Այլոց նման դու նույնպես ունես վսեմ կամքը քո,
Որ անունս մշտապես տիրապետես անկաշկանդ.
Եվ ես, որ քեզ փնտրում եմ, գալիս եմ մեծ հարգանքով՝
Հավելելու քո կամքին իմ բաղձանքը հնազանդ:
Օ՜, դո՛ւ, որի տենչանքը անհուն է եւ անպարփակ,
Չի՞ ցանկանա, որ իր մեջ իղձս գտնի մի անկյուն,
Մի՞թե կամքդ, որ այլոց հարգված հյուրն է շարունակ,
Չի արձակի իմ կամքին հաճության գեթ մի շողյուն:
Օվկիանոսը, որ ջուր է, դարձյալ ջուր է ընդունում,
Եվ ձգտում է լայնանալ, ընդարձակել ափերն իր,
Այդպես էլ դու, քո կամքին կաթիլներն հավելիր,
Եվ ավելի ընդլայնիր սերդ անբավ, անհատնում:
Մեկի մասին դու միայն մտահոգվիր մշտապես,
Այդ բաղձանքով սիրի՛ր ինձ, քո Վիլյամին սիրակեզ:
* 135 եւ 136 սոնետները գրված են բառախաղով։ Բանաստեղծի կրճատված անունը անգլերեն «Will» — Վիլյամ բառից է, որը գրավոր եւ բանավոր խոսքի մեջ ունի կամքի կամ ցանկության իմաստ:
Ամեն կին ունի իր ցանկությունը, իսկ դու՝ նաեւ կա՛մք,
Գումարած՝ ըղձա՜նք, գումարած՝ տենչա՜նք, անշուշտ նաեւ՝ կի՜րք,
Գալիս եմ դրանց խառնելու նաեւ կի՛րքն իմ սեփական,
Խնդրելով, որ մի կի՛րք էլ գումարես քո անհագ կրքին…
Չէ՞իր կամենա, դո՛ւ, որի տենչանքն անհո՜ւն է, հրկե՜զ,
Իմ ցանկությո՜ւնն էլ թաքցնել քո մեջ գոնե մի անգամ.—
Թե՞ ուրիշների ցանկությունները հաճելի՛ են քեզ.
Իսկ իմ ցանկության առաջ փա՜կ է քո դուռն արքայական…
Ծո՛վը, որ ջո՛ւր է վերից-վար՝ էլի անձրեւ՜ է խմում,
Իր սահմանները կաթիլ առ կաթիլ ընդարձակելով,
Դո՛ւ էլ, ծովի պես, իմ կի՛րքն էլ ձուլիր կրքիդ անհատնում՝
Քո անսահման կիրքն իմ մի կրքո՛վ էլ ավելացնելով…
Մի՛ մերժիր, անգո՜ւթ… նրանց բոլորին մե՛կը համարիր,
Ի՛նձ էլ մտցրած այդ մի տենչի մեջ՛ մե՜ծ ու համալի՜ր…
(132 Ա) Ով որ մ ուզէ փափաքն անոր Թող ունենայ, դուն «կամ քդ» ունիս,
Նաեւ ունիս «կամք» չաճելու, եւ «կամքը» դեռ. յաւելուածուվ.
Աւելի քան բաւական եմ քշղայնացնելու Համար քեզ մ խչտ,
Քու Քաղցը կամ քիդ վըրայ այսպէս մէկ յաւելում պատճառելով:
Որ մէկ անդամ զիջիս Տածկել քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ:
Պէտք է որ կամքն ուրիչներու Թըւի ուղիղ, չընորձալի,
Մավը ամբողջ չուր է, սակայն իր մէջ անձրեւ միչտ (ընկալ,
եւ մաւելցնէ առատօրէն իր պաչարին. եւ այսպէս դուն
կամ քու» Հարուստ, Քու «կամքին» մրա Թող աւելնայ
Մէկ կամք ինձմէ, լայն «կամքը» Քու աւելիով չատացնելու:
Թող չրասաննեն ո՛չ անազնիւ կամ ո՛չ արդար աղաչողներ.
Միայն մէկի վրայ մտած է, եւ զիս այ այդ Էկ «կամքին» մէջ:
(132 Բ) Ու մ ուզենալ Թող ունենայ փափաքն անոր, դուն «Ուելլն» ունիս,
եւ «Ուելլն» ունիս դուն չաճելու, եւ «Ուեյն» ունիս աւելիու:
Աւելի քան բաւական էմ Քղայնացնելու Համար քեզ միչտ,
Քաղցը կամքիդ վըրայ այսպես մէկ լաւելում պատճառելով:
Պիտի չուզե՞ս դուն, որուն կամքն է լայն այսպէս ու անսածման,
ՈՐ մէկ անգամ զիջիս ծածկել Քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ:
Պէտք Է որ կամքն ուրիչներու Թըւի ուղիղ, չընորձալի,
Իսկ իժ կամ քէն ոչինչ չողայ ընդունելի կամ վայելուչ:
Սովը ամբող ֆուր է, սակայն իր մէջ անձրեւ միչտ կ՚ընկալէ,
Եւ մաւելցնէ առատօրէն հր պաչարին. եւ այսպէս դուն,
Ուիլլով» Հարուստ, քու «Ուիլլին» վրալ աւելացուր
Մեկ կամք ինձմէ, լայն «Ուիլլը» քու աւելիով չատացնելու:
Անազնիւներ Թող չրասյաննեն, էւ ո՛չ արդար աղաչողներ.
Մ հայն մէկի վրաց մտածէ, եւ զիս այ այդ մէկ «Ունլլին» մէջ:
Ինչպես ամեն ոք, դու նույնպես, անգին, քո Will-ը ունես,
Եւ Will` ի լրումն, եւ Will` հավելյալ, որ ոչ ոք չունի:
Գուցե չափից դուրս (անխոհեմաբա՜ր) խանգարում եմ քեզ`
Քո անույշ Will-ին ավելացնելով Will-ն իմ գողունի:
Բայց ասա ինձ, դու, ում Will-ը այնպես մեծ է ու անծիր,
Կը բարեհաճե՞ս իմ Will-ը պահել չքնաղ Will-իդ մեջ,
Միթե՞ ուրիշի Will-ը դու այնքան վսեմ կարծեցիր,
Որ ինձ մերժեցիր համաձայնության շողերը անշեջ:
Ծովը, համակ ջուր, դեռ ընդունում է տարափ ու անձրեւ,
Անվերջ հորդալով` ընդարձակում է ափերը կրկին.
Այդպես նաեւ դու, նոր Will հավելիր Will-իդ բարեձեւ
Եւ հարստացրու իմ միակ Will-ով քո Will-ը անգին:
Մի՛ եղիր անգութ, մտածիր բոլոր Will-երի մասին,
Եւ սիրույդ համար թող ես նրա հետ լինեմ միասին:
Կնանիք, սաղն է´լ, ունեն մի Վիլ-բան, ու դու է´լ ունես
Առատ-առատ բան, ոչ պակաս մի բան, ու չես էլ — անբան:
Ես է´լ անբան չեմ, որ բան-ման չուզեմ, ասես. «Անբա´ն ես»:
Քու քաղցր բանը անընդհա´տ կուզեմ կամքով միաբան:
Բա հեչ մի անգամ բան չտա՞ս դու ինձ, չթողա՞ս, որ ես
Էդ լեն ու արձակ բանիդ մեջ պահեմ բա´նըս սեփական:
Ուրեմն ուրիշի բաներն ավե՞լ են, որ էդքան դեմ ես
Իմ միակ բանին, ախր ինչո՞վ չի իմ բանն իսկական:
Տեղով մեկ ջուր ա սաղ օվկիանոսը, բայց անձրեւ ու գետ,
Վտա´կ — բյուր հազար — լցվում են մեջը ու տեղավորվում:
Օրինա´կ վեկալ, բանդ հաշտացրո´ւ իմ էս բանի հետ,
Որ բանս ասի. «Լե´ն ու հանգիստ եմ ե´ս տնավորվում»:
Դաժան մի էղի ու բան մի ասա բանի վազողին,
Սաղին է´լ տեղ տու, բայց համ էլ իմ էս — բան-ման ուզողին:
–––––
* Անգլերեն William անունի Will կրճատը նախ չափազանց գործածական օժանդակ բայ ա, համ էլ նշանակում ա. «կամք (նաեւ՝ կտակ, վերջին կամք), իղձ, ցանկություն, տենչ», իսկ էն օրերի խոսակցական անգլերենում՝ էլ բազում սեքսուալ իմաստ ունի, ոնց որ հայերենի «բան» բառը ունի իգական ու արական անդամների իմաստ («գործիք, հաջաթ» եւն):
Ինչ կամք էլ նե ունի, բայց դու՝ քո Ւիլլը,
Ու եւս՝ Ւիլլ, եւ Ւիլլ` ի հավելում․
Ավել քան բավ եմ ես, իմ սեր, որ իղձը՝
Քո քաղցր իղձն եմ միշտ ես լրացնում:
Եւ մի՞թե դու, ում իղձը մեծ, անծայր է,
Չէի՛ր պահի իմ իղձը քո իղձում:
Ինչո՞ւ այդ իղձն այլոց, թվում է, քաղցր է,
Իսկ իղձը իմ այնքա՛ն չես հավանում:
Ջրով լի ծովը, կընդունի անձրեւը,
Կհավելի նոր ջուր իր պաշարին.
Եւ դու՝ Ւիլլով հարուստ, լրի՛ր քո Ւիլլը,
Դարձրու իղձով իմ, Ւիլլդ ավելին:
Թող չարը չսպանի հայցվոր բարի.
Բոլորն են մեկ, եւ ես մեջն այդ Ւիլլի:
Այլոց նման դու նույնպես ունես վսեմ կամքը քո,
Որ անունս մշտապես տիրապետես անկաշկանդ.
Եվ ես, որ քեզ փնտրում եմ, գալիս եմ մեծ հարգանքով՝
Հավելելու քո կամքին իմ բաղձանքը հնազանդ:
Օ՜, դո՛ւ, որի տենչանքը անհուն է եւ անպարփակ,
Չի՞ ցանկանա, որ իր մեջ իղձս գտնի մի անկյուն,
Մի՞թե կամքդ, որ այլոց հարգված հյուրն է շարունակ,
Չի արձակի իմ կամքին հաճության գեթ մի շողյուն:
Օվկիանոսը, որ ջուր է, դարձյալ ջուր է ընդունում,
Եվ ձգտում է լայնանալ, ընդարձակել ափերն իր,
Այդպես էլ դու, քո կամքին կաթիլներն հավելիր,
Եվ ավելի ընդլայնիր սերդ անբավ, անհատնում:
Մեկի մասին դու միայն մտահոգվիր մշտապես,
Այդ բաղձանքով սիրի՛ր ինձ, քո Վիլյամին սիրակեզ:
* 135 եւ 136 սոնետները գրված են բառախաղով։ Բանաստեղծի կրճատված անունը անգլերեն «Will» — Վիլյամ բառից է, որը գրավոր եւ բանավոր խոսքի մեջ ունի կամքի կամ ցանկության իմաստ:
Ամեն կին ունի իր ցանկությունը, իսկ դու՝ նաեւ կա՛մք,
Գումարած՝ ըղձա՜նք, գումարած՝ տենչա՜նք, անշուշտ նաեւ՝ կի՜րք,
Գալիս եմ դրանց խառնելու նաեւ կի՛րքն իմ սեփական,
Խնդրելով, որ մի կի՛րք էլ գումարես քո անհագ կրքին…
Չէ՞իր կամենա, դո՛ւ, որի տենչանքն անհո՜ւն է, հրկե՜զ,
Իմ ցանկությո՜ւնն էլ թաքցնել քո մեջ գոնե մի անգամ.—
Թե՞ ուրիշների ցանկությունները հաճելի՛ են քեզ.
Իսկ իմ ցանկության առաջ փա՜կ է քո դուռն արքայական…
Ծո՛վը, որ ջո՛ւր է վերից-վար՝ էլի անձրեւ՜ է խմում,
Իր սահմանները կաթիլ առ կաթիլ ընդարձակելով,
Դո՛ւ էլ, ծովի պես, իմ կի՛րքն էլ ձուլիր կրքիդ անհատնում՝
Քո անսահման կիրքն իմ մի կրքո՛վ էլ ավելացնելով…
Մի՛ մերժիր, անգո՜ւթ… նրանց բոլորին մե՛կը համարիր,
Ի՛նձ էլ մտցրած այդ մի տենչի մեջ՛ մե՜ծ ու համալի՜ր…
(132 Ա) Ով որ մ ուզէ փափաքն անոր Թող ունենայ, դուն «կամ քդ» ունիս,
Նաեւ ունիս «կամք» չաճելու, եւ «կամքը» դեռ. յաւելուածուվ.
Աւելի քան բաւական եմ քշղայնացնելու Համար քեզ մ խչտ,
Քու Քաղցը կամ քիդ վըրայ այսպէս մէկ յաւելում պատճառելով:
Որ մէկ անդամ զիջիս Տածկել քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ:
Պէտք է որ կամքն ուրիչներու Թըւի ուղիղ, չընորձալի,
Մավը ամբողջ չուր է, սակայն իր մէջ անձրեւ միչտ (ընկալ,
եւ մաւելցնէ առատօրէն իր պաչարին. եւ այսպէս դուն
կամ քու» Հարուստ, Քու «կամքին» մրա Թող աւելնայ
Մէկ կամք ինձմէ, լայն «կամքը» Քու աւելիով չատացնելու:
Թող չրասաննեն ո՛չ անազնիւ կամ ո՛չ արդար աղաչողներ.
Միայն մէկի վրայ մտած է, եւ զիս այ այդ Էկ «կամքին» մէջ:
(132 Բ) Ու մ ուզենալ Թող ունենայ փափաքն անոր, դուն «Ուելլն» ունիս,
եւ «Ուելլն» ունիս դուն չաճելու, եւ «Ուեյն» ունիս աւելիու:
Աւելի քան բաւական էմ Քղայնացնելու Համար քեզ միչտ,
Քաղցը կամքիդ վըրայ այսպես մէկ լաւելում պատճառելով:
Պիտի չուզե՞ս դուն, որուն կամքն է լայն այսպէս ու անսածման,
ՈՐ մէկ անգամ զիջիս ծածկել Քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ:
Պէտք Է որ կամքն ուրիչներու Թըւի ուղիղ, չընորձալի,
Իսկ իժ կամ քէն ոչինչ չողայ ընդունելի կամ վայելուչ:
Սովը ամբող ֆուր է, սակայն իր մէջ անձրեւ միչտ կ՚ընկալէ,
Եւ մաւելցնէ առատօրէն հր պաչարին. եւ այսպէս դուն,
Ուիլլով» Հարուստ, քու «Ուիլլին» վրալ աւելացուր
Մեկ կամք ինձմէ, լայն «Ուիլլը» քու աւելիով չատացնելու:
Անազնիւներ Թող չրասյաննեն, էւ ո՛չ արդար աղաչողներ.
Մ հայն մէկի վրաց մտածէ, եւ զիս այ այդ մէկ «Ունլլին» մէջ:
Ինչպես ամեն ոք, դու նույնպես, անգին, քո Will-ը ունես,
Եւ Will` ի լրումն, եւ Will` հավելյալ, որ ոչ ոք չունի:
Գուցե չափից դուրս (անխոհեմաբա՜ր) խանգարում եմ քեզ`
Քո անույշ Will-ին ավելացնելով Will-ն իմ գողունի:
Բայց ասա ինձ, դու, ում Will-ը այնպես մեծ է ու անծիր,
Կը բարեհաճե՞ս իմ Will-ը պահել չքնաղ Will-իդ մեջ,
Միթե՞ ուրիշի Will-ը դու այնքան վսեմ կարծեցիր,
Որ ինձ մերժեցիր համաձայնության շողերը անշեջ:
Ծովը, համակ ջուր, դեռ ընդունում է տարափ ու անձրեւ,
Անվերջ հորդալով` ընդարձակում է ափերը կրկին.
Այդպես նաեւ դու, նոր Will հավելիր Will-իդ բարեձեւ
Եւ հարստացրու իմ միակ Will-ով քո Will-ը անգին:
Մի՛ եղիր անգութ, մտածիր բոլոր Will-երի մասին,
Եւ սիրույդ համար թող ես նրա հետ լինեմ միասին:
Կնանիք, սաղն է´լ, ունեն մի Վիլ-բան, ու դու է´լ ունես
Առատ-առատ բան, ոչ պակաս մի բան, ու չես էլ — անբան:
Ես է´լ անբան չեմ, որ բան-ման չուզեմ, ասես. «Անբա´ն ես»:
Քու քաղցր բանը անընդհա´տ կուզեմ կամքով միաբան:
Բա հեչ մի անգամ բան չտա՞ս դու ինձ, չթողա՞ս, որ ես
Էդ լեն ու արձակ բանիդ մեջ պահեմ բա´նըս սեփական:
Ուրեմն ուրիշի բաներն ավե՞լ են, որ էդքան դեմ ես
Իմ միակ բանին, ախր ինչո՞վ չի իմ բանն իսկական:
Տեղով մեկ ջուր ա սաղ օվկիանոսը, բայց անձրեւ ու գետ,
Վտա´կ — բյուր հազար — լցվում են մեջը ու տեղավորվում:
Օրինա´կ վեկալ, բանդ հաշտացրո´ւ իմ էս բանի հետ,
Որ բանս ասի. «Լե´ն ու հանգիստ եմ ե´ս տնավորվում»:
Դաժան մի էղի ու բան մի ասա բանի վազողին,
Սաղին է´լ տեղ տու, բայց համ էլ իմ էս — բան-ման ուզողին:
–––––
* Անգլերեն William անունի Will կրճատը նախ չափազանց գործածական օժանդակ բայ ա, համ էլ նշանակում ա. «կամք (նաեւ՝ կտակ, վերջին կամք), իղձ, ցանկություն, տենչ», իսկ էն օրերի խոսակցական անգլերենում՝ էլ բազում սեքսուալ իմաստ ունի, ոնց որ հայերենի «բան» բառը ունի իգական ու արական անդամների իմաստ («գործիք, հաջաթ» եւն):
Ինչ կամք էլ նե ունի, բայց դու՝ քո Ւիլլը,
Ու եւս՝ Ւիլլ, եւ Ւիլլ` ի հավելում․
Ավել քան բավ եմ ես, իմ սեր, որ իղձը՝
Քո քաղցր իղձն եմ միշտ ես լրացնում:
Եւ մի՞թե դու, ում իղձը մեծ, անծայր է,
Չէի՛ր պահի իմ իղձը քո իղձում:
Ինչո՞ւ այդ իղձն այլոց, թվում է, քաղցր է,
Իսկ իղձը իմ այնքա՛ն չես հավանում:
Ջրով լի ծովը, կընդունի անձրեւը,
Կհավելի նոր ջուր իր պաշարին.
Եւ դու՝ Ւիլլով հարուստ, լրի՛ր քո Ւիլլը,
Դարձրու իղձով իմ, Ւիլլդ ավելին:
Թող չարը չսպանի հայցվոր բարի.
Բոլորն են մեկ, եւ ես մեջն այդ Ւիլլի: