաղն է բերում, թող որ չլինի քեզ համար անտես,
Որ դու չսպանես քո սիրո ոգին ձանձրույթով անանց:
Թող այդ դառնագին դադարը լինի ովկիանոսի պես.
Որ ափն է կիսում, ուր գալիս են միշտ երկու սիրահար,
Եւ միայն այդժամ կփոխհատուցվի նրանց սերը վես,
Եւ օրհնյալ է այդ տեսարանն իրենց սիրով խանդավառ.

Կամ ձմռան նման, որ իր ցրտաշունչ հոգսերով դարձյալ
Ամռան կարոտը դարձնում է միայն երի՜ցս բաղձյալ:

57

Being your slave, what should I do but tend

Upon the hours and times of your desire?

I have no precious time at all to spend,

Nor services to do till you require.

Nor dare I chide the world-without-end hour

Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,

Nor think the bitterness of absence sour

When you have bid your servant once adieu.

Nor dare I question with my jealous thought

Where you may be, or your affairs suppose,

But like a sad slave stay and think of nought

Save where you are how happy you make those.

So true a fool is love that in your will

(Though you do any thing) he thinks no ill.

Ինձ` քո ստրուկին, էլ ի՞նչ է մնում, թե ոչ ծառայել
Անույշ փափագիդ այնպես սպասված օրվան ու ժամին,
Զի չունեմ ես թանկ ժամանակ, ինչպես այլոց է վայել,
Այլ անգործունյայ` սպասում եմ լոկ քո հրամանին:
Այդ սակավադեպ ժամը նախատել ես չեմ հանդգնում,
Երբ ժամացույցի սլաքին եմ ես նայում անհամբեր,
Ոչ էլ դառնագին անջատումի մեջ ցավեր եմ գտնում.
Երբ քո նոքարին հրաժեշտ ես դու տալիս անտարբեր:
Չեմ համարձակվում ես հարցում անել մտքերիս խանդոտ,
Թե որտեղ ես դու, կամ ինչպես են քո ժամերը անցնում,
Այլ ստրուկի պես սպասում եմ ու մտորում վշտոտ,
Որ ուրիշին ես քո ներկայությամբ դու երջանկացնում:

Այսպես իմ սերը խելազուրկի պես միամիտ է շատ,
Եւ ինչ էլ անես, քո արարքը նա չի համարի վատ:

58

That god forbid, that made me first your slave,

I should in thought control your time of pleasure,

Or at your hand th'account of hours to crave,

Being your vassal bound to stay your leasure.

O let me suffer (being at your beck)

Th'imprison'd absence of your liberty,

And patience, tame to sufferance, bide each check,

Without accusing you of injury.

Be where you list, your charter is so strong

That you yourself may priviledge your time

To what you will; to you it doth belong

Yourself to pardon of self-doing crime.

I am to wait, though waiting so be hell,

Not blame your pleasure, be it ill or well.

Օ՜, Աստվա՛ծ չանի, որ ես, լինելով ստրուկ ու գերի,
Նաեւ ստուգեմ քո զվարճության ժամերը անանց
Կամ թե քեզանից հայցեմ անդադար թյուը ժամերի.
Երբ պարտավոր եմ քեզ համար լինել նոքար ու ժամանց:
Քո հրամանին ու կանչին խոնարհ` ես միշտ կտոկամ
Մեր անջատումը, տառապանքները, ինչպես բանտարկյալ,
Եւ, ընտելացած ամեն տաժանքի, ես լո՜ւռ կհոգամ,
Վերքերիս համար ես չեմ համարի քեզ մեղապարտյալ:
Գնա, ուր կուզես, քո արտոնությունն այնքան է հզոր,
Որ դու ես միայն քո ժամանակի տերը ընտրված,
Եւ ինչ էլ անես դու արարքներով քո իրավազոր,
Գիտցիր, որ ներման մենաշնորհը քեզ է արտոնված,

Իսկ ես կսպասեմ, թեկուզ դժոխքի ահեղ տանջանքով,
Բայց քո հաճույքը չեմ դատապարտի մեղադրանքով:

59

If there be nothing new, but that which is

Hath been before, how are our brains beguiled,

Which, labouring for invention, bear amiss

The second burthen of a former child!

O that record could with a backward look,

Even of five hundred courses of the sun,

Show me your image in some antique book,

Since mind at first in character was done,

That I might see what the old world could say

To this composed wonder of your frame:

Whether we are mended, or whe'er better they,

Or whether revolution be the same.

O sure I am the wits of former days

To subjects worse have given admiring praise.

Թե չկա նոր բան, եւ պատահածը կրկնվում է զուտ,
Այդժամ ինչպիսի՜ խաբկանքով է մեր ուղեղը սնվել,—
Մեր ուղեղը, որ հայտնություններ է որոնում իզուր`
Հարկադրելով ծնված մանկանը վերստին ծնվել:
Երանի թե այդ տարեգրությունն, աչքով հետադարձ
Եւ անտեսելով պայծառ արեւի հինգ հարյուր պտույտ,
Ինչ-որ հին գրքում բացեր իմ առջեւ քո պատկերն հանկարծ,
Ուր վեհ տառերով գրված է եղել միտքն աներեվույթ.
Ու ես տեսնեի՜, թե ինչ է պատմում աշխարհն հինավուրց,
Թե ինչ է ասում քո վես կերտության այս զուսպ հրաշքին—
Մե՞նք ենք դյուրակյաց, թե՞ ամենայն ինչ բարւոք էր վաղուց,
Կամ գուցե ամեն բարեփոխություն նո՞յնն է մեր աչքին:

Օ՜, վստահ եմ ես, որ վաղ անցյալի ամեն իմաստուն
Վատթարների՛ն է միայն ներբողել իր գովեստն անհուն:

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,

So do our minutes hasten to their end,

Each changing place with that which goes before,

In sequent toil all forwards do contend.

Nativity, once in the main of light,

Crawls to maturity, wherewith being crowned,

Crooked eclipses 'gainst his glory fight,

And Time that gave doth now his gift confound.

Time does transfix the flourish set on youth.

And delves the parallels in beauty's brow,

Feeds on the rarities of nature's truth,

And nothing stands but for his scythe to mow.

And yet to times in hope my verse shall stand,

Praising thy worth, despite his cruel hand.

Ալիքների պես, որ դեպի իրենց ափերն են վազում,
Մեր վայրկյանները գնում են դեպի վախճանն անճանաչ.
Ամեն մե կիր կորած նախորդի տեղն է գրավում
Եւ հաջորդական նկրտումներով սլանում առաջ:
Ամեն մի ծնունդ, որ տեսավ լույսի ովկիանը վառ,
Հասունության հետ հասնում է նրա լուսավոր թագին,
Բայց խավարն աղճատ հաղթում է նրա պարծանքը կայտառ,
Եւ ժամանա կկործանում է իր պարգեւը անգին:
Ժամանակն այդպես ծաղկունքն է խոցում պատանեկության
Եւ գեղեցկության ճակատին փորում խորշեր զուգահեռ,
Յոշոտում է նա հազվագյուտ գանձը վսեմ բնության.—
Նրա գերանդին աշխարհում ոչինչ չի խնայել դեռ,

Բայց տողերը իմ չե՛ն ընկնի նրա հարվածից դաժան,.
Եւ իմ երգերում դու միշտ կլինես գովեստի արժան:

61

Is it thy will thy image should keep open

My heavy eyelids to the weary night?

Dost thou desire my slumbers should be broken,

While shadows like to thee do mock my sight?

Is it thy spirit that thou send'st from thee

So far from home into my deeds to pry,

To find out shames and idle hours in me,

The scope and tenure of thy jealousy?

O no, thy love, though much, is not so great;

It is my love that keeps mine eye awake,

Mine own true love that doth my rest defeat,

To play the watchman ever for thy sake.

For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,

From me far off, with others all too near.

Քո կա՞մքն է արդյոք, որ քո պատկերից դարձել եմ անքուն
Եւ աչք չեմ փակում ես այս հոգնատանջ գիշերների մեջ.
Դո՞ւ ես կամեցել, որ գիշերվա մեջ ես մնամ արթուն,
Մինչ դեմքիդ հնագույն ստվերներն են ինձ ծանակում անվերջ.
Ոգի՞դ ես արդյոք դու հղել դեպի իմ սենյա կպաղ,
Որ հեռու հեռվից հետեւես անվերջ իմ արարքներին,
Տեսնես իմ բոլոր արատները եւ ժամերն անզբաղ.
Եւ խանդի՞ց է, որ դու քուն չես բերում իմ խոնջ աչքերին:
Ա՜խ, ոչ, քո սերը շատ է, ես գիտեմ, բայց ո՛չ գերազոր.
Իմ սիրո՛ւց է լոկ, որ իմ աչքերին հոգնությունն է նույն,
Իմ սիրո՛ւց է լոկ, որ հանգիստ չունեմ ես գիշեր ու զոր
Եւ այսպես աննինջ մի պահակ եմ ես դարձել քո սիրույն:

Ես քե՛զ եմ հսկում, մինչ մի ուրիշ տեղ միշտ արթուն ես դու,
Մոտիկ ես այնպես դու ուրիշներին, իսկ ինձնից` հեռո՜ւ:

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,

And all my soul, and all my every part;

And for this sin there is no remedy,

It is so grounded inward in my heart.

Methinks no face so gracious is as mine,

No shape so true, no truth of such account,

And for myself mine own worth do define,

As I all other in all worths surmount.

But when my glass shows me myself indeed,

Beated and chopped with tanned antiquity,

Mine own self-love quite contrary I read;

Self so self-loving were iniquity.

'Tis thee (my self) that for myself I praise,

Painting my age with beauty of thy days.

Եսասիրության մեղքն է իմ աչքում իշխում տիրաբար,
Նրանն է հիմա մարմնիս ու հոգուս ամեն ելեւեջ,
Եւ այդ մեղքի դեմ, ես ինչ էլ անեմ, չկա ոչ մի ճար.
Այնքան որ խորն է արմատավորվել նա իմ սրտի մեջ:
Այնպես է թվում, թե ոչ ոք չունի նմանը դեմքիս,
Իմ անձն եմ բոլոր գեղեցիկներից ես գերադասում,
Եւ որքան էլ վեհ շնորհներ տրված լինեն ամենքիս,
Իւրաքանչյուրից ի՛մ արժանիքներն եմ գերադասում:
Բայց երբ հայելին ցույց է տալիս իմ պատկերն իսկական,
Որ ժամանակի հնամաշ ձեռքից ծեծված է այնպես,
Այդժամ հակառակ կողմն եմ ես կարդում եսասիրության,
Այն է` փութեռանդ ինքնամոլությամբ ախտավո՜ր եմ ես:

Սակայն քեզ եմ (ի՛նձ), անձն իմ կարծելով, անդադար երգում
Եւ քո պերճությամբ ես իմ ծերության արատն եմ հերքում:

63

Against my love shall be as I am now,

With Time's injurious hand crushed and o'erworn;

When hours have drained his blood and filled his brow

With lines and wrinkles; when his youthful morn

Hath travelled on to age's steepy night,

And all those beauties whereof now he's king

Are vanishing, or vanished out of sight,

Stealing away the treasure of his spring:

For such a time do I now fortify

Against confounding age's cruel knife

That he shall never cut from memory

My sweet love's beauty, though my lover's life.

His beauty shall in these black lines be seen,

And they shall live, and he in them still green.

Գիտեմ, իմ սիրո, ինչպես ինձ համար, այն ժամը կգա,
Երբ կբզկտվի նա ժամանակի ձեռքից չարագործ.
Երբ ժամերն հերթով քամեն կենսահորդ արյունը նրա,
Հպարտ ճակատը պատեն ծերության կնճիռները հոծ.
Երբ ջահելության լուսայգը դառնա ծերության գիշեր,
Գեղեցկությունը, որ նրան հիմա արքա է կարգել,
Լուռ անյայտանայ` թողնելով միայն դառնագին հուշեր,
Եւ գարնան դյութիչ գանձերը իր հետ տանի անարգել:
Ահա թե ինչու զինավորվում եմ ընդդեմ այդ ժամի
Եւ պաշտպանվում եմ ծերության անգութ դաշույնից այնպես,
Որ անմար շողա նրա անունը, եւ չթառամի
Մարդկանց հուշերում գեղեցկությունը` նրա կյանքի պես:

Այս սեւ տողերում չի կորչի նրա պերճանքն անճանաչ.
Տողերն իմ կապրեն, եւ նա հավիտյա՛ն կլինի կանաչ:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced

The rich proud cost of outworn buried age;

When sometime lofty towers I see down rased,

And brass eternal slave to mortal rage;

When I have seen the hungry ocean gain

Advantage on the kingdom of the shore,

And the firm soil win of the wat'ry main,

Increasing store with loss, and loss with store;

When I have seen such interchange of state,

Or state itself confounded to decay,

Ruin hath taught me thus to ruminate:

That Time will come and take my love away.

This thought is as a death, which cannot choose

But weep to have that which it fears to lose.

Երբ տեսնում եմ ես, թե ժամանակի ձեռքը անողոք
Ինչպես է եղծում թաղված անցյալի արժեքը կրկին,
Երբ երկնասլաց աշտարակները տապալվում են լոկ,
Եւ հուշարձաններն ստրուկ են դառնում մահվան մոլուցքին.
Երբ տեսնում եմ ես, թե ինչ ճիգերով ծովը սովահար
Փորձում է ընկճել անխոնջ ափերի տիրությունը պերճ,
Եւ ափն իր հերթին ձգտում է սանձել ալիքները հար,
Շահը կորստով, կորուստը շահով բազմացնում անվերջ.
Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես է փոխվում աշխարհը համայն,
Ինչպես զորավոր թագավորությունն ընկնում է անզոր,
Խորտակումը այս ստիպում է ինձ մտորել միայն,
Որ իմ սիրուն էլ նենգ ժամանա կ կտանի մի օր:

Մահվան է նման այս մտորմունքը, որ այսպես անքուն
Ողբում է նրան, ում սոսկում է, թե կկորցնի կյանքում:

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,

But sad mortality o'ersways their power,

How with this rage shall beauty hold a plea,

Whose action is no stronger than a flower?

O how shall summer's honey breath hold out

Against the wrackful siege of batt'ring days,

When rocks impregnable are not so stout,

Nor gates of steel so strong, but Time decays?

O fearful meditation! Where, alack,

Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?

Or what strong hand can hold this swift foot back,

Or who his spoil of beauty can forbid?

O none, unless this miracle have might,

That in black ink my love may still shine bright.

Երբ չկա ո՛չ հող, ո՛չ արույր, ո՛չ քար, ո՛չ ծով անեզերք,
Այլ միայն մահու թախիծն է նրանց իշխում տիրաբար,
Գեղեցկությունը ինչպե՞ս պաշտպանվի մոլուցքից այդ նենգ,
Երբ ուժը նրա անզոր է, ինչպես ծաղիկ դալկահար:
Կարո՞ղ է արդյոք ամռան մեղրահամ շունչը դիմանալ
Այս գանակոծո՜ղ օրերի անզուսպ հարձակումներին,
Երբ անկարող է ժայռը նրանց դեմ անհողդողդ մնալ,
Եւ պողպատաձույլ դարպասն է նրանց անսացող գերին:
Դա՜ռը մտորմունք, երբ ժամանակի գոհարը ընտիր
Հեռու է պահված նրա սնդուկում մարդկանց աչքերից,
Ի՞նչ զորավոր ձեռք կարող է ճանկել նրա ոտքը ժիր,
Կամ ո՞վ կարգելի նրան եղծանել պերճությունն անբիծ.

Ո՛չ ոք եւ ոչի՛նչ,— բայց կզորանա՜յ այդ հրաշքը վառ,
Երբ իմ սիրելին սեւ թանաքի մեջ շողշողա պայծառ:

66

Tired with all these, for restful death I cry:

As to behold desert a beggar born,

And needy nothing trimmed in jollity,

And purest faith unhappily forsworn,

And gilded honour shamefully misplaced,

And maiden virtue rudely strumpeted,

And right perfection wrongfully disgraced,

And strength by limping sway disabled,

And art made tongue-tied by authority,

And folly (doctor-like) controlling skill,

And simple truth miscalled simplicity,

And captive good attending captain ill:

Tired with all these, from these would I he gone,

Save that, to die, I leave my love alone.

Յոգնած սրանցից` ես անդորրաբեր մահին եմ կանչում,
Երբ որ տեսնում եմ արժանավորին` մուրացիկ ծնված,
Եւ ոչինչը սին` ինչպես է խինդի մեջ բարգավաճում,
Եւ հավատն անբիծ` տարաբախտորեն խաբված ու մերժված,
Եւ պատյուը թանկ ուրիշին տրված անամոթաբար,
Եւ կույսի պատյուն` անառակացած ու անկարեկից,
Եւ բնորինակ կատարելությունն` եղծված անարդար,
Եւ զորությունը` հաշմված կաղոտն իշխանությունից,
Եւ արվեստն անեղծ` իշխանապետի ձեռքով կարկամած,
Եւ անխելքությունն` իբրեւ խրատտու, խելքին փորձելիս,
Եւ պարզությունը` պարզամտություն սխալմամբ կոչված,
Եւ չարն հաղթական` հպատակ բարուն շահագործելիս.

Յոգնած ու զզված` ինչպե՜ս կուզեի թողնել ես սրանք,
Եթե իմ մահով սերս չմնար աշխարհում մենակ:

67

Ah wherefore with infection should he live,

And with his presence grace impiety,

That sin by him advantage should achieve,

And lace itself with his society?

Why should false painting imitate his cheek,

And steal dead seeming of his living hue?

Why should poor beauty indirectly seek

Roses of shadow, since his rose is true?

Why should he live, now Nature bankrupt is,

Beggared of blood to blush through lively veins,

For she hath no exchequer now but his,

And proud of many, lives upon his gains?

O him she stores, to show what wealth she had,

In days long since, before these last so bad.

Ա՜խ, իմ սիրելին ինչո՞ւ է ապրում աղտեղության հետ
Եւ անպատովությունն իր ներկայությամբ դարձնում վեհապանծ.
Չե՞ որ այդ մեղքը նրա ձեռքով է դառնում ընչավետ
Եւ նրա ձեռքով զարդարում է իր արատներն անանց:
Ինչո՞ւ է նրա պատկերը կեղծում ամեն նկարիչ`
Խլելով նրա անույշ այտերի երանգը անմեռ,
Կամ գեղեցկությունն ինչո՞ւ է փնտրում վարդեր զմայլիչ,
Երբ այս աշխարհում ամենաչքնաղ ծաղիկն է նա դեռ:
Ինչո՞ւ է ապրում, երբ բնությունն է անբեր ու սնանկ
Եւ չունի արյուն, որ շառագունեն երակները մութ,—
Քանզի աշխարհում նա՛ է բնության գանձն ամենաթանկ,
Նա՛ է աշխարհում բնությանը միշտ բերում եկամուտ,

Որ հպարտանա բնությունը իր գանձով հիասքանչ,
Տարիներ հետույ` վերջին եւ վատթար օրերից առաջ:

68

Thus is his cheek the map of days outworn,

When beauty lived and died as flowers do now,

Before these bastard signs of fair were borne,

Or durst inhabit on a living brow;

Before the golden tresses of the dead,

The right of sepulchres, were shorn away,

To live a second life on second head;

Ere beauty's dead fleece made another gay:

In him those holy antique hours are seen,

Without all ornament, itself and true,

Making no summer of another's green,

Robbing no old to dress his beauty new;

And him as for a map doth Nature store,

To show false Art what beauty was of yore.

Նրա այտերը անցած օրերի քարտեզն է մաշել,
Երբ գեղեցկությունն ապրեց ու մեռավ մի ծաղկի նման, —
Շինծու պերճանքը դեռ նրա դեմքին գծեր չեր քաշել
Եւ չեր հանդգնել գրավել նրա ճակատն աննման.
Երբ դեռ չեր կտրել հանգուցյալների ծամերը ոսկյայ
Եւ չեր պարգեւել խոր տապանների ունեցվածքը հին,
Որ ծամերը պերճ երկրորդ կյանք ապրեն այլ գլխի վրա,
Եւ գեղմը մեռած բախտավորություն բերի ուրիշին:
Նրա՛ մեջ ենք մենք տեսնում հնորյա ժամերը կայտառ,
Հմայք անպաճույճ եւ հուրայատուկ, բնական պերճանք:
Նա այլոց դալար սաղարթով իրեն չի բերում ամառ,
Չի օգտագործում զգեստն ուրիշի որպես պաճուճանք.

Եւ բնությունը պահում է նրան` իբրեւ մի քարտեզ,
Որ կեղծ արվեստը տեսնի, թե ինչ է պերճությունը վես:

69

Those parts of thee that the world's eye doth view

Want nothing that the thought of hearts can mend;

All tongues (the voice of souls) give thee that due,

Utt'ring bare truth, even so as foes commend,

Thy outward thus with outward praise is crowned,

But those same tongues that give thee so thine own,

In other accents do this praise confound

By seeing farther than the eye hath shown.

They look into the beauty of thy mind,

And that in guess they measure by thy deeds;

Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)

To thy fair flower add the rank smell of weeds:

But why thy odour matcheth not thy show,

The soil is this, that thou dost common grow.

Շնորհները քո, որ տեսնում է միշտ աչքը աշխարհի,
Օ՜, կարիք չունեն ապաքինվելու սրտի մտքերով.
Ամեն մի լեզու, հոգու ամեն ձայն քո գովքը կանի,
Թշնամիդ անգամ հանձն կլինի քեզ գովերգելով:
Քո արտաքինը արտաքին գովքով է թագադրված,
Սակայն նույն լեզուն, որ խնկարկում է սոսկ տեսանելին,
Մեկ ուրիշ շեշտով կործանում է իր գովեստը ասված,
Երբ աչքերն հանկարծ հայտնաբերում են քո մեջ ավելին:
Տեսնում են թեեւ խորքերը ներքին քո գեղեցկության,
Բայց այն չափելիս ապավինում են միայն քո վարքին:
Մտքերը հոռի (աչքերը թեեւ բարի են այնքան)
Մոլախոտերի հոտ են հավելում քո անույշ ծաղկին:

Անույշ բուրմունքդ տեսքիդ հետ գնալ չի բարեհաճում,
Ի՞նչ հողի վրա — որ այնպե՜ս անշուք ու պարզ ես աճում:

70

That thou are blamed shall not be thy defect,

For slander's mark was ever yet the fair;

The ornament of beauty is suspect,

A crow that flies in heaven's sweetest air.

So thou be good, slander doth but approve

Thy worth the greater, being wooed of time,

For canker vice the sweetest buds doth love,

And thou present'st a pure unstained prime.

Thou hast passed by the ambush of young days,

Either not assailed, or victor being charged,

Yet this thy praise cannot be so thy praise

To tie up envy, evermore enlarged:

If some suspect of ill masked not thy show,

Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

Այն, որ մեղք ունես, քեզ համար արատ չի եղել երբեք,
Գեղեցի կմիշտ թիրախ է եղել չարախոսության,
Կասկածն է եղել գեղանիության պաճուճանքը սեգ,
Որ պղծում է լուրթ երկինքը մի սեւ ագռավի նման:
Դու մնա այդպես վեհանձն ու պարկեշտ եւ լավ իմացիր`
Զրպարտությունը քո արժանիքն է բարձրացնում անվերջ,
Որդը զազրելի սիրում է ծաղիկն ամենաընտիր,
Իսկ դու քեզանով մի բուրաստան ես անարատ ու պերճ:
Անցել ես արդեն ջահել օրերիդ ամեն որոգայթ`
Յաղթահարելով թշնամիներիդ չար ու ամբարիշտ,
Բայց քեզ հավիտյան պարծանք չի բերի հաղթանա կայդ,
Քանզի դժվար է հաղթել նախանձը, որն աճում է միշտ:

Եթե քո դեմքին չլիներ գեթ մի կասկածի ստվեր,
Դու կունենայի՜ր մարդկային սրտի բյուր տիրություններ:

71

No longer mourn for me when I am dead

Than you shall hear the surly sullen bell

Give warning to the world that I am fled

From this vile world with vildest worms to dwell;

Nay, if you read this line, remember not

The hand that writ it, for I love you so

That I in your sweet thoughts would be forgot,

If thinking on me then should make you woe.

Or if (I say) you look upon this verse,

When I (perhaps) compounded am with clay,

Do not as much as my poor name rehearse,

But let your love even with my life decay,

Lest the wise world should look into your moan,

And mock you with me after I am gone.

Երբ ես չլինեմ, ա՜խ, վախճանը իմ դու ողբա այնքան,
Մինչեւ ականջիդ ղողանջը հասնի տխուր ու տրտում,
Որ կազդարարի իմ մեկնումը այս հավիտենական
Նվաստ աշխարհից` ապրելու նվաստ որդերի գրկում:
Եթե ընթերցես այս տողերը, որ քեզ եմ նվիրել,
Ձե՛ռքն իմ մոռացիր, քանզի քեզ կյանքում սիրել եմ այնպես,
Որ ես կուզենամ քո անուշ մտքում մոռացված լինել,
Եթե իմ մասին խորհելը չնչին ցավ պատճառի քեզ:
Եւ եթե նորի՛ց դու իմ քերթության էջերը կարդաս,
Երբ իմ աճյունը, արդեն հող դարձած, կործանվի հավետ,
Պետք չե, որ տխուր մտորմունքներում իմ անունը տաս,
Այլ թող քո սերը հավիտյան ննջի հանգած կյանքիս հետ,

Որ այս աշխարհը երբեք չլսի հառաչները քո
Եւ քեզ էլ, ի՛նձ հետ, չծաղրի հանկարծ իմ մահից հետույ:

72

O lest the world should task you to recite

What merit lived in me that you should love,

After my death (dear love) forget me quite;

For you in me can nothing worthy prove,

Unless you would devise some virtuous lie

To do more for me than mine own desert,

And hang more praise upon deceased I

Than niggard truth would willingly impart:

O lest your true love may seem false in this,

That you for love speak well of me untrue,

My name be buried where my body is,

And live no more to shame nor me nor you:

For I am shamed by that which I bring forth,

And so should you, to love things nothing worth.

Չլինի երբեք, որ աշխարհը քեզ հարց ու փորձ անի,
Թե սիրուդ վայել ի՛նչ արժանիքներ դու գտար իմ մեջ:
Մոռացիր, անգին, ոչինչ մի հիշիր, երբ մահն ինձ տանի.
Ինչ էլ որ ասես, այն պիտի ծնի ապարդյուն մի վեճ,
Եթե իմ մասին դու չյորինես մի սուտ պատվարժան,
Մարդկանց ականջին չփառաբանես անձն իմ անշնորհ
Կամ չմեծարես ավելի, քան իմ աճյունն է արժան,
Եւ քան այս գծուծ ճշմարտությունն է տալիս կամավոր:
Չլինի երբեք, որ շինծու թվա սերն հավատարիմ,
Եւ չասեն մարդիկ, թե հանուն սիրո խաբել են իրենց.
Թող աճյունիս հետ հավիտյան թաղվի եւ անունը իմ,
Եւ քեզ ամոթանք թող չպատճառի դրվատանքը կեղծ:

Զի անունը իմ մարդկանց աչքերում եղավ նշավակ,
Պիտի ամաչես` սիրելով այն, ինչ փուչ է ու դատարկ:

73

That time of year thou mayst in me behold

When yellow leaves, or none, or few, do hang

Upon those boughs which shake against the cold,

Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.

In me thou seest the twilight of such day

As after sunset fadeth in the west,

Which by and by black night doth take away,

Death's second self, that seals up all in rest.

In me thou seest the glowing of such fire

That on the ashes of his youth doth lie,

As the death-bed whereon it must expire,

Consumed with that which it was nourished by.

This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,

To love that well which thou must leave ere long.

Հիմա, սիրելիս, տարվա այն պահն է հասել իմ ներսում,
Երբ դեղին ու չոր տերեւներն են լոկ կախվել շյուղերից,
Որ ցրտասարսուռ, անողորմ հողմից դողո՜ւմ են, մրսո՜ւմ,
Եւ անույշ հաւքերն էլ չեն դայլայլում դատարկ ճյուղերից:
Հիմա, սիրելիս, այն մթնշաղն է թանձրացել իմ մեջ,
Որ արեւմուտքում հաջորդում է միշտ իրիկնապահին,
Երբ սեւ գիշերը (այդ Մահը երկրորդ) իջնում է անվերջ
Եւ իր կնիքով անդորր դրոշմում երկնքի գահին:
Հիմա, սիրելիս, տեսնում ես իմ մեջ օջախը հանգած,
Որ մարմրում է իր ջահելության անթեղների տակ,
Յանց մահվան մահիճ, ուր օջախը այդ կմեռնի հանկարծ,
Եւ շունչը սնող կխժռի նրա լույսն անյիշատակ.

Դու ա՛յս ես տեսնում, եւ քո հայյացքից զորանում եմ ես
Եւ սիրում եմ այն, ինչը դու, ավա՜ղ, շուտով կլքես:

74

But be contented when that fell arrest

Without all bail shall carry me away,

My life hath in this line some interest,

Which for memorial still with thee shall stay.

When thou reviewest this, thou dost review

The very part was consecrate to thee:

The earth can have but earth, which is his due;

My spirit is thine, the better part of me.

So then thou hast but lost the dregs of life,

The prey of worms, my body being dead,

The coward conquest of a wretch's knife,

Too base of thee to be remembered:

The worth of that is that which it contains,

And that is this, and this with thee remains.

Բայց անհոգ եղիր: Երբ այդ անողոք բանտարկությունը
Անգրավական ինձ հեռու տանի աշխարհից հավետ,
Իմ անշահ կյանքին դեռ շահ կբերի տաղերգությունը,
Եւ քերթվածներս` որպես հուշարձան, կմնան քեզ հետ:
Երբ կարդաս սրանք, դու տողերի մեջ կգտնես նաեւ
Այն մասը, որ ես քեզ եմ պարգեւել ստրուկի հանգույն:
Այսպես է եղել. հողի բաժինը հողն է արդարեւ,
Բայց քոնն է հոգիս, երբ դու ես կյանքիս մասը լավագույն:
Այսպես դու միայն կկորցնես կյանքի մրուրը չնչին,
Որդերի՜ զոհին, երբ իմ մարմինը դիանա անշունչ,
Եւ ստորաքարշ մահվան դաշույնի հաղթությունը սին,
Որ այնքա՛ն է գարշ` հիշատակվելու մտքերում քո մունջ:

Չնչին է այնքան այն, ինչ իմ մահով ինձ հետ է գնում.—
Դու այստե՛ղ փնտրիր արժանին, որ միշտ քեզ հետ է մնում:

75

So are you to my thoughts as food to life,

Or as sweet seasoned showers are to the ground;

And for the peace of you I hold such strife

As 'twixt a miser and his wealth is found:

Now proud as an enjoyer, and anon

Doubting the filching age will steal his treasure;

Now counting best to be with you alone,

Then bettered that the world may see my pleasure:

Sometime all full with feasting on your sight,

And by and by clean starved for a look;

Possessing or pursuing no delight

Save what is had or must from you be took.

Thus do I pine and surfeit day by day,

Or gluttoning on all, or all away.

Այն ես ինձ համար, ինչ կենսապարգեւ սնունդն է կյանքին
Կամ երջանկաբեր տարափը երաշտ հողերի համար.
Խռո՛վք եմ ապրում` ապահովելու քո անդորրն, անգին,
Ինչպես ընչաքաղց հարուստն է պահում գանձերն անհամար.
Մերթ հպարտ եմ ես, որ տեր եմ կանգնած իմ միակ գանձին,
Յետո վախենում, որ քեզ կխլի ժամանա կգող.
Մերթ այնպե՜ս եմ ես ցանկանում քեզ հետ լինել առանձին,
Յետույ` կամենում ցույց տալ աշխարհին գանձն իմ լուսաշող:
Լիացած եմ ես հաճախ քո տեսքի առատ խնջույքից,
Սակայն շատ շուտով հենց մի հայյացքիդ քաղցում եմ սաստիկ.
Պատահում է, որ խուսափում եմ ես ամեն հաճույքից,
Գոհանում եմ եւ իմ ունեցածով դառնում երջանիկ:

Այսպես օրեցոր հագենում եմ եւ նվաղում անշունչ.
Կա՛մ ագահորեն ըմբոշխնում եմ ես, կա՛մ սով է իմ շուրջ:

76

Why is my verse so barren of new pride?

So far from variation or quick change?

Why with the time do I not glance aside

To new-found methods and to compounds strange?

Why write I still all one, ever the same,

And keep invention in a noted weed,

That every word doth almost tell my name,

Showing their birth, and where they did proceed?

O know, sweet love, I always write of you,

And you and love are still my argument;

So all my best is dressing old words new,

Spending again what is already spent:

For as the sun is daily new and old,

So is my love still telling what is told.

Ինչո՞ւ իմ երգը զուրկ է նորայայտ հպարտությունից
Եւ չի ճանաչում տարատեսակներ նա փոփոխական.
Ինչո՞ւ եմ փախչում ես ժամանակի բերած նորույթից
Եւ չեմ ընդունում նորայայտ մեթոդ եւ ոճ այլական:
Ինչո՞ւ եմ անվերջ նույնը հոլովում ձայնով միատարր
Եւ նույն բառերով հանդերձավորում գյուտն իմ հնացած,
Որտեղ ամեն տող հոլովում է իմ անունն անդադար`
Պատմելով` ինչպես ինքն աշխարհ եկավ ու առաջ գնաց:
Ա՜խ, մի՛ մոռացիր, քո մասին եմ ես գրում շարունակ,
Դու ես, սիրո հետ, իմ քերթողության նյութը բարեհաճ.
Հնագույն բառեր պաճուճելը իմ շնորհն է միակ,
Երբ վատնում եմ այն, ինչ ամեն անգամ վատնել եմ առաջ:

Ինչպես ամեն օր արեւն է լինում նոր ու հինավուրց,
Այդպես իմ սերը պատմում է այն, ինչ հայտնի է վաղուց:

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,

Thy dial how thy precious minutes waste,

The vacant leaves thy mind's imprint will bear,

And of this book, this learning mayst thou taste:

The wrinkles which thy glass will truly show

Of mouthed graves will give thee memory;

Thou by the dial's shady stealth mayst know

Time's thievish progress to eternity;

Look what thy memory cannot contain

Commit to these waste blanks, and thou shalt find

Those children nursed, delivered from thy brain,

To take a new acquaintance of thy mind.

These offices, so oft as thou wilt look,

Shall profit thee, and much enrich thy book.

Հայելիդ կասի, թե ինչպես է քո պերճանքը թոշնում,
Թանկ վայրկյանների կորուստը կտա ժամացույցը քեզ.
Այս դատարկամեջ թերթիկներն են քո միտքը դրոշմում,
Եւ դու նրանցի՛ց պիտի ճշմարիտ խորհուրդը քաղես:
Երբ հայելու մեջ դու տեսնես դեմքիդ կնճիռները խոր,
Յիշիր, որ աշխարհն ամենքի համար գերեզման ունի.
Իսկ ժամացույցի աճապարանքը կհուշի քեզ, որ
Ժամանա կդեպ հավերժություն է վազում գողունի:
Այն ամենը, ինչ հիշողությունը անզոր է սնել,
Դու հանձնիր իմ այս դատարկ էջերին, այդժամ կստանաս
Այն մանուկներին, որոնք քո բեղուն ուղեղն է ծնել,
Եւ քո հոգու հետ դու կրկին անգամ կծանոթանաս:

Այսպես քո գործով եթե իմ տողերն ընթերցես կրկին,
Քեզ շահ կբերես եւ հպարտություն` իմ աղքատ գրքին:

78

So oft have I invoked thee for my Muse,

And found such fair assistance in my verse,

As every alien pen hath got my use,

And under thee their poesy disperse.

Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,

And heavy ignorance aloft to fly,

Have added feathers to the learned's wing

And given grace a double majesty.

Yet be most proud of that which I compile,

Whose influence is thine, and born of thee:

In others' works thou dost but mend the style,

And arts with thy sweet graces graced be;

But thou art all my art, and dost advance

As high as learning my rude ignorance.

Այնքան շատ եմ քեզ վկայակոչել իբրեւ իմ մուսան,
Իմ տողերի մեջ այնպիսի զորեղ նեցուկ եմ գտել,
Որ իմ միջոցներն օգտագործեցին պոետ ու գուսան`
Քո հովանու տակ սփռելով իրենց երգերն անընտել:
Եւ քո աչքերը, որ համրի՛ն երգել ուսուցանեցին,
Իսկ տգիտությանն` անվեհեր ճախրել երկնքում անամպ,
Գիտության թեւերն նոր փետուրներով բազմապատկեցին
Եւ հմայքը քո կրկնապատկեցին նոր շքեղությամբ:
Բայց իմ երգերո՛վ դու հպարտացիր, ցնծա՛ քո հոգում.
Դու, որ կյանք տալով, դառնում ես նրանց ներշնչանքն հզոր,
Բանաստեղծների տաղերում միայն ոճն ես նորոգում
Եւ շնորհներով տալիս ես նրանց կրկնակի՛ շնորհ,

Սակայն ինձ համար հենց արվեստն ես դու մաքուր ու շիտակ
Եւ ինձ` անգետիս, դու դարձնում ես մի բազմիմաց գիտակ:

79

Whilst I alone did call upon thy aid,

My verse alone had all thy gentle grace,

But now my gracious numbers are decayed,

And my sick Muse doth give another place.

I grant (sweet love) thy lovely argument

Deserves the travail of a worthier pen,

Yet what of thee thy poet doth invent

He robs thee of, and pays it thee again:

He lends thee virtue, and he stole that word

From thy behaviour; beauty doth he give,

And found it in thy cheek; he can afford

No praise to thee but what in thee doth live.

Then thank him not for that which he doth say,

Since what he owes thee, thou thyself dost pay.

Երբ ես մեն-մենակ քեզ էի անվերջ կանչում օգնության,
Քո մեղմաբարո վսեմությամբ էր իմ երգը շնչում,
Բայց հիմա, երբ իմ վհատ երգերի ժամն է հոգնության,
Իմ հյվանդ մուսան ուրիշներին է իր տեղը զիջում:
Խոստովանում եմ, որ քո պերճաշուք նյութը, սիրելիս,
Արժանի է միշտ ավելի վսեմ գրչի տքնանքին,
Բայց քո երգիչը, իր հլու երգով քեզ գովերգելիս,
Քեզնի՛ց է խլում ու քե՛զ վճարում իր պարտքը անգին.
Տալիս է պարտքով առաքինություն, որ խլել է նա
Քո անբիծ վարքից,— գեղեցկություն է պարգեվում անշեջ,
Բայց պերճությունը նա գտել է քո այտերի վրա,
Եւ անզոր է նա այն գովաբանել, ինչ չկա քո մեջ:

Դու շնորհակալ մի եղիր, որ նա գովք է մատուցում,
Զի պարտքը նրա ինքդ քեզ ես դու միայն հատուցում:

80

O how I faint when I of you do write,

Knowing a better spirit doth use your name,

And in the praise thereof spends all his might,

To make me tongue-tied speaking of your fame.

But since your worth (wide as the Ocean is)

The humble as the proudest sail doth bear,

My saucy bark (inferior far to his)

On your broad main doth wilfully appear.

Your shallowest help will hold me up afloat,

Whilst he upon your soundless deep doth ride,

Or (being wracked) I am a worthless boat,

He of tall building and of goodly pride.

Then if he thrive and I be cast away,

The worst was this: my love was my decay.

Օ՜, ինչպե՜ս եմ ես քո անվան վրա նվաղում անզոր,
Երբ ինձնից զորեղ մի ոգի է քո անունն հոլովում.
Ինձ գերազանցել ջանք չի խնայում նա գիշեր ու զոր,
Լեզուս կապելով` քո համբաւն է նա անդադար գովում:
Անծիր են քանզի քո արժանիքներն, ինչպես ովկիան,
Ուր թե՛ անպաճույճ, թե՛ հպարտ նաւն է լողում անարգել,
Մակույկն իմ ժպիրհ, որ նրա կողքին նվաստ է այնքան,
Ինքնագլխորեն հանդգնեց քո վես ջրում նավարկել:
Եւ դեռ կլողա, թե դույզն նրան պահապան լինես,
Մինչ նաւը նրա սլանում է քո ծովում անսահման.
Եթե խորտակվեմ, ուրեմն չարժա՜ն մի մակույկ եմ ես,
Իսկ նա ամրակուռ կմնա հավետ ու միշտ անսասան:

Եթե ես սուզվեմ, եւ նաւը նրա ընթանա անհոգ,
Ցաւն այն կլինի, որ իմ սիրելի՛ն խորտակեց ինձ լոկ:

81

Or shall I live your epitaph to make,

Or you survive when I in earth am rotten,

From hence your memory death cannot take,

Although in me each part will be forgotten.

Your name from hence immortal life shall have,

Though I (once gone) to all the world must die;

The earth can yield me but a common grave,

When you intombed in men's eyes shall lie:

Your monument shall be my gentle verse,

Which eyes not yet created shall o'er-read,

And tongues to be your being shall rehearse,

When all the breathers of this world are dead;

You still shall live (such virtue hath my pen)

Where breath most breathes, even in the mouths of men.

Կա՛մ պիտի ապրեմ, որ տապանագիր գրեմ քեզ համար,
Կա՛մ ինքդ կապրես, երբ իմ մարմինը փտի հողի տակ,
Բայց այսուհետեւ մահը չի խլի քո հուշը անմար,
Թեեւ իմ մասին, գիտեմ, չի մնա ոչ մի հիշատակ:
Կ`ապրի այսուհետ անունդ կյանքով հավիտենական,
Իմը, ես գիտեմ, աննշան մահով կկորչի անհետ.
Հողը ընդամենն ինձ կարող է տալ անշուք գերեզման,
Իսկ դու դամբանած կլինես մարդկանց աչքերում հավետ:
Իմ քերթությունը՛ այդժամ կլինի հուշարձանը քո.
Աչքերը, որոնք աշխարհ չեն տեսել, պիտ կարդան մի օր,
Եւ բյուր լեզուներ պիտի հոլովեն քո անունն հետո,
Երբ թաղված լինի մեր ժամանակի ամեն շնչավոր.

Դու պիտի ապրես (ա՛յս եմ իմ գրչի կոչումն համարում),
Քանի դեռ կա շունչ, թեկուզ այն լինի վերջինն աշխարհում:

82

I grant thou wert not married to my Muse,

And therefore mayst without attaint o'erlook

The dedicated words which writers use

Of their fair subjects, blessing every book.

Thou art as fair in knowledge as in hue,

Finding thy worth a limit past my praise,

And therefore art inforced to seek anew

Some fresher stamp of the time-bettering days.

And do so, love; yet when they have devised

What strained touches rhetoric can lend,

Thou, truly fair, wert truly sympathised

In true plain words by the true-telling friend;

And their gross painting might be better used

Where cheeks need blood; in thee it is abused.

Գիտեմ, դու երբեք կապված չես եղել իմ մուսայի հետ,
Եւ հետեւաբար իրավունք ունես աչքաթող անել
Բառերը բոլոր, որ քեզ են ձոնել քերթողներն հավետ,
Որպես պերճ մի նյութ, որ իրենց բոլոր գրքերն են օրհնել:
Որքան արտաքուստ գեղեցիկ ես դու, նույնքան ողջամիտ,
Եւ վեր դասելով արժանիքներիդ շարքերն անհամար`
Քերթվածները իմ դու համարում ես աղքատ ու անմիտ
Եւ անտեսելով թարմ կնիք փնտրում օրերիդ համար:
Դու ճիշտ ես, անգին, եւ այդուհանդերձ, եթե նվիրվես
Թյուր հնարքներին, որ նրանց ճարտար լեզուն հնարեց,
Դու, իսկապե՛ս պերճ, հիշիր, որ պիտի իսկապես սիրվես
Այն պարզ բառերով, որ ճշմարտախոս պոետը գրեց:

Նրա՛նց շպարը թող օգտագործվի գունատ այտերին,
Որոնք միշտ արյան կարիք են զգում, քոնն` ամենեւի՛ն:

83

I never saw that you did painting need,

And therefore to your fair no painting set;

I found (or thought I found) you did exceed

The barren tender of a poet's debt:

And therefore have I slept in your report,

That you yourself, being extant, well might show

How far a modern quill doth come too short,

Speaking of worth, what worth in you doth grow.

This silence for my sin you did impute,

Which shall be most my glory, being dumb,

For I impair not beauty, being mute,

When others would give life, and bring a tomb.

There lives more life in one of your fair eyes

Than both your poets can in praise devise.

Երբեք չեմ տեսել, որ դու սնգույրի կարիք ունենաս,
Ուրեմն, անգին, չքնաղ պատկերիդ գույն մի՛ հավելիր:
Հասկացել եմ ես (կամ կարծել միայն), որ քո փառքն անհաս
Քերթության պարտքի ամուլ գումարից բարձր է ավելի:
Ի՞նչ է ստացվում. քնա՞ծ եմ եղել քո համբավի մեջ,
Որպեսզի ինքդ, կանխիկ գույությամբ, ցույց տաս ամենքին,
Որ ժամանակի ամեն մի գրիչ տկար է ու խեղճ`
Գովաբանելով քո ներսում ծաղկած շնորհն անմեկին:
Այս լռությունը դու համարեցիր իմ մեղքը անքաւ,
Որ, լուռ լինելով, ամենախոսո՜ւն արժանիքն էր իմ.
Պերճության հուրը այդ լռությունից երբեք չհանգաւ,
Մինչ ուրիշը քեզ կյանքի փոխարեն պարգեւեց շիրիմ:

Քո մի աչքի մեջ ավելի հզոր կյանք կա, սիրելիս,
Քան թե քո երկու բանաստեղծների գովերգն է տալիս:

84

Who is it that says most which can say more

Than this rich praise - that you alone are you,

In whose confine immured is the store

Which should example where your equal grew?

Lean penury within that pen doth dwell

That to his subject lends not some small glory,

But he that writes of you, if he can tell

That you are you, so dignifies his story:

Let him but copy what in you is writ,

Not making worse what nature made so clear,

And such a counterpart shall fame his wit,

Making his style admired every where.

You to your beauteous blessings add a curse,

Being fond of praise, which makes your praises worse.

Արդյոք ո՞վ է նա, որ ընդունակ է ավելին հեղել,
Քան գովքն այս հարուստ, ուր շողում է քո էությունը հեզ.
Թանկագին գանձը նրա գզրոցում պահված է եղել,
Եւ այդ խավարում հավասարազոր չի եղել այն քեզ:
Օ՜, որքա՜ն խղճուկ ու աննշան է գրիչը նրա,
Որ չի հավելում իր վսեմ նյութին փոքրիկ մի պարծանք,
Սակայն քերթողը ջինջ էությունդ եթե հասկանա,
Իր ներբողներին միշտ կավելացնի ցնծություն ու կյանք:
Թող արտագրի այն ամենը, որ գրված է քո մեջ,
Թող խճողի այն, ինչ բնությունը պարզ է ստեղծել.
Պատճենը նրան անմահ կդարձնի փառքով սնամեջ
Եւ փքուն ոճով, որ կարողացավ հմտորեն կեղծել:

Ուրեմն, անգին, ի՛նքդ օրհնությանն հավելիր նզովք,
Երբ էությունդ չեն արտայայտում դրվատանք ու գովք:

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,

While comments of your praise, richly compiled,

Reserve their character with golden quill

And precious phrase by all the Muses filed.

I think good thoughts, whilst other write good words,

And like unlettered clerk still cry 'Amen'

To every hymn that every spirit affords

In polished form of well-refined pen.

Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',

And to the most of praise add something more;

But that is in my thought, whose love to you

(Though words come hindmost) holds his rank before.

Then others for the breath of words respect,

Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

Իմ անխոս մուսան բարեկրթորեն լեզուն է գոցում,
Մինչ քո պերճության մեկնությունները` հատորներ դարձած,
Իրենց արժանին ոսկե գրչով են միշտ իրագործում,
Եւ դարձվածները` այլ մուսաների ձեռքով հղկված:
Նրանք լավ բառեր գիտեն հորինել, իսկ ես` լավ մտքեր,
Եւ անգրագետ տիրացվի պես «Ամե՜ն» եմ կանչում
Օրհներգությանը, որ հորինում է պոետն անձնվեր`
Անաղարտ գրչով երգելով հոգուդ շնորհն հարաճուն:
Գովքդ լսելիս ասում եմ. «Այո՛, այդպես է, որ կայ»,
Եւ ինչ-որ բան էլ հավելում եմ միշտ գովքին բարեհաճ,
Բայց այս ամենը` միայն իմ մտքում, որի սերն անմահ
Ասված բառերը միշտ ետ է դասում, իսկ իրեն` առաջ:

Ուրեմն, նրանց հարգիր սիրալիր բառերի համար,
Իսկ ինձ` մտքերի՛ս, որոնք բառերից պերճախոս են հար:

86

Was it the proud full sail of his great verse,

Bound for the prize of all-too-precious you,

That did my ripe thoughts in my brain inhearse,

Making their tomb the womb wherein they grew?

Was it his spirit, by spirits taught to write

Above a mortal pitch, that struck me dead?

No, neither he, nor his compeers by night

Giving him aid, my verse astonished.

He, nor that affable familiar ghost

Which nightly gulls him with intelligence,

As victors, of my silence cannot boast;

I was not sick of any fear from thence;

But when your countenance filled up his line,

Then lacked I matter, that infeebled mine.

Արդյո՞ք պանծալի առագաստն էր իր վսեմ քերթության,
Որ համառորեն փորձելով շահել քո գանձերը թանկ
Հասուն մտքերը իմ ուղեղի մեջ թաղեց հավիտյան
Եւ այդ արգանդը գերեզման դարձրեց նա անժամանակ.
Նրա ոգին էր, որ մեկ այլ ոգու դասերը սերտած`
Մահացու հարված հասցրեց սրտիս` զորեղ երգերով,—
Օ՜, երբե՛ք, ո՛չ նա, ո՛չ ոգիների տողերը կերտած
Իմ քերթվածները չեն նսեմացնի չնչին վերքերով:
Եւ անզոր է նա իր հանրածանոթ ուրվականի հետ,
Որ ամեն գիշեր խաբում է նրան իր այցելությամբ,
Յոխորտալ անվերջ, թե գոցել է նա իմ լեզուն հավետ,
Երբ իմ սրտի մեջ ոք մի վախ չկա նրանց նկատմամբ.

Բայց երբ իմ երգը տոգորվեց վսեմ քո կերպարանքով,
Երգերս այդժամ դարձան նյութից զուրկ, տկար ու անթով:

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,

And like enough thou know'st thy estimate:

The charter of thy worth gives thee releasing;

My bonds in thee are all determinate.

For how do I hold thee but by thy granting,

And for that riches where is my deserving?

The cause of this fair gift in me is wanting,

And so my patent back again is swerving.

Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,

Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;

So thy great gift, upon misprision growing,

Comes home again, on better judgement making.

Thus have I had thee as a dream doth flatter,

In sleep a king, but waking no such matter.

Ա՜խ, մնաս բարով, ինչպե՞ս կարող եմ ես քեզ տիրանալ,
Դու ինքդ, անգին, քո գինը գիտես, ինչպես ոչ մի մարդ:
Արտոնությունդ պատրաստ է սրտիդ ազատություն տալ,
Քանզի իմ սիրո պարտքերը քո մեջ վերջացած են, արդ:
Ինչպե՞ս քեզ պահեմ, երբ դրա համար չունեմ իրավունք,
Երբ արժանի չեմ տիրակալ դառնալ քո հարստության.
Պարգեւիդ վայել հոգիս չի գործել արժանի վարմունք`
Քեզ տալով կրկին արտոնագիրը շնորհատիրության:
Ինձ նվիրվելով` քո արժանիքը բնավ չիմացար
Եւ նվիրումով թերամիտ եղար դու իմ նկատմամբ,
Բայց շուտով արդեն ճշմարտությանը դու ընդդիմացար`
Վերադարձնելով քո արժանիքը նոր դատողությամբ:

Ուրեմն դու ինձ պատկանում էիր երազում միայն.
Քնիս մեջ` արքա, իսկ արթնանալիս` ցավո՜տ հուշ էր այն:

88

When thou shalt be disposed to set me light,

And place my merit in the eye of scorn,

Upon thy side against myself I'll fight,

And prove thee virtuous, though thou art forsworn:

With mine own weakness being best acquainted,

Upon thy part I can set down a story

Of faults concealed wherein I am attainted,

That thou in losing me shall win much glory;

And I by this will be a gainer too,

For, bending all my loving thoughts on thee,

The injuries that to myself I do,

Doing thee vantage, double vantage me.

Such is my love, to thee I so belong,

That for thy right myself will bear all wrong.

Երբ հրաժարվես դու ինձ պարգեւել քո լույսը անանց,
Մարդկության առջեւ ծաղրի ենթարկես արժանիքը իմ,
Կը կռվեմ իմ դեմ, չեմ կարծի, թե դու եղար ուխտազանց,
Եւ կապացուցեմ, որ պարկեշտ ես դու եւ հավատարիմ:
Եւ իմ սեփական թուլություններին ծանոթ լինելով`
Քո վսեմության մասին այնպիսի երգ կհորինեմ,
Որտեղ մտքերը իմն են լինելու.— եւ ինձ կորցնելով`
Դու փառք կշահես թեկուզ եւ հավետ մեղսավոր լինեմ:
Օ՜, ես դրանով նույնպես կունենամ հասույթն իմ արդար,
Քանզի քեզ վրա լարելով սրտիս խոհերը հավետ,
Անողոքաբար ինքս ինձ հասցրած վերքերն անհամար
Քեզ շահ բերելով` ինձ կրկնակի են դարձնում շահավետ:

Այսպե՛ս եմ սիրում, եւ իմ սրտի մեջ սերն այնքան է խոր,
Որ ճշտիդ համար ես պիտի կրեմ սխալն հանցավոր:

89

Say that thou didst forsake me for some fault,

And I will comment upon that offence;

Speak of my lameness, and I straight will halt,

Against thy reasons making no defence.

Thou canst not (love) disgrace me half so ill,

To set a form upon desired change,

As I'll myself disgrace, knowing thy will:

I will acquaintance strangle and look strange,

Be absent from thy walks, and in my tongue

Thy sweet beloved name no more shall dwell,

Lest I (too much profane) should do it wrong,

And haply of our old acquaintance tell.

For thee, against myself I'll vow debate,

For I must ne'er love him whom thou dost hate.

Ասա, որ ինձնից երես թեքեցիր մեղքերիս համար,
Եւ ես, սիրելիս, այդ նախատինքը իսկույն կընդունեմ.
Թե կուզես, ասա, որ կաղ եմ, եւ ես կկաղամ անբառ,
Եւ ինչ էլ ասես` չեմ արդարանա փաստարկներիդ դեմ:
Չես կարող, անգին, խոսքերով այնպես ինձ վարկաբեկել,
Ինչպես կարող եմ ի՛մ հանդեպ լինել զրպարտիչ ու նենգ:
Յանուն քո կամքի` կարող եմ քեզնից հայյացքս թեքել,
Մեր սերը խեղդել ` հավատացնելով, թե օտար ենք մենք:
Խուսափել քեզնից, չքայլել երբեք քեզ հետ միասին
Եւ չարտասանել քո քաղցրանվագ անունը հանկարծ,
Չլինի՜ երբեք, որ կոպիտ լեզուս պատմի քո մասին`
Բացայայտելով մեր ծանոթությունն ու սերը մարդկանց:

Յանուն քեզ, անգին, երդվում եմ իմ դեմ կռվել մշտապես.
Չեմ կարող սիրել նրան, ում հոգիդ ատում է այդպես:

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

Ուրեմն ատիր, թէ պիտի ատես, ատիր հէնց հիմա,
Հիմա, երբ աշխարհն հակառակուել է իմ արարքներին,
Ձեռք ձեռքի տուած յոռի բախտի հետ` ծնկիր ինձ հիմա
Եւ մի այցելիր` մխիթարելու իմ սիրտը կրկին:
Ա՜խ, պէտք չէ, չգաս, երբ անցած լինեն օրերս ցաւոտ,
Չերեւաս յանկարծ անցած-գնացած վշտի ետեւից,
Իմ փոթորկաշունչ գիշերուան չտաս տամուկ առաւօտ,
Չյետաձգես իմ յօժարակամ վախճանը նորից:
Թէ պիտի լքես, թող որ չլինեմ ես քո վերջինը
Եւ չտառապեմ չնչին ցաւերից ես գիշեր ու զօր.
Հէնց հիմա՛ լքիր, որ չզգամ դրա ցաւաբեր գինը,
Այլ միանգամի՛ց ճաշակեմ բախտի հարուածը հզօր,

Եւ այն խոր վիշտը, որ հիմա միայն ինձ է թւում վիշտ,
Քո կորստի հետ համեմատուելիս կը չքուի ընդմիշտ:

91

Some glory in their birth, some in their skill,

Some in their wealth, some in their body's force,

Some in their garments, though new-fangled ill,

Some in their hawks and hounds, some in their horse;

And every humour hath his adjunct pleasure,

Wherein it finds a joy above the rest;

But these particulars are not my measure:

All these I better in one general best.

Thy love is better than high birth to me,

Richer that wealth, prouder than garments' cost,

Of more delight than hawks and horses be;

And having thee, of all men's pride I boast:

Wretched in this alone, that thou mayst take

All this away, and me most wretched make.

Ոմանք հպարտ են իրենց ծագումով, ոմանք` հմտությամբ,
Ոմանք` գանձերով, իսկ ոմանք` իրենց մարմնական ուժով,
Ոմանք` զգեստով, թեեւ տոգորված անճաշակությամբ,
Ոմանք` բազյով ու որսաշնով, ոմա՛նք նժույգով.
Ամեն մի հակում իր ստորակա հաճույքը ունի,
Եւ անգերազանց ուրախություն են գտնում նրա մեջ,
Սակայն իմ սիրտը այդ տույալների կարիքը չունի.
Իմ երանությունն ես վեր եմ դասում նրանցից անվերջ:
Քո սերն հավիտյան բարձր է ինձ համար տոհմիկ ծագումից,
Գանձերից էլ թանկ եւ զգեստներից պերճաշուք ու վես,
Նժույգ ու բազե ավելի մեծ չեն իմ վեհ հակումից,
Եւ քեզ սիրելով` բոլոր մարդկանցից հպարտ եմ այնպես,—

Թշվառ` նրանով, որ այս ամենը թե ինձնից տանես,
Ինձ այս աշխարհի ամենանկուն անբախտը կանես:

92

But do thy worst to steal thyself away,

For term of life thou art assured mine,

And life no longer than thy love will stay,

For it depends upon that love of thine.

Then need I not to fear the worst of wrongs,

When in the least of them my life hath end;

I see a better state to me belongs

Than that which on thy humour doth depend.

Thou canst not vex me with inconstant mind,

Since that my life on that revolt doth lie.

O what a happy title do I find,

Happy to have thy love, happy to die!

But what's so blessed-fair that fears no blot?

Thou mayst be false, and yet I know it not.

Բայց միեւնույն է. թեկուզ եւ փորձես փախչել ինձանից,
Իմն ես ողջ կյանքում ու ինձնից երբեք դու չես հեռանայ.
Կյանքը ավելի երկար չի տեւի, քան քո սերն անբիծ,
Քանզի քո սիրո հլու-հնազանդ հպատակն է նա:
Ուրեմն ինչո՞ւ իզուր վախենամ փորձանքից վատթար,
Երբ կարող եմ եւ մահանալ չնչին ցավ ու արարքից:
Ես շա՛տ ավելի բարւոք վիճակ եմ գտել ինձ համար,
Քան այսպես ապրել` կախված լինելով սրտիդ քմայքից:
Դավաճանելով մի կարծիր, թե ինձ դժբախտ կդարձնես,
Չե՞ որ քո սրտի խռովությամբ եմ ապրում ամեն օր:
Ի՜նչ երանություն եւ ի՜նչ երջանիկ բախտ կգտնեմ ես—
Բախտավորությամբ քո սերը զգալ, մեռնել բախտավոր:

Բայց ո՞ր երջանիկ մարդը արատին կնայի անահ.
Միգուցե դու ինձ այնպես կդավես, որ չե՜մ իմանա:

93

So shall I live, supposing thou art true,

Like a deceived husband; so love's face

May still seem love to me, though altered new;

Thy looks with me, thy heart in other place:

For there can live no hatred in thine eye,

Therefore in that I cannot know thy change.

In many's looks, the false heart's history

Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,

But heaven in thy creation did decree

That in thy face sweet love should ever dwell;

What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,

Thy looks should nothing thence but sweetness tell.

How like Eve's apple doth thy beauty grow,

If thy sweet virtue answer not thy show!

Այդպես էլ կապրեմ` քեզ հավատարիմ կարծելով անվերջ,
Խաբված ու դժբախտ ամուսնու նման, եւ սերը անմեղ
Դեռ իմ հայյացքին, թեեւ այլափոխ, սեր կթվա պերճ,
Երբ ինձ հետ է միշտ տեսքդ աննման, սիրտդ` ուրիշ տեղ:
Օ՜, քո աչքերում չի կարող ապրել ատելությունը,
Ուրեմն ինչպե՞ս կարող եմ տեսնել հայյացքը նրա,
Չե՞ որ ամենուր կեղծավոր լեզվի ողջ պատմությունը
Գրված է խոժոռ, անբարեհամբույր դեմքերի վրա:
Սակայն երկինքը նաեւ արտոնեց քո արարման հետ,
Որ դեմքիդ վրա բնակվի միայն սերը քաղցրաշունչ.
Ինչ էլ մտածես եւ ում էլ դավես սրտով խորագետ,
Մեկ է, սիրելիս, քո աչքերի մեջ քնքշություն է մունջ:

Գեղեցկությունդ կաճի Եւայի խնձորի նման,
Թե վեհությունդ չհավասարվի տեսքիդ աննման:

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,

That do not do the thing they most do show,

Who, moving others, are themselves as stone,

Unmoved, cold, and to temptation slow -

They rightly do inherit heaven's graces,

And husband nature's riches from expense;

They are the lords and owners of their faces,

Others but stewards of their excellence.

The summer's flow'r is to the summer sweet,

Though to itself it only live and die,

But if that flow'r with base infection meet,

The basest weed outbraves his dignity:

For sweetest things turn sourest by their deeds;

Lilies that fester smell far worse than weeds.

Նա, ով ուժ ունի չարիք գործելու, սակայն չի գործում,
Ով չի անում այն, ինչ մարդկանց համար զվարճալիք է,
Ով հուզում մարդկանց, բայց ինքը բնավ չի ալեկոծվում,
Այլ քարի նման անշարժ, սառնարյուն եւ անառիկ է,
Նա՛ է իրավամբ ժառանգում երկնի շնորհներն հզոր`
Անպտղությունից ջատագովելով գանձը բնության:
Նա՛ է իր դեմքի եւ իր էության տերն ամենազոր,
Մնացածները ծառաներն են իր գերազանցության:
Ամռան ծաղի կանույշ բուրմունք է ամառվա համար,
Թեեւ իր համար նա գիտի ապրել ու մեռնել անտես,
Սակայն երբ թոշնում եւ դառնում է նա մեղկ ու դալկահար,
Ամենազազիր մոլախոտն անգամ պերճ է թվում մեզ:

Զի չարաշահված քաղցրությունն այնպես դառն է ու անհաճ,
Թոշնած շուշանը զազրահոտ է, քան արոսը կանաչ:

95

How sweet and lovely dost thou make the shame

Which, like a canker in the fragrant rose,

Doth spot the beauty of thy budding name!

O in what sweets dost thou thy sins inclose!

That tongue that tells the story of thy days

(Making lascivious comments on thy sport)

Cannot dispraise, but in a kind of praise,

Naming thy name, blesses an ill report.

O what a mansion have those vices got

Which for their habitation chose out thee,

Where beauty's veil doth cover every blot,

And all things turns to fair that eyes can see!

Take heed (dear heart) of this large privilege:

The hardest knife ill used doth lose its edge.

Որքա՜ն քաղցրահամ ու գեղեցիկ ես ամոթը դարձնում,
Որն անուշաբույր վարդի մեջ ապրող մի որդի նման
Քո ծաղկափթիթ գեղանիության անունն է պղծում,—
Անթյու մեղքերդ ինչպե՜ս ես օծում բույրով աննման:
Ջահել օրերիդ պատմությունն անող լեզուներն անահ,
Զվարճանքներդ որպես տարփություն մեկնաբանելով,
Գովեստից բացի, ուրիշ ոչինչ տալ չեն կարողանա,—
Պարսավ ու ամոթ պիտի օրհնվեն` անունդ տալով:
Ինչպիսի՜ շքեղ պալատ կերտեցին մեղքերն անարատ,
Բոլոր մարդկանցից քեզ առանձնացրին որպես բնակիչ,
Ուր գեղեցկության քողը ծածկում է ամեն մի արատ
Եւ շքեղազարդ ու գեղեցկատես դարձնում ամեն ինչ:

Բայց զգո՜յշ, անգի՛ն, քեզ վերապահված մենաշնորհից
Պիտի բթանա անխիղճ գործածված դանա կնորից:

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,

Some say thy grace is youth and gentle sport;

Both grace and faults are loved of more and less:

Thou mak'st faults graces that to thee resort.

As on a finger of a throned queen

The basest jewel will be well esteemed,

So are those errors that in thee are seen

To truths translated, and for true things deemed.

How many lambs might the stern wolf betray,

If like a lamb he could his looks translate!

How many gazers mightst thou lead away,

If thou wouldst use the strength of all thy state!

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Ոմանք ասում են` ջահելությունդ մեղք էր ու արատ,
Իսկ ոմանք նրան շնորհ են կոչում` զվարճանքի հետ,
Սակայն թե՛ շնորհ, թե՛ մեղքերը քո սիրելի են շատ,
Քանզի մեղքերը քո մոտ դառնում են շնորհներ հավետ:
Ճիշտ այնպես, ինչպես վեհ ու գահակալ թագուհու մատին
Ամենաչնչին գոհարը անգամ դյութում է մարդկանց,
Այդպես էլ նրանք նայում են հոգուդ չնչին արատին,
Որն առաքինի ու ճշմարիտ է պատկերվում նրանց:
Որքա՜ն գառնուկներ անգութ ու անյագ գայլը կխեղդեր,
Թե կարողանար ստանալ անմեղ գառան կերպարանք:
Օ՜, քանի՜ հոգու քո երանելի տեսքը կշեղեր,
Թե գործածեիր քո հզորությունն անսահմանափակ:

Բայց ինչո՛ւ համար, չե՞ որ իմ սերը այնքան է արի,
Որ երբ իմն ես դու, իմն է նաեւ քո համբաւը բարի:

97

How like a winter hath my absence been

From thee, the pleasure of the fleeting year!

What freezings have I felt, what dark days seen!

What old December's bareness every where!

And yet this time removed was summer's time,

The teeming autumn big with rich increase,

Bearing the wanton burthen of the prime,

Like widowed wombs after their lords' decease:

Yet this abundant issue seem'd to me

But hope of orphans, and unfathered fruit,

For summer and his pleasures wait on thee,

And thou away, the very birds are mute;

Or if they sing, 'tis with so dull a cheer

That leaves look pale, dreading the winter's near.

Որքա՜ն էր կյանքը ցուրտ ձմռան նման, երբ ես հեռացայ
Քեզնից` թողնելով հեռացող տարվա ցնծությունն անլուր.
Ինչպե՜ս մրսեցի եւ ի՜նչ գորշավուն օրեր ես տեսա,
Ի՜նչ դեկտեմբերյան դատարկություն էր տիրում ամենուր:
Եւ, այդուհանդերձ, ամռանն էր տխուր ժամը բաժանման,
Երբ աշունը ճոխ` բերքահավաքով ու հունձքով զեղուն,
Դեռ պիտի կրեր լիառատ բեռը ծաղկաբեր գարնան,
Ինչպես ամուսնուն թաղած խեղճ այրու արգանդը բեղուն:
Եւ, այդուհանդերձ, ժառանգությունը, որ թողել էր նա,
Որբուկների հույս եւ անհայր պտուղ ինձ միայն թվաց.
Քեզ են ծառայում ամառն ու անանց հաճույքը նրա,
Իսկ երբ դու չկաս, չեն երգում բնավ հաւքերն համրացած,

Կամ երբ երգում են, նրանց դայլայլը այնքան է թախծոտ,
Որ սփրթնում է ծառը` սոսկալով, թե ձմեռն է մոտ:

98

From you have I been absent in the spring,

When proud-pied April (dressed in all his trim)

Hath put a spirit of youth in every thing,

That heavy Saturn laughed and leapt with him.

Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell

Of different flowers in odour and in hue,

Could make me any summer's story tell,

Or from their proud lap pluck them where they grew:

Nor did I wonder at the lily's white,

Nor praise the deep vermilion in the rose;

They were but sweet, but figures of delight,

Drawn after you, you pattern of all those.

Yet seemed it winter still, and, you away,

As with your shadow I with these did play.

Քեզանից, անգին, ես բաժանվեցի, երբ գարուն էր դեռ,
Եւ ապրիլը վես, որ հագել էր իր տարազն ընչավետ,
Ամեն ինչ իր շուրջ այնպես էր դարձրել ջահել ու անմեռ,
Որ Սատուրնն անգամ ծիծաղում էր եւ խաղում նրա հետ:
Բայց ո՛չ հաւքերի երգը քաղցրահունչ, ո՛չ անուշաբույր
Ծաղիկներն իրենց զարմանահրաշ խաղ ու երանգով,
Չկարողացան պատմել ամառվա հեքիաթներն անլուր,
Մի ծաղիկ տալ ինձ կամ հոգիս դյութել անույշ նվագով.
Ճերմակ շուշանով չկարողացան իմ սիրտը գերել
Եւ չստիպեցին գովերգել կարմիր վարդերը գարնան,
Զի բնությունը քեզ նայելով է նրանց պատկերել
Եւ դարձրել է քեզ նմուշորինակ գեղանիության:

Այսպես գարունը ինձ ձմեռ թվաց եւ սառնամանիք,
Եւ ես նրանցով (քո ստվերներո՜վ) դարձա երջանիկ:

99

The forward violet thus did I chide:

'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,

If not from my love's breath? The purple pride

Which on thy soft cheek for complexion dwells

In my love's veins thou hast too grossly dyed.

The lily I condemned for thy hand,

And buds of marjoram had stol'n thy hair;

The roses fearfully on thorns did stand,

One blushing shame, another white despair;

A third, nor red nor white, had stol'n of both,

And to his robb'ry had annexed thy breath,

But for his theft in pride of all his growth

A vengeful canker eat him up to death.

More flowers I noted, yet I none could see

But sweet or colour it had stol'n from thee.

Այսպես մի անգամ հանդիպեցի մանուշակին ես.
«Անո՛յշ գող, ասա՛, արդյոք որտեղի՞ց բույրդ խլեցիր,
Թե ոչ իմ սիրուց, եւ բոսորագույն այդ պարծանքը վես,
Որ քո քնքշագին այտերի վրա օգտագործեցիր,
Չե՞ որ իմ սիրո մութ երակների գույնով փորձեցիր»:
Ճերմակ շուշանին հանդիմանեցի ձեռքերիդ համար,
Վարսերիդ համար խնկածաղիկին սաստեցի այնքան:
Երկու փշոտ վարդ կանգնել էին լուռ ու սարսափահար,
Մեկը` կարմրատակ, երկրորդը` ճերմակն հուսահատության,
Երրորդը, սակայն, որ ո՛չ կարմիր էր եւ ո՛չ սպիտակ,
Երկուսն էր խլել` քո շունչը նրանց ավելացնելով,
Բայց քինոտ մի որդ` պատժելու համար գողությունն անյագ,
Կոկոնն էր կրծում` մի արատավոր նրան դարձնելով:

ելի ծաղիկներ հիշատակեցի,— ի՞նչ փույթ, երբ նրանք
Անամոթաբար խլել են քեզնից թե՛ բույր, թե՛ երանգ:

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long

To speak of that which gives thee all thy might?

Spend'st thou thy fury on some worthless song,

Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?

Return, forgetful Muse, and straight redeem

In gentle numbers time so idly spent;

Sing to the ear that doth thy lays esteem

And gives thy pen both skill and argument.

Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,

If Time have any wrinkle graven there;

If any, be a satire to decay,

And make Time's spoils despised every where.

Give my love fame faster than Time wastes life;

So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

Որտե՞ղ ես, Մուսա, մոռացել էիր այսքան ժամանակ
Գովերգել նորից քեզ հզորություն ու շունչ տվողին.
Միթե՞ կորովդ խեղդեցիր իզուր չարժան երգի տակ
Եւ նվաղելով խավար բերեցիր քո պայծառ շողին:
Ե՛տ դարձիր, անո՜ւշք, հատուցանելու ժամերը կրկին,
Վերադարձնելու կորած ժամանակն անուշ երգերով.
Գովերգիր նրան, ով ուշք է դարձնում քո անմահ երգին`
Բանիմաց խորհուրդ եւ ճարտարություն քեզ պարգեւելով:
Վեր կաց, ալարկոտ, ուշադիր զննիր վես դեմքը նրա
Եւ տես, թե այնտեղ ինչեր է փորել ժամանա կբիրտ,
Ծանակիր մահին, թե կնճիռ տեսնես այդ դեմքի վրա,
Եւ խեղդիր իսկույն նենգ ժամանակի կողոպուտն անսիրտ:

Անմահութի՛ւն բեր, մի՛ հանձնիր նրան գոռ ժամանակին,
Կը կանխես այդպես սրա՛ գերանդուն ու կեռ դանակին:

101

O truant Muse, what shall be thy amends

For thy neglect of truth in beauty dyed?

Both truth and beauty on my love depends;

So dost thou too, and therein dignified.

Make answer, Muse: wilt thou not haply say,

'Truth needs no colour with his colour fixed,

Beauty no pencil, beauty's truth to lay;

But best is best, if never intermixed'?

Because he needs no praise, wilt thou be dumb?

Excuse not silence so, for't lies in thee

To make him much outlive a gilded tomb,

And to be praised of ages yet to be.

Then do thy office, Muse; I teach thee how

To make him seem long hence as he shows now.

Ո՛վ անգործ Մուսա, ասա ինձ, ինչո՞վ պիտի հատուցես`
Ճշմարտությունը գեղեցկությունից զատելու համար,
Երբ իմ սիրելին նրանց երկուսի տերն է մշտապես,—
Այդպես նաեւ դու նրանով պիտի ապրես դարեդար:
Պատասխան տուր ինձ: Միթե՞ լռությամբ ուզում ես ասել,
Որ գույներ պետք չեն ամենագունեղ ճշմարտությանը,
Որ լավագույնին ոչինչ աշխարհում դեռ չի պակասել,
Եւ վրձին պետք չե ամենավսեմ գեղեցկությանը:
Եւ լռում ես դու, զի նրան պետք չեն գովեստներ տկար,
Ո՛վ, ներողամիտ, այդպես մի՛ եղիր լռության հանդեպ.
Թող նա ոսկեզոծ գերեզմանից էլ հավերժի երկար
Եւ քո ձոներով գալիք դարերում ներբողվի հավետ:

Արդ, գործիդ անցիր: Քեզ դաս եմ տալիս, թե ինչպես նրան
Այնպես պատկերես, որ նա դարերով մնա աննման:

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;

I love not less, though less the show appear:

That love is merchandised whose rich esteeming

The owner's tongue doth publish every where.

Our love was new, and then but in the spring,

When I was wont to greet it with my lays,

As Philomel in summer's front doth sing,

And stops his pipe in growth of riper days:

Not that the summer is less pleasant now

Than when her mournful hymns did hush the night,

But that wild music burthens every bough,

And sweets grown common lose their dear delight.

Therefore like her, I sometime hold my tongue,

Because I would not dull you with my song.

Հզոր է սերս, թեեւ արտաքուստ թույլ է երեվում.
Պակաս չեմ սիրում, թեեւ բոլորին թվում է այդպես:
Առուծախ եղած սերն ամենեւին երկար չի տեվում,
Երբ տիրող լեզուն հայտնում է նրա գինը չարչու պես:
Նոր էր մեր սերը, որ նայեց գարնան քաղցրաբույր դեմքին,
Եւ անույշ երգով սիրտս ուզում էր ողջունել նրան,
Ինչպես Փիլոմելն իր երգն է երգում ամառվա շեմքին,
Բայց չի հնչեցնում իր սրինգն հասուն երկնքում ամռան.
Ո՛չ այն պատճառով, թե հաճելի չեն օրերը նրա,
Երբ գիշերվա մեջ նրա տաղերը թախծոտ են այնքան.
Վայրի մեղեդին նոր բեռ է դնում ճյուղերի վրա,
Եւ բույրն է կորչում, երբ դառնում է նա առորեական:

Այդպես նաեւ ես, գերադասում եմ երբեմն լռել,
Քանզի չեմ ուզում քեզ իմ երգերով ձանձրույթ պատճառել:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,

That, having such a scope to show her pride,

The argument all bare is of more worth

Than when it hath my added praise beside.

О blame me not if I no more can write!

Look in your glass, and there appears a face

That overgoes my blunt invention quite,

Dulling my lines, and doing me disgrace.

Were it not sinful then, striving to mend,

To mar the subject that before was well?

For to no other pass my verses tend

Than of your graces and your gifts to tell;

And more, much more than in my verse can sit,

Your own glass shows you, when you look in it.

Աւա՜ղ, ինչպիսի՜ թշվառություն է իմ Մուսան բերում,
Որ իր վեհությունն արտայայտելու շնորհքով հանդերձ,
Նյութն իր մերկությամբ ավելի է մեր սրտերը գերում,
Քան թե իմ ձեռքով նրան լրացնող դրվատանքն անկեղծ:
Ինձ մի՛ մեղադրիր, երբ անզոր լինեմ գրել վերստին.
Նայիր հայելուն եւ այնտեղ չքնաղ մի դեմք կտեսնես,
Որ ամբողջովին կգերազանցի իմ նորույթը սին`
Նշավակելով բոլոր տողերը, որ գրել եմ ես:
Միթե՞ հանցանք չե, որ ես, հավիտյան տեսքիդ հպատակ,
Չնչին գովեստով եղծանեմ չքնաղ մի արարածի,
Հենց ա՛յդ պատճառով երգերն իմ չունեն ուրիշ նպատակ,
Քո արժանիքներն ու շնորհները մեկնելուց բացի.

Դու շատ ավելին կհայտնաբերես քո հայելու մեջ,
Քան կարող է տալ իմ քերթվածների գովքը սնամեջ:

104

To me, fair friend, you never can be old,

For as you were when first your eye I eyed,

Such seems your beauty still. Three winters cold

Have from the forests shook three summers' pride,

Three beauteous springs to yellow autumn turned

In process of the seasons have I seen,

Three April perfumes in three hot Junes burned,

Since first I saw you fresh which yet are green.

Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,

Steal from his figure, and no pace perceived;

So your sweet hue, which methinks still doth stand,

Hath motion, and mine eye may be deceived;

For fear of which, hear this, thou age unbred:

Ere you were born was beauty's summer dead.

Չքնա՛ղ բարեկամ, ինձ համար բնավ չես լինի դու ծեր,
Քանզի այն օրից, երբ աչքս տեսավ դեմքդ անթառամ,
Գեղեցկությունդ չի անյայտացել: Երեք ցուրտ ձմեռ
Բոլոր ծառերից ջնջեցին անհետ պարծանքը ամռան,
Երեք հեզ գարուն դեղնաթույր աշնան փոխակերպվեցին,
Եւ հաջորդեցին սառնաշունչ ու տաք ամիսներն իրար,
Երեք ապրիլյան բուրմունքներ երեք հունիս ապրեցին,
Իսկ դու քո տեսքով մնացիր էլի քնքուշ ու դալար:
Բայց պերճանքը քո, մի ժամացույցի սլաքի նման,
Սողում է թվից, եւ չեմ նկատում քայլերը անտես—
Անույշ երանգդ, որ թվում է ինձ թարմ ու աննման,
Փոխվել է գուցե, ու իմ աչքերը խաբվում են այնպես—

Սրանի՛ց սոսկա, եւ հավետ հիշիր, ո՛վ տարիք տկար.
Պերճության ամառն մեռած էր, նախքան դու աշխարհ եկար:

105

Let not my love be call'd idolatry,

Nor my beloved as an idol show,

Since all alike my songs and praises be

To one, of one, still such, and ever so.

Kind is my love to-day, to-morrow kind,

Still constant in a wondrous excellence;

Therefore my verse, to constancy confined,

One thing expressing, leaves out difference.

'Fair, kind and true' is all my argument,

'Fair, kind, and true', varying to other words,

And in this change is my invention spent,

Three themes in one, which wondrous scope affords.

'Fair, kind, and true' have often lived alone,

Which three till now never kept seat in one.

Թող չասվի երբեք, թե սրտիս սերը պաշտամունք է սոսկ,
Թող իմ սիրելին չերեւա որպես մի դատարկ Աստված.
Չե՞ որ իմ հոգու ներբող, դրվատանք եւ ամեն մի խոսք
Իմ կյանքում միայն նրան են ձոնված, գրված ու ասված:
Բարի է սերս եւ հուր-յավիտյան բարի կմնա,
Անփոխ կլինի իր վսեմությամբ զարմանահրաշ.
Հավատարմությամբ սահմանափակված իմ երգերն անմահ
Մի նյութ են երգում` մի կողմ թողնելով նորույթներն անվարժ:
«Պերճ, բարի, սիրող»— այս է երգերիս անփոփոխ նյութը,
«Պերճ, բարի, սիրող»` ուրիշ բառերի փոխակերպվելով—
Ես այս կրկնվող փոփոխման մեջ եմ գտնում իմ գյուտը`
Նրանց մեկի մեջ, ըստ կարողության, արտայայտելով:

Պերճ, բարի, սիրող — առանձին էին նրանք դեռ երեկ,
Բայց միանալով` երեքը այսոր քո մեջ դարձավ մեկ:

106

When in the chronicle of wasted time

I see descriptions of the fairest Wights,

And beauty making beautiful old rhyme

In praise of ladies dead and lovely knights,

Then in the blazon of sweet beauty's best,

Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,

I see their antique pen would have expressed

Even such a beauty as you master now.

So all their praises are but prophecies

Of this our time, all you prefiguring,

And, for they looked but with divining eyes

They had not skill enough your worth to sing:

For we, which now behold these present days,

Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

Երբ կարդում եմ ես անցած դարերի մագաղաթներում
Նկարագիրներն` ձոնված անցյալի գեղեցիկ մարդկանց,
Ինչպես պերճությունն հավերժացնում է հին քերթվածներում
Քաջ ասպետներին եւ հիշատա կգեղեցիկ կանանց,
Այդժամ, թերթելով հեռու անցյալի ներբողներն անանց,
Ուր երգել են միշտ աչքեր ու ձեռքեր, շուրթեր ու ճակատ,
Համոզվում եմ ես, որ հնամենի գրիչը նրանց
Քե՛զ է պատկերել եւ չքնաղ տեսքիդ պերճանքն անարատ:
Այդպես այդ գովքը եղել է միայն մարգարյություն`
Կանխատեսելով քեզ եւ աչքերիդ հուրը կաթոգին,
Բայց նրանց դյութված աչքերն ունեցան սոսկ մի թերություն.
Այն է, որ նրանք չկարողացան երգել քո հոգին.

Եւ չե՞ որ մենք էլ տեսնում ենք դեմքիդ պերճությունն անմար,
Նայում ենք անվերջ, բայց լեզու չունենք գովեստի համար:

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul

Of the wide world, dreaming on things to come,

Can yet the lease of my true love control,

Supposed as forfeit to a confined doom.

The mortal moon hath her eclipse endured

And the sad augurs mock their own presage,

Incertainties now crown themselves assured,

And peace proclaims olives of endless age.

Now with the drops of this most balmy time

My love looks fresh, and Death to me subscribes,

Since spite of him I'll live in this poor rhyme,

While he insults o'er dull and speechless tribes.

And thou in this shalt find thy monument,

When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

Ո՛չ երկյուղը իմ եւ ո՛չ էլ ոգին մարգարեական,
Որ այս աշխարհում տեսնում են գալիք օրերը բոլոր,
Չեն նախաձայնի իմ սիրո ժամկետն հավիտենական,
Այլ պիտի կարծեն, թե մեռած է նա, կործանված, մոլոր:
Բայց օրհասական լուսնի խավարումն անցել է անհետ,
Եւ մարգարեներն իրենց իսկ ձայնած բոթն են ծանակում,
Անհավատությունն հավատի թագով պսակվեց հավետ,
Ճյուղը ձիթենու խաղաղություն է արդ նշանակում:
Հանգստացուցիչ այդ ժամանակի կաթիլների հետ`
Թարմ է սերը իմ, եւ Վախճանը ինձ ոչինչ չի անի.
Ի հեճույս նրան` կապրեմ այս աղքատ երգերում հավետ,
Մինչ մահը պիտի անբարբառ ու բութ մարդկանց կործանի:

Քո հուշարձանը դու այս տողերում կգտնես միայն,
Զի արքաների գերեզմաններից երկար կապրի այն:

108

What's in the brain that ink may character

Which hath not figured to thee my true spirit?

What's new to speak, what new to register,

That may express my love, or thy dear merit?

Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,

I must, each day say o'er the very same,

Counting no old thing old, thou mine, I thine,

Even as when first I hallowed thy fair name.

So that eternal love in love's fresh case

Weighs not the dust and injury of age,

Nor gives to necessary wrinkles place,

But makes antiquity for aye his page,

Finding the first conceit of love there bred,

Where time and outward form would show it dead.

Ի՞նչ կա ուղեղում` այս սեւ թանաքով գրելու արժան,
Որ մինչեւ հիմա չի գծագրել իմ հլու հոգին,
Էլ ի՞նչ պատկերել, մնա՞ց ասելու այնպիսի մի բան,
Որ արտայայտի իմ սերը կամ քո արժանիքն անգին:
Ոչի՛նչ, սիրելիս,— բայց աղոթքի մեջ չկա նորն ու հինը—
Նույնը ամեն օր ես պիտի կրկնեմ նորից ու նորից,
Քանզի հինն երբեք հին չե ինձ համար— ես քոնն եմ, դու` իմը
Քո սուրբ անունը փառավորելու առաջին օրից:
Մշտնջենական սերն իր պատյանում աննվաճելի
Չի զննում երբեք վերքերն ու փոշին տկար ծերության,
Եւ տեղ չի տալիս նա կնճիռներին անխուսափելի,
Այլ ծերությանը իր մանկլավիկն է դարձնում հավիտյան.

Սիրո առաջին ծնունդը այնտեղ պիտի գտնի նա,
Ուր ժամանա կնրան արտաքուստ մահացած ցույց տա:

109

O, never say that I was false of heart,

Though absence seem'd my flame to qualify.

As easy might I from myself depart

As from my soul, which in thy breast doth lie:

That is my home of love: if I have ranged,

Like him that travels I return again,

Just to the time, not with the time exchanged,

So that myself bring water for my stain.

Never believe, though in my nature reign'd

All frailties that besiege all kinds of blood,

That it could so preposterously be stain'd,

To leave for nothing all thy sum of good;

For nothing this wide universe I call,

Save thou, my rose; in it thou art my all.

Օ՜, չասե՛ս երբեք, թե կեղծ է եղել սիրտս քո հանդեպ,
Թեկուզ եւ թվաց, թե անջատումից հուրս նվազեց.
Նույնքան հեշտությամբ կհեռանայի ինձանից հավետ,
Քան թե իմ հոգուց, որ քո կրծքի մեջ իր տունը ընտրեց:
Կուրծքդ իմ սիրո օթեւանն է միշտ. երբ ճամփորդի պես
Ճամփա եմ ընկնում, վերադառնում եմ ճիշտ ժամանակին,
Վերադառնալով եւ ոչ մի անգամ չեմ ուշանում ես
Եւ ջուր եմ բերում` լվանալու իմ մեղքերը կրկին:
Դու չհավատա՜ս (թեեւ իմ ներսում կիրքը ախտավոր
Եւ աներեվույթ մոլություններն են իշխում տիրաբար),
Որ իմ մեղքերով կարող եմ այնքան աղարտվել մի օր,
Որ հրաժարվեմ քո շնորհներից անխոհեմաբար.

Քեզանից բացի, այս մեծ աշխարհում ես չունեմ ոչինչ—
Եւ սակայն, իմ վա՛րդ, քեզ ունենալով, ունեմ ամեն ինչ:

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,

And made myself a motley to the view,

Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,

Made old offences of affections new.

Most true it is that I have looked on truth

Askance and strangely; but, by all above,

These blenches gave my heart another youth,

And worse essays proved thee my best of love.

Now all is done, have what shall have no end:

Mine appetite I never more will grind

On newer proof, to try an older friend,

A god in love, to whom I am confined.

Then give me welcome, next my heaven the best,

Even to thy pure and most most loving breast.

Ա՜խ, ճշմարի՜տ է, որ թափառեցի այս աշխարհով մեկ
Ու մարդկանց աչքին թշվառ խեղկատակ թվացի միայն.
Մտքերս խեղդած` ես ա՛յն ծախեցի, ինչ ուներ արժեք,
Վերքերը սրտիս նորայայտ սիրով փոխեցի անձայն:
Ա՜խ, ճշմարիտ է, որ թափառելիս վսեմ ճշմարտին
Տարակուսանքով միայն նայեցի — եւ, այդուհանդերձ,
Ամեն խոտորում նոր ջահելություն տվեց իմ սրտին,
Եւ ապացուցեց ծանր փորձությունն իմ սերը անկեղծ:
Վերադարձե՜լ եմ, եւ քո՛նն է հիմա իմ սիրտը կրկին,
Ախորժա կիմ էլ չի գրգռվի նոր ապացույցով.
Օ՜, կարիք չկա փորձություն բերել ընկերոջը հին,
Ում, ինչպես Աստծուն, նվիրված եմ ես հոգով ու սրտով:

Արդ, ընդունիր ինձ, դրախտից հետո լավագույնը՛ իմ,
Եւ մի տեղ տուր ինձ քո կրծքում մաքուր ու հավատարիմ:

111

O for my sake do you with Fortune chide,

The guilty goddess of my harmful deeds,

That did not better for my life provide

Than public means which public manners breeds.

Thence comes it that my name receives a brand,

And almost thence my nature is subdued

To what it works in, like the dyer's hand:

Pity me then, and wish I were renewed,

Whilst like a willing patient I will drink

Potions of eisel 'gainst my strong infection;

No bitterness that I will bitter think,

Nor double penance to correct correction.

Pity me then, dear friend, and I assure ye

Even that your pity is enough to cure me.

Յանուն ինձ, անգին, դու չարախնդաց բախտին նախատիր,—
Մեղանչանքներիս աստվածուհուն գոռ ու մեղսագործ,
Որ իմ նկատմամբ եղավ ավելի ժլատ ու պատիր,
Քան երեսապաշտ հասարակական ամեն մի միջոց:
Ահա թե ինչու խարան է դաջված իմ թշվառ կյանքին,
Եւ ահա ինչու արհեստավորի վարժ ձեռքերի պես
Ամբողջ էությամբ հպատակ եմ ես իմ աշխատանքին—
Ուրեմն գթա եւ վերափոխիր ինձ ամբողջապես,
Մինչ, հոժարամիտ հյվանդի նման, ես ամեն անգամ
Մոլախինդ կըմպեմ` իմ տարափոխիկ հյվանդության դեմ,
Ոչ մի դառնություն ես չեմ համարի դառն ու կծվահամ,
Ապաշխարանքով ու տառապանքով մեղքս կքավեմ:

Գթա ինձ, անգի՛ն, եւ վստահ եղիր, որ ինչ էլ լինի,
Քո գութը միայն բավական է, որ ինձ ապաքինի:

112

Your love and pity doth th'impression fill

Which vulgar scandal stamped upon my brow,

For what care I who calls me well or ill,

So you o'er-green my bad, my good allow?

You are my All the world, and I must strive

To know my shames and praises from your tongue;

None else to me, nor I to none alive,

That my steel'd sense or changes right or wrong.

In so profound Abysm I throw all care

Of others' voices, that my Adder's sense

To critic and to flatterer stopped are.

Mark how with my neglect I do dispense:

You are so strongly in my purpose bred

That all the world besides me thinks th'are dead.

Քո սերն ու գութը այն անպատվաբեր կնիքն են մաքրում,
Որ անբարեկիրթ զրպարտությունն է դաջել իմ դեմքին.
Ի՜նչ փույթ, թե մարդիկ դրվատում են ինձ կամ պախարակում,
Երբ դու, սիրելիս, իմ լավն ես միայն պատմում ամենքին:
Իմ աշխարհն ես դու, ուստի իմ մասին ամեն լավ ու վատ
Պիտի իմանան սոսկ քո շուրթերից, որ գիտեն լռել.
Քեզանից բացի, աշխարհում չունեմ ոչ մի հարազատ,
Որ կարողանա իմ պղնձաձույլ մտքերը ծռել:
Ամեն հերյուրանք եւ անվանարկիչ ձայնը ուրիշի
Արհամարհանքով այնքան խորախոր անդունդն եմ նետում,
Որ դատո՛ղ, քծնո՛ղ չեն կարող լսել զառանցանքն իժի—
Եւ հետեւաբար արդարությունն եմ միայն ավետում:

Այնքան խորն է քո տեղը իմ սրտում եւ խոհերիս մեջ,
Որ աշխարհը ինձ թվում է մեռած եւ դատարկամեջ:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,

And that which governs me to go about

Doth part his function, and is partly blind,

Seems seeing, but effectually is out;

For it no form delivers to the heart

Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:

Of his quick objects hath the mind no part;

Nor his own vision holds what it doth catch:

For if it see the rud'st or gentlest sight,

The most sweet favour or deformed'st creature,

The mountain, or the sea, the day, or. night,

The crow, or dove, it shapes them to your feature.

Incapable of more, replete with you,

My most true mind thus maketh mine eye untrue.

Ինչ բաժանվեցինք` աչքս այդպես էլ մտքիս մեջ մնաց.
Լույսը աչքերի, որ իմ քայլերն է միշտ կառավարում,
Չի գործում հիմա, ու քայլում եմ ես ասես կուրացած
Եւ դատապարտված` հավետ ապրելու մթին խավարում.
Քանզի աչքերս իմ թշվառ սրտից կողպեցին իրենց
Եւ թռչնի, ծաղկի պատկերները չեն հաղորդում նրան.
Անմասն է միտքս, եւ արագաոտն պատկերներից զերծ,
Եւ չի նշմարում իր իսկ ստեղծած ցնորքն հուրհրան,
Քանզի եթե նա այս մեծ աշխարհում տեսնի մեկ առ մեկ
Ամենաքնքուշ կամ գարշատեսիլ արարածներին,
Տեսնի սար ու ծով, ագռաւ, աղաւնի, գիշեր ու ցերեկ,
Կը նմանեցնի՛ իր տեսածը քո դիմագծերին:

Քեզնով լիացած եւ անընդունակ ավելին անել`
Իմ անդավ միտքը՛ ստիպեց աչքիս ինձ դավաճանել:

114

Or whether doth my mind being crowned with you

Drink-up the monarch's plague, this flattery?

Or whether shall I say mine eye saith true,

And that your love taught it this Alchemy,

To make of monsters, and things indigest,

Such cherubins as your sweet self resemble,

Creating every bad a perfect best,

As fast as objects to his beams assemble?

O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,

And my great mind most kingly drinks it up;

Mine eye well knows what with his gust is greeing,

And to his palate doth prepare the cup.

If it be poisoned, 'tis the lesser sin

That mine eye loves it and doth first begin.

Կամ գուցե միտքս` քեզնով հմայված ու թագադրված,
Արքաների թույն` շողոքորթութի՜ւն, ըմբոշխնեց անխոս,
Այլապես կասեմ, որ աչքս բնավ չի եղել խաբված,
Եւ որ քո սերը նրան դարձրեց մի ալքիմիկոս:
Կեղծ կախարդը այդ սատանայադեմ, տձեւ ճյվաղից
Հեզ քերովբեներ պիտի ստեղծեր պատկերիդ նման,
Կատարելություն պիտի արարեր ժանտատես կաղից`
Իր տեսադաշտում նրանց դարձնելով հեզ ու աննման.
Ո՜չ, առաջի՛նն է. շողոքորթություն ըմպեց իմ միտքը,
Այդ թույնը ըմպեց նա վեհանձնորեն ու արքայաբար.
Աչքս լավ գիտի, թե ինչ է սիրում ճաշակել քիմքը
Եւ, ըստ ճաշակի, բաժակ է լցնում իմ քիմքի համար:

Թե թունավորվեմ, չեմ ասի` աչքս մեծ չարիք գործեց,
Որ նա, հմայված, առաջինը միշտ ճաշակել փորձեց:

115

Those lines that I before have writ do lie,

Even those that said I could not love you dearer;

Yet then my judgment knew no reason why

My most full flame should afterwards burn clearer.

But reckoning Time, whose millioned accidents

Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,

Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,

Divert strong minds to th'course of alt'ring things -

Alas, why, fearing of Time's tyranny,

Might I not then say 'Now I love you best',

When I was certain o'er incertainty,

Crowning the present, doubting of the rest?

Love is a babe: then might I not say so,

To give full growth to that which still doth grow.

Այն տողերը, որ գրել եմ առաջ, ստում են` անգի՛ն.
Նրանք ասացին, թե անզոր եմ քեզ ավելին սիրել,
Բայց դատողությունն ինչպե՞ս կռահեր, որ հուրը կրկին
Կը կարողանա նոր բռնկումով իմ սիրտը տիրել:
Բայց անագորույն ժամանակը, որ բյուր դիպվածներով
Ուխտեր է քանդում, օրենքներ փոխում թագավորական,
Գեղեցկությունը աղավաղում է իր հարվածներով,
Իղձեր սպանում` խեղաթյուրելով մտքեր առնական—
Ա՜խ, ինչո՞ւ այնժամ, բիրտ ժամանակից ահաբեկվելով,
Չարտաբերեցի, թե` «Հիմա՛ եմ քեզ առավել սիրում»,
Երբ ապագայի անվստահությամբ վստահ լինելով`
Ներկային էի վսեմ քերթության թագը նվիրում:

Սերը մանուկ է, ու եթե այնժամ չասացի այդպես,
Սոսկ այն պատճառով, որ սերը աճի երեխայի պես:

116

Let me not to the marriage of true minds

Admit impediments; love is not love

Which alters when it alteration finds,

Or bends with the remover to remove.

O no, it is an ever-fixed mark

That looks on tempests and is never shaken;

It is the star to every wand'ring bark,

Whose worth's unknown, although his heighth be taken.

Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks

Within his bending sickle's compass come;

Love alters not with his brief hours and weeks,

But bears it out even to the edge of doom.

If this be error and upon me proved,

I never writ, nor no man ever loved.

Ես չեմ ընդունի սիրող սրտերի միության հանդեպ
Դավաճանություն ու խոչընդոտներ. սեր չե այն սերը,
Որ փոխվում է միշտ, երբ բախտի կամոք փոփոխում է պետք,
Թեքվում, երբ նրան թեքում են բախտի անգութ ձեռքերը:
Օ՜, երբե՛ք, երբե՛ք. իսկական սերը փարոս է անմար,
Որ միշտ կնայի փոթորիկներին եւ չի երերա,
Պայծառ աստղ է նա ծովում մոլորված նավերի համար
Եւ անյայտ արժեք, թեեւ հայտնի է բարձունքը նրա:
Նա ժամանակի խեղկատա կչե, թեեւ վարդագույն
Այտերն ու շուրթերն ապրում են նրա կոր մանգաղի մեջ—
Սերը չի փոխվում, իր կարճ ժամերից չի դառնում դժգույն,
Այլ տոկում է նա անգամ կործանման ցաւը մինչեւ վերջ.

Եթե մեղք է սա, եւ ինքս թշվառ մեղսավոր եմ լոկ,
Չեմ գրում սրանք, եւ այս աշխարհում չի սիրել ոչ ոք:

117

Accuse me thus: that I have scanted all

Wherein I should your great deserts repay,

Forgot upon your dearest love to call,

Whereto all bonds do tie me day by day;

That I have frequent been with unknown minds

And given to time your own dear-purchased right;

That I have hoisted sail to all the winds

Which should transport me farthest from your sight.

Book both my wilfulness and errors down,

And on just proof surmise accumulate;

Bring me within the level of your frown,

But shoot riot at me in your wakened hate;

Since my appeal says I did strive to prove

The constancy and virtue of your love.

Մեղադրիր ինձ, որ ժլատ եղա ես քո նկատմամբ,
Չկարողացա արժանիքներիդ պարտքը հատուցել,
Անխոհեմաբար մոռացա ապրել սրտիդ ցանկությամբ,
Որ գիշեր ու զոր հազար թելերով ինձ էր հանգուցել.
Մեղադրիր ինձ, որ ուրիշին եմ գնացել այցի
Եւ թանկ ձեռք բերված քո իրավունքը վատնել անդադար,
Իմ առագաստն եմ պարզել հողմերին քո հողմից բացի,
Որպեսզի նրանք քշեն ինձ դեպի ափերը օտար:
Նշավակիր ինձ ինքնակամությամբ ու սին մեղքերով,
Քո արդարացի ապացույցներով ինձ հանդիմանիր,
Թող խոժոռադեմ քո հայյացքը ինձ խոցի վերքերով,
Միայն` բորբոքված քո ատելությամբ ինձ մի՜ սպանիր.

Քանզի, սիրելիս, փորձել ուզեցի քո սերը միայն`
Ապացուցելու, թե որքան անդավ ու պարկեշտ է այն:

118

Like as to make our appetites more keen

With eager compounds we our palate urge,

As to prevent our maladies unseen

We sicken to shun sickness when we purge:

Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,

To bitter sauces did I frame my feeding,

And, sick of welfare, found a kind of meetness

To be diseased ere that there was true needing.

Thus policy in love, t'anticipate

The ills that were not, grew to faults assured,

And brought to medicine a healthful state

Which, rank of goodness, would by ill be cured.

But thence I learn, and find the lesson true,

Drugs poison him that so fell sick of you.

Ինչպես որ հաճախ մեր ախորժա կսրելու համար
Գրգռում ենք մեր քիմքը դառնահամ կերակուրներով
Կամ աներեվույթ եւ սուր ցավերը ցրելու համար
Հյվանդանում ենք` հյվանդությունի՛ց խուսանավելով,
Այդպես նաեւ ես, այնպե՛ս հագեցած քո քաղցրությունից,
Սուր ու դառնալի համեմունքներով սնվեցի միայն.
Ցաւը ահավոր գերադասեցի դյուրակյաց կյանքից
Եւ հյվանդացա ավելի շուտ, քան կայցելեր ինձ այն:
Այսպես սիրո մեջ, չեղած ցավերը ցրելու համար,
Խորամանկությունն աճեց ու զազիր մեղանչանք դարձաւ`
Առողջ վիճակին ավելացնելով դեղեր անհամար,
Որ ցավով բուժվի եւ հյվանդությամբ սոսկ դառնա անցաւ:

Բայց այդ մեղքի՛ մեջ հայտնաբերեցի խրատն իմ ուրույն.
Քեզնով հյվանդի համար է միայն դեղը դառնում թույն:

119

What potions have I drank of Siren tears,

Distilled from limbecks foul as hell within,

Applying fears to hopes, and hopes to fears,

Still losing when I saw myself to win!

What wretched errors hath my heart committed,

Whilst it hath thought itself so blessed never!

How have mine eyes out of their spheres been fitted

In the distraction of this madding fever!

О benefit of ill! now I find true

That better is by evil still made better,

And ruined love when it is built anew

Grows fairer than at first, more strong, far greater.

So I return rebuked to my content,

And gain by ill thrice more than I have spent.

Ի՜նչ թույն ըմպեցի ես ծովահարսի արտասուքներից`
Զտված գեհենի նույնքան ժանտատես թորանոցներում.
Յույսը վախ դարձրած` տանուլ տվեցի իմ կյանքը նորից,
Երբ բախտը, թվաց, թե հաղթություն է ինձ միայն բերում.
Ի՜նչ աններելի ու անքավ մեղքեր իմ սիրտը գործեց,
Մինչ կարծում էր նա, թե ապրում է սոսկ երջանիկ մի կյանք.
Ի՜նչ ամեհի տենդ խելահեղությամբ աչքերս փորձեց,
Երբ, քիչ էր մնում, իրենց խորշերից դուրս գային նրանք:
Այստեղ է շահը չարագործության, եւ պարզ է դառնում,
Որ չարիքո՛վ է բարիքը լինում իսկապես բարի,
Եւ երբ մահացած սերը նորից է հարություն առնում,
Դառնում է այդժամ ավելի չքնաղ, հզոր ու արի:

Այսպես ես կրկին բախտավոր եմ ինձ համարում ներքուստ,
Վատնածիս դիմաց` չարիքո՛վ դառնում երիցս հարուստ:

120

That you were once unkind befriends me now,

And for that sorrow which I then did feel

Needs must I under my transgression bow,

Unless my nerves were brass or hammered steel.

For if you were by my unkindness shaken

As I by yours, y'have passed a hell of time,

And I, a tyrant, have no leisure taken

To weigh how once I suffered in your crime.

О that our night of woe might have rememb'red

My deepest sense, how hard true sorrow hits,

And soon to you, as you to me then, tend'red

The humble salve, which wounded bosoms fits!

But that your trespass now becomes a fee;

Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

Այն, որ իմ հանդեպ անգութ ես եղել, հաշտեցնո՜ւմ է ինձ,
Եւ կսկիծը խոր, որ ինձ դարձրեց դժգույն ու վհատ,
Մեղանչանքերիս ծանրության ներքո կընկճեր ինձ նորից,
Թե չլինեին ջղերս արույր ու ծեծված պողպատ:
Ինձ այնպես թվաց, թե ես ինքս քեզ ցավ պատճառեցի,
Ոչ թե ես, այլ դու սոսկալի ժամեր ապրեցիր մենակ,
Իսկ ես, անգո՛ւթս, ուրիշ տեղ միայն միտքս հառեցի`
Չմտածելով, որ տառապել եմ քո մեղքերի տակ:
Ա՜խ, երանի՜ թե մեր վհատության գիշերը հիշեր,
Թե թախիծն անանց որքան խորն էր իմ սիրտը ներխուժել,
Յետո քեզ հանձներ (ինչպես հանձնեցիր դու ինձ այն գիշեր)
Բալասանը այն, որ միշտ խոցոտված կրծքեր է բուժել:

Բայց հիմա, երբ մեր գործած մեղքերը դարձան փրկագին,
Իմը քեզ փրկեց, իսկ քոնը պիտի ի՛նձ փրկի, անգին:

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,

When not to be receives reproach of being,

And the just pleasure lost, which is so deemed

Not by our feeling but by others' seeing.

For why should others' false adulterate eyes

Give salutation to my sportive blood?

Or on my frailties why are frailer spies,

Which in their wills count bad what I think good?

No, I am that I am, and they that level

At my abuses reckon up their own;

I may be straight though they themselves be bevel;

By their rank thoughts my deeds must not be shown,

Unless this general evil they maintain:

All men are bad and in their badness reign.

Նախընտրելի է անպատյու լինել, քան ենթադրվել,
Երբ չլինելով` մարդ անպատովության ամոթն է կրում,
Երբ հաճույքն արդար ոչ թե սեփական հույզերն են մարել,
Այլ աչքն ուրիշի, որ, ուր էլ լինես, քեզ են հետեվում:
Եւ ինչո՞ւ նրանց կեղծ ու վավաշոտ աչքերը տեսնեն
Զգացմունքներիս ուրախ ու կայտառ խաղերն անդադար.
Իմ թուլություններն ինչո՞ւ ունենան մեղսոտ լրտեսներ,
Որոնց կարծիքով` նվաստ է այն, ինչ վեհ է ինձ համար:
Ես այն եմ, ինչ կամ, իսկ նրանք, ովքեր փորձում են եղծել
Ամեն քայլը իմ, հաշվում են անթյու մեղքերը իրենց:
Ես ուղիղ եմ միշտ, իսկ նրանց Աստված ծուռ է ստեղծել—
Օ՜, նրանց պագշոտ մտքերի կողքին չլինե՜լ անկեղծ.

Չարը քանի դեռ ապրում է ազատ, եւ չկա բարին,
Չարագործ մարդիկ սոսկ կտիրանան այս խեղճ աշխարհին:

122

Thy gift, thy tables, are within my brain

Full charactered with lasting memory,

Which shall above that idle rank remain

Beyond all date, even to eternity;

Or, at the least, so long as brain and heart

Have faculty by nature to subsist,

Till each to razed oblivion yield his part

Of thee, thy record never can be missed.

That poor retention could not so much hold,

Nor need I tallies thy dear love to score;

Therefore to give them from me was I bold,

To trust those tables that receive thee more:

To keep an adjunct to remember thee

Were to import forgetfulness in me.

Յուշատետրերդ, որ ինձ տվեցիր որպես հիշատակ,
Անջինջ տառերով իմ ուղեղի մեջ գրված կմնան.
Այս անգործունյա սերնդից երկար կմնան նրանք
Եւ, անժամանակ, դարերով կապրեն հար ու հավիտյան
Կամ գուցե այնքան, որքան մարդկային միտքը եւ հոգին
Իրավունք ունեն ապրել աշխարհում բնության կամքով,
Մինչեւ որ նրանք մոռանան հավետ քո շնորհն անգին,
Բայց հուշերը քո չեն ոչնչանա մարդկային կյանքով:
Ի՞նչ է մարդկային աղքատ ու անզոր հիշողությունը,
Կարո՞ղ եմ արդյոք քո անհաշվելի սերը հաշվել ես:
Յուշատետրերիդ մեջ է միմիայն իրողությունը.
Նրանցից հետո քո մասին գրել դժվա՜ր է այնպես:

Կյանքը քո մասին հիշողություններ գրելով վատնել`
Նշանակում է, թե մոռացության ամեն ինչ մատնել:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:

Thy pyramids built up with newer might

To me are nothing novel, nothing strange;

They are but dressings of a former sight.

Our dates are brief, and therefore we admire

What thou dost foist upon us that is old,

And rather make them born to our desire

Than think that we before have heard them told.

Thy registers and thee I both defy,

Not wondering at the present, nor the past,

For thy records, and what we see, doth lie,

Made more or less by thy continual haste.

This I do vow and this shall ever be:

I will be true, despite thy scythe and thee.

Օ՜, ո՛չ, ժամանա՛կ, դու չես պարծենա, թե փոխվում եմ ես.
Քո երկնաթռիչ աշտարակները նոր չեն ինձ համար,
Թեկուզ եւ նրանց դու նորահնար զորությամբ կերտես,
Զի ի՞նչ են նրանք — սոսկ հին տարազի տեսքը նորակար:
Կարճ է մեր կյանքը, եւ այդ պատճառով հիանում ենք մենք
Հին հրաշքներով, որ ամեն անգամ տալիս ես մարդկանց—
Յարմար է այնքան, որ նրանց ծնունդն անվերջ երազենք
Եւ չմտածենք, թե հազար անգամ տեսել ենք նրանց:
Քեզ եւ քո թողած հնամյա ու նոր դյվանն եմ ատում.
Հոգիս չեն դյութում եւ չեն զմայլում անցյալն ու ներկան:
Քո թողած թշվառ արձանագրին ես չեմ հավատում.
Ստո՜ւմ են նրանք աճապարանքով հավիտենական:

Ես ա՛յս եմ ուխտում — ընդդեմ քեզ եւ քո գերանդուն թշվառ`
Չփոխվե՛լ երբեք, լինել ուղղամի՛տ եւ միշտ անկաշա՛ռ:

124

If my dear love were but the child of state,

It might for fortune's bastard be unfathered,

As subject to time's love, or to time's hate,

Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.

No, it was builded far from accident;

It suffers not in smiling pomp, nor falls

Under the blow of thralled discontent,

Whereto th'inviting time our fashion calls;

It fears not policy, that Heretic,

Which works on leases of short-numb'red hours,

But all alone stands hugely politic,

That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.

To this I witness call the fools of time,

Which die for goodness, who have lived for crime.

Թե սրտիս սերը սոսկ արքայական մի մանուկ լիներ,
Նա կհամարվեր Բախտի զավա կապորինածին,
Կա՛մ, որպես ծաղիկ, աշխարհի սիրուն նա կապավիներ,
Կա՛մ, փշի նման, պիտի դիմանար նրա հարվածին:
Ո՛չ, չի կարելի դիպված համարել ծնունդը նրա.
Այն չի տառապում զվարճանքներից ծիծաղկուն ու պերճ,
Բնավ չի ընկնում, երբ փորձանքներն են հարվածում նրան,
Չունի այն ամենն, ինչ նորույթներ են համարում անվերջ,
Այն քաղաքական խարդախությունից չի սոսկում բնաւ,
Հերետիկոսից, որ կարճում է մեր ժամը կենարար,
Այլ ինքն իրենով խորաթափանց է, զորեղ ու անդաւ,
Չի աճում շոգից, չի խեղդվում երբեք անձրեւից վարար:

Թող ժամանակի ամեն խեղկատակ իմանա սրանք,
Որի մահը սոսկ բարորություն է, իսկ կյանքը` հանցանք:

125

Were't aught to me I bore the canopy,

With my extern the outward honouring,

Or laid great bases for eternity,

Which proves more short than waste or ruining?

Have I not seen dwellers on form and favour

Lose all, and more, by paying too much rent,

For compound sweet forgoing simple savour,

Pitiful thrivers, in their gazing spent?

No, let me be obsequious in thy heart,

And take thou my oblation, poor but free,

Which is not mixed with seconds, knows no art,

But mutual render, only me for thee.

Hence, thou suborned informer! a true soul

When most impeached stands least in thy control.

Եւ արժե՞ արդյոք, որ ամպհովանի կրեմ անդադար
Եւ արտաքնապես ընծայեմ նրան պատյու ու հարգանք,
Արժե՞, որ գցեմ մշտնջենության արմատներ դալար,
Որ, միեւնույն է, պիտի ունենան այնքա՜ն կարճ մի կյանք:
Միթե՞ չեմ տեսել, թե ինչպես շվայտ, ձեւապաշտ մարդիկ
Տանուլ են տվել ու թանկ վճարել կորստի համար.
Պարզ բույրը թողած` խառնակ հոտերով տարվել են սաստիկ—
Թշվա՜ռ ծաղիկներ, որ սպառեցին իրենց բույրն արդար:
Ո՛չ, թող հնազանդ ու միշտ անսացող լինեմ քո հոգում,
Եւ դու ընդունիր աղքատ, բայց ազատ դահամունքը իմ,
Որ իր մեջ կեղծիք ու խաբյություն չի պարունակում.
Իմ սիրտն է միայն քո հանդեպ աննենգ ու հավատարիմ:

Ուրեմն հեռո՛ւ, չքվե՛ք, բանսարկու, մատնիչ ու լրտես,
Զուր մեղադրված անխարդախ հոգիս չի ենթարկվի ձեզ:

126

O thou my lovely boy, who in thy power

Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;

Who hast by waning grown, and therein show'st

Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;

If Nature (sovereign mistress over wrack),

As thou goest onwards still will pluck thee back,

She keeps thee to this purpose, that her skill

May time disgrace, and wretched minutes kill.

Yet fear her, O thou minion of her pleasure,

She may detain, but not still keep, her treasure!

Her audit (though delayed) answered must be,

And her quietus is to render thee.

( )

Ո՛վ անույշ տղա, որ քո զորավոր ձեռքով աշխարհում
Նենգ ժամանակի հայելին, մանգաղն ու ժամն ես պահում,
Դու, որ աճելով ապացուցեցիր աշխարհին համայն,
Որ, մինչ ծաղկեցիր, սիրահարներդ թոշնեցին միայն.
Թե բնությունը` ավերածության վես իշխանուհին,
Չի քաղում դեռ քեզ` խնայելով քո պատկերը անգին,
Սոսկ այն պատճառով, որ ժամանակին նշավակ անի
Եւ այդ հնարքով նրա վայրկյաններն հերթով սպանի,
Բայց դու, որ դարձար նրա հաճույքի ցանկալի անձը,
Վախեցի՜ր, քանզի նա կարող է եւ խոցել իր գանձը.
Պարտքն իր, սիրելիս, թեկուզ ուշացած, նա պիտի մարի,
Անդորրագրով նա մահվանը քեզ պիտի վճարի:

127

In the old age black was not counted fair,

Or if it were it bore not beauty's name;

But now is black beauty's successive heir,

And beauty slandered with a bastard shame:

For since each hand hath put on Nature's power,

Fairing the foul with art's false borrowed face,

Sweet beauty hath no name, no holy bower,

But is profaned, if not lives in disgrace.

Therefore my mistress' brows are raven black,

Her eyes so suited, and they mourners seem

At such who not born fair no beauty lack,

Sland'ring creation with a false esteem:

Yet so they mourn, becoming of their woe,

That every tongue says beauty should look so.

Ո՛չ, հին դարերում սեւ գույնը բնավ չքնաղ չեն կարծել
Կամ թե կարծել են` չի կրել նրա անունը վսեմ,
Բայց սեւը հիմա գեղանիության ժառանգն է դարձել,—
Պերճություն, որին ամոթն ընկեցիկ դարձրեց նսեմ:
Քանզի այն օրից, երբ ամեն մի ձեռք ուժով բնության
Եւ շինծու դեմքով գեղեցիկ դարձրեց ամեն գարշելի,
Չքացավ անդարձ անունն ու տունը գեղանիության,
Ու դարձան սրանք անպատյու, ոչ թե նշավակելի:
Ահա, սիրուհուս ունքերը սեւ են թուխ ագռավի պես,
Աչքերն` հաճելի, բայց թվում է, թե ողբում են նրանց,
Ովքեր չքնաղ չեն եւ, այդուհանդերձ, պերճ են թվում մեզ`
Արարչությունը անվանարկելով կեղծիքով անանց,—

Այնպես են ողբում եւ այնպես սազում տխրությանն իրենց.
Որ ասում ենք մենք, թե նա, իրենով, պերճությունն է հենց:

128

How oft, when thou, my music, music play'st,

Upon that blessed wood whose motion sounds

With thy sweet fingers, when thou gently sway'st

The wiry concord that mine ear confounds,

Do I envy those jacks that nimble leap

To kiss the tender inward of thy hand,

Whilst my poor lips, which should that harvest reap,

At the wood's boldness by thee blushing stand!

To be so tickled, they would change their state

And situation with those dancing chips,

O'er whom thy fingers walk with gentle gait,

Making dead wood more blest than living lips.

Since saucy jacks so happy are in this,

Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Իմ անո՛յշ նվագ, հիանում եմ ես, երբ ամեն անգամ
Օրհնյալ գործիքով հնչյուններ ես դու հանում քաղցրաձայն,
Սահուն մատներդ, ստեղների հետ դարձած բարեկամ,
Ներդաշնակությամբ իմ լսելիքն են խենթացնում միայն.
Նախանձո՜ւմ եմ ես այդ ստեղներին, որ ցատկոտելով
Քնքուշ ձեռքերիդ ափն են համբուրում մեղմ ու աննկատ,
Մինչ շուրթերը իմ, քաղցրահամ պտղին հեռվից նայելով,
Քաջ ստեղներից ամաչում են ու շիկնում անընդհատ:
Օ՜, շուրթերը իմ որքա՜ն են ուզում շույվել նրանց պես
Եւ իրենց թշվառ վիճա կփոխել ստեղների հետ,
Որոնք շույվելով երջանկանում են կատարելապես
Եւ իմ անկենդան շուրթերի դիմաց ողջանում հավետ:

Քանի որ նրանք չեն կարող երբեք դժգոհել բախտից,
Քնքուշ մատներդ նրանց տուր, անգին, իսկ շուրթերդ ինձ:

129

Th'expense of spirit in a waste of shame

Is lust in action, and till action, lust

Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,

Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,

Enjoyed no sooner but despised straight,

Past reason hunted, and no sooner had

Past reason hated as a swallowed bait

On purpose laid to make the taker mad:

Mad in pursuit, and in possession so,

Had, having, and in quest to have, extreme,

A bliss in proof, and proved, a very woe,

Before, a joy proposed, behind, a dream.

All this the world well knows, yet none knows well

To shun the heaven that leads men to this hell.

Տարփանքը հոգու զեխ ու ձեռնբաց ամոթն է նկուն,
Հավետ սպառում — եւ մինչեւ կրկին նոր վատնում բերի,
Երդմնադա՛ւ է նա, արյունո՛տ, մեղսո՛տ, ոճրագո՛րծ, փքո՛ւն,
Վայրենի՛, անգո՛ւթ, ծայրայե՛ղ, կոպի՛տ, անվստահելի՛,
Ուշ դարձած հաճույք եւ արհամարհանք` հար ու հավիտյան,
Միշտ հետապնդված, բաղձած խելքից դուրս, բայց ուշ ձեռք բերված,
Խելքից դուրս ատած եւ կուլ գնացած մի խայծի նման
Խեւելո՛ւ համար նպատակավոր սարքած ու դրված,
Խենթ` հետեւելիս, եւ վայելելիս` նույն հիմարը միշտ,
Եւ տիրանալու որոնումներում` անհա՛ս, անամո՜ք,
Խնդություն փորձված, իսկ ճաշակելիս` տխրություն ու վիշտ,
Առաջ` նպատակ, իսկ հետույ` միայն երազ ու ցնորք:

Մարդիկ սա գիտեն, սակայն ոչ մեկ չի կարողանում
Խույս տալ դրախտից, որ նրան դեպի դժոխք է տանում:

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;

Coral is far more red than her lips' red;

If snow be white; why then her breasts are dun;

If hairs be wires, black wires grow on her head.

I have seen roses damasked, red and white,

But no such roses see I in her cheeks,

And in some perfumes is there more delight

Than in the breath that from my mistress reeks.

I love to hear her speak, yet well I know

That music hath a far more pleasing sound;

I grant I never saw a goddess go -

My mistress when she walks treads on the ground.

And yet, by heaven, I think my love as rare

As any she belied with false compare.

Ո՛չ, իմ սիրուհու աչքերն արեւին նման չեն բնաւ,
Մարջանը այնքա՜ն կարմիր է նրա գունատ շուրթերից,
Թե ձյունն է ճերմակ լանջքը սիրուհուս թուխ է, ինչպես կաւ,
Եւ, լարերի պես, նրա վարսերը սեւ են թվում ինձ:
Ես շատ եմ տեսել դամասկյան վարդեր` կարմիր, սպիտակ,
Բայց նման վարդեր չեմ տեսնում նրա այտերին վաղուց:
Իսկ անուշահոտ ջրերը ունեն առավել հմայք,
Քան հոտը շնչի, որն արձակվում է միշտ իմ սիրուհուց:
Սիրում եմ լսել բառերը նրա, բայց եւ լավ գիտեմ,
Որ ավելի մեղմ հնչյուններ ունի քնքուշ մեղեդին.
Չեմ տեսել երբեք` ինչպես են քայլում աստվածուհիներն,
Քանզի սիրուհիս քայլելիս անվերջ դոփում է գետնին.

Բայց, Աստված վկա, իմ սերն իմ աչքին անգին է ու պերճ
Այն կնոջ նման, ում բաղդատությամբ խաբել են անվերջ:

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,

As those whose beauties proudly make them cruel;

For well thou know'st to my dear doting heart

Thou art the fairest and most precious jewel.

Yet, in good faith, some say that thee behold

Thy face hath not the power to make love groan:

To say they err, I dare not be so bold,

Although I swear it to myself alone.

And, to be sure that is not false I swear,

A thousand groans but thinking on thy face

One on another's neck do witness bear

Thy black is fairest in my judgement's place.

In nothing art thou black save in thy deeds,

And thence this slander as I think proceeds.

Դու բռնակալի անգութ սիրտ ունես այն պերճ կանանց պես,
Որոնց հմայքը նրանց դարձրել է անսիրտ ու դաժան,
Քանզի սիրավառ իմ սրտի համար, դու շատ լավ գիտես,
Որ ամենաթանկ գոհարն ես` չքնա՜ղ, ամենաարժա՜ն:
Ոմանք ասում են, թե երբ աչքերդ նայում են մարդկանց,
Անգին պատկերդ անզոր է հոգոց պոկել նրանցից.
Չեմ համարձակվում ասել, թե կույր են աչքերը նրանց,
Բայց որ այդպես է` երդվում եմ մենակ, հեռու մարդկանցից:
Յետո, որպեսզի համոզվեմ անկեղծ երդումներիս մեջ,
Դեմքիդ նայելիս բյուր հոգոցներ եմ ակամա հանում.
Քո սեւ պատկերը պայծառություն է վկայում անվերջ.
Քո սեւ աչքերն են ինձ գիշեր ու զոր խելքահան անում:

Ոչ մի բանի մեջ դու սեւ չես, միայն սեւ ես քո վարքում—
Ահա թե ինչու բամբասում են քեզ ու անվանարկում:

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,

Knowing thy heart torments me with disdain,

Have put on black, and loving mourners be,

Looking with pretty ruth upon my pain.

And truly not the morning sun of heaven

Better becomes the grey cheeks of the east,

Nor that full star that ushers in the even

Doth half that glory to the sober west,

As those two mourning eyes become thy face.

O let it then as well beseem thy heart

To mourn for me, since mourning doth thee grace,

And suit thy pity like in every part.

Then will I swear beauty herself is black,

And all they foul that thy complexion lack.

Աչքե՛րդ եմ սիրում, եւ նրանք, ասես խղճահարվելով
Եւ գիտակցելով, որ խոշտանգում են հոգիս տակավին,
Միշտ սեւ են հագնում, ողբում են անվերջ վշտահարվելով
Եւ գեղեցկափայլ գթասրտությամբ նայում իմ ցավին:
Եւ արշալույսին երկինք բարձրացող արեգա կվառ
Այնպես չի սազում գորշ Արեւելքի մռայլ աչքունքին,
Եւ կամ լուսնկան, որ բերում է միշտ գիշեր ու խավար,
Փառք ու պարծանքով այնպես չի սազում զուսպ Արեւմուտքին,
Որքան քո դեմքին` երկու աչքերը սեւ ու վշտահար:
Օ՜, թող սիրտը քո նույնպես սեւ հագնի աչքերիդ նման,
Եւ, գորով դարձած, թող անվերջ սգա, ողբա ինձ համար,
Քանզի ողբը քեզ դարձնում է այնպես վեհ ու աննման:

Այդժամ ես կերդվեմ, որ սեւն է չքնաղն ու լավագույնը,
Եւ նա՛ է տգեղ, ով այս աշխարհում չունի քո գույնը:

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan

For that deep wound it gives my friend and me!

It's not enough to torture me alone,

But slave to slavery my sweet'st friend must be?

Me from myself thy cruel eye hath taken,

And my next self thou harder hast engrossed:

Of him, myself, and thee, I am forsaken,

A torment thrice threefold thus to be crossed.

Prison my heart in thy steel bosom's ward,

But then my friend's heart let my poor heart bail;

Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,

Thou canst not then use rigor in my jail.

And yet thou wilt; for I, being pent in thee,

Perforce am thine, and all that is in me.

Անե՛ծք այն սրտին, որ թշվառ սիրտս երկու կես արեց`
Իմ բարեկամին եւ ինձ պատճառած խոր վերքի համար.
Ա՜խ, միթե՞ բավ չեր, որ նա մեկուսի հոգիս չարչարեց,
Էլ ինչո՞ւ դառնա իմ բարեկամը մի ստրուկ խոնարհ:
Դու քո անողոք աչքերով հոգիս խլեցիր ինձնից,
Եւ դաժանաբար հոգիդ տիրացավ իմ երկրորդ եսին:
Այսպես մեկընդմիշտ զրկված եմ քեզնից, ինձնից, նրանից.—
Եռակի՜ տանջանք` երի՛ցս կարոտ սեփական կեսին:
Բանտի՛ր իմ սիրտը քո պողպատաձույլ կրծքի զնդանում,
Բայց բարեկամիս սրտի՛ն թող լինի նա երախտավոր.
Ով էլ ինձ պահի, իմ սիրտը միայն նրան է պահում,
Որ իմ բանտի մեջ չլինես երբեք դու իշխանավոր:

Սակայն կլինե՜ս, քանզի ես, քո մեջ լինելով փակված,
Քոնն եմ ակամա, նաեւ ամեն ինչ` իմ սրտում պահված:

134

So, now I have confess'd that he is thine,

And I myself am mortgaged to thy will,

Myself I'll forfeit, so that other mine

Thou wilt restore, to be my comfort still:

But thou wilt not, nor he will not be free,

For thou art covetous and he is kind;

He learned but surety-like to write for me

Under that bond that him as fast doth bind.

The statute of thy beauty thou wilt take,

Thou usurer, that put'st forth all to use,

And sue a friend came debtor for my sake;

So him I lose through my unkind abuse.

Him have I lost; thou hast both him and me:

He pays the whole, and yet am I not free.

Խոստովանեցի ես արդեն, որ նա քեզ է պատկանում,
Իսկ ես հավիտյան քո կամքին եմ սոսկ գրավադրված.
Ես ետ կստանամ իմ կեսը, որ դու քո մոտ ես պահում,
Երբ հրաժարվեմ իրավունքներից` ինձ վերապահված:
Բայց դու չե՜ս հանձնի եւ ոչ էլ ազատ կարձակես նրան,
Որովհետեւ դու ընչաքաղց ես շատ, նա` բարի ու հեզ.
Նա կարողացավ ինձ համար թողնել մի գրավական
Այն կապի ներքո, որ միանգամից նրան կապեց քեզ:
Քո գեղեցկության օրենքներն ես դու անվերջ գործածում
Եւ իրավական կարգ ես պահպանում վաշխառվի պես.
Պարտքերիդ համար մտերիմի դեմ դու գործ ես բացում,
Որ չարաշահման համար հավիտյան կորցնեմ նրան ես:

Նրա՛ն եմ կորցրել, իսկ դու մնացիր իմ եւ նրա դեմ.—
Նա մեր երկուսի պարտքն է վճարում, բայց ես ազատ չե՜մ:

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,

And Will to boot, and Will in overplus;

More than enough am I that vex thee still,

To thy sweet will making addition thus.

Wilt thou, whose will is large and spacious,

Not once vouchsafe to hide my will in thine?

Shall will in others seem right gracious,

And in my will no fair acceptance shine?

The sea, all water, yet receives rain still,

And in abundance addeth to his store;

So thou being rich in Will, add to thy Will

One will of mine, to make thy large Will more.

Let no unkind, no fair beseechers kill;

Think all but one, and me in that one Will.

Ինչպես ամեն ոք, դու նույնպես, անգին, քո Will-ը ունես,
Եւ Will` ի լրումն, եւ Will` հավելյալ, որ ոչ ոք չունի:
Գուցե չափից դուրս (անխոհեմաբա՜ր) խանգարում եմ քեզ`
Քո անույշ Will-ին ավելացնելով Will-ն իմ գողունի:
Բայց ասա ինձ, դու, ում Will-ը այնպես մեծ է ու անծիր,
Կը բարեհաճե՞ս իմ Will-ը պահել չքնաղ Will-իդ մեջ,
Միթե՞ ուրիշի Will-ը դու այնքան վսեմ կարծեցիր,
Որ ինձ մերժեցիր համաձայնության շողերը անշեջ:
Ծովը, համակ ջուր, դեռ ընդունում է տարափ ու անձրեւ,
Անվերջ հորդալով` ընդարձակում է ափերը կրկին.
Այդպես նաեւ դու, նոր Will հավելիր Will-իդ բարեձեւ
Եւ հարստացրու իմ միակ Will-ով քո Will-ը անգին:

Մի՛ եղիր անգութ, մտածիր բոլոր Will-երի մասին,
Եւ սիրույդ համար թող ես նրա հետ լինեմ միասին:

136

If thy soul check thee that I come so near,

Swear to thy blind soul that I was thy Will,

And will thy soul knows is admitted there;

Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.

Will will fulfil the treasure of thy love,

Ay, fill it full with wills, and my will one.

In things of great receipt with ease we prove

Among a number one is reckoned none:

Then in the number let me pass untold,

Though in thy store's account I one must be;

For nothing hold me, so it please thee hold

That nothing me, a something sweet to thee.

Make but my name thy love, and love that still,

And then thou lovest me for my name is Will.

Թե չուզի հոգիդ, որ ես քո մարմնին այսքան մոտ լինեմ,
Երդվիր կույր հոգուդ, որ եղել եմ քո Will-ը սիրահար:
Օ՜՛, գիտի՛ հոգիդ, որ ինքը Will-ին դեռ չի եղել դեմ,
Ուրեմն, անգին, ընդունիր սրտիս աղերսը արդար:
Will-ը միայնակ պիտի լիացնի գանձը քո սիրո,
Նրա մեկ Will-ը սերդ Will-երով լեցուն կդարձնի
Իսկ ամբոխի մեջ դժվար է լինել երջանիկ ու գոհ,
Զի մեկին այնտեղ ուշադրություն ո՞վ պիտի դարձնի:
Ուստի, սիրելիս, չհաշվես դու ինձ ուրիշների հետ,
Թեեւ ի՞նչ եմ ես սիրահարներիդ բանակում անծիր:
Ինձ մի համարիր մե կնրանցից, անտեսիր հավետ,
Բայց ինձ, ոչնչիս, քո հոգու անգին սերը միշտ կարծիր:

Սիրիր անունս, քանզի դրանով դու ինձ կսիրես,
Իմ անունը միշտ քեզ հետ կլինի, քանզի Will-ն եմ ես:

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,

That they behold, and see not what they see?

They know what beauty is, see where it lies,

Yet what the best is take the worst to be.

If eyes, corrupt by over-partial looks,

Be anchored in the bay where all men ride,

Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,

Whereto the judgement of my heart is tied?

Why should my heart think that a several plot,

Which my heart knows the wide world's common place?

Or mine eyes seeing this, say this is not,

To put fair truth upon so foul a face?

In things right true my heart and eyes have erred,

And to this false plague are they now transferred.

Սեր, կո՛յր խեղկատակ, այս ի՞նչ արեցիր իմ աչքերի հետ,
Որ նրանք, թեեւ նայում են, սակայն չեն տեսնում ոչինչ:
Նրանք անտարբեր չեն եղել երբեք պերճության հանդեպ,
Բայց աղարտված են տեսնում այն ամենն, ինչ պարզ է ու ջինջ,
Եթե աչքերը` իրե՛նք աղարտված կրքոտ հայյացքից,
Պիտ խարիսխ գցեն բազում նավերի տիղմոտ ջրերում.
Էլ ինչո՞ւ ես դու փուչ տառապանքի կեռը տալիս ինձ`
Նրան կապելով կարողությունը, որ կա իմ սրտում:
Ինչո՞ւ իմ սիրտը աղավաղում է աշխարհը անբաւ
Եւ մի կուսական անտառ է կարծում դաշտերը նրա,
Իսկ իմ աչքերը ասում են ` օ՜, ո՛չ, այդպես չե բնաւ,
Ճշմարիտն երբեք չի լինում զազիր ճակատի վրա:

Այդպես իմ սիրտը իմ աչքերի հետ շատ է սխալվել,
Եւ ճիշտը թողած` խաբկանքներով է անընդհատ տարվել:

138

When my love swears that she is made of truth,

I do believe her, though I know she lies,

That she might think me some untutored youth,

Unlearned in the world's false subtleties.

Thus vainly thinking that she thinks me young,

Although she knows my days are past the best,

Simply I credit her false-speaking tongue:

On both sides thus is simple truth suppressed.

But wherefore says she not she is unjust?

And wherefore say not I that I am old?

O, love's best habit is in seeming trust,

And age in love loves not t'have years told.

Therefore I lie with her, and she with me,

And in our faults by lies we flattered be.

Երբ նա երդվում է, թե արարված է անխարդախ ու հեզ,
Ես չեմ կասկածում, թեեւ լավ գիտեմ, որ նենգում է զուտ.
Թող նա մտածի, թե մի անաղարտ պատանի եմ ես
Եւ չեմ հասկանում այս կեղծ աշխարհի նրբությունը սուտ:
Զուր մտածելով, թե ինձ տակավին ջահել է կարծում
(Թեեւ լավ գիտի, որ անցած է իմ ջահելությունը),
Միամտաբար կեղծախոս լեզվին ես չեմ կասկածում,
Եւ մենք երկուսով խեղդում ենք այս պարզ ճշմարտությունը:
Եւ սակայն ինչո՞ւ նա չի ընդունում, որ խարդախ է շատ,
Ինչո՞ւ չեմ ասում, որ ծերությունից փորձում եմ փախչել.
Օ՜, սիրո ընտիր սովորույթն է մեզ բերում կեղծ հավատ,
Եւ չի ցանկանում սիրո մեջ տարիքն իրեն ճանաչել:

Այսպես սիրելով` մենք խաբում ենք եւ նենգում անդադար
Եւ մեղքերի մեջ ստախոսությամբ քծնում ենք իրար:

139

O call not me to justify the wrong

That thy unkindness lays upon my heart;

Wound me not with thine eye but with thy tongue;

Use power with power, and slay me not by art.

Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,

Dear heart, forbear to glance thine eye aside;

What need'st thou wound with cunning when thy might

Is more than my o'erpressed defense can bide?

Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows

Her pretty looks have been mine enemies,

And therefore from my face she turns my foes,

That they elsewhere might dart their injuries.'

Yet do not so, but since I am near slain,

Kill me outright with looks, and rid my pain.

Օ՜, ինձ մի՛ կանչիր` արդարացնելու վատությունը այն,
Որ ամեն անգամ սրտիս դրոշմեց քո հոգին նանիր.
Մի՛ վիրավորիր ինձ քո աչքերով, այլ լեզվով միայն,
Սասանիր ուժով, բայց հնարքներով ինձ մի՛ սպանիր:
Ասա, որ սիրտդ ուրիշի մոտ է, բայց ինձ տեսնելիս,
Ա՜խ, պետք չե, որ դու չքնաղ հայյացքդ շրջես խստադեմ:
Խորամանկությամբ իմ սիրտը խոցել զուր է, սիրելիս,
Երբ անկարող եմ հովանավորվել քո զորության դեմ:
Թող ներեմ ես քեզ եւ այսպես ասեմ որպես չքմեղանք.
Նրա աչքերը իմ հանդեպ եղան ոսոխներ անկեղծ,
Եւ խոհեմաբար իմ դժբախտ դեմքից շրջվեցին նրանք,
Որ ուրիշներին խոցեն մահացու նետերով իրենց:

Սակայն մի՛ շրջվիր,— քանի որ մահվան դուռն եմ հասել ես,
Ազատիր ցավից եւ ինձ սպանիր վերջնականապե՛ս:

140

Be wise as thou art cruel, do not press

My tongue-tied patience with too much disdain,

Lest sorrow lend me words, and words express

The manner of my pity-wanting pain.

If I might teach thee wit, better it were,

Though not to love, yet, love, to tell me so -

As testy sick men, when their deaths be near,

No news but health from their physicians know.

For if I should despair, I should grow mad,

And in my madness might speak ill of thee;

Now this ill-wresting world is grown so bad,

Mad slanderers by mad ears believed be,

That I may not be so, nor thou belied,

Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

Որքան անգութ ես, սեր իմ, այդքան էլ ողջախոհ եղիր,
Արհամարհանքով մի հատիր դու իմ համբերությունը,
Որ իմ շուրթերը չդառնան համակ ցասում ու լեղի
Եւ չարտայայտեն սրտիս տվայտանքն ու նեղությունը:
Միթե՞ չես կարող խելամիտ լինել` խոստովանելով,
Որ սիրում ես ինձ, թեեւ իմ ցաւը հոգիդ չի հուզում:
Հյվանդի նման չարագութ մահը անվերջ վանելով`
Ես իմ բժշկից միշտ ապաքինման լուրեր եմ ուզում:
Քանզի, սիրելիս, կխելագարվեմ, թե անյույս մնամ,
Կ`անիծեմ ես քեզ ցնորվածության խելայեղ պահին:
Աշխարհը հիմա այնքան է դարձել բիրտ ու չարակամ,
Որ խենթ ականջներն հավատում են խենթ բանսարկուներին:

Որպեսզի մարդիկ քեզ չհամարեն նենգափոխ ու խեղ,
Ինձ ուղի՛ղ նայիր, թեկուզ եւ սիրտդ լինի ուրիշ տեղ:

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,

For they in thee a thousand errors note,

But 'tis my heart that loves what they despise,

Who in despite of view is pleased to dote.

Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,

Nor tender feeling to base touches prone,

Nor taste, nor smell, desire to be invited

To any sensual feast with thee alone;

But my five wits nor my five senses can

Dissuade one foolish heart from serving thee,

Who leaves unswayed the likeness of a man,

Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.

Only my plague thus far I count my gain,

That she that makes me sin awards me pain.

Հավատա՛ խոսքիս, աչքերով բնավ չեմ սիրում ես քեզ,
Զի նրանք քո մեջ տեսնում են հազար մեղսանք ու արատ.—
Իմ սի՛րտն է սիրում այն, ինչ աչքերը ատում են այնպես,
Եւ նա, հակառակ անսեր աչքերին, երջանիկ է շատ:
Լեզվիդ մեղեդին իմ ականջները դեռ չի առինքնել.
Ո՛չ մի զգացմունք, որ պիտի բերի համբույր սեթեւեթ,
Ո՛չ համ ու բուրմունք երբեք չեն տենչում քո հյուրը լինել
Եւ զգայական խնջույքի պահին ըմբոշխնել քեզ հետ:
Սակայն ո՛չ խորհուրդ, ո՛չ զգայարան զորեղ չեն այնպես,
Որ հրամայեն իմ հիմար սրտին քեզ չծառայել,
Քանզի քո կողքին ամենակարող տղամարդ չեմ ես,
Այլ սրտիդ գերին, ինչպես որ թշվառ ճորտին է վայել:

Այս պատիժն եմ ես համարում կյանքիս շահը արդարեւ.
Երբ դրդում ես ինձ մեղանչել անվերջ` ցա՛ւն է ինձ պարգեւ:

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,

Hate of my sin, grounded on sinful loving.

O but with mine compare thou thine own state,

And thou shalt find it merits not reproving,

Or if it do, not from those lips of thine,

That have profaned their scarlet ornaments,

And seal'd false bonds of love as oft as mine,

Robbed others' beds' revenues of their rents.

Be it lawful I love thee, as thou lov'st those

Whom thine eyes woo as mine importune thee:

Root pity in thy heart, that when it grows

Thy pity may deserve to pitied be.

If thou dost seek to have what thou dost hide,

By self-example mayst thou be denied.

Սերն է իմ մեղքը, ատելությունը` քո շնորհը վես,
Մեղքը ատելի ` հիմնված մեղսոտ մի սիրո վրա,
Բայց եթե սերս շնորհներիդ հետ բաղդատել փորձես,
Դու կհասկանաս, որ նախատինքի արժանի չե նա:
Քանզի շուրթերդ իրավունք չունեն նրան նախատել,
Երբ հազար անգամ պղծել են իրենց գույնը անարատ.
Սիրո կեղծ կապեր կնքելով` նրանք սիրել են, ատել
Եւ ուրիշների անկողինները գռփել անընդհատ:
Թող սիրեմ ես քեզ, ինչպես դու ես միշտ սիրել ուրիշին,
Սիրել հայյացքով, ինչպես իմը քեզ` հոգնությամբ անանց:
Թող քո սրտի մեջ գորովը աճի,— եւ հավետ հիշիր,
Որ նա ծաղկելով գորով կծնի սրտերում մարդկանց:

Իսկ եթե փնտրես այն, ինչ քո կյանքում թաքցրել ես միշտ,
Ցանկանում եմ, որ սոսկ մերժում գտնես, տխրություն ու վիշտ:

143

Lo, as a careful housewife runs to catch

One of her feathered creatures broke away,

Sets down her babe and makes all swift dispatch

In pursuit of the thing she would have stay,

Whilst her neglected child holds her in chase,

Cries to catch her whose busy care is bent

To follow that which flies before her face,

Not prizing her poor infant's discontent:

So runn'st thou after that which flies from thee,

Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;

But if thou catch thy hope, turn back to me,

And play the mother's part, kiss me, be kind:

So will I pray that thou mayst have thy Will,

If thou turn back, and my loud crying still.

Նայիր, թե ինչպես ուշիմ գեղջկուհին կորցնում է իրեն,
Երբ իր թեւավոր արարածն հանկարծ փախչում է բնից,
Եւ նա, թողնելով գործ ու երեխա, վազում խենթորեն`
Ջանալով նրան ետ բերել դեպի իր բույնը նորից,
Մինչ աղիողորմ լալիս է նրա երեխան լքված
Եւ հեկեկալով փորձում է հասնել մորը անհամբեր,
Որ իր թեւավոր արարածով է սոսկ մտահոգված`
Խեղճ երեխայի լացին ու կոծին դարձած անտարբեր:
Այդպես նաեւ դու, վազում ես ինչ-որ բանի ետեւից,
Մինչ ես` երեխադ, քո ետեւից եմ վազում լալագին:
Բայց եթե մի օր հասնես քո հույսին, ետ դարձիր նորից
Եւ գուրգուրանքով իմ սիրտը շահիր, ինչպես մայր անգին:

Պիտի աղոթեմ, որ դու անպայման քո Wil-ին գտնես,
Երբ վերադառնաս եւ իմ բարձրաձայն ողբը մեղմացնես:

144

Two loves I have, of comfort and despair,

Which like two spirits do suggest me still:

The better angel is a man right fair;

The worser spirit a woman coloured ill.

To win me soon to hell, my female evil

Tempteth my better angel from my side,

And would corrupt my saint to be a devil,

Wooing his purity with her foul pride.

And whether that my angel be turned fiend

Suspect I may, but not directly tell,

But being both from me, both to each friend,

I guess one angel in another's hell.

Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,

Till my bad angel fire my good one out.

Երկու սեր ունեմ` հուսահատության եւ սփոփանքի,
Գիշեր ու ցերեկ հոգիս կախարդող երկու ոգիներ.
Նրանցից բարին խարտյաշ մազերով տղամարդ է մի,
Իսկ վատթար ոգին մի չարախնդաց կին է թխահեր:
Ինձ դեպի դժոխք տանելու համար կինը հեշտագին
Իմ բարի ոգուն գայթակղում է չարամանկությամբ
Եւ ուզենալով սատանա դարձնել իմ հրեշտակին`
Նրա ջինջ սիրտը սիրաշահում է թովիչ ցանկությամբ:
Բայց ես չգիտեմ` իմ բարի ոգուն կդարձնի՞ նա չար,—
Կասկածում եմ լոկ, բայց հաստատապես չեմ կարող պնդել—
Բայց քանզի նրանք, ինձ մենակ թողած, սիրում են իրար,
Ենթադրում եմ, որ մե կմյուսի դժոխքն է մտել.

Բայց ա՛յն ժամանակ հայտնի կդառնա այդ գաղտնիքը խոր,
Երբ տարափոխվի իմ բարի ոգին չար ոգուց մի օր:

145

Those lips that Love's own hand did make

Breathed forth the sound that said 'I hate'

To me that languish'd for her sake;

But when she saw my woeful state,

Straight in her heart did mercy come,

Chiding that tongue that ever sweet

Was used in giving gentle doom,

And taught it thus anew to greet:

'I hate' she altered with an end,

That follow'd it as gentle day

Doth follow night, who like a fiend

From heaven to hell is flown away;

'I hate' from hate away she threw,

And saved my life, saying 'not you'.

Այն շուրթերը, որ սիրո զորեղ ձեռքն է արարել,
Քաղցր ու թեթեւ մի շնչով ինձ «Ատում եմ» ասացին,
Ինձ, որ նրա կարոտից տառապանքներ եմ կրել:
Սակայն երբ նա նկատեց իմ վիճակ տրտմագին,
Անմիջապես այդ սրտում գութն ու գորովը եկան
Եւ սաստեցին այն լեզուն, որ բառերով թանկագին
Դատավճիռը մեղմիկ կարդացել էր շատ անգամ,
Եւ վճիռին անողոք մի նոր երանգ տվեցին:
Նույն բառերը նա ասաց, որ հնչեցին ճիշտ այնպես,
Ինչպես քնքուշ օրն է միշտ մութ գիշերվան հաջորդում,
Եւ գիշերը միգապատ, ինչպես չարքը չարատես,
Լուսապայծառ դրախտից դեպի դժոխք է փախչում.

«Օ՜, ատո՛ւմ եմ»,— նա ասաց, բայց մեղմիկ ու անչափ հեզ,
Եւ փրկեց նա կյանքը իմ` ասելով. «Բնա՛ւ ոչ քեզ»:

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,

[ ] these rebel powers that thee array

Why dost thou pine within and suffer dearth,

Painting thy outward walls so costly gay?

Why so large cost, having so short a lease,

Dost thou upon thy fading mansion spend?

Shall worms, inheritors of this excess,

Eat up thy charge? Is this thy body's end?

Then soul, live thou upon thy servant's loss,

And let that pine to aggravate thy store;

Buy terms divine in selling hours of dross;

Within be fed, without be rich no more:

So shall thou feed on Death, that feeds on men,

And Death once dead, there's no more dying then.

Անճարա՛կ հոգի, մեղսագործ երկրիս կենտրոնը թշվառ,
Քեզ նվաճեցին ըմբոստ ուժերը` հանդերձդ դարձած,
Ինչո՞ւ ես ներքուստ տառապում անվերջ, ինչպես սովահար,
Մինչդեռ պատերդ ներկում ես դրսից խնդությամբ մի բաց:
Թա՛նկ ես վճարել վարձակալության համար գնորդի,
Հիմա աննկատ քանդվում են հերթով պատերը քո տան:
Միթե՞ որդերը` ժառանգորդները այդ մնացորդի,
Պիտի ըմբոշխնեն քո ունեցածը. ի՜նչ մարմնի վախճան:
Ուրեմն, հոգի՛, խոնարհ ծառայիդ կորստով ապրիր,
Թող այդ տաժանքը քեզ հարստություն պարգեւի հավետ.
Գնիր նոր ժամկետ եւ ունայնության ժամեր վաճառիր,
Դու ներսի՛ց սնվիր, մի՛ եղիր դրսից այդքան ընչավետ.

Մահով կսնվես, որ մարդկանցով է սնվել շարունակ,—
Երբ մահն է մեռյալ, ի՞նչ է քեզ մնում` հավիտյան մի կյանք:

147

My love is as a fever, longing still

For that which longer nurseth the disease,

Feeding on that which doth preserve the ill,

Th'uncertain sickly appetite to please.

My reason, the Physician to my love,

Angry that his prescriptions are not kept,

Hath left me, and I desperate now approve,

Desire is death, which Physic did except.

Past cure I am, now Reason is past care,

And frantic mad with evermore unrest,

My thoughts and my discourse as madmen's are,

At random from the truth vainly expressed:

For I have sworn thee fair, and thought thee bright,

Who art as black as hell, as dark as night.

Սերս մի տենդ է, որ խուսափում է ապաքինումից
Եւ կարոտակեզ ըմպել է ուզում թունոտ բաժակը,
Ցավերով սնվում, որ չկազդուրվի հյվանդությունից
Եւ տառապանքով միշտ բավարարում իր ախորժակը:
Ողջախոհությունն` իմ հյվանդ սիրո բժիշկն անողոք,
Զայրացած, որ իր դեղատոմսերը իմ սերը պատռեց,
Հեռացավ ինձնից, որ ընդդեմ մահվան չունենամ բողոք,
Թեեւ զորավոր բժշկությունը նրան բացառեց:
Ո՜ւշ է ինձ բուժել, երբ ցնորքներն են պատել ինձ այնպես,
Որ ցնորամիտ մտորումներում ես չունեմ դադար.
Գիշեր ու ցերեկ խորհում եմ, խոսում մտագարի պես`
Անխոհեմաբար խեղաթյուրելով ճշմարիտն արդար.

Երդվել եմ, որ դու չքնաղ ես, պայծառ. սո՛ւտ եմ երդվել, սո՛ւտ.
Երբ դժոխքի պես սեւ է քո դեմքը, գիշերվա պես մութ:

148

O me! what eyes hath love put in my head,

Which have no correspondence with true sight?

Or, if they have, where is my judgement fled,

That censures falsely what they see aright?

If that be fair whereon my false eyes dote,

What means the world to say it is not so?

If it be not, then love doth well denote

Love's eye is not so true as all men's: no,

How can it? O how can love's eye be true,

That is so vexed with watching and with tears?

No marvel then, though I mistake my view:

The sun itself sees not till heaven clears.

O cunning love, with tears thou keep'st me blind,

Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

Վա՜յ իմ խեղճ գլխին, այս ի՞նչ աչքեր է սերը ինձ տվել,
Որ խաբում են միշտ իմ ճշմարտատես տեսողությանը,
Իսկ թե չեն խաբում, արդյոք ո՞ւր են իմ մտքերը չքվել`
Կեղծ ու անվավեր մեկնություն տալով ճշմարտությանը:
Եթե իսկապես իմ կեղծ աչքերի չքնաղ պաշտելին
Անզուգական է, ինչո՞ւ է աշխարհն հակառակն ասում.
Ուրեմն սիրո աչքը նման չե մարդկանց աչքերին,
Եւ ամենատես ճշմարտությունն է նրան պակասում:
Ինչպե՞ս կարող է սիրո կույր աչքը տեսնել ամեն ինչ,
Երբ անքնությամբ ու արցունքներով տանջվում է ինքը.
Պետք չե զարմանալ, թե իմ աչքերը չեն տեսնում ոչինչ,—
Արեգակն անգամ ոչինչ չի տեսնում, երբ փակ է երկինքը:

Ո՛վ խորամանկ սեր, դու արցունքներով ինձ կուրացրեցիր,
Որ սուր աչքերը երբեք չտեսնեն մեղքերդ զազիր:

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,

When I against myself with thee partake?

Do I not think on thee, when I forgot

Am of myself, all tyrant for thy sake?

Who hateth thee that I do call my friend?

On whom frown'st thou that I do fawn Upon?

Nay, if thou lour'st on me, do I not spend

Revenge upon myself with present moan?

What merit do I in myself respect

That is so proud thy service to despise,

When all my best doth worship thy defect,

Commanded by the motion of thine eyes?

But, love, hate on, for now I know thy mind:

Those that can see thou lov'st, and I am blind.

Կարո՞ղ ես, անգութ, աշխարհին ասել, որ քեզ չեմ սիրում,
Երբ ես, ընդդեմ ինձ, գիշեր ու ցերեկ կիսվում եմ քեզ հետ
Եւ, ինքնամոռաց, միթե՞ իմ սիրտը քեզ չեմ նվիրում,
Միթե՞ իմ հոգին չեմ տանջում, ինչպես անսիրտ բռնապետ:
Քեզ ո՞վ է ատում, ում բարեկամ եմ համարում անբիծ,
Ո՞ւմ ես խոժոռվում, որին քծնում եմ բառերով ընտիր.
Չե՞ որ, սիրելիս, երբ ամեն անգամ անարգում ես ինձ,
Ես ի՛մ հանդեպ եմ դառնում չարակամ ու վրեժխնդիր:
Ի՞նչ արժանիք եմ ես գնահատում եւ հարգում իմ մեջ,
Որ կարողանա մեծամտաբար քեզ արհամարհել:
Երբ ես քո հոգու ամեն մի արատ պաշտել եմ անվերջ
Եւ քո աչքերի անտես թարթումով միշտ ղեկավարվել:

Բայց ատի՛ր, անգին, քանզի հասկացա միտքդ անողոք.
Սիրում ես նրանց, ովքեր տեսնում են, իսկ ես կո՜յր եմ լոկ:

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might

With insufficiency my heart to sway,

To make me give the lie to my true sight,

And swear that brightness doth not grace the day?

Whence hast thou this becoming of things ill,

That in the very refuse of thy deeds

There is such strength and warrantise of skill

That, in my mind, thy worst all best exceeds?

Who taught thee how to make me love thee more

The more I hear and see just cause of hate?

O, though I love what others do abhor,

With others thou shouldst not abhor my state.

If thy unworthiness raised love in me,

More worthy I to be beloved of thee.

Ասա՛, որտեղի՞ց քեզ այդ գերազոր կարողությունը,
Որ տրտունջներով տիրանում ես ինձ ու դժբախտացնում`
Ստիպելով ինձ խեղել ճշմարիտ տեսողությունը
Եւ անվերջ երդվել, թե լույսը օրվան չի գեղեցկացնում.
Եւ ինչի՞ց է, որ չարությունը քեզ այնպես է սազում,
Որ արարքներիդ մնացուկներում ամենաչնչին
Ռազմատենչության եւ ճարտարության ուժեր կան բազում,
Եւ լաւն ամենայն ենթակա է քո անտես ոչնչին.
Ինչպե՞ս ես անում, որ ավելի եմ նվիրվում ես քեզ,
Որքան էլ արդար մի ատելության պատճառներ լսեմ:
Թեեւ սիրում եմ այն, ինչ ուրիշներն ատում են այնպես,
Ուրիշների հետ մի՛ արհամարհիր իմ կյանքը նսեմ:

Եթե քո չարժան հոգին իմ սրտին ստիպեց սիրել.
Արժանավո՛ր եմ, որ սիրտս նույնն է հոգուդ նվիրել:

151

Love is too young to know what conscience is,

Yet who knows not conscience is born of love?

Then, gentle cheater, urge not my amiss,

Lest guilty of my faults thy sweet self prove.

For, thou betraying me, I do betray

My nobler part to my gross body's treason:

My soul doth tell my body that he may

Triumph in love; flesh stays no farther reason;

But rising at thy name doth point out thee

As his triumphant prize. Proud of this pride,

He is contented thy poor drudge to be,

To stand in thy affairs, fall by thy side.

No want of conscience hold it that I call

Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

Ջահել է սերը եւ չի հասկանում, թե ինչ է խիղճը,
Բայց ո՞վ չգիտի, որ խիղճը սիրո ծնունդ է, որ կա:
Անույշ խաբեբա, մի՛ քննիր դու իմ սխալն ու ճիշտը,
Որ մեղքերիս մեջ չունենաս դու քո բաժինն ակամա:
Թե դավես դու ինձ, ա՜խ, ես ինքս ինձ կդավեմ հավետ
Եւ ազնյու հոգիս մեղսավոր մարմնին կհանձնեմ անվերջ,
Մինչդեռ իմ հոգին չի համաձայնում մեղսոտ մարմնի հետ
Եւ ընդունակ է, ի հեճույս նրա, հաղթել սիրո մեջ:
Բայց ամեն անգամ իմ հոգին քեզ է մատնացույց անում
Որպես իմ շահած գանձը թանկարժեք, եւ գանձով հպա՛րտ
Խոնարհ ծառայի կոչումով է նա անվերջ գոհանում,
Որ, գիշեր ու զոր քեզ հետ լինելով, երջանիկ է շատ:

Ուրեմն սերը խղճի պակասից չի ապաշխարում,
Զի խիղճը սերն է, որի համար եմ ապրում աշխարհում:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,

But thou art twice forsworn, to me love swearing:

In act thy bed-vow broke, and new faith torn

In vowing new hate after new love bearing.

But why of two oaths' breach do I accuse thee,

When I break twenty? I am perjured most,

For all my vows are oaths but to misuse thee,

And all my honest faith in thee is lost,

For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,

Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,

And to enlighten thee gave eyes to blindness,

Or made them swear against the thing they see:

For I have sworn thee fair, more perjured eye,

To swear against the truth so foul a lie.

Քեզ նվիրվելով` դու գիտես, որ ես ուխտազանց եղա,
Բայց դու` կրկնակի. դու, որ ինձ սիրո երդում տվեցիր,
Հավատարմության ուխտը դրժելով` դավաճան եղար,
Սիրո փոխարեն դու ատելության բեռը կրեցիր:
Բայց ինչո՞ւ եմ ես քեզ մեղադրում ուխտազանցությամբ,
Երբ ես անհամար ուխտեր եմ դրժում. ե՛ս եմ ուխտադաւ.
Իմ երդումները կեղծապաշտ եղան սրտիդ նկատմամբ,
Եւ իմ անխարդախ հավատարմությունն այդտե՛ղ վերջացաւ:
Քանզի, սիրելիս, ես քո բարության մասին երդվեցի,
Քո գեղեցկության, հավատարմության ու սիրո մասին:
Քեզ շողեր տալով` ես կուրությանը աչքեր տվեցի
Եւ ստիպեցի ես այդ աչքերին երդումներ տալ սին:

Քո գեղեցկության մասին երդվելով` ուրացել եմ հար`
Ճշմարտությունը անամոթաբար կեղծելու համար:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:

A maid of Dian's this advantage found,

And his love-kindling fire did quickly steep

In a cold valley-fountain of that ground;

Which borrowed from this holy fire of Love

A dateless lively heat, still to endure,

And grew a seething bath, which yet men prove

Against strange maladies a sovereign cure.

But at my mistress' eye Love's brand new fired,

The boy for trial needs would touch my breast;

I, sick withal, the help of bath desired,

And thither hied, a sad distempered guest;

But found no cure: the bath for my help lies

Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

Ամուրը պառկեց իր աղեղի մոտ եւ խոր քուն մտաւ,
Եւ Դիանայի կույսերից մե կպահն օգտագործեց—
Նա սրտեր այրող կրակի համար շատրվան գտաւ
Եւ հուրն Ամուրի այդ շատրվանի սառնությամբ փորձեց:
Սիրո սրբազան կրակից եռաց շատրվանն հանկարծ,
Ջերմություն ելավ ահավոր, անսաստ, բայց հանդուրժելի,
Եւ այն եռացող լոգարան դարձաւ, որ մարդիկ տկար
Նրա ջրերում իրենց ցավերը դարձնեն բուժելի,
Բայց իմ սիրուհու աչքերից սիրո կրա կմիայն
Վառվեց վերստին, եւ խոցեց տղան իմ կուրծքը շուտով,
Ես հյվանդացած տենչացի բուժող շատրվանը այն,
Տխուր ու անզուսպ` դեպի աղբյուրը վազեցի փութով,

Բայց չբուժվեցի, քանզի այնտե՛ղ է իմ միակ ճարը,
Որտեղից տղան վերստին վառեց իր հանգած ջահը:

154

The little Love-god lying once asleep,

Laid by his side his heart-inflaming brand,

Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep

Came tripping by; but in her maiden hand

The fairest votary took up that fire

Which many legions of true hearts had warmed;

And so the General of hot desire

Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.

This brand she quenched in a cool well by,

Which from Love's fire took heat perpetual,

Growing a bath and healthful remedy,

For men diseased; but I, my mistress' thrall,

Came there for cure and this by that I prove,

Love's fire heats water, water cools not love.

Ամուրը` սիրո աստվածը փոքրիկ, խոր քուն էր մտել,
Իսկ նրա կողքին բյուր սրտեր այրող նետերն էին ցից:
Յավերժահարսերն, որ այնտեղ կույսի կյանք էին գտել,
Թափառում էին.— ամենաչքնաղ կույսը նրանցից
Յանդգնեց հանկարծ կուսական ձեռքով հուրը բարձրացնել,
Որ քանի՛ անգամ սրտեր էր վառել սառն ու անկենդան:
Այսպես ջերմ սիրո փոքրիկ ասպետը խոր քուն էր մտել
Եւ զինաթափվել չքնաղ մի կույսի ձեռքով անվարան:
Անմար կրա կհանգցրեց կույսը մի աղբյուրի մեջ,
Որ սիրո հրից եռաց ու բուժիչ մի աղբյուր դարձաւ
Եւ այդ օրվանից բուժում է մարդկանց ցավերը անվերջ,
Բայց իմ սիրուհու պատճառած ցաւը չբուժեց բնաւ,

Եւ ես հասկացա, որ սիրո հրից սառո՛յցն է հալչում,
Բայց ամենապաղ սառույցի՛ց անգամ սերը չի սառչում: