Գեւորգ Էմինի թարգմանությամբ

1

From fairest creatures we desire increase,
That thereby beauty's Rose might never die,
But as the riper should by time decease,
His tender heir might bear his memory:
But thou, contracted to thine own bright eyes,
Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,
Making a famine where abundance lies,
Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.
Thou that art now the world's fresh ornament
And only herald to the gaudy spring,
Within thine own bud buriest thy content,
And, tender churl, mak'st waste in niggarding:
 
Pity the world, or else this glutton be,
To eat the world's due, by the grave and thee.

Մենք տենչում ենք, որ ամեն գեղեցիկ էակ բազմանա.
Եւ գեղեցկության վարդենին հավետ զարդարվի ծաղկով.
Սակայն, քանի որ ամեն ծերացող պիտի մահանա,
Ապա կարող է նա անմահ մնալ միայն ժառանգով:
Սակայն դո՛ւ, տարված քո հմայքներով ու գեղեցկությամբ,
Քո կենսավիշով լոկ քո աչքի լո՛ւյսն ու Քե՜զ ես սնում,
Թալանելով Քեզ ներո՜ւմ չունեցող մի շռայլությամբ,
Եւ դարձած Քո՛ իսկ սեփական անձի ոսոխն աններում:
Դո՛ւ, որ հիրավի արար աշխարհի զարդարա՜նքն ես պերճ,—
Միա՜կ մունետիկն այս, կարծես աշուն չունեցող գարնան,
Բավարարվում ես սեփական սաղմդ թաղելով քո մեջ,
Շռա՜յլ լինելով ժլատության մեջ անգետի նման:

Գթա՜ աշխարհին, եթե չե՜ս ուզում մահը թալանի
Ա՛յն, ինչ աշխարհում պիտի քո հուշը պահեր կենդանի:

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.
 

Երբ չորս անգամ տաս ձմեռներ ահեղ
Կնճիռներ գծեն քո թարմ ճակատին,
Երբ գեղեցկության հանդերձը շքեղ
Դառնա մաշված ու անպետք ցնցոտի
Դու, այն հարցումին, թե «Որտե՞ղ մնաց
Ջահել օրերի քո հմայքը թանկ»,
Պատասխանես՝ «Իմ աչքերում խամրա՜ծ» —
Ամո՜թ կլինի այդ եւ սին պարծա՛նք:
Որքա՜ն ավելի քեզ կվայելեր,
Եթե դու ասե՛լ կարողանայիր,
Թե ջահել կյանքիդ գանձը չի՜ կորել,
Այլ փոխանցվել է քո երեխային,

Որ ջերմացնո՜ւմ է արյունդ սառչող
Եւ նորից ծնվում՝ քո մահվան կանչով:

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

Նայիր հայելուն եւ ասա քեզ ու քեզ նմաններին,—
«Ժամանա՛կն է, որ այս դեմքն իր նման մի դե՛մք ծնի նոր»,
Զի, եթե անդարձ կորչի ալ գույնը քո վաո այտերի,
Մեզ կթալանե՜ս եւ օրհնությունից կզրկե՛ս մի մոր:
Ո՞վ է այն չքնաղ գեղուհին, ասա՛, որը չուզենար,
Որ քեզ պես մեկը իր կույս արգանդի պտուղը քաղի,
Եւ կամ՝ ո՞վ է այն ինքնասիրահար ջահե՛լը հիմար,
Որ իր սերունդը եսասիրության շիրիմում թաղի…
Դու քո չքնաղ մոր հայելին ես պերճ, եւ մայրդ բարի
Տեսնում է քո մեջ վառ ապրիլներն իր ջահել օրերի,
Ճիշտ այդպես եւ դո՛ւ, ի հեճուկս խոր քո կնճիռների,
Գարուն կտեսնես՝ ձյունոտ տարիքիդ պատուհաններից.

Իսկ թե մոռացման համա՛ր ես ապրում փուչ ու անհեթեթ,
Կմեռնես մենա՛կ, եւ քո պատկե՛րն էլ կմեռնի քեզ հետ…

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

Օ՜, չքնա՜ղ վատնիչ, ինչու ես շռայլ դու վատնում էլի
Գեղեցկությո՜ւնն այն, որ ժառանգել ես՝ միայն քեզ վրա.
Բնությունը չի՜ նվիրում ոչինչ,— նա պա՛րտք է տալիս
Եւ այն էլ նրա՛նց, ովքեր լա՜վ գիտեն արժեքը դրա:
Ուրեմն ինչո՞ւ ես, հմայի՜չ ժլատ, զուր վատնում, ասա՛,
Այն ճոխ գանձերը, որ փո՜խ է տալիս բնությունը մեզ,
Եթե չե՜ս կարող քեզ տրված մեկը դարձնել հազա՜ր,
Եւ ինքդ միայն քեզ նվիրելով՝ թալանո՜ւմ ես քեզ:
Մի՞թե չգիտես,— ով առեւտուր է անում ինքն իր հետ,—
Ի՜նչ օգուտ ու շահ— կողոպտում է իր գա՛նձը սեփական,
Եւ եթե վաղը դու այս աշխարհից հեռանաս անհետ,
Ի՜նչ հաշվեկշիռ կարող ես թողնել ելեւմտական…

Քեզ հետ կթաղվի քեզ շահ չբերած քո այն գա՛նձը մեծ,
Որ, եթե ծախսվեր՝ կապրեր գալիքում քո զավակի մեջ:

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Ժամանակը, որ արվեստով նրբին
Արարել է քո հմա՛յքն անհնար,
Իր ստեղծածը կավերի՜ կրկին,
Եւ քո հմայքից հե՛տք էլ չի մնա:
ժամանակն, ամռան փեշերից կառչում.
Դեպի ձմե՛ռ է հրում, երբ, ավա՜ղ,
Թափվում է տերեւն, ավիշը՝ սառչում,
Եւ մերկությո՜ւն է տիրում ու խավար:
Եւ եթե ամռան բույրը չպահվեր
Օծանելիքի սրվակում այս նուրբ,
Ոչ շռայլ ամռան բե՛րքը կհիշվեր.
Ոչ էլ նրա համն ու բույրը անուշ.

Նա՛, ով իր հյութը տվել է կյանքին,
Կորցնում է լոկ տե՛սքն իր արտաքին:

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

Թող քո ճո՜խ այգուն ծմեռվա կոպիտ ձեռքը չդիպչի,
Քանի դեռ ամռան բերքն ու բարիքը չե՜ս քաղել կյանքում.
Մի՛ թողնի, որ քո գեղեցկությունը քո ծեռքով ջնջվի,
Քանի չե՜ս քամել նեկտարը նրա սիրո սրվակում:
Թող հալա՜լ լինի շահն ու շահույթը այն երջանիկին,
Ով կամովի՜ն է վճարում պարտքն այն, որ իրեն տրվեց,
Ուստի ստեղծի՛ր, եթե կարո՛ղ ես, քեզ նման մեկին,
Եւ տա՜ս կդառնաս մեկի փոխարեն՝ տասնապատի՜կ մեծ:
Եթե քեզ նման տասն ա՛նձ, տա՛սն անգամ քեզ անձնավորեն,
Քեզ տասնապատիկ երջանի՜կ կզգաս, քան մինչեւ հիմա,—
Էլ ի՜նչ կարող է աշխարհում անել քեզ մահն անօրեն,
Եթե դու մեռնես՝ զավակներիդ մեջ մնալով անմահ:

Չափի՜ց ավելի գեղեցիկ ես դու այն բանի համար.
Որ մահից հետո… որդի կե՜ր դառնաս ու մահվան ավար:

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

Երբ ամպի բոսոր ծիրանին ուսին,
Ծագում է Արեւ-Արքան հուրհրան,
Աչքերը հառած նրա երեսին,
Փառաբանո՜ւմ է աշխարհը նրան:
Երբ հառնում է նա, հասնում զենիթին,—
Ջահել, հաղթանդամ, գեղանի ու սեգ,—
Տիեզերքն ասես իջնում է ծունկի,
Ի տես Արեւի երթի՜ն այդ վսեմ:
Իսկ երբ հոգնատանջ ծերունու նման,
Հազիվհա՜զ է նա իր կառքը վարում,
Նրան, հպատակ աստղերը հիմա,
Այդ անկմանն ի տես՝ ա՜յլ կողմ են նայում…

Դո՛ւ էլ, երեւի, նույն բախտն ունենաս,
Թե օր-ծերության անզավակ մնաս…

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

Դու ինքդ՝ նվագ, ինչո՞ւ ես տրտմում նվագից այդպես․—
Խինդն՝ այլոց խինդի՛ց, սերը սիրո՜ւց է հաճույք ստանում,
Ինչո՞ւ ես, ասա, դու սիրում այն, ինչ հաճելի չէ քեզ,
Եւ չես սիրում այն, ինչ քեզ իսկական խի՜նդ է պատճառում:
Հմտորեն հյուսված ներդաշնակությունն այս բյուր ձայների,
Որ շա՜տ է նման սիրող սրտերի ամուր դաշինքի,
Կշտամբում է քեզ, որ, թողած կյանքիդ իղձերը թերի,
Դու չե՜ս միացնում ձայնը քո սիրո այս սուրբ նվագին։
Լսի՛ր, ինչպե՜ս են այս մեղմ նվագի ձայները բոլոր,
Իրար հյուսվելով, հավատարիմ նո՛ւյն տենչին սիրասուն.
Նման երջանիկ ընտանիք կազմած մոր, որդու եւ հոր,—
Բոլորը մեկտե՛ղ մի աստվածային մեղեդի հյուսում…

Նրանց ստեղծած մեղեդին միա՜կ, բայց՝ բազմանվագ,
Հորդորում է քեզ, որ դու ոչինչի չե՜ս հասնի մենակ:

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

Գուցե ահի՞ց է այրու արցունքի,
Որ դու վճռեցիր մնալ ամուրի.
Բայց, եթե մեռնես առանց զավակի,
Արար աշխարհը կմնա այրի.
Եւ այրի կնոջ նման կսգա՛,
Որ դու քեզ նման ժառանգ չթողի՜ր…
Մինչ ամեն այրի դեմքին իր մանկան
Ամուսնու դե՛մքն է նշմարում թովիչ:
Շվայտի վատնած ամեն կայք ու գանձ
Իր տեղը փոխո՛ւմ, բայց չի՜ չքանում,
Մինչ գեղեցկությունն անցնո՜ւմ է անդարձ,
Չկրկնվելով՝ իրեն կործանո՛ւմ:

Բայց կարո՞ղ է մեկն ուրիշին սիրել,
Երբ թշնամի է կյանքում… ինքն իրե՛ն…

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

Ես չե՜մ հավատում, թե դու կարող ես սիրել աշխարհում,
Եթե քո հանդեպ անփո՜ւյթ ես այդքան, այդքան՝ անհոգի.
Եթե հայտնի է, որ շատե՜րն են քեզ տենչում ու սիրում,
Հայտնի է նույնքա՛ն, որ դու… չե՜ս սիրում ինքդ ոչ ոքի:
Այնքա՜ն ես ատում ինքդ քեզ եւ քո ա՛նձը սեփական,
Որ, չե՜մ զարմանա, եթե դու նույնիսկ… ինքդ քեզ… դավե՛ս,
Անտեր թողնելով եւ ավերելով տո՛ւնն այն տոհմական,
Որի նորոգման մե՛ջ է քո կյանքի նպատակը վես:
Փոխիր ծուռ ճամփադ, որ ե՛ս էլ փոխեմ կարծիքն իմ նախկին,—
Ո՞վ է, սիրելիս, ատելությունը սիրուց նախընտրում,
Եղիր բարի ու ներող, ինչպես քո տե՛սքը արտաքին,
Կամ բարի, գոնե ինքդ քո՛ հանդեպ, քեզ շա՜տ եմ խնդրում…

Գոնե, ի սե՜ր քեզ, ստեղծիր քեզ պես որեւէ մեկին,
Որ գեղեցկությունն ու հմայքը քո տաս քո զավակին:

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

Քանի չե՛ս թոշնել՝ ծի՛լ տնկիր կյանքում,
Զավակի տեսքով, որ քե՜զ է նման,
Եւ ջահել կզգաս քեզ ծեր տարիքում,
Այն թարմ արյունով, որ տվիր նրան:
Դրա մեջ է ողջ իմաստը կյանքի,
Իսկ մնացածը՝ փո՜ւչ է եւ ունա՜յն.—
Թե քեզ պես մնար առանց ժառանգի,—
Վաթսուն տարի անց աշխարհ չէ՜ր մնա…
Թող նրանք կորչեն անհուշ ու անդարծ,
Ովքեր դաժան են կամ՝ գորշ ու չնչի՜ն,
Ում շա՜տ է տվել ի վերուստ Աստված,
Նրանից շատ էլ պիտի պահանջի:

Որպես կնիք է ստեղծել Նա քեզ,
Որ, քեզ տպելով, դու բազմապատկես:

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Երբ ժամացույցն անցավոր կյանքի հաշի՛վն է անում,
Եւ պայծառ օրը՝ սուզվում խավարի մեջ գիշերի,
Երբ մանուշակն աչքիս դեմ թառամո՜ւմ է, չորանո՜ւմ,
Արծաթն՝ իր գույնը խառնում փայլուն ու սեւ վարսերին.
Երբ մերկանո՜ւմ է քամուց աշնան այն ծառը դեղնած,
Որ շոգ ամռանը հոտի հովանի՜ն էր ստվերոտ,
Դաշտի կանաչը՝ չվո՜ւմ՝ սայլ ու ձիուն բեռնված,
Որպես խոտի խուրձ ու դեզ, որպես օրան ու ծղոտ,
Սիրտս կծկվո՜ւմ է, ցավո՜ւմ, որ դո՛ւ էլ ես անցավոր,
Գեղեցկությո՜ւնը քո թարմ, քո հմա՜յքը տենչալի.
Հեռանո՜ւմ են անուշներն ու սիրունները բոլոր,
Նույնքան արագ, ինչքան նոր սիրունիկներն են գալիս.

Քո միակ հո՛ւյսը՝ ընդդեմ ժամանակի ու մահվան.
Նրանց անզոր դարձնող քո ժառանգո՛րդն է միայն:

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

Երանի՜ թե դու մնայիր այնպե՛ս, ինչպես կաս, իմ սեր,
Բայց ո՞վ կարող է մնալ ինչպես կա՝ իր մահից անդի՛ն,
Ուստի, երբ մահը փորձի խաթարել քո տեսքը վսեմ,
Դու պիտի պատրաստ լինես փոխանցել այն քո զավակին,
Միայն ա՛յդ ձեւով, վարձույթով տրված քո պատկերը պերճ
Անմահ կմնա, եւ քո կորստից ու մահից անդին
Դու քեզ վերստին կգտնես տոհմիկ քո զավակի մեջ,
Որը, իր հերթին, այն իր ժառանգի՛ն պիտի ավանդի:
Ինչո՜ւ արտոնել, որ հիմքից քանդվի՜ բարեկա՛րգ մի տուն,
Որին կարող են ամուսնությունն ու խնամքը փրկել
Ձմռան ցրտաշունչ հողմերից՝ վայող ձյունապատ դաշտում
Եւ մահվան ցրտից, որ գարուննե՜ր է հնձում անարգել:

Վատնիչը միայն իր տունն ու տեղը քանդել կուզենար,
Դու հա՛յր ունեիր,— արդ քո զավա՛կն էլ թող հա՜յր ունենա:

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

Ես աստղերի՛ց չեմ քաղում, ինչ գիտեմ,—
Թեեւ քա՜ջ գիտեմ աստղերի լեզուն,—
Եւ ոչ ժանտախտ եմ գուշակում դժխեմ,
Ոչ մահ տարաժա՛մ, ոչ սով ու հուզում:
Ես ոչ կարող եմ գալիք գուշակել,
Մարգարեանալ շանթ, որոտ ու ամպ,
Ոչ արքաների բա՛խտը որոշել,
Աստղերի հարմա՜ր դասավորությամբ:
Քո աչքերի՜ց եմ ես առնում դասեր,
Եւ նրա՛նք են ինձ հուշել դա՛սը այն,
Թե գեղեցիկն ու ճշմարիտն, իմ սեր,
Լոկ քո որդո՛ւ մեջ կհավերժանան:

Մինչ քո անզավակ մահը մեկուսի
Մա՜հը կդառնա նրանց երկուսի:

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

Երբ Ես խորհո՛ւմ եմ, թե ծննդից-մահ
Մի վայրկյա՜ն է լոկ աշխարհը տեւում,
Եւ այս մեծ աշխարհ-բեմում ամեն բան
Աստղերի գաղտնի կամքով է արվում.
Երբ մտածում եմ, թե երկի՛նքն է նույն
Մարդկանց, բույսի պես, սնո՜ւմ-կործանո՜ւմ,
Եւ ջահելության ծաղիկը սիրուն
Խամրո՛ւմ է արագ, թոշնո՜ւմ, չորանո՜ւմ,
Այնժամ ավելի ճո՜խ է թվում ինձ
Ջահելությունըդ, որի մեջ, ավա՜ղ.
Չար ժամանակն ու ավերմունքը պիղծ
Ճգնում են լույսը դարձնել խավար.

Բայց ժամանակը քեզնից ինչ խլի,
Երգս ե՜տ կտա նորից լի ու լի…

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

Բայց, ինչո՞ւ, ասա՛, դու ավելի սուր զենք չեն գործածում,
Ժամանակի՛ն, — այդ նե՛նգ բռնակալին հաղթելու համար,
Քան իմ խե՜ղճ ձոներն ու ներբողնե՜րը իմ մահկանացու,
Որոնք անզո՜ր են կուրծք տալ դավերին նրա անհամար:
Հիմա, երբ կյանքիդ զենիթում ես դու, ամուրի՛ իմ սեր,
Քանի՜ կուսական ու թարմ պարտեզներ՝ դեռ բերք չտված,
Սիրով կտենչան սնել քո ձեռքով ցանված ծաղիկներ,
Քեզ պե՛ս, քեզանից ավելի չքնա՛ղ եւ քեզնի՜ց սերված…
Այդ զենքո՛վ միայն կարող ես հաղթել դու ժամանակին,
Քանզի, եթե դու հույս դնես միայն գրչիս վրա խե՜ղճ,
Դժվա՜ր թե հասնի քո հմայքը սեգ գալիք սերընդին,
Եւ քո աչքերի լույսը շողշողա նրա աչքի մեջ:

Շարունակվո՜ւմ են միայն տրվելո՛վ ու նվիրվելո՛վ,
Եւ հավե՜րժ ապրում՝ իր զավակի մեջ միշտ նորոգվելով:

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

Կհավատա՞ն գալիքում իմ ներբողին այս անշուք,
Որ քո հմայքն աննման եւ քո ձիրքե՛րն է երգում.
Թեեւ,— Երկի՜նքը վկա,— շիրիմի պես անշշուկ.
Նա, քեզ տրված ձիրքերի միայն կե՜սն է գովերգում:
Եթե լիներ մի հնարք՝ երգել աչքե՛րդ գերող
Եւ հմայքնե՛րդ բոլոր՝ անհատնո՜ւմ ու անհնա՜ր,
Ապագայում կասեին՝ «մրո՞ղ է սա, թե՞ գրող» —
Ո՞ր մարդու դեմքն այսպիսի երկնային ցո՜լք կունենար…»:
Կծաղրեի՜ն իմ երգերն ու իմ ձիրքերը նրանք,
Սուտասաննե՜ր կոչելով էջերը իմ գրքերի,
Քո հմայքը կթվար… զուտ գրական հնարա՜նք
Եւ չափազա՜նց կթվար… նույնիսկ թի՛վը ձիրքերիդ.

Իսկ եթե գեթ մի զավակ քո չքնաղ դեմքը փաստի՜,
Դու կմնաս միշտ անմա՜հ, իսկ իմ երգը՝ հավաստի…

18

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date;
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimmed:
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow'st,
Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st.
 
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

Համեմատե՞մ արդյոք քեզ ամառային օրվա հետ,—
Դու ավելի հաճելի, մեղմաբարո՜ ես, խաղա՜ղ.
Քամին թափո՜ւմ է գարնան ծաղիկները բուրավետ,
Եւ ամառվա մուրհակի ժամկետը կա՜րճ է, ավա՜ղ:
Երկնքի աչքը պայծառ մերթ վառ փայլո՜ւմ է, այրո՜ւմ,
Մերթ թաքնվում ամպամած ոլորտներում երկնքի,—
Այդպես կյանքում ամեն բան ծնվում, ապրում է, մեռնում,
Ենթակա կո՜ւյր դիպվածին կամ բնության քմայքին:
Բայց քո ամառը երբեք պիտի աշուն չունենա,
Եւ չպիտի՜ թառամի գեղեցկությունը քո պերճ,
Քեզ չպիտի՜ պարուրի մահվան ստվերը անարգ,
Քանի ապրո՜ւմ ես, շնչո՜ւմ դու տողերում իմ հավերժ:

Այնքա՛ն կապրեն իմ տողերն ու կյա՛նք կտան քեզ այնքան,
Քանի շնչո՜ւմ են մարդիկ ու նշմարում ապագան:

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,
And make the earth devour her own sweet brood;
Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,
And burn the long-lived Phoenix in her blood;
Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,
And do whate'er thou wilt, swift-footed time,
To the wide world and all her fading sweets;
But I forbid thee one most heinous crime:
O, carve not with thy hours my love's fair brow,
Nor draw no lines there with thine antique pen;
Him in thy course untainted do allow
For beauty's pattern to succeeding men.
 
Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,
My love shall in my verse ever live young.

Բթացրու, ժամանակ, սուր մագիլներն առյուծի,
Իր սիրասուն ձագերին թող խժռի՜ հողը ագահ,
Պոկի՜ր վագրի երախից ժանիքները նրա ձիգ,
Այրի՜ր անմահ փյունիկին իր արյան մեջ սեփական.
Ամռանը բո՛ւք արա ցուրտ, ձմռան կեսին՝ տո՜թ ամառ,
Ձեւափոխի՜ր ինչ կուզես՝ հավատարիմ քո ոճին,
Ամենակո՜ւլ, սրընթաց,— ջնջի՜ր աշխարհը համայն,
Քեղ արգելո՜ւմ եմ միայն անագորույն մի ոճիր.—
Հետքերդ մի՛ դրոշմի իմ սիրելու թարմ դեմքին,
Ոչ էլ, գրչով քո մաշված, կնճի՛ռ գծիր ճակատին,
Պահիր նրան անվնա՜ս, որպես տիպա՛ր հմայքի
Եւ մե՛զ համար եւ գալիք սերունդների՜ բազմաթիվ:

Բայց ի՜նչ չարիք էլ գործես, ո՜վ զառամյալ ժամանակ,
Իմ տողերում սիրելիս միշտ թա՜րմ ու նո՜ր կմնա:

20

A woman's face with nature's own hand painted
Hast thou, the Master-Mistress of my passion;
A woman's gentle heart, but not acquainted
With shifting change, as is false women's fashion;
An eye more bright than theirs, less false in rolling,
Gilding the object whereupon it gazeth;
A man in hue, all hues in his controlling,
Which steals men's eyes and women's souls amazeth.
And for a woman wert thou first created,
Till nature as she wrought thee fell a-doting,
And by addition me of thee defeated,
By adding one thing to my purpose nothing.
 
But since she pricked thee out for women's pleasure,
Mine be thy love and thy love's use their treasure.

Կնոջ դե՛մք ունես, բնության ճարտար ձեռքով նկարված,—
Իմ սիրո վայրի ու խենթ տենչերի Տիրուհի՛ եւ Տե՛ր,—
Կնոջ սի՛րտ ունես, կնոջ սրտի պես քնքո՜ւյշ, փայփայվա՜ծ,
Որին օտա՜ր են սակայն կանացի նենգության գծեր…
Ո՞ր կինն այդքան շատ կրակ կունենա իր հուր աչքերում,—
Ինչի՜ն որ նայես՝ ոսկեզօծվո՜ւմ է քո հրից, անգին,
Տեսքով՝ տղամա՛րդ, երկու սեռին էլ հուզո՜ւմ ես, գերո՜ւմ,—
Եւ տղամարդկանց հայա՛ցքն ես գերում եւ կանանց հոգի՛ն…
Սկզբում որպես կի՛ն էր ստեղծել բնությունը քեզ,
Բայց, Քեզ երկնելիս, սիրահարվե՜ց քեզ, եւ շփո՜թ-մոլո՜ր,
Ինչ-որ ավելորդ հավելում արած՝ ինձ քեզնից զրկե՛ց,
Զի հավելումն այդ միայն կանա՜նց է կյանքում հարկավոր…

Բայց, եթե պիտի կանա՛յք էլ քեզնից հաճույք ստանան,
Թող ես՝ քո սիրո՛ւյն, իսկ կանայք՝ հենց այդ գանձի՜դ տիրանան…

21

So is it not with me as with that Muse,
Stirred by a painted beauty to his verse,
Who heaven itself for ornament doth use,
And every fair with his fair doth rehearse,
Making a couplement of proud compare
With sun and moon, with earth and sea's rich gems,
With April's first-born flowers, and all things rare
That heaven's air in this huge rondure hems.
O let me, true in love, but truly write,
And then believe me, my love is as fair
As any mother's child, though not so bright
As those gold candles fixed in heaven's air:
 
Let them say more that like of hearsay well,
I will not praise that purpose not to sell.

Ես նման չեմ այն երգչի՜ն, բարեկամ,
Որ ներշնչվում է շպար ու ներկից,
Եւ որի համար երկի՛նքը անգամ
Ձեւ ու հնա՜րք է հանգի ու երգի.
Համեմատո՜ւմ է ով իր սիրածին
Ակնեղենի՛ հետ, լուսնի՛ ու ծովի,
Արեւի, ծաղկի ու այգաբացի,
Աստղերի՛ հետ ու երկնքի թովիչ:
Անկեղծ սիրո մեջ, ինչպես եւ՝ գովքի,
Ես գիտե՜մ, սերն իմ չքնա՛ղ է նույնքան,
Ինչքան որեւէ մահկանացու կին,
Թեեւ չի՝ փայլում, ինչպես լուսընկան…

Նա՛ է շատ գովում իր ունեցածը,
Ով… վաճառե՜լ է ուզում գովածը…

22

My glass shall not persuade me I am old,
So long as youth and thou are of one date,
But when in thee time's furrows I behold,
Then look I death my days should expiate:
For all that beauty that doth cover thee
Is but the seemly raiment of my heart,
Which in thy breast doth live, as thine in me.
How can I then be elder than thou art?
O therefore, love, be of thyself so wary
As I not for myself but for thee will,
Bearing thy heart, which I will keep so chary
As tender nurse her babe from faring ill:
 
Presume not on thy heart when mine is slain;
Thou gav'st me thine, not to give back again.

Հայելին ինձ չի՜ կարող համոզել, թե… ծեր եմ արդեն,
Քանի դեռ դո՛ւ եւ ջահելությո՛ւնը տարեկիցնե՜ր եք.
Բայց հերի՜ք է, որ ես քո ճակատին կնճիռ նկատեմ,
Եւ կհասկանա՛մ՝ հաշվա՜ծ են եւ ի՛մ կյանքի օրերը…
Ինչպե՜ս կարող ես դու ջահել լինել ավելի՛, քան ես,
Երբ քո սրտո՜ւմ է իմ սիրտը ապրում, քոնը՝ իմի մեջ,
Եւ քո անթերի գեղեցկությունն ու քո հմայքը վես
Իմ սրտի կեղեւն ու հանդերձա՛նքն են գրավիչ ու պերճ:
Գթառա՜տ եղիր քո սրտի հանդեպ, անգի՛ն իմ, նույնքան,
Ինչքան որ ես եմ քո սրտի հանդեպ գթառատ կյանքում,
Որին պահում եմ իմ սրտի խորքում՝ հոգատար այնքան,
Ինչքան դայակը՝ իրեն վստահված մանկանը քնքույշ.

Մեռնե՜մ էլ՝ սիրտդ ետ չե՜ս ստանա այլեւս ինձնից, —
Չէ՞ որ քո սիրտը անվերադա՜րձ ես նվիրել դու ինձ…

23

As an imperfect actor on the stage,
Who with his fear is put besides his part,
Or some fierce thing replete with too much rage,
Whose strength's abundance weakens his own heart;
So I, for fear of trust, forget to say
The perfect ceremony of love's rite,
And in mine own love's strength seem to decay,
O'ercharged with burden of mine own love's might:
О let my books be then the eloquence
And dumb presagers of my speaking breast,
Who plead for love, and look for recompense,
More than that tongue that more hath more expressed.
 
О learn to read what silent love hath writ:
To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Ինչպես բեմ ելած անփորձ դերասան,
Որ մոռանում է իր դերը ահից,
Ուժասպառ արած սիրտն իր սեփական
Չափի՜ց ավելի մոլեգին խաղից,
Այդպես էլ ե՛ս եմ մոռանում հանկարծ
Իմ սիրո ծեսի խոսքերը կրքոտ,
Եւ թույլ է դառնում իմ սերն ու տկար
Իր իսկ սեփական ծանրության ներքո…
Եթե այդպես է, թող գիրքս դառնա
Անձայն միջնորդը հառաչող կրծքիս,—
Նա՛ սեր աղերսի ու վարձ ստանա,
Եւ ոչ թե լեզուս՝ համրացած կրքից…

Կարդա՛ թե ինչ է քեզ ասում սերըս,—
Սիրոոի ձիրքը՝ աչքով… լսե՛լն է…

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled
Thy beauty's form in table of my heart;
My body is the frame wherein 'tis held,
And perspective it is best painter's art.
For through the painter must you see his skill
To find where your true image pictured lies,
Which in my bosom's shop is hanging still,
That hath his windows glazed with, thine eyes.
Now see what good turns eyes for eyes have done:
Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me
Are windows to my breast, wherethrough the sun
Delights to peep, to gaze therein on thee.
 
Yet eyes this cunning want to grace their art,
They draw but what they see, know not the heart.

Նկարի՜չ է դարձել իմ սիրող աչքը սրատես
Եւ դրոշմել հմայիչ քո պատկերը իմ սրտում,
Մարմինս այդ նկարի պերճ շրջանա՛կն է ասես,
Հեռանկա՛րն՝ իմ աչքի ձի՛րքն ընտիր ու լավագույն:
Նկարիչի միջով ես դու քո նկարը դիտում,—
Որոշելով՝ նա որտե՞ղ եւ ինչքա՞ն է քեզ նման,—
Նա կախված է իմ կրծքի արվեստանոց-վանդակում,
Լուսամուտները որի՝ քո աչքե՛րն են աննման:
Իմ աչքերն ու քո՛նն, անգի՛ն, բարեկամ են ու ընկեր,—
Իմ աչքերը սիրահար քո պատկերն են նկարում,
Իսկ քո աչքերը՝ ասես լուսամո՜ւտ են ապակե,
Որոնց միջով լույսն արփու պատկերովդ է հմայվում:

Բայց նկարիչ-աչքերին մի շնո՜րհ է պակասում՝
Մարմինը ճիշտ նկարո՛ւմ, բայց սիրտն, ավա՜ղ, չեն տեսնում…

25

Let those who are in favour with their stars
Of public honour and proud titles boast,
Whilst I, whom fortune of such triumph bars,
Unlooked for joy in that I honour most.
Great princes' favourites their fair leaves spread
But as the marigold at the sun's eye,
And in themselves their pride lies buried,
For at a frown they in their glory die.
The painful warrior famoused for fight,
After a thousand victories once foiled,
Is from the book of honour rased quite,
And all the rest forgot for which he toiled:
 
Then happy I that love and am beloved,
Where I may not remove, nor be removed.

Նա՛, ով աշխարհ է եկել աստղի ներքո բախտավոր,
Թող պարծենա իր փառքո՛վ, տիտղոսներով գերագույն,
Զրկե՜լ է ինձ բախտը չար շնորհներից այդ բոլոր,
Եւ սե՜րն է իմ միակ փա՛ռքն ու պարգեւ՛ը լավագույն:
Արքայազուն-Արեւի ընտրյալները բախտավոր
Դալարում են ծաղկի պես նրա լույսի տակ անամպ,
Բայց թաղվո՜ւմ է նրանց հետ եւ նրանց փառքն անցավոր,
Հենց որ Արեւը կիտի իր նոթերը պատահմամբ:
Մարտերի մեջ հռչակված զորավարը փառավոր
Հերի՜ք է, որ մի անգամ պարտվի՝ օտար զորքերից,
Եւ մոռանո՜ւմ են նրա հաղթանակները բոլոր,
Զրկո՜ւմ տիտղոս-պաշտոնից, ջնջո՜ւմ պատվո գրքերից:

Ինչքա՜ն եմ ես բախտավոր, որ սիրվում եմ եւ սիրում,
Ոչ դիրք է սա, ոչ պաշտոն, որից զրկե՜ն աշխարհում:

26

Lord of my love, to whom in vassalage
Thy merit hath my duty strongly knit,
To thee I send this written embassage
To witness duty, not to show my wit;
Duty so great, which wit so poor as mine
May make seem bare, in wanting words to show it,
But that I hope some good conceit of thine
In thy soul's thought (all naked) will bestow it,
Till whatsoever star that guides my moving
Points on me graciously with fair aspect,
And puts apparel on my tottered loving,
To show me worthy of thy sweet respect:
 
Then may I dare to boast how I do love thee,
Till then, not show my head where thou mayst prove me.

Սիրույս Տիրակա՛լ, որի շնորհներն ինչքան բազմանում,
Նույնքան աճում են քո հպատակի պարտքե՛րն ակամա,
Ես Քե՜զ եմ հղում ուղերձն այս՝ դաջված սիրույս մատյանում,
Ոչ թե իմ ձիրքերն, այլ՝ ակնածա՜նքը ցույց տալու համար:
Ակնածա՛նքն այն խոր, որի մոտ իմ ձիրքն աղքա՜տ է այնքան,
Որ մինչեւ անգամ բառեր չի՜ գտնում մատուցելու քեզ,
Թեեւ հույս ունեմ, որ Դու, կեցվածքով քո բարյացակամ,
Բարեհաճությա՜մբ կընդունես ձոնն այս անշուք ու անտես,
Մինչեւ այն ա՛ստղը, որ որոշում է ուղին իմ կյանքի,
Հայացքն իր բարի ողորմածությամբ դեպի ինձ թեքի,
Եւ իմ ցնցոտի հագած սերն այնպե՜ս զարդարի-զուգի,
Որ նա արժանի՛ լինի Քո վսեմ վերաբերմունքին:

Միայն ա՛յդ դեպքում ես հպարտ կասեմ, թե սիրո՜ւմ եմ քեզ,
Իսկ մինչ այդ՝ գաղտնի՛ կմնան կյանքում եւ՛ սերըս, եւ՛ ես:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,
The dear repose for limbs with travel tired,
But then begins a journey in my head,
To work my mind, when body's work's expired;
For then my thoughts (from far where I abide)
Intend a zealous pilgrimage to thee,
And keep my drooping eyelids open wide,
Looking on darkness which the blind do see;
Save that my soul's imaginary sight
Presents thy shadow to my sightless view,
Which, like a jewel (hung in ghastly night),
Makes black night beauteous, and her old face new.
 
Lo thus by day my limbs, by night my mind,
For thee, and for myself, no quiet find.

Թափառումից հոգնաբեկ, շուտ անկողին եմ մտնում,
Որ հանգի՜ստ տամ ճամփեքից հոգնած ու խոնջ ոտքերիս,
Սակայն իսկույն մի ուրի՜շ թափառում է սկսվում,—
Իմ ոտքերի հանգիստն ու թափառո՜ւմը մտքերիս.
Եւ մտքերս, այս հեռվից, ո՛ւր,— ինչպե՜ս եմ դիմացել,—
Ուխտավորի ըղձանքով դեպի քե՜զ են սլանում.
Արդեն փակվող կոպերիս ստիպելով լայն բացվել,
Բայց… տեսնելով միայն այն, ինչ կույրն էլ է նշմարում:
Այդ վայրկյանին, մթան մեջ, պայծառատես իմ հոգին
Դնում է կույր աչքիս դեմ քո պատկերը սիրավառ,
Որը, ինչպես ադամանդ, գիշերային սեւ ֆոնին,
Լույսի տոնի՜ է փոխում կնճռոտ դեմքը գիշերվա:

Այսպես, սիրտս՝ ցերեկով, իսկ իմ խե՜ղճ միտքը՝ մթնում,
Եւ քո եւ իմ պատճառով հանգստություն չե՜ն գտնում:

28

How can I then return in happy plight
That am debarred the benefit of rest?
When day's oppression is not eased by night,
But day by night and night by day oppressed;
And each (though enemies to either's reign)
Do in consent shake hands to torture me,
The one by toil, the other to complain
How far I toil, still farther off from thee.
I tell the day to please him thou art bright,
And dost him grace when clouds do blot the heaven;
So flatter I the swart-complexioned night,
When sparkling stars twire not thou gild'st the even:
 
But day doth daily draw my sorrows longer,
And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

Ինչպե՜ս կարող եմ երջանիկ լինել վերստին կյանքում,
Երբ զրկված եմ ես հանգստի տված գանձ ու բարիքից,
Երբ օրվա բեռը չի՜ թեթեւանում գիշերվա գրկում,
Իսկ գիշերվանը չի՜ թեթեւանում տիվ ու ցերեկից:
Օրն ու գիշերը, որ թշնամի են իրար դարերով,
Հաշտություն կնքել եւ որոշել են հանե՜լ իմ հոգին,—
Ցերեկը՝ գործով, իսկ գիշերը՝ այն տրտում խոհերով,
Թե՝ ինչքան ջանո՛ւմ,— քեզանից այնքան հեռո՜ւ եմ, անգին:
Ես, ճարս հատած, հաճոյանա՜լ եմ փորձում ցերեկին,
Ասելով, թե նա պայծառ է նույնիսկ… ամպամած պահին.
Գիշերին՝ քծնում, թե, նույնիսկ առանց ամպ ու լուսնյակի,
Շողշողո՜ւմ է նա եւ լո՜ւյս է տալիս արար աշխարհին.

Բայց, ամեն նոր օր ավելի՛ է իմ թախիծը սրում,
Եւ ամեն գիշեր իմ ուսին վշտի նոր բե՜ռ է դնում…

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,
I all alone beweep my outcast state,
And trouble deaf heaven with my bootless cries,
And look upon myself and curse my fate,
Wishing me like to one more rich in hope,
Featured like him, like him with friends possessed,
Desiring this man's art and that man's scope,
With what I most enjoy contented least;
Yet in these thoughts myself almost despising,
Haply I think on thee, and then my state
(Like to the lark at break of day arising
From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;
 
For thy sweet love rememb'red such wealth brings
That then I scorn to change my state with kings.

Երբ հալածվա՜ծ չար բախտից ու մարդկանցից հալածված,
Ես ողբում եմ մեն-մենակ ճակատագի՛րն իմ անգութ,
Եւ, փորփրած սիրտն իմ խեղճ, ու իմ վիճակն անիծած,
Զզվեցնո՜ւմ եմ երկնքին հառաչներով անօգուտ.
Այնժամ, դժգոհ այն բանից, ինչ հաճո՜ւյք է ինձ համար,
Ես պատրաստ եմ, տեղն ու տեղ, բախտս փոխել նրա հետ,
Ով դիրք ունի եւ պաշտոն, գանձե՜ր ունի անհամար,
Բարեկամներ ունի շատ կամ՝ գեղեցի՜կ է, ջահել:
Բայց, ինչքա՜ն էլ քամահրեն ինձ այդ խոհերը դաժան,
Երբ հանկարծ քե՛զ եմ հիշում ու քո մասին մտածում,
Փա՜ռք եմ տալիս երկնքին ու իմ բախտին սեփական
Եւ լուսաբացն օրհներգող արտույտի պես թեւածում:

Քանզի սիրույդ հուշերով հոգիս հարո՜ւստ է այնքան,
Որ բախտս չե՜մ փոխի ես արքաների հետ անգամ…

30

When to the sessions of sweet silent thought
I summon up remembrance of things past,
I sigh the lack of many a thing I sought,
And with old woes new wail my dear time's waste:
Then can I drown an eye (unused to flow)
For precious friends hid in death's dateless night,
And weep afresh love's long since cancelled woe,
And moan th'expense of many a vanished sight;
Then can I grieve at grievances foregone,
And heavily from woe to woe tell o'er
The sad account of fore-bemoaned moan,
Which I new pay as if not paid before:
 
But if the while I think on thee (dear friend)
All losses are restored, and sorrows end.

Երբ վերհուշներն իմ կորա՜ծ օրերի, անցա՜ծ սերերի
Ես հանձնում եմ իմ մտորումների լուռ Դատաստանին,
Կորուստն եմ զգում անցած օրերիս բազում տենչերի
Եւ, ապրելու տեղ՝ տրվում անօգուտ ողբ ու կականի:
Այնժամ թրջվո՜ւմ են աչքերս, որոնք սովոր չեն լացի,
Ողբալով նրա՛նց, ովքեր սուզվել են խավարում մահի,
Սգալով ամեն վաղո՜ւց մեռածի, անհա՜յտ կորածի
Եւ վերհիշելով մոռացված սիրույս վիշտն ու ցավը հին:
Լալի՜ս եմ, տրվում անցած օրերիս վիշտ ու տանջանքին,
Եւ, ցավը ցավի վրա կիտելով, բաց անում նորեն
Արդեն ողբացա՜ծ, թաղվա՜ծ վշտերիս հաշիվը նախկին,
Կրկին մարելով այն մուրհակը, որ մարվա՜ծ էր արդեն.

Բայց երբ այդ պահին ես քո մասին եմ մտածում, անգին,
Չքանո՜ւմ է վիշտն ու, ինչ կորել է՝ գտնում եմ կրկին:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,
Which I by lacking have supposed dead,
And there reigns love and all love's loving parts,
And all those friends which I thought buried.
How many a holy and obsequious tear
Hath dear religious love stol'n from mine eye,
As interest of the dead; which now appear
But things removed that hidden in thee lie!
Thou art the grave where buried love doth live,
Hung with the trophies of my lovers gone,
Who all their parts of me to thee did give;
That due of many now is thine alone.
 
Their images I loved I view in thee,
And thou (all they) hast all the all of me.

Ես լսում եմ քո սրտում զարկն այն բոլոր սրտերի,
Որոնց վաղո՜ւց ես կորա՛ծ-մեռա՛ծ էի համարում.
Թագավորում են այնտեղ սերն ու տենչերը բարի,
Եւ քո սրտում են նրանք մարմնավորվել աշխարհում…
Ինչքա՜ն մահի ու թաղման արցունքներ եմ ես լացել,
Սգալով մահն անսփոփ բարեկամի, սիրելու,
Չիմանալո՜վ, որ նրանք ոչ թե մոխիր են դարձել,
Այլ ապաստան են գտել քո ջերմ կրծքում, սիրելի՛ս:
Այն շիրիմն է սիրտը քո, որտեղ, առած հարություն,
Ապրո՜ւմ, շնչո՜ւմ են նրանք՝ հուշերով թանկ, անանուն,—
Նրանք բոլորը հիմա գտնվում են քո սրտում,
Եւ ինչ տվել եմ նրանց՝ ողջը քե՜զ է պատկանում:

Ում սիրե՛լ եմ երբեւէ, քո մե՛ջ եմ արդ տեսնում ես,—
Դու ողջ գումարն ես նրանց, գումարած սե՛րն իմ անտես…

32

If thou survive my well-contented day,
When that churl Death my bones with dust shall cover,
And shalt by fortune once more re-survey
These poor rude lines of thy deceased lover,
Compare them with the bett'ring of the time,
And though they be outstripped by every pen,
Reserve them for my love, not for their rhyme,
Exceeded by the height of happier men.
O then vouchsafe me but this loving thought:
'Had my friend's Muse grown with this growing age,
A dearer birth than this his love had brought
To march in ranks of better equipage:
 
But since he died, and poets better prove,
Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Թե վկա՛ լինես վախճանին կյանքիս անցնող օրերի,
Երբ իմ աճյունը թաղվա՜ծ կլինի արդեն հողի տակ,
Եւ պատահաբար աչք նետես կրկին այն հին էջերին,
Ուր թողել է քո մեռած բարեկամն իր տողերն անտաշ,
Իրար կողքի դիր տողերն ի՛մ եւ նո՛ր բանաստեղծների,
Եւ ինչքա՜ն էլ որ նրանցը լինի իմից գերազանց,
Պահպանիր իմը հանուն մեր սիրո՛,— եւ ոչ թե… ձեւի՛,
Թեկուզ եւ նրանք անկատա՜ր թվան եւ կամ՝ դարն անցա՜ծ:
Իրար կողքի դիր եւ շնորհի՜ր ինձ այս խոսքը սրտանց,—
«Եթե բանաստեղծ իմ բարեկամը լիներ կենդանի,
Ոչինչ չէ՜ր հասնի սիրո երգերին նրա ստեղծած,
Եւ անմրցելի՜ կլիներ նրա մուսան անվանի…

Գուցե նորերը նրանից լա՜վ են հանգ ու վանկերով,
Բայց նրանց ոճի համա՛ր եմ կարդում, իսկ նրան՝ սիրո՛…»:

33

Full many a glorious morning have I seen
Flatter the mountain tops with sovereign eye,
Kissing with golden face the meadows green,
Gilding pale streams with heavenly alcumy,
Anon permit the basest clouds to ride
With ugly rack on his celestial face,
And from the forlorn world his visage hide,
Stealing unseen to west with this disgrace:
Even so my sun one early morn did shine
With all triumphant splendor on my brow;
But out alack, he was but one hour mine,
The region cloud hath masked him from me now.
 
Yet him for this my love no whit disdaineth:
Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

Շա՜տ եմ տեսել, թե ինչպես արշալույսը հրեղեն,
Լեռան ծերպերն է շոյում արքայական հայացքով,
Արտ ու արոտ համբուրում իր շուրթերով ոսկեղեն,
Ոսկեզօծած գետ ու լիճ ալքիմիական հրաշքով.
Հետո նա թույլ է տալիս, որ ամպերը սեւակնած
Համբուրեն դեմքն իր լուսե, ծածկեն քողով սեւ ու մութ,
Եւ, իր տեսքը թաքցրած երկրից դժբախտ ու լքված,
Ամոթապա՜րտ, գողունի՝ սահում դեպի մայրամուտ…
Մի առավոտ, ճիշտ այդպես, շողաց արեւն իմ սիրո,
Արքայական իր փայլով շնո՜րհ արած իմ անձին,
Սակայն, ավա՜ղ, լոկ մի ժամ ջերմացրեց ինձ սիրով,
Եւ սեւ ամպերն անջատման նրան ինձնից խլեցին.—

Սակայն իմ սերը պայծառ չի՜ աղոտում դրանից,—
Երբ ինքն՝ Արեւն է մարում,— սիրույս արեւն ի՜նչ անի…

34

Why didst thou promise such a beauteous day,
And make me travel forth without my cloak,
To let base clouds o'ertake me in my way,
Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?
'Tis not enough that through the cloud thou break,
To dry the rain on my storm-beaten face,
For no man well of such a salve can speak,
That heals the wound, and cures not the disgrace:
Nor can thy shame give physic to my grief;
Though thou repent, yet I have still the loss:
Th'offender's sorrow lends but weak relief
To him that bears the strong offence's cross.
 
Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,
And they are rich and ransom all ill deeds.

Ինչո՜ւ խոստացար, թե օրը պայծա՜ռ կլինի, անա՜մպ,
Եւ ստիպեցիր, որ տնից ելնեմ առանց թիկնոցի,
Թույլ տալով, որ սեւ ամպերը ճամփին վրաս ծանրանան,
Թունավոր ու սեւ մուժում խեղդելով փայլդ գեղեցիկ:
Եւ, թեեւ հետո, քո փայլով ճեղքած սեւ ամպն ու քամին,
Դու իմ հողմածեծ դեմքը շոյեցիր շողերով անթիվ,
Բայց անհնա՜ր է լիասիրտ գովել այն սպեղանին,
Որ, վերքը բուժում, բայց անարգվա՜ծ է թողնում հիվանդին…
Լոկ ամաչելով, դու դժվա՜ր թե իմ վիշտը փարատես,
Ինչքան էլ զղջաս՝ վիրավորանքս չե՜ս ջնջի, անգին,
Վիրավորողի զղջումն,— ինչքա՜ն էլ ազնիվ ու անկեղծ,—
Չի՜ թեթեւացնի վիրավորյալի խաչն անարգանքի,—

Թեեւ արցունքի մարգարիտները քո թա՜ց աչքերի
Փրկագինն են քո բոլո՜ր հին ու նոր չար արարքների:

35

No more be grieved at that which thou hast done:
Roses have thorns, and silver fountains mud:
Clouds and eclipses stain both moon and sun,
And loathsome canker lives in sweetest bud.
All men make faults, and even I in this,
Authorizing thy trespass with compare,
Myself corrupting, salving thy amiss,
Excusing thy sins more than their sins are;
For to thy sensual fault I bring in sense,
Thy adverse party is thy advocate,
And 'gainst myself a lawful plea commence:
Such civil war is in my love and hate,
 
That I an accessary needs must be,
To that sweet thief which sourly robs from me.

Մի՛ տրտմիր երբեք չարածիդ համար,
Վարդը փուշ ունի, իսկ աղբյուրը՝ դիրտ.
Բիծ ունի նույնիսկ արեւ՜ը անմար
Եւ որդ՝ մինչեւ իսկ կոկո՛նը վարդի:
Անմեղ մարդ չկա՜,— մեղսոտ եմ եւ ե՛ս,
Որ թողությո՜ւն եմ տալիս քո մեղքին,—
Արդարացումներ հորինած պես-պես
Եւ ինձ թուլությամբ եղծելո՛վ կրկին:
Որպես պաշտպան եմ ես գալիս Ատյան,
Պաշտպանելով… իմ կողմին հակառա՛կ,
Եւ իմ մեջ, սիրո եւ ատելության
Այնպիսի մա՜րտ է սկսվում ներհակ,

Որ Ես պաշտպա՜ն եմ դառնում, աջակի՛ց
Այն գողի՛ն, որը… թալանո՜ւմ է ինձ:

36

Let me confess that we two must be twain,
Although our undivided loves are one:
So shall those blots that do with me remain,
Without thy help, by me be borne alone.
In our two loves there is but one respect,
Though in our lives a separable spite,
Which though it alter not love's sole effect,
Yet doth it steal sweet hours from love's delight.
I may not evermore acknowledge thee,
Lest my bewailed guilt should do thee shame,
Nor thou with public kindness honour me,
Unless thou take that honour from thy name –
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

Չնայած մե՜կն է մեր սերն աշխարհում, անբաժանելի՛,—
Մենք երկո՛ւ մարդ ենք, եւ այն էլ՝ տարբե՜ր,— եւ զատվենք պիտի,
Ա՛յն, ինչ մեր միջեւ տհա՜ճ է եղել ու անտանելի,
Ես խոստանում եմ կրել մե՜ն-մենակ, խորքում իմ սրտի:
Թեեւ երկուսս էլ նույն կերպ ենք սիրում, բայց մեր սրտի մեջ
Ապրում է, կարծես, մեզ զատող ինչ-որ չարիք կամ կսկիծ,
Որն անկարո՜ղ է թեեւ մարել մեր սիրո հուրն անշեջ,
Բայց շա՜տ ժամե՛ր է խլում մեր սիրո քա՜ղցր բերկրանքից:
Ես այնպե՛ս կանեմ, որ չզգա՜ն, թե մենք ծանոթ ենք իրար,
Որ դու մեղսական սիրույս պատճառով երբեք չամաչես,
Իսկ դու, քո պատիվն անբիծ ու մաքուր պահելու համար,
Քո շնորհներն ինձ մի՛ տա բացեիբաց, աշխարհին ի տե՜ս:

Եկ այդպե՛ս անենք,— զի վկա՜ մեր սերն ու բաժանումը,—
Քանի ի՜մն ես դու,— ի՜մն է նաեւ քո բարի անունը…

37

As a decrepit father takes delight
To see his active child do deeds of youth,
So I, made lame by Fortune's dearest spite,
Take all my comfort of thy worth and truth;
For whether beauty, birth, or wealth, or wit,
Or any of these all, or all, or more,
Intitled in thy parts, do crowned sit,
I make my love ingrafted to this store:
So then I am not lame, poor, nor despised,
Whilst that this shadow doth such substance give,
That I in thy abundance am sufficed,
And by a part of all thy glory live:
 
Look what is best, that best I wish in thee;
This wish I have, then ten times happy me.

Ինչպես հրճվո՜ւմ է հայրը զառամած,
Իր ջահել որդու խիզախ գործերով.
Այնպես էլ, բախտի հարվածից խեղված,
Ես հրճվում եմ քո արժանիքներով:
Հարստությո՜ւն, խե՜լք, ծագում ու հմայք,—
Բոլորը մեկտեղ եւ կամ՝ առանձի՛ն,
Միավորվում են անձիդ մեջ հիմա,
Նրանց գումարած իմ սերը, անգին:
Ուրեմն ինչո՞ւ ինձ համարեմ թշվառ.
Երբ քո Հովանու ներքո զորանում,
Գո՜հ քո գանձերից ճոխ ու անսպառ,
Ապրում եմ քո մեծ փառքի ստվերում:

Ես լավագո՜ւյնն եմ քեզ հավետ մաղթում,
Եւ դրանո՛վ եմ երջանիկ կյանքում:

38

How can my Muse want subject to invent
While thou dost breathe, that pour'st into my verse
Thine own sweet argument, too excellent
For every vulgar paper to rehearse?
O give thyself the thanks if aught in me
Worthy perusal stand against thy sight,
For who's so dumb that cannot write to thee,
When thou thyself dost give invention light?
Be thou the tenth Muse, ten times more in worth
Than those old nine which rhymers invocate,
And he that calls on thee, let him bring forth
Eternal numbers to outlive long date.
 
If my slight Muse do please these curious days,
The pain be mine, but thine shall be the praise.

Կարո՞ղ է իմ հեզ մուսան պակա՛ս զգալ նյութերի,
Երբ քո շունչը, սիրելիս, իմ ներշնչո՜ւմն է անսուտ,
Եւ ավելին ես տափս դու իմ համեստ երգերին,
Քան ինչ-որ թո՜ւյլ տողերի կրկնված ու ծեծված նյութ:
Շնորհակա՜լ եղիր քեզ,— եթե երգիս տողերում,
Գտնես թեկուզ երկու տող՝ արժանի քո ճաշակին,
Անճա՜րն է լոկ ընդունակ քեզ չերգե՛լ այս աշխարհում,
Երբ դու ի՛նքդ ես պարգեւում նյութն ու հնարքը երգի:
Եղիր Մուսան տասներորդ, տասնապատի՜կ գեղեցիկ
Մուսաներից այն չքնա՛ղ, որոնց դիմել են դարեր,
Եւ նա՛, ով քե՛զ է դիմում, թող այսուհետ ստեղծի
Այնպիսի ե՛րգ մի վսեմ, որ մահ չունի՜ արդարեւ…

Թե անարժան իմ մուսան դուր գա անլուրջ այս դարին,
Թող ջանքը ի՛մը փնի, իսկ քոնը՛ գովքն ու բարին:

39

O how thy worth with manners may I sing,
When thou art all the better part of me?
What can mine own praise to mine own self bring?
And what is't but mine own when I praise thee?
Even for this, let us divided live,
And our dear love lose name of single one,
That by this separation I may give
That due to thee which thou deserv'st alone.
O absence, what a torment wouldst thou prove,
Were it not thy sour leisure gave sweet leave
To entertain the time with thoughts of love,
Which time and thoughts so sweetly doth deceive,
 
And that thou teachest how to make one twain,
By praising him here who doth hence remain.

Ինչպե՜ս կարող եմ ես քեզ գովերգել,
Երբ մի մարմին ենք քեզ հետ, մի հոգի,—
Քե՛զ գովել,— նո՜ւյնն է, թե… ի՛նձ գովերգել,
Որ վայել է լոկ անհամեստ մեկին:
Նախընտրելի չէ՝ առանձի՜ն լինել,
Ապրել իրարից հեռո՜ւ եւ բաժա՜ն,
Որ կարողանամ ես քեզ նվիրել
Այն, ինչին դո՛ւ ես արժանի միայն:
Բայց ցա՜վ կդառնար անջատումն այդ նոր,
Եթե մեզ առիթ ու հնար չտար,
Սիրո խոհերով լցնել վիհն այդ խոր,
Ցրած մեր վիշտն ու կասկածները չար:

Սեկը երկուսի պիտի բաժանես,
Եթե ուզում ես… կեսիդ գովքն անես…

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;
What hast thou then more than thou hadst before?
No love, my love, that thou mayst true love call;
All mine was thine before thou hadst this more.
Then if for my love thou my love receivest,
I cannot blame thee for my love thou usest;
But yet be blamed, if thou thyself deceivest
By wilful taste of what thyself refusest.
I do forgive thy robb'ry, gentle thief,
Although thou steal thee all my poverty;
And yet love knows it is a greater grief
To bear love's wrong than hate's known injury.
 
Lascivious grace, in whom all ill well shows,
Kill me with spites, yet we must not be foes.

Խլիր սերերս բոլոր, սեր իմ քնքույշ ու ագահ,
Ի՜նչ կշահես ավելի, քան ունեիր աշխարհում,
Ոչի՜նչ, որին արժենար սեր անվանել իսկական,—
Չէ՞ որ այն, ինչ ունեի՝ արդեն քեզ էր պատկանում:
Օ՜, ոչ, ես չեմ նախատի այս ամենի համար քեզ,
Եթե հանուն իմ սիրո գերե՜ս նրան ու զավթես,
Կնախատեմ լոկ այնժա՛մ, թե խաբելով ինքըդ քեզ
Համտես անես նաեւ այն, ինչ դու մերժե՜լ ես արդեն…
Ես ներո՜ւմ եմ մեղքը քո, իմ հմայիչ ավազակ,
Թեեւ իմ ողջ աղքատիկ ունեցվածքն ես թալանում.—
Նախընտրելի է սիրո ամեն վիշտ ու տվայտանք.
Քան տառապել այն վերքից, որ թշնամանքն է ծնում…

Դո՛ւ, որի մեջ չարն անգամ հմայի՜չ է թվում մեզ,
Լավ է, որ ինձ սպանես,— քան թշնամի լինենք մենք:

41

Those pretty wrongs that liberty commits,
When I am sometime absent from thy heart,
Thy beauty and thy years full well befits,
For still temptation follows where thou art.
Gentle thou art, and therefore to be won,
Beauteous thou art, therefore to be assailed;
And when a woman woos, what woman's son
Will sourly leave her till he have prevailed?
Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,
And chide thy beauty and thy straying youth,
Who lead thee in their riot even there
Where thou art forced to break a twofold truth:
 
Hers, by thy beauty tempting her to thee,
Thine, by thy beauty being false to me.

Այն զանցանքները, որոնք ուղեկիցներն են կյանքիդ,
Երբ մերթ ընդ մերթ քո սրտից ես լինում եմ բացակա,
Սազո՜ւմ են քո հմայքին ու քո ջահել տարիքին,
Անբաժան են որոնցից փորձանք, աղետ ու արկած:
Ո՞վ պատիվ չի համարի պայազատին նվաճել,
Ո՞վ չի տենչում աշխարհում գեղեցիկն ու անթերին.
Եւ երբ մի կին ցանկանա քեզ պես մեկին գայթակղել,
Ի՜նչ կարող է խանգարել նրա անհագ կրքերին…
Բայց խլել իմ սիրուհո՛ւն եւ իմ տե՞ղը գրավել.—
Սի՞թե անզոր եղար դու զսպել քո կի՛րքը հայրատ,
Որ գլխիվայր չընկնեի՜ր ցոփության վիհը անել,
Ապականած երկու սե՛ր, դրժած երկու սուրբ հավա՛տ —

Հմայքներով քո անհաղթ, իմ սիրուհուն տիրելո՛վ,
Եւ իմ հանդեպ կեղծավոր ու դրուժա՜ն լինելով:

42

That thou hast her, it is not all my grief,
And yet it may be said I loved her dearly;
That she hath thee, is of my wailing chief,
A loss in love that touches me more nearly.
Loving offenders, thus I will excuse ye:
Thou dost love her because thou know'st I love her,
And for my sake even so doth she abuse me,
Suffering my friend for my sake to approve her.
If I lose thee, my loss is my love's gain,
And losing her, my friend hath found that loss;
Both find each other, and I lose both twain,
And both for my sake lay on me this cross.
 
But here's the joy, my friend and I are one.
Sweet flattery! then she loves but me alone.

Օ՜, ո՛չ, ա՛յն չէ ինձ տանջում, որ նա քե՜զ է պատկանում,
Թեեւ, մեղքս ի՜նչ թաքցնեմ՝ սիրո՜ւմ էի նրան ես,
Անտանելին ա՛յն է, որ դո՛ւ ես նրան պատկանում,
Եւ կորո՜ւստն է քո սիրո ցավ պատճառում ինձ այսպես:
Սրտիս խաբած, քեզ համար արդարացո՜ւմ եմ սարքում,—
Թե դու նրան սիրեցիր, քանզի… սիրո՜ւմ եմ եւ ե՛ս,
Իսկ նա, իբրեւ… հանուն ի՜նձ… իրեն գտավ քո գրկում,
Թույլ տալով, որ հանուն ի՜նձ — նրան խլե՜ս ու տիրե՜ս…
Թե քեզ կորցնե՛մ,— այդ կորուստն իմ սիրուհին կգտնի,
Թե սիրուհո՛ւս կորցնեմ՝ դո՛ւ ես գտնողը նրա,
Դուք երկուսդ էլ կշահեք, ես՛ կկորցնեմ երկուսի՛դ,—
Երկուսի՛դ, որ — հանուն ի՜նձ,— խա՜չ եք քաշում իմ վրա…

Սի սփոփանք ունեմ լոկ — մենք ձուլվա՜ծ ենք իրարու,
Ուստի եւ, քեզ սիրելով, նա… նաեւ ի՜նձ է սիրում:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,
For all the day they view things unrespected;
But when I sleep, in dreams they look on thee,
And darkly bright, are bright in dark directed.
Then thou, whose shadow shadows doth make bright,
How would thy shadow's form form happy show
To the clear day with thy much clearer light,
When to unseeing eyes thy shade shines so!
How would (I say) mine eyes be blessed made,
By looking on thee in the living day,
When in dead night thy fair imperfect shade
Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!
 
All days are nights to see till I see thee,
And nights bright days when dreams do show thee me.

Այնժամ եմ ես լավ տեսնում, երբ աչքս փա՜կ եմ պահում,—
Փո՜ւչ բաների են նայում ցերեկն աչքերս անվերջ,
Բայց հերիք է, որ ննջեմ,— երազիս մեջ քեզ նայում,
Պա՜րզ տեսնում եմ ամեն ինչ, ինչպես կույրը՝ մթան մեջ:
Եւ դու, որի շո՜ւքն անգամ ստվերին լույս է տալիս,
Ինչքա՜ն, ինչքա՜ն ավելի կերեւայիր հմայիչ
Պայծառ օրվա լույսի մեջ քո լույսով՝ վառ ավելի,
Եթե քո շուքը անգամ լո՜ւյս է տալիս երկնային:
Ի՜նչ կհասներ աչքերիս երջանկությանն աշխարհում,
Թե լույսի մեջ տեսնեին նրանք չքնաղ դեմքը քո,
Որի ստվերը դալուկ, գիշերային խավարում
Երեւում է մինչեւ իսկ աչքին իմ կույր ու քնկո՜տ:

Երբ դու չկա՜ս, ցերեկներն աչքիս գիշե ր են թվում,
Եւ գիշերները՝ ցերե՛կ, երբ դու կա՛ս իմ տենչերում…

44

If the dull substance of my flesh were thought,
Injurious distance should not stop my way,
For then despite of space I would be brought,
From limits far remote, where thou dost stay.
No matter then although my foot did stand
Upon the farthest earth removed from thee,
For nimble thought can jump both sea and land
As soon as think the place where he would be.
But ah, thought kills me that I am not thought,
To leap large lengths of miles when thou art gone,
But that, so much of earth and water wrought,
I must attend time's leisure with my moan,
 
Receiving nought by elements so slow
But heavy tears, badges of either's woe.

Թե մարմինն այս ծա՜նր ու թա՜ց թեթեւ՛ լիներ մտքի պես,
Տարածությունն ու հեռուն չէի՜ն լինի խոչընդոտ,
Եւ, ինչքան էլ լինեիր ինձնից հեռո՜ւ եւ անտե՜ս,
Թեկուզ ծայրից աշխարհի կսուրայի ես քեզ մոտ:
Այդ դեպքում ի՜նչ կարեւոր, թե ես որտե՛ղ եմ, անգին.
Իսկ դու որտե՛ղ կլինես կամ ո՞ր կողմը կգնաս.—
Հերիք է՝ միտքը մարդու մի բա՛ն դնի իո մտքին,
Եւ, կտրած ծով ու ցամաք, կսուրա՜ — ուր կամենա…
Ինձ տանջում է մի՛տքն այն սեւ, որ ես… մի՛տք չեմ սուրացող,
Եւ անզո՜ր եմ ո՛չ միայն սուրալ քո գիրկը, անգին,
Այլեւ, հունցված տարրերից, որ կոչվում են ջո՛ւր եւ հո՛ղ.
Խե՜ղճ ստրուկն եմ ու ծառան ժամանակի ընթացքի…

Ի՜նչ պիտի ինձ ժառանգվեր տարրերից այդ ծանր ու թաց,
Քան արցո՜ւնքն այս, որ ստույգ գոյության փա՛սան է նրանց:

45

The other two, slight air and purging fire,
Are both with thee, wherever I abide;
The first my thought, the other my desire,
These present-absent with swift motion slide;
For when these quicker elements are gone
In tender embassy of love to thee,
My life, being made of four, with two alone
Sinks down to death, oppressed with melancholy,
Until life's composition be recured
By those swift messengers returned from thee, -
Who even but now come back again assured
Of thy fair health, recounting it to me.
 
This told, I joy, but then no longer glad,
I send them back again and straight grow sad.

Մյուս տարրե՛րը երկու, որ օդն ու հո՛ւրն են անմար,
Որտե՜ղ էլ որ ես լինեմ՝ միշտ քո կողքին են կյանքում,
Մեկը մի՛տքն է, իսկ մյուսն՝ իմ տենչա՜նքն է անհնար—
Միշտ շարժման մե՛ջ — բացակա ու ներկայի արանքում…
Երբ հեռանում են ինձնից երկու տարրերն այդ թեթեւ,—
Իմ դեսպա՛նները սիրո — եւ դեպի քե՜զ են սուրում,
Ինձ մոտ մնում են միայն հո՛ղն ու ջո՛ւրը ծանրաթեւ,
Եւ ես, վշտից ընկճված, մահվան ճահի՜ճն եմ խրվում…
Ես տառապո՜ւմ եմ, տանջվո՜ւմ, անդորր ու նինջ կորցրած,
Մինչեւ մի՛տքն ու տե՛նչն իմ հուր ե՜տ գան կրկին քո մոտից,—
Վերականգնած իմ կյանքի անդորրությո՛ւնը խախտված
Եւ ավետած, որ դու կա՛ս ու կփրկե՜ս ինձ վշտից:

Բայց հազի՜վ եմ ես մի պահ գտած բախտս վայելում,
Երբ տենչն ու միտքս նորից դեպի քո գի՜րկն են թեւում…

46

Mine eye and heart are at a mortal war,
How to divide the conquest of thy sight:
Mine eye my heart thy picture's sight would bar,
My heart mine eye the freedom of that right.
My heart doth plead that thou in him dost lie
(A closet never pierced with crystal eyes),
But the defendant doth that plea deny,
And says in him thy fair appearance lies.
To 'cide this title is impanneled
A quest of thoughts, all tenants to the heart,
And by their verdict is determined
The clear eye's moiety and the dear heart's part:
 
As thus: mine eye's due is thy outward part,
And my heart's right thy inward love of heart.

Աչքերս ու սիրտս մահացու վեճ են մղում վերստին,
Թե ո՜վ ավելի մեծ բաժին ունի քո չքնա՜ղ տեսքից.—
Աչքերս ուզում են այդ իրավունքից զրկել իմ սրտի՛ն.
Սիրտս փորձում է աչքերի՛ս զրկել այդ իրավունքից:
Սիրտս երդվո՜ւմ է, թե դու ապրում ես իր անտես խորքում,
Որը չի՜ փայլել դեռ ո՛չ մի աչքի բյուրեղ հայելում,
Բայց իմ աչքերը, սրտիս անվավեր այդ հայցը՝ մերժում
Եւ երդվո՜ւմ են, թե իրե՛նք են միայն տեսքդ վայելում…
Լուծելու համար այդ վեճը հաճո, բայց… անլուծելի,
Գումարվում է իմ երդվյալ խոհերի Ատյա՛նը վերին
Եւ որոշում է ընդունվում հաստա՛տ, անբեկանելի,—
Հօգուտ իմ սրտի՛ եւ ի վայելումն իմ զո՛ւյգ աչքերի,

Թե աչքերի՜ս է պատկանում, անշո՛ւշտ, քո տեսքն արտաքին,
Իսկ, ինչքան սե՛ր կա իմ սրտի խորքում՝ իմ սիրող սրտի՛ն:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,
And each doth good turns now unto the other:
When that mine eye is famished for a look,
Or heart in love with sighs himself doth smother,
With my love's picture then my eye doth feast,
And to the painted banquet bids my heart;
Another time mine eye is my heart's guest,
And in his thoughts of love doth share a part.
So either by thy picture or my love,
Thyself, away, art present still with me,
For thou not farther than my thoughts canst move,
And I am still with them, and they with thee;
 
Or if they sleep, thy picture in my sight
Awakes my heart to heart's and eye's delight.

Աչքերս ու սիրտս, հիմա էլ դա՜շն են կնքել, իմ անգին,
Որ իրար օգնեն, մեկը մյուսի վիշտը փարատեն,
Այն պահի՛ն, երբ որ ծարա՜վ է լինում աչքս քո տեսքին,
Իսկ սիրող սիրտս հառաչանքներից մարո՜ւմ է արդեն:
Երբ վայելո՜ւմ է աչքս մտովին քո պատկերն անուշ,
Հրավիրում է այդ ճո՜խ հանդեսին նաեւ… իմ սրտին,
Իսկ երբ իմ սիրտն է քո սիրուց հարբում ու զվարթանում,
Իմ աչքերի՛ն է ի սրտե կանչում այդ խրախճանքին:
Այդպես, թեկուզ եւ ինձանից հեռո՜ւ, յոթ սարից անդին,
Բայց ինձ հե՛տ ես դու, իմ աչքի խորքում, սրտո՛ւմ սիրավետ.—
Կարո՞ղ ես գնալ ավելի հեռո՛ւ, քան իմ միտքն, անգին,
Որի հետ կյանքում այնպե՜ս եմ ձուլված, ինչպես նա՝ քեզ հետ…

Քնի մե՜ջ անգամ աչքերս քե՛զ են նկարում էլի,
Եւ քնից հանո՛ւմ, որ իմ սիրտն էլ քո տեսքը վայելի…

48

How careful was I, when I took my way,
Each trifle under truest bars to thrust,
That to my use it might un-used stay
From hands of falsehood, in sure wards of trust!
But thou, to whom my jewels trifles are,
Most worthy comfort, now my greatest grief,
Thou best of dearest, and mine only care,
Art left the prey of every vulgar thief.
Thee have I not locked up in any chest,
Save where thou art not, though I feel thou art,
Within the gentle closure of my breast,
From whence at pleasure thou mayst come and part;
 
And even thence thou wilt be stol'n, I fear,
For truth proves thievish for a prize so dear.

Որքա՜ն էի ես զգույշ, երբ, հեռու տեղ գնալիս,
Ամեն մի իր ու մանրուք դնում էի փակի տակ,
Կամ՝ թաքցնում մի տեղում ապահով ու հուսալի,
Որ ոչ մի գող-ավազակ չտանի կամ ձեռք չտա:
Բայց դո՛ւ, որի համեմատ փո՜ւչ է ամեն գանձ ու թագ,—
Իմ մեծագո՜ւյն Սփոփանք եւ Տրտմությո՛ւն մեծագույն,—
Ինչպե՜ս քեզ չեմ թաքցրել կամ չե՜մ դրել փակի տակ,
Դո՛ւ, որից թանկ ու անգին ոչինչ չունե՜մ այս կյանքում:
Չթաքցրի գուցե քեզ, մտմտալով իմ մտքում,
Թե մի այլ տեղ ապահով չէի՜ր լինի ավելի՛,
Քան իմ սիրող սրտի մեջ ու իմ կրծքի վանդակում,
Որտեղ բա՜ց են քո առջեւ ելքն ու մուտքը, սիրելի՜ս…

Բայց քե՜զ, նույնիսկ այնտեղից, կարող էին գողանալ,
Ազնի՜վն էլ գող կդառնա՝ միայն թե քեզ տիրանա՜:

49

Against that time (if ever that time come)
When I shall see thee frown on my defects,
When as thy love hath cast his utmost sum,
Called to that audit by advised respects;
Against that time when thou shalt strangely pass,
And scarcely greet me with that sun, thine eye,
When love, converted from the thing it was
Shall reasons find of settled gravity:
Against that time do I insconce me here
Within the knowledge of mine own desert,
And this my hand against myself uprear,
To guard the lawful reasons on thy part.
 
To leave poor me thou hast the strength of laws,
Since why to love I can allege no cause.

Ես ծառանո՜ւմ եմ ընդդեմ այն օրվա (երանի՜ չգա…),
Երբ ես համոզվեմ, որ արատնե՜րս ես դու լոկ նկատում,
Երբ հաշվեհարդա՜ր կտեսնի ինձ հետ սերդ վերջնական,
Հավաստելով այդ՝ մեղքիս քննությամբ երկարապատում:
Ես ծառանո՜ւմ եմ ընդդեմ այն օրվա, երբ օտարի պես,
Ինձ հանդիպելիս, հազի՜վ քո արեւ-աչքերը թարթես,
Եւ հերիք չէ, որ իմ հանդեպ չար ու խորթացած լինես,—
Դեռ այդ խորթացումն արդարացնելու պատճառներ գտնես…
Ընդդեմ այդ օրվա ես արդարանա՛լ կփորձեմ հիմա,
Այն գիտակցությա՛մբ, որ նսե՜մ է իմ արժեքը, անգին,
Եւ իմ ձեռքն իմ դեմ վերեւ՜ կպարզեմ՝ երդումի նման,
Ի պաշտպանություն քո՛ ինձ լքելու սո՜ւրբ իրավունքի:

Դու կարող ես ինձ լքել օրենքի ուժով գերագույն,
Մինչ ես սիրվելու չնչին մի հի՛մք էլ չունեմ այս կյանքում:

50

How heavy do I journey on the way,
When what I seek (my weary travel's end)
Doth teach that ease and that repose to say,
'Thus far the miles are measured from thy friend.'
The beast that bears me, tired with my woe,
Plods dully on, to bear that weight in me,
As if by some instinct the wretch did know
His rider loved not speed, being made from thee:
The bloody spur cannot provoke him on
That sometimes anger thrusts into his hide,
Which heavily he answers with a groan
More sharp to me than spurring to his side;
 
For that same groan doth put this in my mind:
My grief lies onward and my joy behind.

Որքան ծա՜նր է ճամփորդել, ինքս ինձ իզուր խաբելով,
Թե ես հանգի՜ստ կգտնեմ քո սիրուց ու քեզանից,
Երբ այդ հանգի՛ստը անգամ խրատո՜ւմ է, հուշելով
«Անցած ամեն մի մղոն զատո՜ւմ է քեզ նրանից…»:
Ձին հազի՜վ է երերում իր կրկնակի բեռի տակ,—
Չէ՞ որ եւ ի՛նձ է տանում եւ ծա՜նր բեռն իմ լացի,—
Կարծես նա՛ էլ է զգում, որ գործ չունե՜մ էլ շտապ,—
Ո՞ր հիմարն է շտապում հեռանալ իր սիրածից…
Էլ ոչ հորդո՛րն է օգնում, ոչ՝ մտրա՛կը շառաչուն,
Որն իջնում է ցասումով ձիու կապտած գավակին,
Եւ խուլ տնքո՜ցը ձիու ինձ ավելի՛ է տանջում,
Քան թե ձիուն՝ կատաղի հարվածնե՛րը մտրակի.—

Չէ՞ որ տնքոցը այդ խուլ ինձ այն մտքին է բերում,
Թե… դեպի վի՜շտն եմ գնում,— բախտը թողած ետեւում…

51

Thus can my love excuse the slow offence
Of my dull bearer, when from thee I speed:
From where thou art, why should I haste me thence?
Till I return, of posting is no need.
O what excuse will my poor beast then find,
When swift extremity can seem but slow?
Then should I spur though mounted on the wind,
In winged speed no motion shall I know:
Then can no horse with my desire keep pace;
Therefore desire (of perfect'st love being made)
Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,
But love, for love, thus shall excuse my jade:
 
Since from thee going he went wilful slow,
Towards thee I'll run and give him leave to go.

Ներո՜ւմ էի ես ձիուս,— այն ալարկո՜տ անբանին,
Որն, ինձ ու քեզ բաժանած, բռնեց ուղին իր երկար.
Ինչո՞ւ պիտի փութայի ես հեռանալ քեզանից.
Երբ, մինչեւ օրը դարձիս, շտապելու հարկ չկար:
Բայց ի՜նչ ներում կգտնի նա դարձիս օրն անձկագին,
Երբ ինձ դանդա՜ղ կթվա ձիու վարգե՛լը անգամ,
Երբ պատրաստ եմ մտրակել ես նույնիսկ խոլ մրրիկին,
Սրտնեղելով, թե նա ծո՜ւյլ ու ալարկո՜տ է այնքան:
Ոչ մի նժույգ չի՜ հասնի այնժամ իմ հուր տենչանքին,
Որը, ծնված իմ մարմնի՞ց, ո՜չ — սիրո՛ւց խոր ու վսեմ,—
Կըվրնջա՜ր,— խենթացած իր կատաղի սլացքից,—
Եւ իմ քոսոտ ձիուկին ներո՜ւմ կտար ու կասեր.—

Դու կարող ես, հնի պես, քա՜րշ գալ ծույլ ու ալարկոտ,
Իսկ ես, սիրուց թեւ առած, պիտի սուրա՜մ նրա մոտ…

52

So am I as the rich whose blessed key
Can bring him to his sweet up-locked treasure,
The which he will not ev'ry hour survey,
For blunting the fine point of seldom pleasure.
Therefore are feasts so solemn and so rare,
Since, seldom coming, in the long year set,
Like stones of worth they thinly placed are,
Or captain jewels in the carcanet.
So is the time that keeps you as my chest,
Or as the wardrobe which the robe doth hide,
To make some special instant special blest,
By new unfolding his imprisoned pride.
 
Blessed are you whose worthiness gives scope,
Being had, to triumph, being lacked, to hope.

Այն հարուստի՛ն եմ նման, ում օրհնվա՜ծ բանալին
Բացում է գանձը նրա, ե՜րբ էլ որ նա ցանկանա,
Բայց որը չի՜ հանում նա, ամեն տեսնել ուզելիս,
Որ վայելքն այդ եզակի՝ սովորակա՜ն չդառնա:
Տոներն ինչքան հազվադեպ՝ երազելի՜ են այնքան,—
Նման շքեղ մանյակին տեսք տվող թա՜նկ քարերին.
Ի՜նչ համ ու հոտ այն տոնից, որը լինի… տեւակա՛ն,
Կամ ամեն օր կրկնվի՝ խառնված լի՛ օրերին:
ժամանակը ինձանից քեզ այնպե՜ս է թաքցնում,
Ինչպես սնդո՛ւկը այս փակ՝ զարդ ու զգեստն իմ սիրած,
Որ ես, նրանց կրելիս, կարծեմ թե նո՜ր եմ ծնվում,
Իսկ նրանք՝ ցույց տան իրենց հմայքնե՛րը թաքցրած…

Օրհնյա՜լ ես դու, ում հմայքն ինձ ուժ ու թեւ է տալու,
Երբ ինձ հետ ես՝ ցնծալու, երբ բացակա՝ հուսալու…

53

What is your substance, whereof are you made,
That millions of strange shadows on you tend,
Since every one hath, every one, one shade,
And you, but one, can every shadow lend?
Describe Adonis, and the counterfeit
Is poorly imitated after you;
On Helen's cheek all art of beauty set,
And you in Grecian tires are painted new;
Speak of the spring and foison of the year
The one doth shadow of your beauty show,
The other as your bounty doth appear,
And you in every blessed shape we know.
 
In all external grace you have some part,
But you like none, none you, for constant heart.

Ի՜նչ տարերքից ես դու ծնվել, ասա՛,
Երբ ամեն էակ մի՛ ստվեր ունի,
Իսկ քոնը մե՛կ չէ— այլ բյո՜ւր ու հազա՜ր—
Մեկը մյուսից պերճ ու գեղանի:
Ադոնիսի հե՞տ քեզ համեմատեմ,
Երբ նա ձանձրալի՜ կրկնությունն է քո,
Հեղինեի հե՜տ,— չքնա՜ղ, գեղադե՜մ,—
Որին հաղթե՛լ ես քո նոր հմայքով…
Չքնաղ գարունն ու աշունը շռայլ
Քո արտաքի՛նն ու ներքի՛նն են հուշում.—
Տեսքով՝ գարո՜ւն ես դու գեղեցկափայլ,
Իսկ շռայլությամբ՝ բերքառատ աշո՜ւն:

Դու կա՛ս փայլի մեջ ամեն հմայքի,
Բայց, քո մեծ սրտով, մե՜ծ ես, եզակի…

54

O how much more doth beauty beauteous seem
By that sweet ornament which truth doth give!
The rose looks fair, but fairer we it deem
For that sweet odour which doth in it live.
The canker blooms have full as deep a dye
As the perfumed tincture of the roses,
Hang on such thorns, and play as wantonly,
When summer's breath their masked buds discloses;
But, for their virtue only is their show,
They live unwooed, and unrespected fade,
Die to themselves. Sweet roses do not so,
Of their sweet deaths are sweetest odours made:
 
And so of you, beauteous and lovely youth,
When that shall vade, by verse distils your truth.

Ամեն սիրուն բան չքնա՜ղ կթվար մեզ յոթնապատիկ,
Թե ճշմարտություն եւ Արդարություն կրեր իր խորքում.—
Չքնա՜ղ է վարդը,— սակայն չքնաղ է նա բյուրապատիկ,
Այն անուշ բույրով, որ թաքնված է նրա ընդերքում…
Վայրի մասուրին իսկույն չե՜ս զատի այգու վարդերից—
Նույն կարմիր գույնն է, նույն դեղին առէջքն ու նույն թերթերը,
Նույն թուփն է ասես, որ օրորվում է նույն զեփյուռներից,
Նույն տերեւներն են եւ նույն ճյուղերի սուր-սուր փշերը…
Սակայն մասուրի արժանիքը լոկ տեսքն է արտաքին,
Աչքից հեռո՜ւ է ծաղկում ու թոշնում մասուրն աշխարհում,
Երբ մեռնո՜ւմ է նա՝ նրա բույրն էլ է մեռնում իր թփին,
Մինչ այգու վարդը, իր մահով, անմահ բուրմու՜նք է ծնում…

Ինչքա՜ն էլ թոշնի, չքնա՛ղ պատանի, հմայքդ կյանքում,
Քո էությունն ու տեսքը հմայիչ կապրեն իմ երգում:

55

Not marble nor the gilded monuments
Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,
But you shall shine more bright in these contents
Than unswept stone, besmeared with sluttish time.
When wasteful war shall Statues overturn,
And broils root out the work of masonry,
Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn
The living record of your memory.
'Gainst death and all oblivious enmity
Shall you pace forth; your praise shall still find room
Even in the eyes of all posterity
That wear this world out to the ending doom.
 
So, till the judgement that yourself arise,
You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Արքայական դամբանի տոկուն մարմարն ու ոսկին
Չեն դիմանա ավելի՛, քան իմ տողերը գրած,
Դու կշողաս նրանց մեջ ավելի՛ վառ, իմ անգին,
Քան դարերում փոշոտվա՜ծ, մաշված քարերը նրանց:
Պատերազմներն անհամար ու նախճիրները անթիվ
Ի զորու են հիմն ի վեր այս աշխարհը կործանե՜լ,
Բայց ոչ Մարսի սո՛ւրն ահեղ, ոչ վայրագ շո՛ւնչը մարտի,
Չե՜ն հանդգնի կենդանի այս Կոթողը սասանել…
Ընդդեմ մահվան, կորստի եւ մոռացման չարիքի
Կհավերժի՜ քո գովքի Հուշարձանը փառահեղ
Սերունդների աչքերո՛ւմ եւ ականջո՛ւմ գալիքի,
Մինչեւ վախճանն աշխարհի, Դատաստանի Օ՛րն ահեղ.

Եւ դու կապրես, քանի դեռ չի՜ եկել Օրն այդ հեռու,
Սիրողների սրտերում եւ իմ անմահ երգերում:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said
Thy edge should blunter be than appetite,
Which but today by feeding is allayed,
Tomorrow sharp'ned in his former might.
So, love, be thou: although today thou fill
Thy hungry eyes even till they wink with fullness,
Tomorrow see again, and do not kill
The spirit of love with a perpetual dullness:
Let this sad int'rim like the ocean be
Which parts the shore, where two contracted new
Come daily to the banks, that when they see
Return of love, more blest may be the view;
 
As call it winter, which being full of care,
Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Հառնի՜ր, սեր իմ վերստի ն եւ մի՛ ընկնի թուլացած,
Որ չասե՜ն, թե սայրը քո ախորժակի՛դ է նման,
Եւ բթանո՜ւմ է այսօր՝ ուտեստներից հագեցած,
Որ վաղն էլի՛ գրգռվի խորտիկներից բազմազան:
Դո՛ւ էլ այդպես եղիր, սե՛ր. — թեեւ աչքերդ քնկոտ
Արդեն փակվո՜ւմ են՝ լցված վայելքների լիությամբ,
Վաղը լցրո՜ւ վերստին նրանց սիրով ու կրքով,
Որ անհագուրդ քո հոգին զուր չսպանե՜ս ծուլությամբ:
Թող անջատումն այս տխուր մեզ ծովի՛ պես անջատի,
Որը զատում է երկու սիրահարված սրտերի,
Որոնք ծովափ են գալիս եւ, տոչորված կարոտից,
Հեռվից իրար տեսնելով, չե՜ն հագենում իրարից,

Եւ, կամ, ձմռան պես լինի,— որն ինչքան ցո՛ւրտ է լինում,
Ամռան գալուստն այնքան թա՛նկ ու բաղձալի՜ է թվում:

57

Being your slave, what should I do but tend
Upon the hours and times of your desire?
I have no precious time at all to spend,
Nor services to do till you require.
Nor dare I chide the world-without-end hour
Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,
Nor think the bitterness of absence sour
When you have bid your servant once adieu.
Nor dare I question with my jealous thought
Where you may be, or your affairs suppose,
But like a sad slave stay and think of nought
Save where you are how happy you make those.
 
So true a fool is love that in your will
(Though you do any thing) he thinks no ill.

էլ ի՜նչ կարող է անել քո ճորտը՝ քեզ նվիրված,
Քան, իրենը մոռացած, քո ուզածը կատարել,
Քո ժամե՛րը խնայել — իր սեփականը վատնած,
Եւ, հենց որ դու կամենաս, քեզ հնազանդ ծառայե՜լ…
Կհանդգնե՜մ երբեւէ քեզ ձանձրույթից գանգատվել,
Երբ սպասում եմ, իմ Տե՛ր, վերադարձիդ սուրբ ժամին.
Կամ՝ բացակա լինելուդ դառնությո՜ւնը քեզ հայտնել,
Երբ քեզ հաճո է եղել լքել քո խեղճ ծառային…
Ես սիրտ կանե՞մ հարց տալ քեզ,— թեկուզ գաղտնի, լռելյայն,—
Թե որտե՞ղ ես դու հիմա եւ կամ թե ինչ ես անում—
Ինձ մնում է հուսաբեկ երանի՜ տալ լոկ նրա՛ն,
Ում հետ մոտի՜կ ես հիմա, ում բախտավո՜ր ես անում…

Հավատարիմ խենթի է սերը նման, իմացի՛ր,
Եւ,— ի՜նչ ուզում ես արա,— նա վատ բան չի՜ մտածի…

58

That god forbid, that made me first your slave,
I should in thought control your time of pleasure,
Or at your hand th'account of hours to crave,
Being your vassal bound to stay your leasure.
O let me suffer (being at your beck)
Th'imprison'd absence of your liberty,
And patience, tame to sufferance, bide each check,
Without accusing you of injury.
Be where you list, your charter is so strong
That you yourself may priviledge your time
To what you will; to you it doth belong
Yourself to pardon of self-doing crime.
 
I am to wait, though waiting so be hell,
Not blame your pleasure, be it ill or well.

Այն Աստվածը, որ ի վերուստ ինձ քո ստրո՜ւկն է կարգել,
Քո ճո՛րտը՝ պատրաստ հլու-հնազանդ ենթարկվել կամքիդ,
Արգելե՛լ է ինձ, մտքիս մեջ անգամ, քո վարքը հսկել,
Հաշի՛վը պահել ծախսած ժամերիդ ու ժամանակիդ:
Երբ դու ազատ ես, բայց՝ ո՛չ իմ կողքին, ինձնից բացակա՛,
Ես զգում եմ ինձ ամենից անել բանտում բանտարկված,
Եւ, գրաստի պես, պատրաստ եմ կրել ամե՜ն անարգանք,
Որ դու, աջ ու ձախ, հասցնո՛ւմ ես ինձ, արկածից-արկած:
Եղիր աշխարհում որտե՜ղ որ կուզես եւ ո՜ւմ հետ կուզես,—
Դու ի՛նքդ ես տերը քո ժամանակի, եւ քեզ է վայել
Քո դեմ կատարված մեղքերիդ համար ներել ինքդ քեզ
Եւ, իմ չգործած հանցանքի համար, ինձ դավաճանե՛լ…

Իսկ ես, — ճարըս ի՜նչ,— պիտի սպասեմ՝ թեկուզ դժոխքում,—
Մինչեւ դու մե՜կ-մե՜կ ճորտի՜դ էլ հիշես քո ցոփ վայելքում:

59

If there be nothing new, but that which is
Hath been before, how are our brains beguiled,
Which, labouring for invention, bear amiss
The second burthen of a former child!
O that record could with a backward look,
Even of five hundred courses of the sun,
Show me your image in some antique book,
Since mind at first in character was done,
That I might see what the old world could say
To this composed wonder of your frame:
Whether we are mended, or whe'er better they,
Or whether revolution be the same.
 
O sure I am the wits of former days
To subjects worse have given admiring praise.

Եթե աշխարհում նորություն չկա,
Եւ, նույն բա՛նն է միշտ կրկնվում համաո.
Արժե՞ երկունքի նոր ցավից տնքալ,
Ծնվածին… նորի՛ց ծնելու համար…
Երանի՜ արփին, հրաշքով վերին,
Հինգ հարյուր շրջան ե՜տ վերադառնար,
Եւ մենք տեսնեինք, մատյանում մի հին,
Քո դե՛մքը չքնաղ, կամ՝ մեկն իմանա՛ր,
Թե ի՜նչ են ասել գրքերը նախնյաց
Քո գեղեցկության մասին պաշտելի.—
Մե՞նք ենք ավելի զարգացած, նրա՞նք.
Թե՞ նույն տեղո՜ւմն է մարդկությունն էլի.—

Օ՜, վստահ եմ ես— նրանց գովածը
Բյուր հազա՛ր անգամ քեզանից ցա՜ծ է…

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,
So do our minutes hasten to their end,
Each changing place with that which goes before,
In sequent toil all forwards do contend.
Nativity, once in the main of light,
Crawls to maturity, wherewith being crowned,
Crooked eclipses 'gainst his glory fight,
And Time that gave doth now his gift confound.
Time does transfix the flourish set on youth.
And delves the parallels in beauty's brow,
Feeds on the rarities of nature's truth,
And nothing stands but for his scythe to mow.
 
And yet to times in hope my verse shall stand,
Praising thy worth, despite his cruel hand.

Ինչպես ալի՛քն է զարկվում ծովի ժայռոտ ափերին,
Ճիշտ այդպե՛ս էլ, մեր կյանքի վայրկյանները նոր ու հին.
Մեկը մեկին հրելով եւ տեղ տալով նորերին,
Սուրում են ու սլանում դեպի ափերը մահի…
Նորածինը լույսերի բուն կենտրոնո՛ւմ է ծնվում,
Թագադրվում պսակով հասունության ու փառքի,
Սակայն խավարը նրա փառքի դեմ դա՜վ է լարում,
Ժամանակը՝ ե՜տ խլում իր պարգեւը թանկագին:
Նա զարկում է չար նետով ջահելության պսակին,
Գեղեցկության սեգ ճակատն ակոսներո՜վ է պատում,
Սնվում կյանքի, բնության զավակներով եզակի,
Եւ ոչինչ չի՜ դիմանում նրա դաժան գերանդուն…

Սակայն իմ երգը կապրի՛ ու կհասնի գալիքին,
Ամփոփած իր տողերում քո անվան փա՛յլը, անգին:

61

Is it thy will thy image should keep open
My heavy eyelids to the weary night?
Dost thou desire my slumbers should be broken,
While shadows like to thee do mock my sight?
Is it thy spirit that thou send'st from thee
So far from home into my deeds to pry,
To find out shames and idle hours in me,
The scope and tenure of thy jealousy?
O no, thy love, though much, is not so great;
It is my love that keeps mine eye awake,
Mine own true love that doth my rest defeat,
To play the watchman ever for thy sake.
 
For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,
From me far off, with others all too near.

Քո ցանկությա՞մբ է արդյոք, որ քո պատկերն աննման,
Քնաթաթախ աչքերիս կոպերը բա՛ց է պահում.
Դո՞ւ ես արդյոք ուղարկում այն ստվերը՝ քեզ նման,
Որն ինձ տանջո՜ւմ է մթնում եւ իմ քունը խանգարում:
Ասա՛, դո՞ւ ես քո հոգին հեոո՜ւ-հեռվի՜ց ուղարկում.
Որ լուտանքի արժանի իմ վարքն ու բարքն իմանա,
Զննի պարա՜պ իմ կյանքի արարքները վատագույն,
Որոնք պիտի քո խանդի արդարացո՜ւմը դառնան:
Օ՜, ո՛չ. քո սերը, ավա՛ղ, այնքան հզոր չէ, անգին,
Այդ ի՛մ սերն է, որ քնից ու երազից ինձ զրկած,
Վաղո՜ւց խլել է ինձնից նաեւ դադար ու հանգիստ՝
Քո սիրո եւ քո բախտի գիշերապա՛հը դարձած…

Ես արթո՜ւն եմ քո սիրուց, մինչ զարթնում ես դու քնից—
Ուրիշներին ինչքան մո՛տ, այնքան… հեռո՜ւ ինձանից:

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,
And all my soul, and all my every part;
And for this sin there is no remedy,
It is so grounded inward in my heart.
Methinks no face so gracious is as mine,
No shape so true, no truth of such account,
And for myself mine own worth do define,
As I all other in all worths surmount.
But when my glass shows me myself indeed,
Beated and chopped with tanned antiquity,
Mine own self-love quite contrary I read;
Self so self-loving were iniquity.
 
'Tis thee (my self) that for myself I praise,
Painting my age with beauty of thy days.

Իմ ողջ էությունն, իմ աչքն ու հոգին
Սիրահարված են անձի՛ս սեփական.
Այդ մեղքն այնպե՜ս է տիրել իմ կամքին,
Որ թվում է, թե փրկություն չկա՜:
Թվում է, չկա՜ իմ շրջապատում
Ինձ նման պարկե՛շտ, ազնի՜վ, սրտագի՛ն,
Եւ թվում է, թե ես ամե՜ն ինչում,
Գերազանցո՛ւմ եմ կյանքում ամենքին…
Բայց երբ նայում եմ մեկ-մեկ հայելուն,
Ճիշտ հակառա՛կն եմ ես այնտեղ տեսնում,
Եւ, իմ խորշոմած դեմքին նայելիս,
Զգում եմ, թե ի՜նչ հանցանք եմ գործում…

Ինձ փո՜խս եմ գցել երեւի քեզ հետ,
Իսկ իմ ձմեռը՝ քո գարունի հետ…

63

Against my love shall be as I am now,
With Time's injurious hand crushed and o'erworn;
When hours have drained his blood and filled his brow
With lines and wrinkles; when his youthful morn
Hath travelled on to age's steepy night,
And all those beauties whereof now he's king
Are vanishing, or vanished out of sight,
Stealing away the treasure of his spring:
For such a time do I now fortify
Against confounding age's cruel knife
That he shall never cut from memory
My sweet love's beauty, though my lover's life.
 
His beauty shall in these black lines be seen,
And they shall live, and he in them still green.

Ընդդեմ այն օրվա, երբ իմ սիրելին իմ օ՛րը կընկնի,—
Տարիքի բեռից ինձ նման ճնշված, լլկված իր բախտից,
Երբ ժամանակը քամի՜ արյունը նրա թարմ դեմքի
Եւ կնճիռների ակոսներ գծի նրա ճակատին.
Երբ ջահելության այգը ծերության մութ գիշե՛ր դառնա
Կամ պատանության գարունը դառնա ցրտաշունչ աշուն
Եւ հմայքներն այն, որով դեռ այսօր պարծենում է նա,
Անհետ չքանա՜ն, կորչե՜ն անցավոր օրերի մուժում.—
Ընդդեմ այդ օրվա զինվե՛լ եմ ուզում ես այսօրվանից
Ժամանակի դեմ, մաշող Տարիքի, Հոգսի մշտական,
Որպեսզի նրանք չխլե՜ն նրա պատկերն ինձանից,
Եթե, մինչեւ իսկ, հաջողվի ջնջե՜լ նրա կյանքը կարճ…

Այս սեւ տողերում որոնք հավիտյան պիտի հուրհրան,
Հավե՜րժ կապրի նա՛ եւ մշտադալար հմա՛յքը նրա:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced
The rich proud cost of outworn buried age;
When sometime lofty towers I see down rased,
And brass eternal slave to mortal rage;
When I have seen the hungry ocean gain
Advantage on the kingdom of the shore,
And the firm soil win of the wat'ry main,
Increasing store with loss, and loss with store;
When I have seen such interchange of state,
Or state itself confounded to decay,
Ruin hath taught me thus to ruminate:
That Time will come and take my love away.
 
This thought is as a death, which cannot choose
But weep to have that which it fears to lose.

Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես ժամանակի ձեռքն անխիղճ
Սրբո՜ւմ-տանո՜ւմ է սխրանքն ու պերճանքը դարերի,
Սեգ աշտարակ եմ տեսնում՝ դարձած ավազ, քար ու խիճ,
Եւ պղնձե կոթողներ՝ եղած մահվան խե՜ղճ գերին.
Երբ ցամաք են ներխուժում զորք-ալիքնե՛րը ծովի,
Կողքի Ցամաք-Պետության սահմանները զավթելո՜վ,
Իսկ Ցամաքը՝ մխրճվում կապույտ սահմա՛նը ծովի—
Տանո՜ւլ տալով շահն իրենց եւ կորստից շահելո՛վ:
Երբ տեսնում եմ, որ, ավա՜ղ, ոչ մի հաստատ բան չկա,
Եւ կործանվում են անգամ Կայսրություննե՜րն անվանի,
Մտածում եմ սարսափով,— այդ ամենին լուռ վկա,—
Թե ժամանակը կգա՛ եւ իմ սե՛րն էլ կտանի…

Ահավո՜ր միտք, որի դեմ ի՜նչ է տվել կյանքը ինձ,
Բացի… նրան հավիտյան կորցնելու երկյուղից:

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,
But sad mortality o'ersways their power,
How with this rage shall beauty hold a plea,
Whose action is no stronger than a flower?
O how shall summer's honey breath hold out
Against the wrackful siege of batt'ring days,
When rocks impregnable are not so stout,
Nor gates of steel so strong, but Time decays?
O fearful meditation! Where, alack,
Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?
Or what strong hand can hold this swift foot back,
Or who his spoil of beauty can forbid?
 
O none, unless this miracle have might,
That in black ink my love may still shine bright.

Երբ անզո՜ր են մահվան դեմ ծովն ու ժայռերը ափի
Եւ պղնձե ու քարե կոթողնե՛րը հաղթական,
Ինչպե՜ս փրկվի նրանից գեղեցկությո՛ւնը նրբին,
Որի ուժն,— ի՜նչ քար ու կիր,— մի ծաղկի չա՜փ էլ չկա…
Ինչպե՜ս փրկվի ամառվա մեղվաբույր շո՛ւնչը թեթեւ
Պաշարումից ավերի՜չ, կործանարա՜ր ժամերի,
Երբ խորտակվում են անգամ դարպասները պողպատե,
Եւ լոկ ավա՜զ է մնում սեգ, անառիկ ժայռերից:
Ինչպե՜ս փրկել-թաքցնել դարի գոհա՛րն այս անգին
ժամանակի սեւ ու մութ զարդատուփից՝ դագաղից.
Ո՞վ կարող է սանձ դնել կյանքի անսանձ ընթացքին,
Որ իմ գանձը չտանի՜, իմ ծաղիկը չքաղի՜…

Իմ սիրելուն փրկելու լուսավոր հո՛ւյսը միակ
Նրան անմահ կյանք տվող այս սեւ թանա՜քն է միայն…

66

Tired with all these, for restful death I cry:
As to behold desert a beggar born,
And needy nothing trimmed in jollity,
And purest faith unhappily forsworn,
And gilded honour shamefully misplaced,
And maiden virtue rudely strumpeted,
And right perfection wrongfully disgraced,
And strength by limping sway disabled,
And art made tongue-tied by authority,
And folly (doctor-like) controlling skill,
And simple truth miscalled simplicity,
And captive good attending captain ill:
 
Tired with all these, from these would I he gone,
Save that, to die, I leave my love alone.

Այս ամենից հոգնաբեկ անդորր-մա՜հ եմ փափագում.—
Ծա՜նր է տեսնել Արժանո՛ւն՝ մուրացիկի վիճակում,
Եւ անարժան Ոչինչի՛ն՝ վայելքներից հղփացած.
Եւ Հավա՛տը անբասիր՝ դրժված, ավա՜ղ, եւ խաբված.
Եւ ոսկեզօծ Պատի՛վը՝ պատվազուրկին ընծայվող,
Եւ Կուսությունը պարկեշտ՝ բռնաբարվո՜ղ ու պղծվո՜ղ,
Եւ Կատարյա՛լը իրավ՝ շնորհազու՜րկ ու լքվա՜ծ,
Եւ ո՛ւժը՝ կա՛ղ կարգերի կա՜ղ ոտքերի տակ ընկած.
Եւ Արվե՛ստը՝ կարկամած բռնության բիրտ բռունցքից,
Իմացությո՛ւնը՝ կախված հիմարությա՜ն կարծիքից,
Եւ պարզունակ համարվող Պարզությո՛ւնը ճշմարիտ,
Եւ Բարությու՛նը՝ ծառա հաղթող լծի տակ չարի…

Այս ամենից հոգնաբեկ, կուզեմ անդարձ հեռանա՜մ,—
Բայց ինչպե՜ս իմ սիրելուն մենա՜կ թողնեմ ու գնամ…

67

Ah wherefore with infection should he live,
And with his presence grace impiety,
That sin by him advantage should achieve,
And lace itself with his society?
Why should false painting imitate his cheek,
And steal dead seeming of his living hue?
Why should poor beauty indirectly seek
Roses of shadow, since his rose is true?
Why should he live, now Nature bankrupt is,
Beggared of blood to blush through lively veins,
For she hath no exchequer now but his,
And proud of many, lives upon his gains?
 
O him she stores, to show what wealth she had,
In days long since, before these last so bad.

Ա՜խ, ինչո՜ւ է նա արատների հետ մեկտեղ բնակվում
Եւ ինքն իրենով զարդարում դեմքը անպարկեշտության.—
Որպեսզի մեղքն ու արատը իշխե՜ն իր վրա կյանքում,
Թե՞ սուտը զուգվի՜ նրա օգնությամբ ու ներկայությամբ…
Ինչո՞ւ է ձգտում նա արհեստական տեսք տալ իր դեմքին,
Երբ գեղեցկության տիպա՜ր է նրա դեմքը բնական.
Ինչո՞ւ է փնտրում վարդեր սարքովի՛, մեռա՛ծ, անհոգի՜,
Երբ բնակա՛նն է բոլոր վարդերի իշխանն ու արքան…
Ինչո՞ւ է նրան պահում-պահպանում բնությունը դեռ,
Երբ, սնանկացած, ի՜նքն է ծարավի արյան ավիշի,
Եւ, որովհետեւ, բացի նրանից, չունի՜ այլ գանձեր,
Աներեսի պես ապրում է նրա շահածի հաշվին…

Օ՜, բնությունը պահում է նրան, ցույց տալու համար,
Թե ինքն ինչքա՜ն էր հարուստ, մինչեւ այս տարիները չար…

68

Thus is his cheek the map of days outworn,
When beauty lived and died as flowers do now,
Before these bastard signs of fair were borne,
Or durst inhabit on a living brow;
Before the golden tresses of the dead,
The right of sepulchres, were shorn away,
To live a second life on second head;
Ere beauty's dead fleece made another gay:
In him those holy antique hours are seen,
Without all ornament, itself and true,
Making no summer of another's green,
Robbing no old to dress his beauty new;
 
And him as for a map doth Nature store,
To show false Art what beauty was of yore.

Եւ այսպե՛ս.— նրա դեմքը նմո՛ւշն է այն հին օրերի,
Երբ Գեղեցկությունն ապրում էր, մեռնում՝ ծաղկունքի հանգույն,
Երբ չէի՜ն ծնվել դեռ գեղեցկության ձեւերը թերի
Եւ համարձակվել շպարել նրա դեմքը վարդագույն.
Երբ դեռ ոսկեգույն խոպոպներն,— արդեն հանգուցյա՜լ կանանց,—
Որոնք, իրավա՛մբ, գերեզմանի՜ն են պատկանում միայն,
Չէի՜ն թալանվել, եւ կեղծամի մեջ մի նոր կյանք առած,—
Մի ուրիշ տիկնոջ գլո՛ւխը պճնել ու զուգե՜լ նրան…
Նա, ոտից-գլուխ, հո՜ւշն է երանյալ այն հին օրերի.
Որտեղ ամեն ինչ պա՜րզ էր, բնակա՛ն,— եւ ոչ թե զոռո՛վ,—
Ուր, ամառը չէ՜ր զուգվում կանաչով հի՛ն ամառների,
Կամ չէ՜ր զարդարում գեղեցկությունն իր՝ գողացված շորով…

Նրա համա՛ր է բնությունն ասես նրան պահպանում,
Որ զանազանվե՜ն կեղծն ու բնականն այս սո՜ւտ աշխարհում:

69

Those parts of thee that the world's eye doth view
Want nothing that the thought of hearts can mend;
All tongues (the voice of souls) give thee that due,
Utt'ring bare truth, even so as foes commend,
Thy outward thus with outward praise is crowned,
But those same tongues that give thee so thine own,
In other accents do this praise confound
By seeing farther than the eye hath shown.
They look into the beauty of thy mind,
And that in guess they measure by thy deeds;
Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)
To thy fair flower add the rank smell of weeds:
 
But why thy odour matcheth not thy show,
The soil is this, that thou dost common grow.

Այն ամե՜նը, ինչ քո մեջ տեսանելի է աչքին,
Կատարյալ է ավելի՛, քան մեզ կարող էր թվալ.
Արժանի՜ն են մատուցում չքնաղ տեսքիդ արտաքին
Նույնիսկ նրա՛նք, ովքեր քո թշնամիներն են երդվյալ:
Արտաքինիդ գովքն արժե՛ արտաքինիդ գովական.
Բայց նո՛ւյն մարդիկ, որոնք քո վեհ տեսքով են հիանում,
Իսկույն փոխո՜ւմ են իրենց կարծիքները դրական,
Երբ զննում են քո ներքինն ու նրա խո՜րքը նայում:
Նրանք ուզում են գովել նաեւ չքնա՜ղ քո հոգին,
Եւ սիրում են թեեւ քեզ ու քո լա՜վը ցանկանում.
Բայց երբ հիշում են հանկարծ արատնե՛րը քո վարքի,
Մոլախոտի հո՜տ են գարշ անուշ բույրի հետ խաոնում…

Եթե այդ բույրն արտաքին չքնաղ տեսքիդ չի՜ սազում,
Պատճառն ա՛յն է, որ հենց դո՛ւ, դո՛ւ ես քո վարկը գցում…

70

That thou are blamed shall not be thy defect,
For slander's mark was ever yet the fair;
The ornament of beauty is suspect,
A crow that flies in heaven's sweetest air.
So thou be good, slander doth but approve
Thy worth the greater, being wooed of time,
For canker vice the sweetest buds doth love,
And thou present'st a pure unstained prime.
Thou hast passed by the ambush of young days,
Either not assailed, or victor being charged,
Yet this thy praise cannot be so thy praise
To tie up envy, evermore enlarged:
 
If some suspect of ill masked not thy show,
Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

Բամբասվելուդ մեջ վարքդ մեղք չունի.
Բամբասանքը միշտ լավի՛ն է զարկում,
Չարը՝ պտտվո՜ւմ գլխին սիրունի՛,
Ինչպես ագռավը՝ անամպ երկնքում:
Նա քո արժե՜քն է միայն հավաստում.
Զգո՜ւյշ կաց, սակայն, դու բամբասանքից,—
Որդն ամենից լավ բողբո՛ջն է ուտում,
Իսկ դու գարնան պես չքնա՜ղ ես, անբի՜ծ:
Դու խուսափել ես բազո՜ւմ դավերից—
Կամ դա՛վն է պարտվել, կամ դո՛ւ ես հաղթել,—
Բայց կատարյա՛լն իսկ վսե՜մ, անթերի,
Անզո՜ր է չարի բերանը փակել…

Եթե չլիներ ամպն այդ ստվերի,
Դու կտիրեիր բոլո՜ր սրտերին…

71

No longer mourn for me when I am dead
Than you shall hear the surly sullen bell
Give warning to the world that I am fled
From this vile world with vildest worms to dwell;
Nay, if you read this line, remember not
The hand that writ it, for I love you so
That I in your sweet thoughts would be forgot,
If thinking on me then should make you woe.
Or if (I say) you look upon this verse,
When I (perhaps) compounded am with clay,
Do not as much as my poor name rehearse,
But let your love even with my life decay,
 
Lest the wise world should look into your moan,
And mock you with me after I am gone.

Երբ ես մեռնեմ, իմ վրա սգա այնքա՛ն ժամանակ,
Ավետում է քանի դեռ մահվան կոչնակը հլու,
Որ ես այս փո՜ւչ աշխարհից, աշխարհից վատ ու անարգ,
Գնում եմ… վատն ավելի՝ որդերին կե՜ր դառնալու…
Երբ այս մատյանը կարդաս, մի՛ հիշիր այն ձե՛ռքն անգամ,
Որ այս տողե՛րն է գրել — ես այնպե՜ս եմ քեզ սիրում.
Որ պատրաստ եմ մոռացվե՜լ — եթե մի պահ իսկ զգամ.
Թե ինձ հիշելը, անգին, քեզ վիշտ ու ցավ է բերում:
Եթե մի օր, երբեւէ, դու այս տողերն ընթերցես,—
Երբ հո՜ղ լինեմ ես արդեն, խառնված այս բիրտ հողին,—
Ոչ իմ անո՛ւնը հիշիր, ոչ էլ իմ սե՛րը՝ առ քեզ,
Թող այդ սե՛րն էլ, կյանքիս հետ, մտնի մահվան անկողին.

Թե չէ աշխարհն այս անարգ, սուգդ թաքուն կլսի՛,
Եւ քե՜զ էլ կբամբասի՝ մեռածի հետ միասին…

72

O lest the world should task you to recite
What merit lived in me that you should love,
After my death (dear love) forget me quite;
For you in me can nothing worthy prove,
Unless you would devise some virtuous lie
To do more for me than mine own desert,
And hang more praise upon deceased I
Than niggard truth would willingly impart:
O lest your true love may seem false in this,
That you for love speak well of me untrue,
My name be buried where my body is,
And live no more to shame nor me nor you:
 
For I am shamed by that which I bring forth,
And so should you, to love things nothing worth.

Որպեսզի չար հարցումով զուր չխոցեն քո հոգին,
Թե ի՞նչ գտար դու իմ մեջ, որ սիրո՜ւմ ես ինձ էլի,
Երբ ես մեռնեմ, մոռացի՜ր, մոռացի՜ր ինձ, իմ անգին,
Մե՜կ է, ոչինչ չե՜ս գտնի իմ մեջ բա՛րձր ու գովելի՛…
Գուցե, դժգոհ դրանից, դու մի մեծ սո՜ւտ հորինես,
Ուր ես լինեմ ավելի՛ն, քան եղել եմ ու դեռ կամ,
Եւ ինձ վրա այնպիսի փառաբանող սո՜ւգ անես,
Քան թույլ կտա իմ կյանքի ճշմարտությունն իրական:
Օ՜, որպեսզի չկարծեն, թե կե՜ղծ էր քո սերն ու սո՛ւտ,
Եւ այդ սե՛րն է քեզ հուշում իմ դրվատանքն անարատ,
Թող իմ անո՛ւնն էլ թաղվի աճյունիս հետ այս փոսում,
Որ ոչ իմ հո՛ւշն աղարտվի, ոչ քո անո՛ւնն անաղարտ,—

Որպեսզի ես չամաչե՜մ իմ անարժան լինելուց,
Եւ ոչ էլ դո՛ւ ամաչես՝ անարժանիս սիրելուց…

73

That time of year thou mayst in me behold
When yellow leaves, or none, or few, do hang
Upon those boughs which shake against the cold,
Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.
In me thou seest the twilight of such day
As after sunset fadeth in the west,
Which by and by black night doth take away,
Death's second self, that seals up all in rest.
In me thou seest the glowing of such fire
That on the ashes of his youth doth lie,
As the death-bed whereon it must expire,
Consumed with that which it was nourished by.
 
This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,
To love that well which thou must leave ere long.

Իմ մեջ կարող ես տեսնել ա՛յն եղանակը տարվա,
Երբ տերեւները դեղին ցրտից սմքո՜ւմ են, դողո՜ւմ
Ծառերի մերկ ճյուղերին, ուր, օրերին ամառվա,
Թռչունների երջանիկ երգչախո՜ւմբն էր գեղգեղում:
Իմ մեջ կարող ես տեսնել դու մթնշա՛ղը օրվա,
Որն աննկատ գունատվում եւ փախչու՜մ է հալածված
Սեւ գիշերից,— որ պատճենն ու երկվորյակն է մահվան,—
Եւ իր կնիքն է դնում երկրի վրա խաղաղված:
Իմ մեջ կարող ես տեսնել դու վերջին ցոլքն այն հրի,
Որ հազի՜վ է առկայծում ջահելության անթեղում,
Ինչպես մահվան անկողնում.— եւ ո՜ւր-որ է կմարի,
Սպառվելով այն բոցի՛ց, որից հենց ի՜նքն է սերում:

Կարո՜ղ ես,— բայց եւ գիտես,— ա՛յն են սիրում առավել.
Ինչից վա՛խ կա, որ շուտով պիտի զրկվե՜ն առհավետ:

74

But be contented when that fell arrest
Without all bail shall carry me away,
My life hath in this line some interest,
Which for memorial still with thee shall stay.
When thou reviewest this, thou dost review
The very part was consecrate to thee:
The earth can have but earth, which is his due;
My spirit is thine, the better part of me.
So then thou hast but lost the dregs of life,
The prey of worms, my body being dead,
The coward conquest of a wretch's knife,
Too base of thee to be remembered:
 
The worth of that is that which it contains,
And that is this, and this with thee remains.

Սի վշտանա դու սակայն, երբ մահ-կալանքը դաժան,
Հրաժարված գրավից, ինձ Այն Աշխա՛րհն ուղարկի.—
Կյանքս հավե՜տ կմնա իմ տողերից անբաժան,
Եւ միշտ քեզ հետ կլինի Կոթող-Սատյա՛նն իմ երգի:
Այս տողերը կարդալիս կհասկանաս դու իսկույն,
Որ,— ինչ ազնիվ էր իմ մեջ,— բոլորը քե՜զ է ձոնված.
Քո՜նն է հոգիս,— լավագո՛ւյնն, ինչ ունեցել եմ կյանքում,—
Իսկ մնացածը՜ փոշի՜, որ փոշո ւն է խառնված.
Իսկ մնացածը՝ որդի ու հողի կե՜ր է, աճյո՜ւն,
Իսկ մնացածը՝ մոխի՜ր,— ավլելու եւ թափելու,
Պատահական դաշույնի պատահական նվաճում,
Մի պարագա, որ անգամ արժանի չէ՛ հիշվելու…

Անո՛թը չի կարեւոր, այլ այն, ինչ կա՛ նրա մեջ,
Իսկ նրա մեջ ե՛րգն է իմ, որը քեզ հետ է հավերժ:

75

So are you to my thoughts as food to life,
Or as sweet seasoned showers are to the ground;
And for the peace of you I hold such strife
As 'twixt a miser and his wealth is found:
Now proud as an enjoyer, and anon
Doubting the filching age will steal his treasure;
Now counting best to be with you alone,
Then bettered that the world may see my pleasure:
Sometime all full with feasting on your sight,
And by and by clean starved for a look;
Possessing or pursuing no delight
Save what is had or must from you be took.
 
Thus do I pine and surfeit day by day,
Or gluttoning on all, or all away.

Իմ մտքերը սիրահար ծարավի են քեզ այնպե՛ս,
Ինչպես քաղցածը՝ հացին, չորացող արտն՝ անձրեւի՛ն,
Եւ, քո սիրուց, ես ինձ հետ թո՛ւնդ վեճի մեջ եմ ասես,
Ինչպես ժլատը հարուստ՝ իր ունեցած գանձերի:
Հպարտանո՛ւմ է նա մերթ իր գանձերով ունեցած,
Մերթ սարսափո՛ւմ՝ չլինի՞ այս գող դարը գողանա՛.
Ինչպես ե՛ս եմ մերթ ուզում քեզ թաքցնել որպես գանձ,
Մերթ տենչո՛ւմ, որ քո մասին արար աշխա՜րհն իմանա:
Լիանո՜ւմ եմ ես մի օր խոսք ու տեսքով քո անուշ,
Մյուս օրը՝ խենթանո՜ւմ քեզ տեսնելու ծարավից,
Եւ ոչինչ չե՜մ երազում, էլ ոչինչ չե՜մ ցանկանում,
Քան՝ պահել ա՛յն, ինչ ունեմ, կամ… տենչո՜ւմ եմ քեզանից:

Այսպե՛ս, ընկած պատեպատ, հագեցման մեջ ու քաղցի,
Ինձ կամ Արքա՛ եմ զգում, եւ կամ՝ թշվա՜ռ մուրացիկ:

76

Why is my verse so barren of new pride?
So far from variation or quick change?
Why with the time do I not glance aside
To new-found methods and to compounds strange?
Why write I still all one, ever the same,
And keep invention in a noted weed,
That every word doth almost tell my name,
Showing their birth, and where they did proceed?
O know, sweet love, I always write of you,
And you and love are still my argument;
So all my best is dressing old words new,
Spending again what is already spent:
 
For as the sun is daily new and old,
So is my love still telling what is told.

Ինչո՞ւ եմ խորշում ես նո՛ր ձեւերից,
Նոր չափ-կշռույթի՛ց, ոտք ու հանգերի՛ց,
Ինչո՞ւ չեմ քայլում ժամանակի հետ,—
Տարվում ոճերով նրա սեթեւեթ:
Ինչո՞ւ եմ նո՜ւյնը գրում ես կրկին,
Հագցնելով նո՛ւյն տարազն իմ գրքին,
Որի բա՛ռն ամեն՝ գիտե անունս,
Ինչպես գիտե իր տոհմն ու ծագումը…
Նրանի՜ց է այդ, անգին բարեկամ,
Որ Դո՛ւ եւ Սե՜րն եք նյութն իմ մշտական,
Որոնց ես երբեք չե՜մ դավաճանում՝
Նոր զգե՜ստ եմ լոկ հագցնել ջանում.—

Ինչպես Արեւը եւ հի՜ն է եւ նո՛ր,
Իմ սերն էլ՝ նո՜ւյնն է ասում ամեն օր…

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,
Thy dial how thy precious minutes waste,
The vacant leaves thy mind's imprint will bear,
And of this book, this learning mayst thou taste:
The wrinkles which thy glass will truly show
Of mouthed graves will give thee memory;
Thou by the dial's shady stealth mayst know
Time's thievish progress to eternity;
Look what thy memory cannot contain
Commit to these waste blanks, and thou shalt find
Those children nursed, delivered from thy brain,
To take a new acquaintance of thy mind.
 
These offices, so oft as thou wilt look,
Shall profit thee, and much enrich thy book.

Հայելին ցույց կտա քեզ գեղեցկությունըդ նախկին,
Ժամացույցը՝ վատնո՛ւմը թանկ ու միա՜կ քո կյանքի,
Այս էջերը կկրեն կնիքը քո խոր մտքի
Եւ նրանցից կքաղես այս խրա՛տը թանկագին.—
Այն կնճիռնե՛րը, որ դու հայելու մեջ նկատես,
Կհուշե՛ն, թե կյանքն, ավա՜ղ, դեպի շիրիմ է տանում.
Սլաքների աննշմար շարժումի մեջ կտեսնես,
Թե ժամանակն ինչպե՜ս է դեպի Հավերժն ընթանում:
Ա՜յն, ինչ դժվա՜ր է պահել հիշողության պահեստում,
Վստահի՛ր այս էջերին,— որպեսզի վաղը գտնես,
Քո մտքերից շունչ առած զավակներին իմաստուն,
Եւ նրանցով,— ի՜նչ ուզես — վերհիշեն ու ճանաչեն:

Ժամացույցի՛ն, հայելո ՜ւն ինչքան հաճախ դու նայես,
Այնքան եւ գի՛րքդ գրվող, եւ դու ի նքդ կշահես:

78

So oft have I invoked thee for my Muse,
And found such fair assistance in my verse,
As every alien pen hath got my use,
And under thee their poesy disperse.
Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,
And heavy ignorance aloft to fly,
Have added feathers to the learned's wing
And given grace a double majesty.
Yet be most proud of that which I compile,
Whose influence is thine, and born of thee:
In others' works thou dost but mend the style,
And arts with thy sweet graces graced be;
 
But thou art all my art, and dost advance
As high as learning my rude ignorance.

Այնքա՜ն եմ դիմել ես քեզ՝ Մուսայի՛ս,
Ներշնչվելով քո հմայքից անեղծ,
Որ շա՜տ պոետներ, հետեւելով ինձ,
Քեզնո՛վ են պճնում ներբողներն իրենց:
Քո աչքերը, որ համրիս՝ դայլայլե՜լ,
Եւ ստիպել են խորհել… տգետին,
Գիտունին մտքի թեւե՛ր են տվել
Եւ կրկնակի փա՛յլ՝ խոսքի արվեստին:
Բայց ամենի՜ց շատ դու հպարտացիր,
Քեզնով ներշնչված տողերով իմ խոր—
Այլոց տողերում դու լոկ՝ ո՛ճ ու ձեւ՛,
Իսկ իմ տողերում՝ էությո՜ւն ես, խ՛որք…

Դու իմ արվեստի արվե՛ստն ես, հոգի՜ս,
Գիտո՜ւն դարձրած նույնիսկ… անգետի՛ս:

79

Whilst I alone did call upon thy aid,
My verse alone had all thy gentle grace,
But now my gracious numbers are decayed,
And my sick Muse doth give another place.
I grant (sweet love) thy lovely argument
Deserves the travail of a worthier pen,
Yet what of thee thy poet doth invent
He robs thee of, and pays it thee again:
He lends thee virtue, and he stole that word
From thy behaviour; beauty doth he give,
And found it in thy cheek; he can afford
No praise to thee but what in thee doth live.
 
Then thank him not for that which he doth say,
Since what he owes thee, thou thyself dost pay.

Երբ ե՛ս էի լոկ քեզնով ներշնչվում ու քեզ գովերգում,
Իմ տողե՛րն էին միայն քեզանով ապրում ու շնչում,
Իսկ հիմա, ավա՜ղ, իմ հանգն ու վանկը դարձել են դժգո՜ւյն,
Եւ իմ խե՜ղճ Մուսան ուրիշ երգչի է իր տեղը զիջում.
Ես գիտեմ, իմ սեր,— արժանի՜ է քո էությունը խոր
Մի շա՜տ ավելի ձիրքառատ երգչի՝ քան իմ երգն ու ես.
Բայց ինչ քո մասին երկնում է քո նոր երգիչը այսօր,
Քեզնի՜ց է առնում ու երգով նորից ե տ է տալիս քեզ:
Նա «չքնա՜ղ» բառը գողանում է քո հմայիչ դեմքի՛ց,
«Առաքինի՛ն»— քո վարք ու բարքի՛ց է, անշուշտ, գողանում
Եւ անկարո՜ղ է քեզ տալ որեւէ հատկություն եւ գիծ,
Որ դու չունենաս արժանիքներիդ ճո՜խ գանձարանում…

Ուրեմն արժե՞ նրա ներբողին գովքեր շռայլել,
Երբ ա յն, ինչ որպես պա՜րտք է նա տալիս՝ դու ի՛նքդ ես տվել:

80

O how I faint when I of you do write,
Knowing a better spirit doth use your name,
And in the praise thereof spends all his might,
To make me tongue-tied speaking of your fame.
But since your worth (wide as the Ocean is)
The humble as the proudest sail doth bear,
My saucy bark (inferior far to his)
On your broad main doth wilfully appear.
Your shallowest help will hold me up afloat,
Whilst he upon your soundless deep doth ride,
Or (being wracked) I am a worthless boat,
He of tall building and of goodly pride.
 
Then if he thrive and I be cast away,
The worst was this: my love was my decay.

Օ՜, ինչպե՜ս եմ ես կարկամում քո գովքն անելու պահին,
Քա՜ջ գիտենալով, թե ի՛նչ Պոետ է անունդ տալիս,
Ողջ ուժն ու ձիրքը դրած տողերում իր Աստվածային
Եւ ինձ լեզվակա՜պ անելով խոսքով իր զարմանալի:
Եւ հանդգնում եմ եթե ես երգիս նավակով համեստ,
Քո անծայր ծովի վրա երեւալ,— լոկ նրա համար,
Որ լա՛յն ու խո՜րն են քո արժանիքներն օվկիանոսի պես,
Եւ տե՛ղ կա այնտեղ բոլո՜ր փոքր ու մեծ նավերի համար…
Բարձրաշու՜ք է նա, իր նավի նման ամրակուռ, վսեմ,
Եւ երկյուղ չունի՜ ոչ խորությունից, ոչ մրրիկներից,
Մինչ,— քեզ անարժան մի նավա՜կ եմ ես՝ խարխո՜ւլ ու նսե՜մ,—
Որ քո օգնությա մբ կարող է միայն Փրկվել հողմերից:

Ցավն ա՜յն չէ միայն, թե նա կհաղթի, իսկ ես՝ կպարտվե՜մ,
Այլ այն, որ պատճա՛ռն իմ կործանումի՝ իմ սե՜րն է վսեմ:

81

Or shall I live your epitaph to make,
Or you survive when I in earth am rotten,
From hence your memory death cannot take,
Although in me each part will be forgotten.
Your name from hence immortal life shall have,
Though I (once gone) to all the world must die;
The earth can yield me but a common grave,
When you intombed in men's eyes shall lie:
Your monument shall be my gentle verse,
Which eyes not yet created shall o'er-read,
And tongues to be your being shall rehearse,
When all the breathers of this world are dead;
 
You still shall live (such virtue hath my pen)
Where breath most breathes, even in the mouths of men.

Ե՛ս շատ ապրեմ քեզանից, որ քո մահերգը հյուսեմ,
Թե դո՛ւ ապրես, երբ վաղո՜ւց ես չեմ լինի կենդանի,
Անզո՜ր է մահը ջնջել քո հիշատակը լուսե,
Մինչ աշխարհում ոչ մի հետք չի՜ մնալու ինձանից:
Այս աշխարհը հավիտյա՜ն քո անունը կպահի,
Իսկ ես, հենց որ հեռանամ՝ կմոռացվե՜մ աշխարհում,
Աա ինձ միայն աննշան մի շիրմի փո՜ս կընծայի,
Մինչ քեզ՝ սիրով կամփոփի ապրողների սրտերում…
Քեզ հուշարձա՜ն կլինեն իմ երգերը նրբագեղ,
Որոնք վաղը կկարդան աչքերն՝ աշխարհ դեռ չեկա՜ծ.
Լեզուները, դեռ փակվա՜ծ, կերգեն քո կյա՛նքը շքեղ,
Երբ իմ ու քո սերընդից չի մնա ո՛չ մի վկա…

Եւ դու կապրե՛ս հավիտյան,— վկա՜ շունչն այս տողերի,—
Այնտե՛ղ, ուր շո՜ւնչն է ապրում՝ ապրողների շուրթերի՜ս:

82

I grant thou wert not married to my Muse,
And therefore mayst without attaint o'erlook
The dedicated words which writers use
Of their fair subjects, blessing every book.
Thou art as fair in knowledge as in hue,
Finding thy worth a limit past my praise,
And therefore art inforced to seek anew
Some fresher stamp of the time-bettering days.
And do so, love; yet when they have devised
What strained touches rhetoric can lend,
Thou, truly fair, wert truly sympathised
In true plain words by the true-telling friend;
 
And their gross painting might be better used
Where cheeks need blood; in thee it is abused.

Դու նշանված չե՜ս եղել իմ Մուսայի հետ երբեք,
Ուստի կարող ես առանց սրտնեղելու, լուռ կարդալ
Այն, ինչ ձոնում են այսօր քեզ պոետները նորեկ,
Ակնկալած քո բարիքն ու հովանին քո արդար:
Դու գեղեցիկ ես նույնքան,— ինչքան խոր ու իմաստուն,
Եւ վե՜ր է իմ ուժերից, քեզ, ինչպես հարկն է, գովել,—
Դրա համար նոր ոճեր ու ձեւեր ես դու փնտրում,
Ըստ արժանվույն նշելու արժանիքները քո վեհ:
Փնտրիր, ի՜նչ փույթ, եւ սակայն, երբ ձանձրանա՜ս, բարեկամ,
Դու նրանց կեղծ ու շինծու ոճերից ու ձեւերից,
Քեզ վերստին կգերի՜ քո պատկե՛րը իսկական,
Քո ճշմարիտ ընկերոջ պա՜րզ ու շիտակ տողերից:

Շպարն ու ներկն՝ անարյուն դեմքերի՜ն է սազական,
Իսկ դու՝ վերից-վար ավյո՛ւն ու արյո՜ւն ես, բարեկամ:

83

I never saw that you did painting need,
And therefore to your fair no painting set;
I found (or thought I found) you did exceed
The barren tender of a poet's debt:
And therefore have I slept in your report,
That you yourself, being extant, well might show
How far a modern quill doth come too short,
Speaking of worth, what worth in you doth grow.
This silence for my sin you did impute,
Which shall be most my glory, being dumb,
For I impair not beauty, being mute,
When others would give life, and bring a tomb.
 
There lives more life in one of your fair eyes
Than both your poets can in praise devise.

Քո գեղեցկության վրա ես երբեք ներկ չեմ հավելել,
Քանզի ոչ ներկի, ոչ էլ շպարի կարիք դու չունես,
Դու միշտ ավելի առույգ, գեղեցիկ ու թա՜րմ ես եղել,
Քան այն ձո՛նը, որ քո պարտքի դիմաց մատուցել եմ ես:
Եւ, քանի որ ես, քեզ ներբողելիս, միշտ զո՜ւսպ եմ եղել,
Ապա կարող ես դու քո բնական տեսքով հաստատել,
Թե որքանո՛վ է այս երգիչը նոր իր հունը շեղել,
Երբ տենչացել է քո արժանիքներն իր երգով փաստել:
Դու կարող ես իմ զուսպ լռությունը հանցա՛նք համարել,
Բայց լռությունն այդ՝ իմ արժանի՛քն է դառնում գերազանց,
Զի, լուռ մնալով, գոնե հմայքդ ես չե՜մ խաթարել,
Մինչ ուրիշները աղարտել են այն գովքով չափազա՜նց:

Քո,— ո՛չ թե երկո՛ւ,— միայն մի՛ աչքում կյա՜նք կա ավելի,
Քան երկու երգիչ կարող են փաստել՝ քեզ ներբողելիս…

84

Who is it that says most which can say more
Than this rich praise - that you alone are you,
In whose confine immured is the store
Which should example where your equal grew?
Lean penury within that pen doth dwell
That to his subject lends not some small glory,
But he that writes of you, if he can tell
That you are you, so dignifies his story:
Let him but copy what in you is writ,
Not making worse what nature made so clear,
And such a counterpart shall fame his wit,
Making his style admired every where.
 
You to your beauteous blessings add a curse,
Being fond of praise, which makes your praises worse.

Այն ո՞ր երգիչն է, որ — ինչի՜ հետ էլ համեմատի քեզ,—
Չի կարող ասել ավելի՛ն, քան ա՛յն, թե «Դու՝ դո՛ւ ես լոկ»…
Ո՞ւմ մեջ է դրել երկինքը այնքան տաղանդ ու ձիրքեր,
Որ կարողանա քեզ նման մեկին գովերգել իրոք:
Հազա՜ր անգամ վա՜յ այն բանաստեղծի խե՜ղճ բառ ու բանին,
Որն անզո՜ր է իր ներբողյալին տալ վեհություն ու խորք.
Բայց ա՛յն երգիչն է, հիրավի, ամեն գովքի արժանի,
Ով կարողանա ցույց տալ իր ձոնով, թե «Դո՛ւ՝ դո՛ւ ես լոկ»…
Թող կարողանա նա սոսկ պատկերել ա՛յն, ինչ քո մեջ կա,
Չաղարտելով ա՛յն, ինչ ստեղծել է բնությունը մայր,
Եւ կպսակվի լուսապսակով բանաստեղծական,
Արժանանալով իր մեծ արվեստով փառքերի անմահ…

Դու քո սեփական արժանիքների վարկը գցում ես,
Հավանելով այն ներբող-ձոները, որ քեզ… քծնո՜ւմ են:

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,
While comments of your praise, richly compiled,
Reserve their character with golden quill
And precious phrase by all the Muses filed.
I think good thoughts, whilst other write good words,
And like unlettered clerk still cry 'Amen'
To every hymn that every spirit affords
In polished form of well-refined pen.
Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',
And to the most of praise add something more;
But that is in my thought, whose love to you
(Though words come hindmost) holds his rank before.
 
Then others for the breath of words respect,
Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

Լեզուն կապված իմ Մուսան համեստ քաշվում է մի կողմ,
Երբ քո փառքը դրվատող բանաստեղծներն անթերի
Ապահովում են իրենց տողերի գինը ոսկով՝
Մուսաների շնորհիվ հղկված հմուտ տողերի:
Ես խո՛ր մտքեր եմ երկնում, իսկ նրանք՝ լոկ ճոխ… բառե՜ր,
Եւ ես, որպես մի անո՛ւս, բայց ջերմեռա՜նդ տիրացու,
Կարողանում եմ միայն սրտանց «Ա՛մեն» բարբառել,
Որպես նրանց փառավոր «Օվսա՛ննայի» լրացում:
Ասել՝ «Այդպե՛ս է» «Այո՛» «Դուք ճշմարի՜տ եք ասում»,
Եւ դեռ մի բան էլ կցել նրանց վսեմ գովեստին,
Սակայն միայն իմ մտքո՛ւմ, որի մեջ քո սերը սուրբ
Միշտ շարքո՛ւմն է առաջին, իսկ խոսքն ու բառը՝ ետի՛ն:

Հարգի՛ր ուրեմն նրանց խոսքի՛ համար, սիրելիս,
Իսկ ինձ՝ խոհի՛ս համար լուռ, որ խոսո՜ւն է ավելի:

86

Was it the proud full sail of his great verse,
Bound for the prize of all-too-precious you,
That did my ripe thoughts in my brain inhearse,
Making their tomb the womb wherein they grew?
Was it his spirit, by spirits taught to write
Above a mortal pitch, that struck me dead?
No, neither he, nor his compeers by night
Giving him aid, my verse astonished.
He, nor that affable familiar ghost
Which nightly gulls him with intelligence,
As victors, of my silence cannot boast;
I was not sick of any fear from thence;
 
But when your countenance filled up his line,
Then lacked I matter, that infeebled mine.

Նրա տողերի առագաստների սլա՞ցքն էր արդյոք,
Տողերի՛, որոնք պատրաստ էին քեզ կախարդել անդարձ,
Որ իմ խոհերը բանտարկե՜ց ի՛մ իսկ ուղեղում բորբոք,
Շիրի՜մ դարձրած այն արգա՛նդը, որ ծնել էր նրանց:
Նրա ոգի՞ն էր՝ ոգիներից իր սուրբ ձիրքն ստացած,
Որը մահացու հարված հասցրեց ինձ իր զորությամբ,
Նրան սատարող բարեկամնե՞րը՝ սեւով քողարկված,
Դեւ՞ն այն ընտանի, որ բթացնում էր նրան գիտությամբ…
Ո՜չ,— բյո՜ւր անգամ ո՛չ.— ինչքան էլ նրանք հզոր լինեին,
Եւ ինչքան էլ որ ես ինձ զգայի տկա՜ր ու անգո՜ւյն,
Դժվա՜ր թե նրանք իմ լեզվին շղթա ու կապ դնեին,
Եւ ես երբեւէ ահ չե՜մ ունեցել նրանցից կյանքում…

Բայց լեզուս կապվե՛ց եւ ասելիքս իմ մտքից թռավ,
Երբ տեսա, թե դու ինչպե՜ս ես գովում տողերը նրա:

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,
And like enough thou know'st thy estimate:
The charter of thy worth gives thee releasing;
My bonds in thee are all determinate.
For how do I hold thee but by thy granting,
And for that riches where is my deserving?
The cause of this fair gift in me is wanting,
And so my patent back again is swerving.
Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,
Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;
So thy great gift, upon misprision growing,
Comes home again, on better judgement making.
 
Thus have I had thee as a dream doth flatter,
In sleep a king, but waking no such matter.

Մնաս բարյա՜վ… դու, ավա՜ղ, թանկարժե ք ես ավելի,
Քան պե՛տք էր, որ արտոնվեր ինձ քեզ պեսին տիրանալ.
Իմ իրավունքը արդեն անվավե՜ր է, սիրելի՛ս,
Եւ դու կարող ես պարտքիդ մուրհակը ե՜տ ստանալ…
Հանուն իմ ո՞ր շնորհի դու պիտի ի՛մը լինես,
Կարո՞ղ եմ ես քեզ պահել, ոչ թե սիրով, այլ… զոռով,
Հանուն իմ ո՞ր արժանյաց՝ անարժանիս պատկանես,—
Ուստի եւ ե՜տ եմ տալիս արտոնագիրը սիրո…
Դու նվիրվել էիր ինձ՝ անգիտա՛կ քո արժեքին,
Ինձ շփոթած ուրիշի՜— շա՜տ ավելի լավի հետ,—
Ուրեմն ե՜տ վերցրու քո պարգեւը թանկագին,
Որին տիրելն իմ կողմից սխալմո՛ւնք էր անհեթեթ:

Մնաս բարյա՜վ… Ի՜մն էիր դու երազում վաղանցիկ,
Արքա՛ էի քնիս մեջ,— երբ արթնացա՝ մուրացի՛կ:

88

When thou shalt be disposed to set me light,
And place my merit in the eye of scorn,
Upon thy side against myself I'll fight,
And prove thee virtuous, though thou art forsworn:
With mine own weakness being best acquainted,
Upon thy part I can set down a story
Of faults concealed wherein I am attainted,
That thou in losing me shall win much glory;
And I by this will be a gainer too,
For, bending all my loving thoughts on thee,
The injuries that to myself I do,
Doing thee vantage, double vantage me.
 
Such is my love, to thee I so belong,
That for thy right myself will bear all wrong.

Երբ դու սառե՜ս ինձանից եւ որոշես ինձ լքել,
Քամահրանքով ծաղրելով արժանիքներն իմ ստույգ,
Ես, քո կողմը անցնելով, կպաշտպանեմ… իմ դեմ քե՛զ,
Քեզ սո՜ւրբ ու ճի՜շտ կոչելով, — թեեւ դավո՜ւմ ես, ստո՛ւմ…
Քա՜ջ ծանոթ իմ մեղքերին,— մեկը-մեկից գերազանց—
Ես կարող եմ այնպիսի մի պատմություն պատմել քեզ,
Որ դու, մինչ այդ քեզ անհա՜յտ իմ մեղքերից սարսափած.
Ինձնից սառե՜ս, ինձ լքե՜ս եւ քո պատիվը փրկե՜ս:
Այդ կորստից, հավատա՛, շա՜տ կշահեմ նաեւ ես,
Քանզի այնպե՜ս են կապված քեզ հետ իմ սիրտն ու հոգին,
Որ, եթե վիշտն իմ խորունկ ուրախությո՛ւն բերի քեզ,
Ես երջանի՜կ կլինեմ երջանկությամբ կրկնակի…

Ես այնպե՜ս եմ քեզ սիրում, որ անձս քեզ նվիրած,
Պատրաստ եմ քո ցանկացա՜ծ մեղքերն առնել իմ վրա…

89

Say that thou didst forsake me for some fault,
And I will comment upon that offence;
Speak of my lameness, and I straight will halt,
Against thy reasons making no defence.
Thou canst not (love) disgrace me half so ill,
To set a form upon desired change,
As I'll myself disgrace, knowing thy will:
I will acquaintance strangle and look strange,
Be absent from thy walks, and in my tongue
Thy sweet beloved name no more shall dwell,
Lest I (too much profane) should do it wrong,
And haply of our old acquaintance tell.
 
For thee, against myself I'll vow debate,
For I must ne'er love him whom thou dost hate.

Ասա՛, որ ինձ լքեցիր, բռնած ինչ-որ հանցանքում,
Եւ ես իսկույն կընդունեմ, որ տե՜րն եմ այդ հանցանքի,
Ասա՛, որ կա՛ղ էի ես,— եւ կկաղա՜մ ես իսկույն,—
Դեռ մի բան էլ հավելած քո հնարած փաստարկին:
Ի՜նչ էլ անես,— ինձ դժվա՜ր վարկաբեկես ավելի՛,
Քան կարող եմ ինքս ինձ վարկաբեկել քեզ համար—
Եթե տհա՜ճ է այդ քեզ, ես կարող եմ, սիրելիս,
Ձեւանա՜լ, թե մենք օտա՜ր ու անծանո՜թ ենք իրար,
Խուսափել ա՛յն վայրերից, ուր դու սովոր ես լինել,
Չարտասանե՜լ երբեւէ քո անունը թանկագին,
Եղածն իսպա՜ռ մոռանալ, եւ իմ լեզվին սանձ դնել,
Որ պատահմամբ չպատմի՜ նա մեր մասին ոչ մեկին…

Ես պատրաստ եմ մինչեւ իսկ… ի՜նձ էլ ատել՝ հանուն քե՜զ.—
Ինչպե՜ս սիրեմ ես նրան, ում ատո՜ւմ ես դու այդպես:

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

Եթե պիտի ինձ լքե՛ս,— լավ է լքես հենց հիմա՛,
Երբ այս աշխարհը արար թշնամի՜ է իմ անձին,
Միացի՜ր իմ չար բախտին եւ ծունկի՛ բեր ինձ.— միայն
Չլինե՜ս ցավն իմ վերջին, ինձ չխոցե՜ս առանձին…
Հազի՜վ փրկված մի ցավից եւ նրա բյուր վերքերից,
Ծա՜նր է խփվել թիկունքից եւ նոր ցավի դիմանալ.—
Թող փոթորկոտ գիշերը անձրեւոտ օր չբերի,
Եւ, անկումն իմ անխուսափ՝ չձգձգվի՜, չուշանա՜…
Թե ուզում ես ինձ լքել — մի հապաղիր էլ այնքա՜ն,
Մինչեւ մանր վշտերից ուժասպառվե՜մ, թուլանա՜մ,
Լքիր իսկո՜ւյն, որպեսզի միանգամից ես զգամ,
Մեծ հարվածն այն, որին ես՝ հետո դժվա՜ր դիմանամ…

Եւ այն վշտերը, որոնք ծա՜նր են թվում ինձ հիմա,
Մա՜նր թվան ու չնչին՝ քո կորստի համեմատ…

91

Some glory in their birth, some in their skill,
Some in their wealth, some in their body's force,
Some in their garments, though new-fangled ill,
Some in their hawks and hounds, some in their horse;
And every humour hath his adjunct pleasure,
Wherein it finds a joy above the rest;
But these particulars are not my measure:
All these I better in one general best.
Thy love is better than high birth to me,
Richer that wealth, prouder than garments' cost,
Of more delight than hawks and horses be;
And having thee, of all men's pride I boast:
 
Wretched in this alone, that thou mayst take
All this away, and me most wretched make.

Ոմանք հպարտ են իրենց ծագումով, կամ տաղանդով,
Ոմանք՝ ուժով, իսկ ոմանք՝ հարստությամբ ու կայքով,
Ոմանք՝ իրենց նորաձեւ, բայց անճաշա՜կ հագուստով,
Ոմանք՝ որսի շներով, բազեով ու նժույգով:
Ամեն մեկն իր մոլությո՛ւնն ու իր հաճո՜ւյքն է ճարում,
Որը նրա նպատակն ու բուն իմա՛ստն է կյանքի,
Իմն ուրի՜շ է,— եւ թեեւ նո՛ւյնպես մե՛կն է աշխարհում,
Բայց ամփոփում է իր մեջ այդ բոլո՜րը, իմ անգին…
Բա՜րձր է քո սերն ինձ համար բոլո՜ր ծագում-ձիրքերից,
Հարո՜ւստ՝ ամեն մի կայքից, չքնա՜ղ՝ հագուստ-զարդերից,
Ամեն ուժից՝ զորավո՛ր, հպարտ՝ ամե՛ն բազեից,
Եւ, քո սիրով ես իրա՛վ, երջանի՜կ եմ բոլորից,—

Դժբա՜խտ միայն նրանո՛վ, որ, եթե դու ինձ լքես,
Ինձանից խե՜ղճ ու թշվա՜ռ — դժվա՜ր ուրիշը գտնես…

92

But do thy worst to steal thyself away,
For term of life thou art assured mine,
And life no longer than thy love will stay,
For it depends upon that love of thine.
Then need I not to fear the worst of wrongs,
When in the least of them my life hath end;
I see a better state to me belongs
Than that which on thy humour doth depend.
Thou canst not vex me with inconstant mind,
Since that my life on that revolt doth lie.
O what a happy title do I find,
Happy to have thy love, happy to die!
 
But what's so blessed-fair that fears no blot?
Thou mayst be false, and yet I know it not.

Ինչպե՛ս եւ ո՜ւր էլ փախչես ինձանից,
Մե՜կ է,— ողջ կյանքում ի՛մն ես լինելու,—
Չէ՞ որ կախված է կյանքս քեզանից,
Եւ նա… քո սիրուց շատ չի՜ տեւելու…
Ինչո՞ւ վախենամ ես մե՜ծ փորձանքից.
Երբ… փոքրի՜ց անգամ կարող եմ զոհվել—
Քան կախված լինել սիրույդ քմայքից,
Ավելի լավ չէ… նույն սիրուց… մեռնե՛լ…
Իմ կյա՜նքն է միայն քո սիրուց կախված,
Թե մեռնեմ՝ էլ ի՜նչ կարող ես անել,
Օ՜, ի՜նչ երջանիկ բախտ է ինձ տրված,—
Քո սիրով՝ ապրե՛լ, քո սիրուց՝ մեռնե՛լ…

Բայց, օ՜, սո՛ւրբ խաբկանք սիրահա՛ր մարդու,—
Իսկ եթե կեղծե՜լ եւ չե՞ս սիրում դու…

93

So shall I live, supposing thou art true,
Like a deceived husband; so love's face
May still seem love to me, though altered new;
Thy looks with me, thy heart in other place:
For there can live no hatred in thine eye,
Therefore in that I cannot know thy change.
In many's looks, the false heart's history
Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,
But heaven in thy creation did decree
That in thy face sweet love should ever dwell;
What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,
Thy looks should nothing thence but sweetness tell.
 
How like Eve's apple doth thy beauty grow,
If thy sweet virtue answer not thy show!

Դե՛, ի՜նչ արած,— քեզ կրկին հավատարիմ կարծելով,
Պիտի ապրեմ ու սիրեմ, ինչպես խաբվա՜ծ ամուսին,
Սիրո պատրանքը ունայն իսկական սեր կոչելով,—
Երբ ինձ աչքե՛րդ ես տալիս, իսկ քո սիրտը՝ ուրիշի՜ն:
Ատելության ոչ մի կայծ չի՜ շողում քո աչքերում,—
Ուրեմն ինչի՞ց իմանամ, որ ինձ դավո՜ւմ ես, լքո՜ւմ.
Չէ՞ որ երբ մեկը դավո՛ւմ կամ ուրիշի՜ն է սիրում.
Այդ երեւում է նրա աչքերո՛ւմ ու հայացքում…
Բայց երկինքը այնպիսի ձի՛րք է տվել քեզ, անգին,
Որ ինչպիսի՜ վատ մտքեր ու դավեր էլ հղանաս,
Տեսքդ միայն քաղցրություն ու բարություն ճառագի,
Եւ քո հայացքը՝ անմե՜ղ ու անվրդո վ միշտ մնա,—

Չքնա՜ղ, նման Եւայի խնձորի նենգ հմայքին,—
Թե խաբուսիկ քո տեսքին չհարմարվեր քո հոգին:

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,
That do not do the thing they most do show,
Who, moving others, are themselves as stone,
Unmoved, cold, and to temptation slow -
They rightly do inherit heaven's graces,
And husband nature's riches from expense;
They are the lords and owners of their faces,
Others but stewards of their excellence.
The summer's flow'r is to the summer sweet,
Though to itself it only live and die,
But if that flow'r with base infection meet,
The basest weed outbraves his dignity:
 
For sweetest things turn sourest by their deeds;
Lilies that fester smell far worse than weeds.

Ով ի զորու է չարիք գործելու, սակայն չի՜ գործում
Կամ ավելի շատ ձեւանո՜ւմ է, քան չար գո՛րծ է անում,
Ով ուրիշներին իր ապրումներով հուզո՜ւմ է, ցնցո՜ւմ,
Փորձության հանդեպ ինքը մնալով քարի պես ամուր,
Նա ժառանգում է երկնքի տված շնորհներն ամեն
Եւ տիրություն է անում այս երկրի շռա՜յլ գանձերին,
Քանզի իր գլխի Տե՛րն է, իր կամքի Տիրակա՛լը մեծ,
Իսկ մյուսները՝ լոկ ծառանե՜րն են նրա ձիրքերի։
Ամռան ծաղիկը՝ ամռա՛նն է հաճո, թեեւ իր համար
Ապրո՜ւմ է, մեռնումժ անգետ սեփական բույր ու հմայքին,
Բայց հերի՜ք է, որ նրան մի վարակ դիպչի ակամա,
Որ մոլախո՛տն իսկ վերեւի՜ց նայի այդ դժբախտ ծաղկին…

Չնչին արատը կարող է եղծել ամե՛ն արժանիք,
Եւ, մոլախո՛տն իսկ նախընտրելի՜ է… նեխած շուշանից:

95

How sweet and lovely dost thou make the shame
Which, like a canker in the fragrant rose,
Doth spot the beauty of thy budding name!
O in what sweets dost thou thy sins inclose!
That tongue that tells the story of thy days
(Making lascivious comments on thy sport)
Cannot dispraise, but in a kind of praise,
Naming thy name, blesses an ill report.
O what a mansion have those vices got
Which for their habitation chose out thee,
Where beauty's veil doth cover every blot,
And all things turns to fair that eyes can see!
 
Take heed (dear heart) of this large privilege:
The hardest knife ill used doth lose its edge.

Ի՜նչ հմայքով ես պճնում քո մեղքը,
Որը, որդի պես ծաղկի մեշ խրված,
Աղարտած ծաղկի բուրմունքն ու տեսքը,
Ստվե՜ր է գցում քո անվան վրա:
Բայց այն լեզուն, որ քեզ ցե՜խը կոխում,
Վարքիդ մասի՛ն է խոսում զայրացած,
Գովասանքի՜ է պարսավը փոխում,—
Անուն-համբավիդ հմայքից ազդված:
Կա՞ ավելի ճոխ ու շքեղ պալատ,
Որտեղ մեղքն ապրեր՝ բացի քո անձի՛ց,
Ուր ամեն ոճիր ու ամեն արատ
Հմայքիդ քողով ծածկվա՜ծ է աչքից:

Բայց ամենից սուր դանակն, իմ անուշ,
Շատ գործածվելուց… շու՜տ է բթանում…

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,
Some say thy grace is youth and gentle sport;
Both grace and faults are loved of more and less:
Thou mak'st faults graces that to thee resort.
As on a finger of a throned queen
The basest jewel will be well esteemed,
So are those errors that in thee are seen
To truths translated, and for true things deemed.
How many lambs might the stern wolf betray,
If like a lamb he could his looks translate!
How many gazers mightst thou lead away,
If thou wouldst use the strength of all thy state!
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

Մե՜ղք են համարում ոմանք քո տարիքն ու կիրքը մոլի,
Իսկ ոմանք՝ նրանց հրապո՜ւյր կոչում անմեղ ու անչար,
Բայց դո՜ւր է գալիս քո հրապույրն ու մեղքը բոլորին,
Քանզի մե՛ղքն անգամ՝ հրապույրի՜ ես փոխում դու հաճախ:
Ճիշտ այնպե՛ս, ինչպես թագուհու մատի քա՜րը հասարակ,
Ամեն զմրուխտից ու ադամանդից ճո՜խ է համարվում,
Այնպե՛ս էլ, քո մեջ, ամեն մի ոճիր ու մեղք անառակ
Ձեւափոխվո՜ւմ է եւ արդարացի ու ճիշտ է թվում:
Ինչքա՜ն ավելի շատ գառ կարող էր գայլն անո՜ւշ անել,
Թե կարողանար, տեսքը փոխելով, նմանվել… գառի,
Քանի՜ սիրող սիրտ քեզ կհաջողվեր ճիշտ ուղուց հանել,
Թե կախարդեիր ամբողջ հմայքով քո անհնարի՛ն…

Բայց,— Աստվա՜ծ չանի.— իմ սերը այնքան խո՜ր ու անբա՛վ է,
Որ, երբ իմն ես դու,— կարծես իմն է եւ բարի համբավըդ:

97

How like a winter hath my absence been
From thee, the pleasure of the fleeting year!
What freezings have I felt, what dark days seen!
What old December's bareness every where!
And yet this time removed was summer's time,
The teeming autumn big with rich increase,
Bearing the wanton burthen of the prime,
Like widowed wombs after their lords' decease:
Yet this abundant issue seem'd to me
But hope of orphans, and unfathered fruit,
For summer and his pleasures wait on thee,
And thou away, the very birds are mute;
 
Or if they sing, 'tis with so dull a cheer
That leaves look pale, dreading the winter's near.

Որքա՜ն նման էր ձմռան մեր բաժանումը տխուր,—
Անցնող տարվա հաճույքի կորուստն էր այդ ինձ համար,
Դեկտեմբերյան ինչպիսի՜ մերկություն էր ամենուր,
Ինչպե՜ս էի ես մրսում, ինչ ցո՜ւրտ էր օրն ու խավար:
Մինչ,— արի ու հավատա՛,— ամռանն էր այդ պատահել,
Եւ աշունն էր մոտենում ծանրացած ճոխ բերքերով,
Նման այրի մնացած հղի կնոջն այն ջահել,
Որ կրում է կրծքի տակ քա՜ղցր պտուղն իր սիրո…
Բերքի, մրգի ու սերմի այդ լիությունը սակայն,
Անտե՜ր, անհա՜յր մնացած պտուղի հույս էր ասես,
Չէի՜ն երգում առանց քեզ երգող հավքե՛րը անգամ,
Եւ ամռան ոչ մի հաճույք իմաստ չուներ առանց քեզ.

Իսկ երգելիս այնպիսի ցավով էին գեղգեղում,
Որ, ձմեռվա սարսափից, դեղնո՜ւմ էր ծառն ու դողում:

98

From you have I been absent in the spring,
When proud-pied April (dressed in all his trim)
Hath put a spirit of youth in every thing,
That heavy Saturn laughed and leapt with him.
Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell
Of different flowers in odour and in hue,
Could make me any summer's story tell,
Or from their proud lap pluck them where they grew:
Nor did I wonder at the lily's white,
Nor praise the deep vermilion in the rose;
They were but sweet, but figures of delight,
Drawn after you, you pattern of all those.
 
Yet seemed it winter still, and, you away,
As with your shadow I with these did play.

Ես գարնա՛նն էի հեռացել քեզնից, երբ ապրիլը պերճ,
Զուգված ու ցրա՜ծ իր զարդերն ամեն դաշտում ու արտում,
Այնպիսի շո՜ւնչ էր դրել նորացման ամեն ինչի մեջ,
Որ ծանրամարմին Սատո՛ւռնը անգամ պարո՜ւմ էր, ցատկո՜ւմ:
Բայց ոչ հավքերը, ոչ ծաղիկների գույները զվարթ
Ի զորու չեղա՜ն ներշնչել, որ ես, հարբած նրանցով,
Քեզ համար հյուսեմ մի ամառային գեղեցի՜կ հեքիաթ
Եւ կամ վայելեմ գարնան երանգներն ու բույրերը ծով:
Ոչ շուշանների ճերմակ գո՛ւյնը ինձ գերեց այս անգամ,
Ոչ էլ վարդերի երանգն ալ-կարմիր ու բույրը անբիծ,
Գեղեցի՜կ էին նրանք, եւ սակայն՝ սոսկ փայլո՜ւն նկար,
Արտանկարված քեզանի՜ց՝ իրենց չքնա՜ղ բնորդից…

Դու հեռո՜ւ էիր, եւ թվում էր՝ վերջ չկա՜ ցրտերին,
Եւ ես խաղում եմ ծաղկանց հետ՝ ինչպես քո ստվերների…

99

The forward violet thus did I chide:
'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,
If not from my love's breath? The purple pride
Which on thy soft cheek for complexion dwells
In my love's veins thou hast too grossly dyed.
The lily I condemned for thy hand,
And buds of marjoram had stol'n thy hair;
The roses fearfully on thorns did stand,
One blushing shame, another white despair;
A third, nor red nor white, had stol'n of both,
And to his robb'ry had annexed thy breath,
But for his theft in pride of all his growth
A vengeful canker eat him up to death.
 
More flowers I noted, yet I none could see
But sweet or colour it had stol'n from thee.

Մանուշակին նորաբաց կշտամբեցի ես մի օր.
Հմայի՛չ գող, որտեղի՞ց քո բույրը մեղմ, կամ՝ ումի՞ց,
Որտեղի՞ց քո թերթերի թավիշը նո՜ւրբ ու բոսոր,
Եթե ոչ՝ իմ սիրելու ջերմ շնչի՛ց ու շուրթերի՜ց…
Նախատեցի շուշանին, որ մաշկիդ գո՜ւյնն է զավթել,
Խնկածաղկին՝ վարսերիդ նման գանգուր ու ոսկե,
Եւ դեռ չէ՜ի հասցրել ես վարդերին նախատել,
Երբ… շիկնե՜ց մեկն ամոթից, իսկ մեկն՜ ահից ճերմակե՜ց…
Մի երրո՛րդն էլ — որ այդ զույգ վարդերի՛ն էր կողոպտել,
Գումարած իր ավարին բույրն ու համը շուրթերիդ,
Այդ գողության պատճառով այնպես խի՜ստ էր պատժվել,
Որ… կերակո՜ւր էր դարձել վրեժխնդիր որդերին…

Շա՜տ ծաղիկներ եմ տեսել, բայց չե՛մ տեսել դեռ մեկին,
Որ գողացած չլինե՜ր քո գո՛ւյնն ու բո՛ւյրը, անգին:

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long
To speak of that which gives thee all thy might?
Spend'st thou thy fury on some worthless song,
Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?
Return, forgetful Muse, and straight redeem
In gentle numbers time so idly spent;
Sing to the ear that doth thy lays esteem
And gives thy pen both skill and argument.
Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,
If Time have any wrinkle graven there;
If any, be a satire to decay,
And make Time's spoils despised every where.
 
Give my love fame faster than Time wastes life;
So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

Ո՞ւր ես, Մուսա՛, եւ ինչո՞ւ էլ վաղուց չե՜ս գովերգում
Նրա՛ն, ով քո զորությունն ու ներշնչանքն է լուսե.
Արժե՞ իր ձիրքը վատնել երգերում գորշ ու անգո՜ւյն,
Նրանց համար շռայլած երկնային լույսըդ վսեմ:
Ե՜տ դարձիր ու հատուցիր հայտնությամբ նոր մի երգի,
Կորուստը՝ քո զո՜ւր վատնած ժամերի ու օրերի,
Երգած նրա՛ն, ով իրավ արժանի է քո երգին,
Եւ նյութ ու ձեւ է տալիս քո հորինած տողերին:
Նայի՛ր, զննի՜ր ուշադիր — չկա՞ նոր ծալք ու կնճիռ.
Քո սիրելու գեղեցի՜կ, մարմարակերտ ճակատին.—
Թե կա՝ ծաղրի՜ր ծերության ու մահվան ճի՛գն այդ ճղճիմ,
Եւ տարիքի եղծումն այդ երգով ծաղկի՛ր ու ատի՛ր…

Անմահացրու՜ սիրելուս ներշնչանքով քո անմահ,
Նախքան մահվան գերանդին նրա կյանքին սպառնա:

101

O truant Muse, what shall be thy amends
For thy neglect of truth in beauty dyed?
Both truth and beauty on my love depends;
So dost thou too, and therein dignified.
Make answer, Muse: wilt thou not haply say,
'Truth needs no colour with his colour fixed,
Beauty no pencil, beauty's truth to lay;
But best is best, if never intermixed'?
Because he needs no praise, wilt thou be dumb?
Excuse not silence so, for't lies in thee
To make him much outlive a gilded tomb,
And to be praised of ages yet to be.
 
Then do thy office, Muse; I teach thee how
To make him seem long hence as he shows now.

Դասալիք Մուսա, ո՞ւմ ես այդ թափուր տեղը դու զիջում.
Երբ անտեսո՜ւմ ես գեղեցկության մեջ ճշմարիտն, ասա՛,
Երբ այդ երկուսն էլ՝ սիրելուս անվան հետ են առնչվում
Եւ ազնվանում այնպե՛ս, ինչպես դո՛ւ, ով ապերասան…
Գուցե դու ասես, թե ճշմարիտը զարդի պետք չունի,
Քանզի որո՜շ է նրա գույնը միշտ ու վավերական,
Իսկ գեղեցիկը պետք չունի զարդի եւ կամ վրձինի,—
Զի կատարյա՜լ են նրանք մաքրությամբ իրենց բնական:
Բայց ինչքա՜ն էլ որ կարիք չունենան նրանք զարդերի,
Եւ իմ սիրելին ինչքան էլ գովքի կարիք չունենա,
Միշտ հիշի՛ր, Մուսա՛, սուրբ պա՜րտք է դրված քո թույլ թեւերին.
Որ իմ սիրելին մահից հետո՛ էլ միշտ անմահ մնա:

Ա՛րդ, ի գո՜րծ, Մուսա՛, ես կտամ քեզ այն հնա՛րը ճարտար,
Թե ինչպե՛ս անել, որ նա կենդանի մնա դարեդար:

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;
I love not less, though less the show appear:
That love is merchandised whose rich esteeming
The owner's tongue doth publish every where.
Our love was new, and then but in the spring,
When I was wont to greet it with my lays,
As Philomel in summer's front doth sing,
And stops his pipe in growth of riper days:
Not that the summer is less pleasant now
Than when her mournful hymns did hush the night,
But that wild music burthens every bough,
And sweets grown common lose their dear delight.
 
Therefore like her, I sometime hold my tongue,
Because I would not dull you with my song.

Քանի գնում է, խորո՜ւնկ է դառնում իմ սերն ու հզոր,
Թեեւ ավելի զո՜ւսպ է երեւում դրսից, քան առաջ,
Ի՜նչ արժեք ունի սե՛րն այն,— թեկուզ եւ անբասիր ու խոր,
Որն ամեն քայլի ազդարարվո՜ւմ է ամենքի առաջ:
Գարնան այն պահին, երբ դեռ նո՜ր էր մեր սերը դալարում,
Ես այնպե՜ս էի ողջունում նրան երգով զվարթուն,
Ինչպես սոխա՛կն է վաղ ամռան սեմին թփից դայլայլում,
Իսկ ապա՝ լռում, եւ իր սրինգի երգը ընդհատում
Ո՛չ նրա համար, որ ամառն այսօր պակաս է դյութում,
Քան այն օրերին՝ լցված սոխակի երգով սգավոր,
Այլ ա՛յն պատճառով, որ ձանձրալի՜ է ամեն կրկնություն,
Եւ դադարում է հմայել ա յն, ինչ դառնում է սովո՜ր…

Դրա համա՛ր է, որ նախընտրում եմ ես հաճախ լռել,
Քան թե իմ երգով, քեզ,— Աստվա՜ծ չանի,— ձանձրո՜ւյթ պատճառել:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,
That, having such a scope to show her pride,
The argument all bare is of more worth
Than when it hath my added praise beside.
О blame me not if I no more can write!
Look in your glass, and there appears a face
That overgoes my blunt invention quite,
Dulling my lines, and doing me disgrace.
Were it not sinful then, striving to mend,
To mar the subject that before was well?
For to no other pass my verses tend
Than of your graces and your gifts to tell;
 
And more, much more than in my verse can sit,
Your own glass shows you, when you look in it.

Ավա՜ղ, ինչպես է սմքե՜լ-խեղճացե՜լ իմ հպարտ Մուսան.—
Բայց կարո՞ղ էր նա, առաջվա նման պարծենալ իրոք,
Երբ այնքան վսեմ ու կատարյալ է իմ երգածն այնքան,
Որ թու՜յլ է թվում նրան մեծարող ամեն զարդ ու գովք:
Օ՜, մի՛ կշտամբիր, թե չի՜ ենթարկվում էլ իմ ձիրքը ինձ,
Նայիր հայելուն եւ դու նրա մեջ կտեսնես մի դեմք,
Որ վե՜ր է ամեն մտքի թռիչքից, գովքից, ներբողից,
Եւ որի կողքին գո՜րշ են, ձանձրալի՜ ամեն ձոն ու երգ:
Հանցանք չէ՞, արդյոք, կատարելության տենչով առավել
Չափազանցել ա՛յն, ինչ կատարյա՜լ է արդեն, անթերի,
Երբ իմ տողերը մի համեստ ի՛ղձ են միայն փայփայել՝
Հայելին լինել քո հմայքների ու շնորհների.—

Իսկ ա՛յն, ինչ հիմա քեզ ցույց է տալիս հայելին համեստ,
Իմ ձոն ու գովքից հազարապատիկ հարուստ է ու մեծ:

104

To me, fair friend, you never can be old,
For as you were when first your eye I eyed,
Such seems your beauty still. Three winters cold
Have from the forests shook three summers' pride,
Three beauteous springs to yellow autumn turned
In process of the seasons have I seen,
Three April perfumes in three hot Junes burned,
Since first I saw you fresh which yet are green.
Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,
Steal from his figure, and no pace perceived;
So your sweet hue, which methinks still doth stand,
Hath motion, and mine eye may be deceived;
 
For fear of which, hear this, thou age unbred:
Ere you were born was beauty's summer dead.

Իմ աչքին դու չե՜ս ծերանում երբեք, ազնի՛վ բարեկամ,
Եւ հիմա, ամբողջ երեք տարի անց, միշտ նո՜ւյնն ես թվում,
Ինչպես որ էի՛ր, երբ ես քեզ տեսա առաջին անգամ,
Եւ ինչպես հիմա կաս իմ սրտի մեջ ու իմ տողերում…
Երեք ձմեռ է թոթափել ամռան հանդերձանքը պերճ,
Երեք ծաղկավառ գարուն է դարձել դալկացած աշուն,
Երեք ապրիլի բուրմո՛ւնք է այրվել հունիսների մեջ,
Սակայն նո ւյնն ես դու,— գեղեցի՜կ, ջահե՜լ ու գարնանաշո՜ւնչ…
Գուցե նույնը չե՛ս, եւ փոխվո՜ւմ է քո դեմքն ու աղարտվում.
Բայց այնպես դանդա՛ղ, որ անտե՜ս է այդ շարժումն իմ աչքին,
Ժամացույցի զույգ սլաքների պես, որ անշարժ թվում,—
Շարժվո՜ւմ են սակայն ժամանակի հետ անցավոր կյանքի.—

Նորե՜կ սերունդներ, մինչ աշխարհ գայիք դուք գալիք դարից,—
Խամրե՜լ էր արդեն հմայքի ամառն՝ այդ շարժման ահից…

105

Let not my love be call'd idolatry,
Nor my beloved as an idol show,
Since all alike my songs and praises be
To one, of one, still such, and ever so.
Kind is my love to-day, to-morrow kind,
Still constant in a wondrous excellence;
Therefore my verse, to constancy confined,
One thing expressing, leaves out difference.
'Fair, kind and true' is all my argument,
'Fair, kind, and true', varying to other words,
And in this change is my invention spent,
Three themes in one, which wondrous scope affords.
 
'Fair, kind, and true' have often lived alone,
Which three till now never kept seat in one.

Թող իմ սերը ոչ հեթանոս կոչվի, ոչ էլ՝ մեղավոր,
Ոչ էլ՝ հավատքի ու պաշտամունքի կո՛ւռք երանավետ,
Լոկ այն պատճառով, որ իմ երգերն ու ձոները բոլոր
Մեկի մասի՛ն են ու ձոնված մեկին՝ այժմ եւ հավետ:
Բարի՜ է սերն իմ այսօ՛ր, վա՛ղը եւ բարի՝ հավիտյա՛ն,
Եւ հավատարի՛մ եւ գեղեցի՛կ ու հմայքներով լի՛…
Ուստի իմ երգը մի իմա՛ստ է լոկ շեշտում էական,
Մի կողմ նետելով անկարեւո՛րն ու հե՜շտ իմանալին…
«Բարի՛, Գեղեցի՛կ եւ Հավատարի՛մ»— ահա՛ այն ամենն,
Ինչ ասում եմ ես՝ փոխած ձեւե՛րը հանգի ու բառի,—
Երրորդությունն այդ տեսնելով մեկի՝ իմ սիրելու մեջ,
Եւ նրան կոչած «Բարի՛, Գեղեցի՛կ ու Հավատարի՛մ»:

Զատվա՜ծ էին ցարդ Հավատարի մն ու Գեղեցի՛կ-Բարի՛ն
Եւ նո՜ր են միայն միացել սրտում մի սիրահարի:

106

When in the chronicle of wasted time
I see descriptions of the fairest Wights,
And beauty making beautiful old rhyme
In praise of ladies dead and lovely knights,
Then in the blazon of sweet beauty's best,
Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,
I see their antique pen would have expressed
Even such a beauty as you master now.
So all their praises are but prophecies
Of this our time, all you prefiguring,
And, for they looked but with divining eyes
They had not skill enough your worth to sing:
 
For we, which now behold these present days,
Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

Երբ փոշոտված գրքերում անհուշ ու հին դարերի
Ես ընթերցում եմ ձոնե՜ր ու ներբողնե՜ր փառապանծ,
Ձոնված տիկնանց գեղեցիկ, ասպետների՛ն քաջարի
Եւ, նրա՛նց իսկ հմայքով ազնվացա՜ծ, սրբացա՜ծ,
Զգում եմ, որ դարեդար նրանց գովքը երգելիս,
Անհուշ ու հին դարերի այդ երգիչները բոլոր,
Քո հմա՜յքն են կամեցել գովերգել, իմ սիրելի,
Քո շուրթե՛րը վարդաբույր եւ աչքե՛րը լուսավոր:
Մարգարենե՜ր են եղել այդ երգիչներն աննման,
Որոնք, դեռ հի՜ն դարերում, քեզ երգել են տենչացել,
Բայց քանի որ չե՜ն տեսել, այլ… գուշակել են միայն,
Ապա անզո՜ր են եղել քեզ արժանի՛ն մատուցել:

Իսկ մենք, ում բա՛խտ է տրված քեզ տեսնել մեր աչքերոփ
Լեզու չունե՜նք, որ երգենք քո ողջ հմայքը գերող։

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul
Of the wide world, dreaming on things to come,
Can yet the lease of my true love control,
Supposed as forfeit to a confined doom.
The mortal moon hath her eclipse endured
And the sad augurs mock their own presage,
Incertainties now crown themselves assured,
And peace proclaims olives of endless age.
Now with the drops of this most balmy time
My love looks fresh, and Death to me subscribes,
Since spite of him I'll live in this poor rhyme,
While he insults o'er dull and speechless tribes.
 
And thou in this shalt find thy monument,
When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

Ոչ իմ տագնա՛պը, ոչ էլ մարգարե ոգի՛ն աշխարհի,
Որոնք տեսնում են ա՛յն, ինչ գալիքն էլ դեռ չի նշմարում,
Չե՜ն կարող գծել սահմանը՝ սիրո իմ հավատարիմ,
Քանզի նա սկիզբ ու վախճան չունի՛ այս հին աշխարհում:
Երբ Մահկանացու լուսինը հաղթեց խավարման բանտին,
Ծաղրած իրեն մահ գուշակողների բարբաջանքը սին,
Կասկածանքները իսկույն փոխվեցին հույս ու հավատի,
Եւ Խաղաղության Ձիթենի՛ դրվեց ղարի ճակատին:
Իմ սերն ինձ նո՜ր է թվում այս խաղաղ ժամանակներում,
Եւ խոնարհվո՜ւմ է մահը իմ առջեւ ու ե՜տ նահանջում,
Եւ, ընդդեմ մահվան, ես պիտի ապրեմ այս պա՜րզ տողերում,
Զի բութ ամբոխի վրա՛ է մահվան ուժը լոկ պատում:

Դու էլ հուշարձան կգտնես ձոնում այս հավերժական.
Երբ անհետ կորչեն բռնակալների շիրիմնե՛րն անգամ…

108

What's in the brain that ink may character
Which hath not figured to thee my true spirit?
What's new to speak, what new to register,
That may express my love, or thy dear merit?
Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,
I must, each day say o'er the very same,
Counting no old thing old, thou mine, I thine,
Even as when first I hallowed thy fair name.
So that eternal love in love's fresh case
Weighs not the dust and injury of age,
Nor gives to necessary wrinkles place,
But makes antiquity for aye his page,
 
Finding the first conceit of love there bred,
Where time and outward form would show it dead.

Ի՛նչ կա իմ մտքում, որ դեռ չե՜մ գրել,
Եւ քեզ չի՛ պատմել դեռ սիրտն իմ սիրող,
Ինչը չի ասել կամ ցույց չի՛ տվել,
Քո շնորհներն ու տենչերն իմ սիրո:
Ոչի՜նչ, սիրելիս, բայց, աղոթքի պես,
Նույն խո՛սքն եմ կրկնում ես հավերժական,—
Դու ի՜մն ես հավետ եւ միշտ քո՜նն եմ ես,
Ճիշտ այնպես, ինչպես առաջին անգամ:
Այսպես մեր սերը, միշտ նորոգվելով,
Հերքո՜ւմ է տարիք, ժամ ու ժամանակ.
Հաղթած ծերությա՛նն ու ստիպելով,
Որ ծերությունը իր ծառա՜ն դառնա,—

Գտած իր նոր ծիլն ու դրոշմն այնտե՛ղ,
Ուր ժամանակը լոկ մահ կփաստեր…

109

O, never say that I was false of heart,
Though absence seem'd my flame to qualify.
As easy might I from myself depart
As from my soul, which in thy breast doth lie:
That is my home of love: if I have ranged,
Like him that travels I return again,
Just to the time, not with the time exchanged,
So that myself bring water for my stain.
Never believe, though in my nature reign'd
All frailties that besiege all kinds of blood,
That it could so preposterously be stain'd,
To leave for nothing all thy sum of good;
 
For nothing this wide universe I call,
Save thou, my rose; in it thou art my all.

Օ՜, չասես երբեք, թե կե՜ղծ է եղել սերն իմ մեղսական,—
Ինչքան էլ սիրույս բոցը հանդարտվեր քեզնից զատվելիս,
Ինքս ինձանից զատվելն ինձ համար դյուրին է նույնքա՛ն,
Ինչքան իմ հոգուց, որ քո կրծքո՜ւմ է պահված, սիրելիս:
Քո կրծքո՛ւմ, որ իմ սիրո ապաստանն ու բո՛ւյնն է հավետ,
Որտեղ ես կրկին վերադարձել եմ՝ ո՛ւր էլ մեկնեի,
Վերադարձել եմ ճի՛շտ ժամանակին, բերելով ինձ հետ
Այն ջուրը, որով ես իմ մեղքերը պիտի մաքրեի՜…
Ինչքան էլ որպես խե՜ղճ մահկանացու կամ միս ու արյուն,
Մեղսո՜տ լինեմ ես, դու մի՛ հավատա այժմ եւ հավետ,
Թե ես կարող եմ քո սիրո գանձն ու բարիքը անհուն
Փոխել անցավոր ու փո՜ւչ աշխարհի ունայնության հետ.—

Քանզի ունա՜յն է իմ սրտի համար Տիեզե՛րքն անգամ,
Առանց քե՛զ, իմ Վա՛րդ, սիրո տիեզե՜րք իմ անզուգական:

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,
And made myself a motley to the view,
Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,
Made old offences of affections new.
Most true it is that I have looked on truth
Askance and strangely; but, by all above,
These blenches gave my heart another youth,
And worse essays proved thee my best of love.
Now all is done, have what shall have no end:
Mine appetite I never more will grind
On newer proof, to try an older friend,
A god in love, to whom I am confined.
 
Then give me welcome, next my heaven the best,
Even to thy pure and most most loving breast.

Ավա՜ղ, իրավ է, որ ես զուր թափառե՜լ եմ, անգին,
Ինձ դարձրած խեղկատա՛կ, սիրտս խոցել վշտերով,
Էժա՜ն ծախել այն ամենն, ինչ սո՜ւրբ է ու թանկագին,
Վիրավորել սե՛րն իմ մեծ՝ մա՜նր ու չնչի՜ն սերերով:
Կասկածանքո՛վ եմ նայել ճշմարտության սուրբ դեմքին,
Խե՛թ նայել այն ամենին, ինչ նվիրո՜ւմ է համակ.
Բայց նոր ավյո՛ւն է տվել այդ մոլորանքն իմ սրտին,
Եւ վերստին հավաստել, որ դո՛ւ ես սերն իմ միակ…
Հիմա՝ վե՛րջ այդ ամենին.— ընդունի՜ր սերն իմ հավերժ,
Այլեւս չե՜մ գրգռի ախորժակս նոր սիրով,
Նոր փորձությամբ չե՜մ փորձի բարեկամիս սերն անշեջ,
Որին կապված եմ վաղո՜ւց, եւ որն Աստված է սիրո:

Ողջունի՜ր ինձ, սիրելիս, եւ տե՜ղ տուր ինձ քո կրծքում,
Որ,— երկինքը չհաշված,— լավագույն տե՛ղն է կյանքում:

111

O for my sake do you with Fortune chide,
The guilty goddess of my harmful deeds,
That did not better for my life provide
Than public means which public manners breeds.
Thence comes it that my name receives a brand,
And almost thence my nature is subdued
To what it works in, like the dyer's hand:
Pity me then, and wish I were renewed,
Whilst like a willing patient I will drink
Potions of eisel 'gainst my strong infection;
No bitterness that I will bitter think,
Nor double penance to correct correction.
 
Pity me then, dear friend, and I assure ye
Even that your pity is enough to cure me.

Հանուն իմ եւ քո սիրո, նախատի՛ր իմ բախտին չար,—
Իմ անպիտան գործերի հանցավորի՛ն նենգ ու պիղծ,
Որն ինձ համար չստեղծե՛ց մի ավելի լավ վիճակ,
Քան թե կախվա՜ծ լինել միշտ ամբոխի բիրտ կարծիքից:
Ահա ինչո՜ւ,— անունիս միշտ մի խարա՜ն է դաջված,
Ինչպես հետքե՛րը ներկի՝ ներկարարի ձեռքերին,
Խարա՛ն, որ ցույց է տալիս զբաղմունքն իմ անիծված.—
Օգնի՜ր, հանուն մեր սիրո,— մաքրվե՛լ այդ կեղտերից…
Ես պատրա՛ստ եմ, որպես դե՜ղ ընդունել թո՛ւյնը ուզած,
Խմել քացախ ու լեղի, հիվանդի պես մահամերձ,
Չհամարե՛լ դառնություն՝ դառնությո՛ւնը ցանկացած,
Ոչ մի պատժից չխորշել՝ հանուն վարքի իմ անեղծ…

Արդ, գթա՛ ինձ, սիրելիս, եւ հավատա իմ խոսքին,
Որ քո գութը՝ իմ բուժման բալասա՜նն է եզակի…

112

Your love and pity doth th'impression fill
Which vulgar scandal stamped upon my brow,
For what care I who calls me well or ill,
So you o'er-green my bad, my good allow?
You are my All the world, and I must strive
To know my shames and praises from your tongue;
None else to me, nor I to none alive,
That my steel'd sense or changes right or wrong.
In so profound Abysm I throw all care
Of others' voices, that my Adder's sense
To critic and to flatterer stopped are.
Mark how with my neglect I do dispense:
 
You are so strongly in my purpose bred
That all the world besides me thinks th'are dead.

Քո սերն ու գութն անհատնում մաքրո՜ւմ են այն բիծը սեւ,
Որ ճակատիս ամբոխի բամբասանքն է խարանում,
Ո՞ւմ-ի՞նչ գործն է, թե հիմա ո՞վ-ի՞նչ կասի իմ մասին,
Երբ դու, իմ վատն անտեսած, իմ լավո՜վ ես հիանում.
Դո՛ւ ես աշխարհն իմ արար, եւ ես ուզում եմ միայն
Քեզնի՜ց լսել-իմանալ կամ վատն ու լավը զատել,
Եւ չկա ողջ աշխարհում ո՛չ-ոք եւ կամ ո՛չ մի բան,
Որը փոխե՜լ կարենար իմ վճիռն այս պողպատե:
Այնպիսի վի՜հ եմ նետել ես զրպարտանքը այլոց,
Որ մերժում եմ, անտեսում կարծիքները օտարի,
Լորտուի պես չեմ լսում ոչ բամբասա՛նք, ոչ հիշոց.—
Քամահրանքո՜վ նայելով այս քաղքենի աշխարհին:

Այնքան ամո՜ւր ես ձուլված դու իմ հոգուն աշխարհում,
Որ աշխարհը մնացած ես մեռա՜ծ եմ համարում:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,
And that which governs me to go about
Doth part his function, and is partly blind,
Seems seeing, but effectually is out;
For it no form delivers to the heart
Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:
Of his quick objects hath the mind no part;
Nor his own vision holds what it doth catch:
For if it see the rud'st or gentlest sight,
The most sweet favour or deformed'st creature,
The mountain, or the sea, the day, or. night,
The crow, or dove, it shapes them to your feature.
 
Incapable of more, replete with you,
My most true mind thus maketh mine eye untrue.

Այն օրից, ինչ մենք հեռո՜ւ ենք, զատվա՜ծ,
Աչքիս փոխարեն՝ հոգո՛վ եմ նայում,
Իսկ աչքս՝ մթնած ու վարքը փոխած,—
Տեսնո՛ւմ է, սակայն ճիշտ չի՜ ընկալում…
Ի՜նչ էլ որ տեսնեմ քեզանից հեռու—
Թռչո՞ւն, թե՞ ծաղիկ, երկի՞նք, թե՞ ալիք—
Աչքս ա՜յլ բան է ինձ թելադրում,
Իսկ հոգիս՝ ուրի՜շ բան է ցույց տալիս…
Գեշ պատկե՛ր լինի, թե հո՜ւյժ գեղեցիկ,
Տգեղ դեմք լինի, թե գեղեցկագո՜ւյն,
Լեռ լինի, թե ծով, աղավնի, թե ցին,—
Քո տեսքո՜վ է նա տեսնում ու զգում.

Քեզնով լի,— անզո՜ր այլ բան զգալու,—
Հոգիս, ճշտի տեղ, սու՛տն է ընկալում:

114

Or whether doth my mind being crowned with you
Drink-up the monarch's plague, this flattery?
Or whether shall I say mine eye saith true,
And that your love taught it this Alchemy,
To make of monsters, and things indigest,
Such cherubins as your sweet self resemble,
Creating every bad a perfect best,
As fast as objects to his beams assemble?
O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,
And my great mind most kingly drinks it up;
Mine eye well knows what with his gust is greeing,
And to his palate doth prepare the cup.
 
If it be poisoned, 'tis the lesser sin
That mine eye loves it and doth first begin.

Մի՞թե հոգին իմ համեստ՝ արքա դարձած քո սիրով,
Որպես պատիժ մի վերին, թա՛սն է ըմպում քծնանքի.
Դե, արի ու հասկացիր,— ա՜չքն է քծնում իմ սիրող,
Թե՞ քո սիրո՛ւց սովորեց այն ալքի՛միան թովչանքի՝
Ինչպե՜ս տձեւ հիվանդին ու հրեշին վերածել
Չքնաղ անձիդ նմանվող քերովբեի ու սրբի,
Ամեն անձեւ քաոսից կատարյալ ձեւ ստեղծել,
Եւ այն էլ՝ մի վայրկյանո՛ւմ, ակնթարթում մի նրբին:
Օ՜, ես գիտեմ,— իմ աչքի քծնա՛նքն է այդ, սիրելիս,
Որ ճաշակում է հոգիս, արքայի պես ինքնագոհ,
Աչքս գիտե, թե հոգուս քիմքին ի՛նչն է դուր գալիս,
Եւ գավաթ է մատուցում ճի՛շտ իմ հոգու ճաշակով.

Եթե այն թո՜ւյն էլ լինի,— թող ի՛նքն իր մեղքը քավի,—
Չէ՞ որ աչքս է առաջին ճաշակո՛ղը այդ գավի…

115

Those lines that I before have writ do lie,
Even those that said I could not love you dearer;
Yet then my judgment knew no reason why
My most full flame should afterwards burn clearer.
But reckoning Time, whose millioned accidents
Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,
Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,
Divert strong minds to th'course of alt'ring things -
Alas, why, fearing of Time's tyranny,
Might I not then say 'Now I love you best',
When I was certain o'er incertainty,
Crowning the present, doubting of the rest?
 
Love is a babe: then might I not say so,
To give full growth to that which still doth grow.

Սո՜ւտ են տողերն իմ նախկին, նույնիսկ՝ տողե՛րն այն մասին,
Թե անհնա՜ր է, ավա՜ղ, քեզ ավելի շատ սիրել,
Ի՜նչ իմանար այն պահին դատողությունը իմ սին,
Թե թեժանա՜ պիտի դեռ մեր սիրո հուրն առավել:
Ես գիտեի՛, ժամանակն ու դիպվածները նրա,
Խախտո՜ւմ են սուրբ երդումներն ու օրենքներն երկնային.
Գեղեցիկը՝ խաթարում, աղարտում՝ տենչ ու երազ
Եւ մինչեւ իսկ՝ քամահրում հրամաններն արքայի:
Ավա՜ղ, ինչո՞ւ բռնակալ ժամանակից չսարսած,
Ես այն պահին ասացի՝ «Սիրո՜ւմ եմ քեզ անսահման…»,
Երբ վարանոտ վիճակից վստահության ա՛փն ընկած.
Մերժում էի եւ հերքում ներկայից զատ ամեն բան…

Սերը մանո՜ւկ է.— ինչու, նրան կոչած կատարյալ,
Թույլ չտվի՝ առավե՛լ մեծանա՜լ ու զորանա՜լ:

116

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments; love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove.
O no, it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wand'ring bark,
Whose worth's unknown, although his heighth be taken.
Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle's compass come;
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
 
If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.

Ո՛չ մի արգելք չի՜ կարող խանգարել այս աշխարհում
Հավատարիմ ու անկեղծ սիրողների պսակին.
Ամեն չնչին առիթից սիրո հուրը չի՜ մարում,
Եւ չի՜ լռում-հարմարվում ամեն դավ ու բաժանքի:
Օ՜, ո՛չ. սերը ծովափի այն փարո՛սն է հաստատուն,
Որին ոչ մի փոթորիկ ու մրրիկ չի՛ սասանել,
Նա մոլորվա՜ծ նավերին փրկող ա՛ստղն է լուսատու,
Որի խորհուրդը վսեմ ոչ ոք դեռ չի՜ վերծանել:
Ժամանակի խեղկատա՛կն ու ծառա՛ն չէ նա անզոր.—
Թեեւ խամրո՜ւմ են շուրթերն ու վարդ-այտերը ջահել,—
Նա չի՜ փոխվում օրերի ընթացքի հետ անցավոր,
Այլ անսասա՛ն է մնում մինչ Դատաստանը Ահեղ…

Իսկ թե սո՜ւտ են այս տողերն ու ձեզ ուզում են շեղե՛լ,
Այդ ասել է, թե ոչ սեր, ոչ էլ այս երգն է եղել:

117

Accuse me thus: that I have scanted all
Wherein I should your great deserts repay,
Forgot upon your dearest love to call,
Whereto all bonds do tie me day by day;
That I have frequent been with unknown minds
And given to time your own dear-purchased right;
That I have hoisted sail to all the winds
Which should transport me farthest from your sight.
Book both my wilfulness and errors down,
And on just proof surmise accumulate;
Bring me within the level of your frown,
But shoot riot at me in your wakened hate;
 
Since my appeal says I did strive to prove
The constancy and virtue of your love.

Նախատի՛ր ինձ, որ հաճախ եղել եմ կույր, ապերախտ,
Արժանին չե՜մ մատուցել ես հովանուն քո հզոր,
Եւ անարժա՜ն եմ եղել սիրույն քո մեծ, անարատ,
Որին սրտով ու հոգով ես կապվում եմ օրեցօր:
Ապավինել եմ հաճախ ուրիշների սերերին,
Զուր շռայլած աշխարհում քո գանձը սուրբ ու անբիծ,
Եւ առագաստ եմ պարզել բոլո՜ր այն խենթ հողմերին,
Որոնք իմ նավը քշե՜լ, հեռացրե՜լ են քո ափից:
Դատապարտի՛ր իմ բոլոր հանցանքները հին ու նոր,
Գումարած այդ փաստերին կասկածնե՛րն ու խա՛նդը քո,
Եւ, ի՜նչ ուզում ես արա անարժանիս հանցավոր,
Միայն թե մի՛ նայիր ինձ ատելավառ հայացքով.—

Թող իմ մեղքերը քավի արդարացո՛ւմն այն միակ,
Որ… սիրույդ ո՜ւժն եմ փորձել ես տարիներ շարունակ:

118

Like as to make our appetites more keen
With eager compounds we our palate urge,
As to prevent our maladies unseen
We sicken to shun sickness when we purge:
Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,
To bitter sauces did I frame my feeding,
And, sick of welfare, found a kind of meetness
To be diseased ere that there was true needing.
Thus policy in love, t'anticipate
The ills that were not, grew to faults assured,
And brought to medicine a healthful state
Which, rank of goodness, would by ill be cured.
 
But thence I learn, and find the lesson true,
Drugs poison him that so fell sick of you.

Ճիշտ այնպե՛ս, ինչպես մեր ախորժակը բացելու համար,
Գրգռո՜ւմ ենք մենք մեր քիմքը հաճախ սուր համեմունքով,
Ճիշտ այնպե՛ս, ինչպես անտես ախտերից բուժվելու համար,
Հիվանդացնո՜ւմ ենք մենք ինքներս մեզ դեղ ու բժիշկով.
Ինչպես, հագեցած ծարավ չկոտրող քո քա՜ղցր կրքից,
Ես սրում եմ իմ ախորժակը սուր մի համեմունքով,
Եւ, ձանձրացա՜ծ իմ բարեկեցիկ ու առողջ վիճակից,
Զուր տեղն ուզում եմ տառապել չեղած ցավով ու ախտով.—
Այդպե՛ս,— տարվելով սիրո հմայի՜չ խարդավանքներով,
Եւ որոշելով, թե ի՛նչն է հարմար ճաշակին սիրո,
Ես հնարում եմ հիվանդություննե՜ր, որպեսզի հետո
Իմ ողջ ու առողջ վիճակից բուժվեմ սո՜ւտ-սո՜ւտ դեղերով:

Բայց այս ամենից ես այն հասկացա, որ դեղերը այդ
Թունավորում են նրա՛նց, ովքեր քո սիրո՜վ են հիվանդ:

119

What potions have I drank of Siren tears,
Distilled from limbecks foul as hell within,
Applying fears to hopes, and hopes to fears,
Still losing when I saw myself to win!
What wretched errors hath my heart committed,
Whilst it hath thought itself so blessed never!
How have mine eyes out of their spheres been fitted
In the distraction of this madding fever!
О benefit of ill! now I find true
That better is by evil still made better,
And ruined love when it is built anew
Grows fairer than at first, more strong, far greater.
 
So I return rebuked to my content,
And gain by ill thrice more than I have spent.

Ծովահարսի արցունքից դա՜ռն էր խմիչքն իմ ըմպած,
Թորված, ասես դժոխքի թորանոցի խավարում,
Հույսերիս վա՛խ խառնելով եւ իմ վախին՝ հույս խառնած,
Ես կորցրի այն ամե՛նն, ինչ շա՜հ էի համարում:
Աններելի ի՜նչ սխալ գործեց իմ սիրտն ու ոճիր,—
Երբ համարում էր իրեն երջանկագո՜ւյնը կյանքում.—
Ինչպե՜ս էր աչքն իմ հայրատ դո՛ւրս թռչում իր խոռոչից,
Դեպի իմ խելքը խլող կի՛րքն ու տենդը վատագույն:
Օ՜, չարիքի մե՛ծ բարիք… Ես հիմա՛ եմ եմ լոկ զգում,
Որ չարիքը՝ լավը միշտ լավագո՜ւյն է դարձընում,
Եւ երբ սերը խորտակված թարմանո՜ւմ է, նորոգվո՜ւմ,
Ավելի խո՛րն է լինում, քան եղել է նախկինում:

Մեղանչած գի՜րկդ եմ գափս.— շնորհիվ այդ չարիքի,
Կորցրածիս փոխարեն վաստակելով եռակի՛ն…

120

That you were once unkind befriends me now,
And for that sorrow which I then did feel
Needs must I under my transgression bow,
Unless my nerves were brass or hammered steel.
For if you were by my unkindness shaken
As I by yours, y'have passed a hell of time,
And I, a tyrant, have no leisure taken
To weigh how once I suffered in your crime.
О that our night of woe might have rememb'red
My deepest sense, how hard true sorrow hits,
And soon to you, as you to me then, tend'red
The humble salve, which wounded bosoms fits!
 
But that your trespass now becomes a fee;
Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

Ես չե՜մ տրտնջում, որ մի ժամանակ,
Դու դաժան եղար իմ հանդեպ այնքան,
Որ քիչ էր մնում ճկվե՜մ վշտի տակ,—
Չէ՞ որ պողպա՛տ չեն ջղերս կամ քար…
Թե իրա՛վ է, որ դու վարքից իմ նենգ,
Ցնցվել ես այնպե՛ս, ինչպես դժոխքից,
Ապա ես ի՛նքս էլ չե՜մ ասել երբեք,
Թե ի՜նչ եմ քաշել քո սիրո ձեռքից…
Թող սեւ գիշերն այն լլկումի, ահի,
Սրտիս ականջին հուշի վերստին,
Որ ես,— ինչպես դու՝ ինձ այն չար պահին,—
Սփոփա՜նք տամ քո վիրավոր սրտին:

Բայց իմ ու քո մեղքն իրար հետ մրցում,
Քավո՜ւմ են իրար եւ փոխհատուցում…

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,
When not to be receives reproach of being,
And the just pleasure lost, which is so deemed
Not by our feeling but by others' seeing.
For why should others' false adulterate eyes
Give salutation to my sportive blood?
Or on my frailties why are frailer spies,
Which in their wills count bad what I think good?
No, I am that I am, and they that level
At my abuses reckon up their own;
I may be straight though they themselves be bevel;
By their rank thoughts my deeds must not be shown,
 
Unless this general evil they maintain:
All men are bad and in their badness reign.

Նախընտրելի՜ է մեղավո՛ր լինել, քան թե… համարվել.—
Երբ, մեղք չգործած, դատապարտվո՜ւմ ես որպես մեղավոր
Սրբապղծվո՜ւմ է ամեն մի հաճույք, իսկ կիրքն՝ առավե՛լ,
Երբ նրան կողքից բամբասում է լի՜րբ մի… թամաշավոր…
Եւ ինչո՞ւ պիտի իմ արյան ազնի՜վ ու խե՜նթ խաղերին
Բարի աչքերով նայի վավաշոտ ու ստոր մի մարդ,
Կամ իմ զանցանքի դատը հանձնվի ա՛յն հանցավորին,
Որի կարծիքով ստո՜ր է ա՛յն, ինչ վեհ է, անարատ…
Ես ա՛յն եմ, ինչ կա՛մ… Եւ նրա՛նք, որ ինձ ուզում են ծաղրել,
Դրանով իրենց ստոր մեղքե՛րն ու իրե՛նց են դատում.
Ես մեղավո՞ր եմ, որ Աստված նրանց… ծո՜ւռ է արարել.
Իր ազնվությունն ո՞վ է ուրիշի կեղծիքով չափում…

Սրանք ողջ աշխարհն իրենց սեփական չափով են չափում՝
«Բոլորն էլ վա՜տ են եւ չարությո՜ւն է բոլորից թափվում…»։

122

Thy gift, thy tables, are within my brain
Full charactered with lasting memory,
Which shall above that idle rank remain
Beyond all date, even to eternity;
Or, at the least, so long as brain and heart
Have faculty by nature to subsist,
Till each to razed oblivion yield his part
Of thee, thy record never can be missed.
That poor retention could not so much hold,
Nor need I tallies thy dear love to score;
Therefore to give them from me was I bold,
To trust those tables that receive thee more:
 
To keep an adjunct to remember thee
Were to import forgetfulness in me.

Ա՛յն, ինչ կա քո նվիրած հուշատետրում գովական,
Դրոշմվա՜ծ է առհավետ իմ սրտում եւ ուղեղում.
Նրանց խորքում քո պատկերն ավելի վա՜ռ է, առկա՛,
Քան քո տված նվերի պարա՜պ-սարա՜պ տողերում:
Նա կշողա՜ նրանց մեջ, քանի տենչում եմ, սիրում,
Քանի իմ միտքն ու հոգին ապրո՛ւմ են դեռ ու շնչո՛ւմ,
Եւ չի՜ մարի հուշը քո, քանի նրանք աշխարհում
Մոռացումին չե՜ն զիջել նրա բաժինը խղճուկ:
Քեզ հիշելու համար ես ոչ կարոտ եմ տետրակի,
Ո՛չ էլ,— վրան մոմ քսած,— փորագրման սալերի,
Ուստի թույլ տուր ե՜տ տալ քեզ քո նվերը թանկագին,
Եւ առավե՛լ վստահել իմ սրտին եւ ուղեղին…

Եթե ես քեզ հիշելիս օգնողի պե՛տք ունենամ,
Վախենում եմ՝ ի՜նչ գիտե՛մ, ա՛յն էլ իսպառ մոռանամ:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:
Thy pyramids built up with newer might
To me are nothing novel, nothing strange;
They are but dressings of a former sight.
Our dates are brief, and therefore we admire
What thou dost foist upon us that is old,
And rather make them born to our desire
Than think that we before have heard them told.
Thy registers and thee I both defy,
Not wondering at the present, nor the past,
For thy records, and what we see, doth lie,
Made more or less by thy continual haste.
 
This I do vow and this shall ever be:
I will be true, despite thy scythe and thee.

Օ՜, ո՛չ, զո՜ւր ես պարծենում, ես չե՜մ փոխվի, Ժամանա՛կ—
Այս բուրգե՛րը հինավուրց եւ կոթողնե՛րն անվանի,
Ինձ համար ոչ անծանոթ, ոչ էլ՝ նո՜ր են մանավանդ,
Նրանք, տարազը փոխած, կրկնություննե՜րն են հնի…
Անցավո՜ր է կյանքն, ավա՜ղ.— ուստի եւ մե՛նք, բարեկամ,
Հիանում ենք, շատ հաճախ, նորույթներով… հնացա՜ծ.
Մեզ խաբելով, թե նրանք հենց մեզ համա՛ր է, որ կա՛ն.
Թեեւ հայտնի են եղել դեռ դարերի մեջ անցած…
Արհամարհո՜ւմ եմ եւ Քե՛զ, եւ քո դիվա՛նն անցավոր,
Ոչ քո նո՛րն է ինձ գերում, ոչ էլ՝ քո հի՛նն եմ հարգում,
Քանզի ստո՜ւմ են բոլոր վկաներդ հին ու նոր՝
Մի պահ փայլող ու սուզվո՜ղ ժամանակի հորձանքում…

Եւ, երդվո՜ւմ եմ,— ընդդեմ Քե՛զ ու Քո մահվան գերանդո՛ւն,—
Հավատարի՜մ լինել միշտ, անսասան ու հաստատուն:

124

If my dear love were but the child of state,
It might for fortune's bastard be unfathered,
As subject to time's love, or to time's hate,
Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.
No, it was builded far from accident;
It suffers not in smiling pomp, nor falls
Under the blow of thralled discontent,
Whereto th'inviting time our fashion calls;
It fears not policy, that Heretic,
Which works on leases of short-numb'red hours,
But all alone stands hugely politic,
That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.
 
To this I witness call the fools of time,
Which die for goodness, who have lived for crime.

Եթե իմ սերը լիներ դիպվածի սա՛նը իրոք,
Նա կարող էր բախտի որբ ընկեցիկը համարվել.
Եւ,— ըստ դարի քմահաճ ատելության կամ սիրո,—
Խոտի նման տրորվել եւ նուրբ ծաղկի պես քաղվել:
Դիպվածից չի՜ ծնվել նա կամ իրերի բերումից,—
Եւ ոչ ստրո՛ւկն է եղել քաղցր-մեղցր պերճանքի.
Ոչ զոհը՝ խե՛ղճ ու կրակ ստրկացնող ցասումի,
Որոնց նորո՜ւյթ է կոչում դարն այս փորձ ու փորձանքի:
Քաղաքական այլախոհ աղանդներին անտարբեր,—
Որոնք իր գույնն են փոխում ամեն ժամ ու վայրկյանում—
Մի կողմ քաշված, ինքնիշխան, իմաստությամբ աներեր.
Նա ոչ փթթում է տաքից, ոչ հեղեղից կործանվում:

Թող ասածս վկայեն խեղկատակնե՛րն այս դարի,
Ոճի՜ր է կյանքը որոնց, իսկ սատակումը՝ բարիք:

125

Were't aught to me I bore the canopy,
With my extern the outward honouring,
Or laid great bases for eternity,
Which proves more short than waste or ruining?
Have I not seen dwellers on form and favour
Lose all, and more, by paying too much rent,
For compound sweet forgoing simple savour,
Pitiful thrivers, in their gazing spent?
No, let me be obsequious in thy heart,
And take thou my oblation, poor but free,
Which is not mixed with seconds, knows no art,
But mutual render, only me for thee.
 
Hence, thou suborned informer! a true soul
When most impeached stands least in thy control.

Իմ ինչի՜ն էր պետք, ասա՜, ամպհովանին փառավոր
Եւ մեծարումն արտաքուստ՝ ի տես արա՜ր աշխարհի,
Ո՞ւմ է պետք իմ ետմահու այս կոթողի հի՛մքը խոր,
Որ շուտով զո՜հ կդառնա ավերին ու ավարին:
Քի՞չ եմ տեսել ես հարո՜ւստ, բարձրաստիճա՜ն այրերի,—
Ագահության պատճառով զրկված վերջին գրոշից,—
Այրեր, եղծում են որոնք իրենց հաճույքն անթերի
Եւ կամ դրսից հաջողա՛կ,— հուսախաբվո՜ւմ իրենցից:
Թո՜ւյլ տուր, որ ես երկյուղած երկրպագեմ քո սրտին,
Ընդունիր զո՛հն իմ աղքատ,— բայց՝ շռա՜յլ ու թանկագին,—
Որն անխառն է ու մաքուր եւ ուրիշ բան չգիտի՛,
Քան իմ ու քո փոխադարձ նվիրո՜ւմը, իմ անգին:

Հեռո՜ւ, ծախվա՛ծ զրպարտիչ.— ինչքան նե՛նգ ես ավելի,
Այնքան քի՜չ է ենթարկվում հոգիս քո նենգ դավերին:

126

O thou my lovely boy, who in thy power
Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;
Who hast by waning grown, and therein show'st
Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;
If Nature (sovereign mistress over wrack),
As thou goest onwards still will pluck thee back,
She keeps thee to this purpose, that her skill
May time disgrace, and wretched minutes kill.
Yet fear her, O thou minion of her pleasure,
She may detain, but not still keep, her treasure!
Her audit (though delayed) answered must be,
And her quietus is to render thee.
 
( )
( )

Օ՜, սիրելի պարմանի, որ իշխում ես մշտարթուն
ժամանակի հայելուն, ընթացքին ու գերանդուն,—
Եւ, կորուստից իսկ շահած, ծաղկում ես ու նորանում,
Երբ մենք, ավա՜ղ, քո կողքին թոշնո՜ւմ ենք ու ծերանում.
Բնությունը՝ կործանման Կայսրուհին ինքնիշխան,
Քեզ չի՜ թողնում շուտ հասնել հանգրվանին ծերության,
Որ ցույց տա ողջ աշխարհին, թե նա կարող է անգամ
Իր պաշտոնից ազատել ժամանակի՛ն բռնակալ…
Բայց ժամանակն ինչքան էլ քո վախճանը ձգձգի,
Մե՜կ է, ստույգ կորստից իր սիրելուն չի՜ փրկի.
Նրա մուրհակն,— ուշ, թե շուտ,— պիտի մարվի՜ իր հարկին,
Եւ մեծ Հաշիվը նրա՝ քո հաշի՛վն էլ կփակի:

127

In the old age black was not counted fair,
Or if it were it bore not beauty's name;
But now is black beauty's successive heir,
And beauty slandered with a bastard shame:
For since each hand hath put on Nature's power,
Fairing the foul with art's false borrowed face,
Sweet beauty hath no name, no holy bower,
But is profaned, if not lives in disgrace.
Therefore my mistress' brows are raven black,
Her eyes so suited, and they mourners seem
At such who not born fair no beauty lack,
Sland'ring creation with a false esteem:
 
Yet so they mourn, becoming of their woe,
That every tongue says beauty should look so.

Սեւ գույնը հին օրերում գեղեցիկ չէ՜ր համարվում,
Թե գեղեցի՛կ էլ լիներ՝ չէի՜ն կոչում գեղեցիկ,
Հիմա սեւն է սիրունի ժառանգո՜րդը ընկալվում,
Եւ սիրունը իսկական՝ բիճ է թվում, ընկեցի՜կ…
Այն պահից, երբ ամեն ձեռք, բնության դերն ստանձնած,
Տգեղին ներկ-շպարով դարձնում է գեղեցիկ,
Գեղեցկությունն իսկական՝ շնորհազո՜ւրկ, հալածվա՜ծ,
Քաշված համեստ մի անկյուն, անտեսվո՛ւմ է մարդկանցից:
Ահա ինչու՝ սիրուհուս աչքն ու հոնքը գեղանի,
Վարսերի հետ նրա սեւ կարծես թե սո՜ւգ են անում,
Նրա՛նց համար, ովքեր թո՛ւխ եւ ի ծնե սիրունի՛կ,
Իրենց բուն տեսքը կեղծած՝ շիկահե՜ր են ձեւանում…

Բայց այնպե՜ս է տիրուհուս սազում սո՛ւգն այդ տեւական,
Որ թվում է, թե կյանքում հենց սիրունն ա՛յդ է, որ կա՛…

128

How oft, when thou, my music, music play'st,
Upon that blessed wood whose motion sounds
With thy sweet fingers, when thou gently sway'st
The wiry concord that mine ear confounds,
Do I envy those jacks that nimble leap
To kiss the tender inward of thy hand,
Whilst my poor lips, which should that harvest reap,
At the wood's boldness by thee blushing stand!
To be so tickled, they would change their state
And situation with those dancing chips,
O'er whom thy fingers walk with gentle gait,
Making dead wood more blest than living lips.
 
Since saucy jacks so happy are in this,
Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Երբ նվագում ես դու մեղմ,— իմ միա՜կ երգ ու նվագ,
Եւ ստեղները շոյո՜ւմ քո երգեցիկ մատներով,
Երբ, շոյված քո մատներից, կենդանանո՜ւմ են նրանք
Եւ իմ ականջը շոյում կախարդական ձայներով.
Ինչքա՜ն եմ ես նախանձում ստեղներին մոգական,
Որոնք ազա՜տ, համարձա՜կ քո մատներն են համբուրում,
Մինչ շուրթերս՝ համբույրիդ հավակնորդնե՛րն իսկական,
Նրանց հանդուգն արարքից շիկնում են լոկ ու լռում…
Ինչքա՜ն, ինչքա՜ն կուզեին իմ շուոթերը, սիրելիս,
Իրենց տեղերը փոխել ստեղների հետ ետին,
Որոնց մատները քո նուրբ երջանկությո՜ւն են տալիս,
Մինչ իմ շուրթերը դժբախտ տոչորվո՜ւմ են կարոտից…

Ի հեճուկըս այդ լկտի ստեղների՛ բախտավոր,
Տուր քո մատները նրա՛նց,— ինձ՝ շուրթե՜րդ մեղավոր…

129

Th'expense of spirit in a waste of shame
Is lust in action, and till action, lust
Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,
Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,
Enjoyed no sooner but despised straight,
Past reason hunted, and no sooner had
Past reason hated as a swallowed bait
On purpose laid to make the taker mad:
Mad in pursuit, and in possession so,
Had, having, and in quest to have, extreme,
A bliss in proof, and proved, a very woe,
Before, a joy proposed, behind, a dream.
 
All this the world well knows, yet none knows well
To shun the heaven that leads men to this hell.

Կիրքը վատնո՛ւմ է հոգու եւ կորո՜ւստ է ամոթի,
Երբ հաղթե՛լ է… իսկ մինչեւ տիրանա՛ իր ուզածին,—
Արյունարբո՜ւ է, վայրա՜գ, սանձարձակ ու անոթի
Եւ դրուժան ավելի՛, քան պոռնի՛կը խառնածին:
Հագեցումից հետո նա արհամարհվո՜ւմ է, լքվո՜ւմ,
Մոլեգի՜ն է ատելիս, սիրելու մեջ՝ մոլագար,
Ով կո՜ւլ տվեց մի անգամ հեշտանքի խայծը կյանքում,
Նա մոլեգի՜ն է դառնում, ցնորված ու ցավագար:
Խելահեղ ու բիրտ է նա, երբ որոնում է տռփանք,
Խե՜նթ-խելագա՛ր ավելի՝ երբ տիրում է տենչածին,
Փորձության մեջ՝ երանյա՜լ, փորձությունից ետ՝ փորձա՛նք,
Նախ՝ բաղձալի՜ մի հաճույք, ապա՝ պատրա՜նք փուչ ու սին:

Այս ամենն ո՞վ չգիտե… Բայց ո՞վ կասի, թե ինչպե՛ս
Խուսափել այն դրախտի՛ց, որ… դժո՜խք է տանում մեզ:

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips' red;
If snow be white; why then her breasts are dun;
If hairs be wires, black wires grow on her head.
I have seen roses damasked, red and white,
But no such roses see I in her cheeks,
And in some perfumes is there more delight
Than in the breath that from my mistress reeks.
I love to hear her speak, yet well I know
That music hath a far more pleasing sound;
I grant I never saw a goddess go -
My mistress when she walks treads on the ground.
 
And yet, by heaven, I think my love as rare
As any she belied with false compare.

Նրա աչքերը արեգակի հետ ոչ մի կապ չունե՜ն,
Մարջանի առջեւ խամրո՜ւմ են նրա շուրթերը կարմիր,
Սեւորակ կուրծքը հազի՜վ թե «ձյան պես սպիտակ լինի»
Իսկ սեւ վարսերը նմա՛ն չեն բնավ «ոսկենո՜ւրբ լարի».
Ես ինչքա՜ն ասես վարդեր եմ տեսել՝ ճերմակ ու կարմիր,
Բայց… ո՛չ թե նրա այտերի վրա, այլ՝ Դամասկոսում,
Եւ ավելի շա՜տ հարբում եմ բույրից մո՜ւշկ ու համպարի՛,
Քան իմ տիրուհու.— մեղքս ի՛նչ պահեմ,— «շնչի՛ց սիրասուն…».
Սիրում եմ նրա ձայնը մեղմանուշ, թեեւ լա՜վ գիտեմ,
Որ երգ-նվագը բյո՛ւր-հազա՜ր անգամ քա՜ղցր է, դուրալի,
Ես աստվածուհու քայլվածք չե՜մ տեսել,— ինչո՜ւ ինձ խաբեմ,—
Ոտքը գետնի՜ն է քսում տիրուհիս, երբ մա՛ն է գալիս,—

Բայց,— Աստվա՜ծ վկա,— նույնքա՜ն է նա վեհ, չքնաղ ու գերող,
Քան ո՛րեւէ կին՝ գովերգված ճոռո՜մ խոսք ու պատկերով:

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,
As those whose beauties proudly make them cruel;
For well thou know'st to my dear doting heart
Thou art the fairest and most precious jewel.
Yet, in good faith, some say that thee behold
Thy face hath not the power to make love groan:
To say they err, I dare not be so bold,
Although I swear it to myself alone.
And, to be sure that is not false I swear,
A thousand groans but thinking on thy face
One on another's neck do witness bear
Thy black is fairest in my judgement's place.
 
In nothing art thou black save in thy deeds,
And thence this slander as I think proceeds.

Գեղեցկությունը դարձնում է անգութ,
Եւ դո՛ւ էլ դուրս չես այդ հի՜ն օրենքից,—
Դու լա՜վ գիտես, որ ինձ համար կյանքում
Դո՛ւ ես գեղեցիկն ու լա՜վն ամենքից:
Բամբասո՜ւմ են, թե դեմքդ թուխ ու սեւ
Այն ուժը չունի՛, որ խելքից հանի.
Քաջություն չունե՛մ հակառակն ասել.
Թեեւ, սրտիս մեջ դե՜մ եմ այդ բանին:
Երբ հիշում եմ քո թուխ դեմքը կրկին,
Հառաչո՜ւմ եմ խոր՝ իմ կամքից անկախ,
Հաստատելով այն մի՛տքը վերստին,
Թե սեւից լավ գույն աշխարհում չկա՜.—

Եւ բամբասո՜ւմ են թե ոմանք, իմ սե՜ր,
Ոչ թե դե՛մքդ թուխ, այլ քո… վա՜րքը սեւ…

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,
Knowing thy heart torments me with disdain,
Have put on black, and loving mourners be,
Looking with pretty ruth upon my pain.
And truly not the morning sun of heaven
Better becomes the grey cheeks of the east,
Nor that full star that ushers in the even
Doth half that glory to the sober west,
As those two mourning eyes become thy face.
O let it then as well beseem thy heart
To mourn for me, since mourning doth thee grace,
And suit thy pity like in every part.
 
Then will I swear beauty herself is black,
And all they foul that thy complexion lack.

Ես քո աչքե՛րն եմ սիրում, որոնք, կարծես գթալով,
Իմանալով, որ դու ինձ քամահրո՜ւմ ես ու լքում,
Սեւ՜ են հագել եւ, վշտից սգավորներ դառնալով,
Քեզնից գաղտնի ու անտես, իմ տառապանքն են հսկում…
Արեւն այնպես չի՜ սազում արեւելքի երկնքին
Եւ կամ լուսաստղը պայծառ՝ արեւմուտքի խավարին,
Ինչպես աչքերն են քո սեւ վայելում թուխ քո դեմքին,
Քո աչքերը սգավոր, բայց… կարեկցող ու բարի:
Քանի որ սուգն աչքերիդ քեզ զարդարո՜ւմ է այդպես,
Դարձնելով քեզ այդքան վայելչատես ու բարի,
Թող քո սիրտն էլ ինձ սգա՝ նոր հրապույր տալով քեզ,
Եւ կարեկցանքը թող քեզ ոտքից-գլուխ զարդարի—

Այնժամ կերդվեմ՝ գույնը սեւ հենց գեղեցի՛կն է, որ կա,
Եւ ով քո տեսքը չունի՝ նա՛ է տգեղն իսկական:

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan
For that deep wound it gives my friend and me!
It's not enough to torture me alone,
But slave to slavery my sweet'st friend must be?
Me from myself thy cruel eye hath taken,
And my next self thou harder hast engrossed:
Of him, myself, and thee, I am forsaken,
A torment thrice threefold thus to be crossed.
Prison my heart in thy steel bosom's ward,
But then my friend's heart let my poor heart bail;
Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,
Thou canst not then use rigor in my jail.
 
And yet thou wilt; for I, being pent in thee,
Perforce am thine, and all that is in me.

Անե՜ծք այն սրտին, որ մի հարվածով,
Մահացու հարված տվեց երկուսին,—
Մի՞թե հերիք չէր ինձ տանջանքն իմ ծով,
Որ չտանջեիր նաեւ ուրիշի՜ն…
Քո ագահ աչքն ինձ խլե՜ց… ինձանի՛ց,
Խլելով նաեւ իմ ե՛սը մյուս,
Եւ զրկված ինձնից, քեզնի՜ց, նրանի՜ց,
Ես եռապատիկ տանջվո՜ւմ եմ անհույս:
Բանտարկի՛ր սիրտն իմ պողպատե բանտում,
Բայց գրա՜վ տուր ինձ գեթ սիրտը նրա,
Կհսկե՜մ նրան ես՝ ինքս բանտո՛ւմ,—
Եւ քո բանտն այնքան դաժան չի՜ թվա,—

Թեեւ, քանի ես տանջվեմ քո բանտում,
Քո մեջ է եւ այն, ինչ կա իմ սրտո՜ւմ:

134

So, now I have confess'd that he is thine,
And I myself am mortgaged to thy will,
Myself I'll forfeit, so that other mine
Thou wilt restore, to be my comfort still:
But thou wilt not, nor he will not be free,
For thou art covetous and he is kind;
He learned but surety-like to write for me
Under that bond that him as fast doth bind.
The statute of thy beauty thou wilt take,
Thou usurer, that put'st forth all to use,
And sue a friend came debtor for my sake;
So him I lose through my unkind abuse.
 
Him have I lost; thou hast both him and me:
He pays the whole, and yet am I not free.

Այո՛, քո՜նն է նա արդեն, հավատա՛,
Եւ ես գրա՜վ եմ դրվել քո կամքին,
Ես պիտի նրա փրկագի՜նը տամ,
Որ դու ե՜տ տաս ինձ իմ երկրորդ եսին:
Բայց այդ չե՜ք անի ոչ դո՛ւ, ոչ էլ նա՛,—
Զի ագա՜հ ես դու, նա՝ մե՜ղմ, սրտացա՜վ,
Նա օգնե՛ց, որ ես քեզ մտերմանամ,
Եւ, այդ պատճառով, քո գերին դարձավ…
Չարաշահելով քո հմա՛յքը, կին,
Դու տոկոսո՜վ ես տալիս այն, վաշխո՜վ,—
Գերի՜ դարձրած իմ բարեկամին,
Որին կորցրի ի՜մ իսկ հանցանքով.—

Իսկ դու շահեցիր եւ նրա՛ն եւ ի՛նձ,
Եւ նա ի՜նչ էլ տա — չե՜մ Փրկվի քեզնից…

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,
And Will to boot, and Will in overplus;
More than enough am I that vex thee still,
To thy sweet will making addition thus.
Wilt thou, whose will is large and spacious,
Not once vouchsafe to hide my will in thine?
Shall will in others seem right gracious,
And in my will no fair acceptance shine?
The sea, all water, yet receives rain still,
And in abundance addeth to his store;
So thou being rich in Will, add to thy Will
One will of mine, to make thy large Will more.
 
Let no unkind, no fair beseechers kill;
Think all but one, and me in that one Will.

Ամեն կին ունի իր ցանկությունը, իսկ դու՝ նաեւ կա՛մք,
Գումարած՝ ըղձա՜նք, գումարած՝ տենչա՜նք, անշուշտ նաեւ՝ կի՜րք,
Գալիս եմ դրանց խառնելու նաեւ կի՛րքն իմ սեփական,
Խնդրելով, որ մի կի՛րք էլ գումարես քո անհագ կրքին…
Չէ՞իր կամենա, դո՛ւ, որի տենչանքն անհո՜ւն է, հրկե՜զ,
Իմ ցանկությո՜ւնն էլ թաքցնել քո մեջ գոնե մի անգամ.—
Թե՞ ուրիշների ցանկությունները հաճելի՛ են քեզ.
Իսկ իմ ցանկության առաջ փա՜կ է քո դուռն արքայական…
Ծո՛վը, որ ջո՛ւր է վերից-վար՝ էլի անձրեւ՜ է խմում,
Իր սահմանները կաթիլ առ կաթիլ ընդարձակելով,
Դո՛ւ էլ, ծովի պես, իմ կի՛րքն էլ ձուլիր կրքիդ անհատնում՝
Քո անսահման կիրքն իմ մի կրքո՛վ էլ ավելացնելով…

Մի՛ մերժիր, անգո՜ւթ… նրանց բոլորին մե՛կը համարիր,
Ի՛նձ էլ մտցրած այդ մի տենչի մեջ՛ մե՜ծ ու համալի՜ր…

136

If thy soul check thee that I come so near,
Swear to thy blind soul that I was thy Will,
And will thy soul knows is admitted there;
Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.
Will will fulfil the treasure of thy love,
Ay, fill it full with wills, and my will one.
In things of great receipt with ease we prove
Among a number one is reckoned none:
Then in the number let me pass untold,
Though in thy store's account I one must be;
For nothing hold me, so it please thee hold
That nothing me, a something sweet to thee.
 
Make but my name thy love, and love that still,
And then thou lovest me for my name is Will.

Եթե դե՛մ է խիղճը քո մերձեցմա՜նը երկուսիս,
Հիշեցրո՛ւ եւ ասա՛, որ ես քո Վի՜լլն* եմ կրքոտ,
Իսկ նա գիտե՛, որ քեզ մոտ նա՜ մո՛ւտք ունի՝ ե՜րբ ուզի,—
Ա՛րդ, հանո՜ւն այդ խենթ կրքի, կատարի՜ր իղձն իմ ու քո…
Վիլլն ափե-ափ կլցնի՜ գանձարանը քո սիրո,—
Լցված բազո՜ւմ տենչերով եւ իմ տենչո՛վ մի հատիկ,—
Երբ հաշիվներ են անում մե՜ծ թվերի գումարով,
Մի տենչ ավե՛լ կամ պակաս՝ հաշվո՜ղն էլ չի նկատի…
Ե՛ս էլ անտես թող անցնեմ այդ թվերի արանքում,
Եթե իմաստն իմ անվան դու փայփայես քո սրտում
Անշուշտ ի՜նձ էլ կսիրես,— քանզի ինձ Վիլլ են կոչում:
Բայց միավո՛ր մնամ միշտ՝ սիրողներիդ ցանկի մեջ,

Ուրիշների համար ես ոչի՜նչ լինեմ թող կյանքում,
Իսկ քեզ համար՝ ինչ-որ բան, որին սիրում են հավերժ.
Եթե իմաստն իմ անվան դու փայփայես քո սրտում
Անշուշի ի՜նձ էլ կսիրես,— քանզի ինձ Վիլլ են կոչում։

*Նախորդ եւ մանավանդ այս սոնետը կառուցված է բառախաղի վրա: Բնագրում Վիլլը ոչ միայն Վիլյամ անվան (Շեքսպիրի, ինչպես նաեւ Թուխ Տիկնոջ ամուսնու անունների) կրճատ ձեւն է, այլեւ բազմիմաստ մի բառ, որը նշանակում էր՝ կամք, ցանկություն, կիրք, իղձ տենչ եւ առնանդամ (ծանոթ թարգմանչի)։

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,
That they behold, and see not what they see?
They know what beauty is, see where it lies,
Yet what the best is take the worst to be.
If eyes, corrupt by over-partial looks,
Be anchored in the bay where all men ride,
Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,
Whereto the judgement of my heart is tied?
Why should my heart think that a several plot,
Which my heart knows the wide world's common place?
Or mine eyes seeing this, say this is not,
To put fair truth upon so foul a face?
 
In things right true my heart and eyes have erred,
And to this false plague are they now transferred.

Ա՜խ, սեր, կույր ու հիմա՜ր սեր, ի՜նչ արիր իմ աչքերին,
Որ նայո՛ւմ, բայց չե՜ն տեսնում իրենց տեսածը կյանքում,
Գիտեն ի՛նչ է եւ որտե՛ղ Գեղեցիկը անթերի,
Բայց… վատին լա՜վ են կոչում, լավագույնին՝ վատագո՜ւյն…
Եթե աչքն իմ կուրացած, խաբված խարի՜սխ է նետում
Ծովածոցում այն էժան, ուր ո՜վ ուզես կնետի,
Էլ ինչո՜ւ ես աչքերիս տեսած ստից կե՛ռ սարքում
Եւ շղթայո՜ւմ այդ կեռին դատողությո՛ւնն իմ սրտի…
Ինչո՞ւ պիտի սիրտն իմ խեղճ հասարակա՜ց այս այգին
Իր կուսակա՜ն ու տոհմի՜կ ագարակը համարի
Եւ, այս ամենը տեսած, դեռ հակառակը պնդի,—
Անկե՜ղծ ու սո՜ւրբ կոչելով կեղծավորի՛ն ու չարի՛ն.—

Նրա՛ համար, որ իմ սիրտն ու իմ աչքերը կրկին,
Իրենց ճամփան մոլորա՜ծ, շղթայվել են կեղծիքին:

138

When my love swears that she is made of truth,
I do believe her, though I know she lies,
That she might think me some untutored youth,
Unlearned in the world's false subtleties.
Thus vainly thinking that she thinks me young,
Although she knows my days are past the best,
Simply I credit her false-speaking tongue:
On both sides thus is simple truth suppressed.
But wherefore says she not she is unjust?
And wherefore say not I that I am old?
O, love's best habit is in seeming trust,
And age in love loves not t'have years told.
 
Therefore I lie with her, and she with me,
And in our faults by lies we flattered be.

Երբ երդվում է սիրուհիս, թե սո՜ւրբ է ու հրեշտա՛կ,
Ես հավատո՜ւմ եմ նրան, թեեւ ստո՜ւմ է, գիտեմ,—
Թող նա կարծի՛, թե անփո՜րձ մի պատանի եմ ես խակ՝
Անծանո՜թ այս աշխարհի դավերին մութ ու դժխեմ:
Շոյվա՜ծ ու գո՜հ, որ նա ինձ համարում է պատանի,—
Թեեւ ինձնից լա՜վ գիտե իմ տարիքը իսկական,—
Ես հավատո՜ւմ եմ նրա ստերին յոթ գլխանի,
Եւ երկո՛ւսս էլ, խաբվելով, իրարից գո՜հ ենք այնքան…
Բայց ինչո՛ւ է իմ աչքին նա հրեշտա՜կ ձեւանում,
Իսկ ես՝ տարիքս ծածկո՜ւմ իմ սիրուհու սուր աչքից.—
Քանզի սերը կարծեցյալ հավատի՜ն է միշտ հենվում,
Եւ սիրահարը տարեց՝ ամաչո՜ւմ իր տարիքից:—

Ուստի, ստո՜ւմ ենք-պառկո՜ւմ՝ մենք իբրեւ խե՛նթ սիրահար
Եւ այդ ստել-պառկելով մխիթարո՜ւմ ենք իրար:

139

O call not me to justify the wrong
That thy unkindness lays upon my heart;
Wound me not with thine eye but with thy tongue;
Use power with power, and slay me not by art.
Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,
Dear heart, forbear to glance thine eye aside;
What need'st thou wound with cunning when thy might
Is more than my o'erpressed defense can bide?
Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows
Her pretty looks have been mine enemies,
And therefore from my face she turns my foes,
That they elsewhere might dart their injuries.'
 
Yet do not so, but since I am near slain,
Kill me outright with looks, and rid my pain.

Արդարացում մի՛ հայցիր այն չարիքի համար ծով,
Որ հասցնում է սրտիս քո նենգությո՛ւնը դաժան,
Ինձ աչքերով մի՛ խոցիր,— այլ՝ խոսքերո՛վ ու լեզվո՛վ,
Ուժի դեմ ո՛ւժ գործածիր եւ ոչ թե՝ դա՜վ անարժան:
Ասա՛, որ չե՜ս սիրում ինձ, որ սիրում ես ուրիշի՜ն.
Բայց արգելի՛ր աչքերիդ ուրիշի կողմը նայել,—
Ի՜նչ իմաստ ինձ զուր խոցել, երբ զորության դեմ ուժիդ,
Անզո՜ր եմ ես դիմանալ — ո՜ւր մնաց… ինձ պաշտպանել…
Բայց գուցե դու մեղք չունե՜ս,— քանի որ քա՛ջ գիտես դու,
Որ քո աչքե՜րն են չքնաղ ոսոխնե՛րն իմ մեծագույն.—
Ա՜յլ կողմ էիր դու նայում, որ աչքերը քո հատու
Ուրիշների՛ն հասցնեն իրենց հարվածը անգութ…

Բայց դու զո՜ւր ես ինձ գթում.— քան թե՝ տանջվե՜մ ողջ կյանքում,
Աչքերիդ մի հարվածով սպանի՛ր ինձ, իմ անգութ:

140

Be wise as thou art cruel, do not press
My tongue-tied patience with too much disdain,
Lest sorrow lend me words, and words express
The manner of my pity-wanting pain.
If I might teach thee wit, better it were,
Though not to love, yet, love, to tell me so -
As testy sick men, when their deaths be near,
No news but health from their physicians know.
For if I should despair, I should grow mad,
And in my madness might speak ill of thee;
Now this ill-wresting world is grown so bad,
Mad slanderers by mad ears believed be,
 
That I may not be so, nor thou belied,
Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

Թե անգո՜ւթ ես ու դաժան, գոնե եղիր խելացի՛,—
Սահման ունի մինչեւ իսկ համբերությո՛ւնն անսահման,
Մի թողնի, որ իմ խոցված սիրտն իր փակ շուրթը բացի
Եւ ասի, թե ի՜նչ օրի հասցրեցիր դու նրան:
Ի՜նչ անեմ, որ հասկանաս, որ, եթե չե՜ս էլ սիրում.—
Չխուսափե՜ս գոնե սուտ սիրո խոսքեր ասելուց —
Մահամերձը բժշկից ի՜նչ է ուզում աշխարհում,
Բացի կյանքի՛ց— իր բուժման փրկարար լո՜ւրն առնելուց:
Վախենո՜ւմ եմ, թե հանկարծ համբերությունս հատնի,
Եւ ես, ցավից խենթացած, վատաբանե՜մ անձը քո.
Իսկ մարդիկ չա՜ր են այնքան, աշխարհն՝ այնքան տմարդի,
Որ,— ի՜նչ լափ էլ որ թափեմ.— կհավատա՜ն հաճույքով:

Որպեսզի ոչ դո՛ւ տուժես, ոչ ե՛ս ընկնեմ մեղքի տակ,
Եթե շիտակ չե՜ս սրտով,— գոնե նայիր ինձ շիտա՛կ…

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,
For they in thee a thousand errors note,
But 'tis my heart that loves what they despise,
Who in despite of view is pleased to dote.
Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,
Nor tender feeling to base touches prone,
Nor taste, nor smell, desire to be invited
To any sensual feast with thee alone;
But my five wits nor my five senses can
Dissuade one foolish heart from serving thee,
Who leaves unswayed the likeness of a man,
Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.
 
Only my plague thus far I count my gain,
That she that makes me sin awards me pain.

Երբ նկատում են քո մեջ այսքան հանցանք ու արատ.
Ինչպե՜ս կարող են, ասա՛, իմ աչքերը քեզ սիրել.
Միայն իմ սի՛րտն է, որ իմ սուր աչքերին հակառակ
Եւ տեսածին հակառակ,— ուզում է քեզ նվիրվել:
Ոչ իմ ակա՛նջն է ձայնիդ հնչյունները երազում,
Ոչ ճաշակս են հմայել քո տեսքն ու վարքը կյանքում,
Ոչ էլ նույնիսկ իմ խենթ կի՛րքն ու իմ տենչա՛նքն են ուզում,
Տիրանալ քո հմայքին՝ վայելքների խնջույքում…
Սակայն, ավա՜ղ, հինգ խելոք զգայարան միասին,—
Անկարո՜ղ են համոզել խենթ ու խելառ իմ սրտին,
Որ նա անտեր չթողնի՜ իր տիրոջը բարեսիրտ,—
Նրան արած քո գոռոզ սրտի ստրո՜ւկը ետին…

Մի շա՜հ ունեմ ես միայն այս կորստից ցավալի,—
Ով վրաս մե՛ղք է բարդում՝ նա էլ… պատի՜ժ է տալիս:

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,
Hate of my sin, grounded on sinful loving.
O but with mine compare thou thine own state,
And thou shalt find it merits not reproving,
Or if it do, not from those lips of thine,
That have profaned their scarlet ornaments,
And seal'd false bonds of love as oft as mine,
Robbed others' beds' revenues of their rents.
Be it lawful I love thee, as thou lov'st those
Whom thine eyes woo as mine importune thee:
Root pity in thy heart, that when it grows
Thy pity may deserve to pitied be.
 
If thou dost seek to have what thou dost hide,
By self-example mayst thou be denied.

Սե՜րն է մեղքն իմ մեծագույն, ատելությունն՝ ո՛ւժը քո —
Ատելություն-սիրույս դեմ՝ մեղսո՜տ ու մե՜ղկ, հիրավի,
Համեմատի՜ր բայց մի պահ վիճակը դու իմ ու քո,
Եւ կզգա՛ս, որ իմ հանցանքն արժանի չէ պարսավի:
Թե արժանի՛ էլ լիներ՝ ո՛չ քո դավող շուրթերից,
Որոնք պղծե՜լ են իրենց գո՜ւյնը բոսոր թավիշի,
Իմ շուրթերի նման գող, որոնք այլոց անկողնուց
Գողանում են այն ամե՛նն, ինչ բարի՜քն է ուրիշի…
Ա՛րդ, թո՜ւյլ տուր ինձ քեզ սիրել այնպե՛ս, ինչպես դո՛ւ նրանց,
Ում դարպասո՜ւմ ես, որսո՜ւմ՝ ինչպես ես քե՛զ, դրուժա՛ն,
Գութ ցանիր քո սրտի մեջ, թող նա այնտեղ զորանա,
Որ քո սի՛րտն էլ երբեւէ արժանանա գթության:

Ով մերժում է այլոց ա՛յն, ինչ ստանալ էր ջանում.
Նա կմերժվի ճիշտ այնպես, ինչպես ինքն էր այդ անում:

143

Lo, as a careful housewife runs to catch
One of her feathered creatures broke away,
Sets down her babe and makes all swift dispatch
In pursuit of the thing she would have stay,
Whilst her neglected child holds her in chase,
Cries to catch her whose busy care is bent
To follow that which flies before her face,
Not prizing her poor infant's discontent:
So runn'st thou after that which flies from thee,
Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;
But if thou catch thy hope, turn back to me,
And play the mother's part, kiss me, be kind:
 
So will I pray that thou mayst have thy Will,
If thou turn back, and my loud crying still.

Ինչպես մանկանը գրկած մի հոգատար տանտիկին,
Երբ հավ բռնել է ուզում, ընկած նրա ետեւից,
Երեխային իր գրկից շտապ դնում է գետին,
Որ, երկու ձեռքը պարզած, բռնի հավի ոտք-թեւից,
Իսկ նրա խե՜ղճ երեխան, կապտած լացից ու ահից,
Վազո՜ւմ է մոր ետեւից, որը, լքած զավակին,
Հետապնդում է նրա՜ն, ով փախչում է իրենից,
Իր ուշքն ու միտքը տված այդ միամի՜տ խաբկանքին,—
Այդպես էլ դո՛ւ ես վազում ուրիշ մեկի ետեւից,
Երեխայիդ հարազատ անխնա՜մ ու ո՜րբ թողած,
Բայց երբ հասնես ուզածիդ,— ինձ մո՛տ դարձիր դու նորից,
Որ գրկե՜ս ու փայփայե՜ս երեխային քո սիրած…

Ես մինչեւ իսկ կուզենա՛մ, որ հասնես քո փափագին,
Միայն… կրկին ե՜տ դառնաս՝ գուրգուրե՜ս քո զավակին:

144

Two loves I have, of comfort and despair,
Which like two spirits do suggest me still:
The better angel is a man right fair;
The worser spirit a woman coloured ill.
To win me soon to hell, my female evil
Tempteth my better angel from my side,
And would corrupt my saint to be a devil,
Wooing his purity with her foul pride.
And whether that my angel be turned fiend
Suspect I may, but not directly tell,
But being both from me, both to each friend,
I guess one angel in another's hell.
 
Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,
Till my bad angel fire my good one out.

Երկու մեծ սե՜ր ունեմ ես՝ վիշտ տվո՛ղ ու սփոփի՛չ,
Որոնք, երկու Ոգու պես, ինձ ուղեկցո՜ւմ են կյանքում,—
Տղամա՜րդ է ոսկեհեր հրեշտա՛կն իմ ամոքիչ
Իսկ չար դեւն ու սատանա՛ն՝ տիկի՜ն է մի թխագույն:
Իմ էգ դեւ՛ը, տենչալով ինձ շուտ դժո՜խք ուղարկել,
Հրեշտակիս գայթակղո՜ւմ, հեռացնո՜ւմ է ինձանից,
Կամենալով նրան չար սատանայի փոխարկել,
Պղծե՜լ լկտի իր սեւով նրա ճերմա՛կը անբիծ…
Կարո՞ղ է նա դարձնել հրեշտակիս սատանա,—
Ո՞վ կարող է գուշակել, ո՞վ գիտե վարքը դեւի,—
Բայց, երբ հեռո՜ւ են ինձնից՝ բարեկամնե՜ր են նրանք,
Եւ հրեշտակն իմ, ավա՜ղ, դժոխքո՜ւմ է երեւի…

Բայց դժվա՜ր թե այդ մասին ես ստույգ բան իմանամ,
Մինչեւ նրան այնտեղից չվռնդի՜ սատանան:

145

Those lips that Love's own hand did make
Breathed forth the sound that said 'I hate'
To me that languish'd for her sake;
But when she saw my woeful state,
Straight in her heart did mercy come,
Chiding that tongue that ever sweet
Was used in giving gentle doom,
And taught it thus anew to greet:
'I hate' she altered with an end,
That follow'd it as gentle day
Doth follow night, who like a fiend
From heaven to hell is flown away;
 
'I hate' from hate away she threw,
And saved my life, saying 'not you'.

«Ես ատո՜ւմ եմ», — ինձ ասաց նրա շո՛ւրթը երկնային,
Որ, թվում էր, թե սիրո սուրբ ձեռքո՜վ է արարվել,
Եւ ասաց ո՞ւմ՝ իր սիրո նահատակի՜ն, վկայի՜ն…
Բայց երբ տեսավ իմ տագնապն ու տառապա՜նքը անել,
Գթա՜ց սիրող իմ սրտին, որն իր գերին է էլի,
Նույնիսկ ժպտա՜ց մեղմությամբ՝ իր խոսքերին անհարի՜ր,
Եւ, կշտամբած իր լեզվին,— քա՜ղցր՝ նույնիսկ տանջելի՛ս,—
Ստիպե՛ց, որ իմ հանդեպ նա մեղմ լինի, սիրալի՜ր…
Նա մեղմե՜ց տոնը դաժան «Ես ատո՜ւմ եմ» բառերի,
Եւ այդ խոսքին հաջորդեց այնպիսի խո՛սք մի սիրուն,
Ինչպես ա՜յգն է հաջորդում մղձավանջի գիշերին,
Որ, չարքի պես, երկնքից դեպի դժո՜խք է սուրում.—

«Ես ատո՜ւմ եմ» դարձվածքի միտքն ուրի՜շ կողմ նա թեքեց
Եւ, իմ կյա՜նքը փրկելով, ասաց՝ «Սակայն ո՛չ թե քեզ… »:

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,
[ ] these rebel powers that thee array
Why dost thou pine within and suffer dearth,
Painting thy outward walls so costly gay?
Why so large cost, having so short a lease,
Dost thou upon thy fading mansion spend?
Shall worms, inheritors of this excess,
Eat up thy charge? Is this thy body's end?
Then soul, live thou upon thy servant's loss,
And let that pine to aggravate thy store;
Buy terms divine in selling hours of dross;
Within be fed, without be rich no more:
 
So shall thou feed on Death, that feeds on men,
And Death once dead, there's no more dying then.

Խե՜ղճ հոգի, հողե իմ մարմնի միջուկ,
Ծառա՝ քեզ գերած ըմբոստ տարերքի,
Ինչո՞ւ ես ներքուստ տանջվում ու տանջում,
Զարդարելով քո կեղեւն արտաքին:
Ո՞վ է,— ինքն՝ անցո՛րդ,— այդքան ծա՜խս անում
Իր երկու օրվա վարձու տան համար,—
Որպեսզի ո՞րդը խժռի դամբանում,—
Այդ չէ՞ քո մարմնի վախճա՛նն ակամա…
Ապրիր ծառայիդ՝ քո մարմնի հաշվին,
Եւ զրկի՛ր նրան, որ դու զորանաս,
Ժամանցի հաշվին՝ տիրիր Հավերժի՛ն,
Ներքինով՝ հարո՜ւստ, դրսից՝ խե՜ղճ, նվա՜ստ:

Հյուծի՜ր մարմինըդ, որ կե՜րն է մահվան,
Որ մահը մեռնի՛, դու մնաս անմա՜հ:

147

My love is as a fever, longing still
For that which longer nurseth the disease,
Feeding on that which doth preserve the ill,
Th'uncertain sickly appetite to please.
My reason, the Physician to my love,
Angry that his prescriptions are not kept,
Hath left me, and I desperate now approve,
Desire is death, which Physic did except.
Past cure I am, now Reason is past care,
And frantic mad with evermore unrest,
My thoughts and my discourse as madmen's are,
At random from the truth vainly expressed:
 
For I have sworn thee fair, and thought thee bright,
Who art as black as hell, as dark as night.

Հիվանդությա՜ն է իմ սերը նման.— ծարավ այն բանին,
Ինչից իր վիճակն էլ ավելի է կյանքում ծանրանում,
Որը,— հանո՜ւն իր քմահաճ ու խեւ քիմք ու ըմպանի,—
Ճաշակում է ա՛յն, ինչից ախտն ու տենդն անբո՜ւյժ են դառնում:
Դատողությո՛ւնըս, որը իմ սիրո բժի՛շկն է միակ,
Սրտնեղած, որ իր խորհուրդները չե՜ն կատարվում երբեք,
Քամահրո՜ւմ է ինձ, եւ ես խորհում եմ անհո՜ւյս, գլխահակ,
Թե էլ ոչ մի դեղ չի՛ բուժի սիրող սիրտն իմ հուսաբեկ:
Անբուժելի՜ եմ ես դարձել, ավա՜ղ, նաեւ՝ անտարբեր,—
Ինձ բաժին ընկած անթի՜վ, անհատնո՜ւմ տվայտանքներից,
Զգում եմ, դատում խելագարի պես անտուն ու անտեր,
Խեղվա՜ծ ու շեղվա՜ծ՝ առանց այն էլ շե՛ղ ճշմարտությունից:

Չէ՞ որ քեզ պայծա՜ռ ու հմայի՜չ եմ համարել միշտ ես,—
Մինչդեռ մո՜ւթ ես դու գիշերվա նման, սեւ՝ դժոխքի պե՛ս:

148

O me! what eyes hath love put in my head,
Which have no correspondence with true sight?
Or, if they have, where is my judgement fled,
That censures falsely what they see aright?
If that be fair whereon my false eyes dote,
What means the world to say it is not so?
If it be not, then love doth well denote
Love's eye is not so true as all men's: no,
How can it? O how can love's eye be true,
That is so vexed with watching and with tears?
No marvel then, though I mistake my view:
The sun itself sees not till heaven clears.
 
O cunning love, with tears thou keep'st me blind,
Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

Վա՜յ ինձ, սերն ինձ այնպիսի՜ աչքերի տեր է արել,
Որոնց հետ… կա՜պ էլ չունի տեսողությո՛ւնն իսկական.
Իսկ եթե կա պ էլ ունի՛,— ո՞ւր է իմ խելքը թռել,
Որ սխա՜լ է ընկալում աչքիս տեսածն իրական:
Թե չքնա՜ ղ է իրոք ա՛յն, ինչ ինձ թվում է չքնաղ,
Ինչո՞ւ աշխարհը արար ճիշտ հակառա՜կն է ասում.
Թե աշխա՛րհն է ճշմարիտ, այդ ասել է, թե, ավա՜ղ,
Կո՜ւյր են աչքերը սիրո եւ կամ՝ սխա՜լ են տեսնում:
Աակայն կարո՜ղ են նրանք տեսնել ստո՜ւյգ, ճշտորե՜ն,
Երբ միշտ կարո՜տ են քնի եւ՝ արցունքից միշտ շաղվա՜ծ…
Զարմանալի՞ է արդյոք, որ նրա՛նք էլ սխալվեն.
Երբ արեւն իսկ չի՜ տեսնում երկնքի մեջ մթամած:

Խորամա նկ սեր. դու լացով կուրացնո՜ւմ ես ինձ այնպես.
Որ քո մեղքը չտեսնե՜ն իմ աչքերը սրատես:

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,
When I against myself with thee partake?
Do I not think on thee, when I forgot
Am of myself, all tyrant for thy sake?
Who hateth thee that I do call my friend?
On whom frown'st thou that I do fawn Upon?
Nay, if thou lour'st on me, do I not spend
Revenge upon myself with present moan?
What merit do I in myself respect
That is so proud thy service to despise,
When all my best doth worship thy defect,
Commanded by the motion of thine eyes?
 
But, love, hate on, for now I know thy mind:
Those that can see thou lov'st, and I am blind.

Ինչպե՜ս կարող ես ասել, թե չե՛մ սիրում քեզ, անգո՛ւթ,
Երբ իմ ու քո կռվի մեջ, ես միշտ քե՜զ եմ պաշտպանում,
Երբ, ի՛նքս ինձ մոռացած, լոկ քո մասի՜ն եմ հոգում,—
Քո մասին, որ ինձ չարի՜ք ու վատությո ւն է անում:
Տեսե՞լ ես, որ երբեւէ ես սիրե՜մ… քեզ ատողին
Կամ բարեկա՜մ անվանեմ նրա՛ն, ում խե՜թ ես նայում,
Իսկ երբ դու վե՜րք ես տալիս ինձ՝ քեզ սիրո՜ղ-պաշտողի՜ն,
Մի՞թե ե՛ս չեմ ինքս ինձ նախատում ու խա՜չ հանում…
Ի՜նչ արժանիք ու շնորհ ունի գոռոզ իմ հոգին,
Որ պատվից ցա՜ծ համարի լինել քո ճորտն ու գերին,
Երբ քո չարի՛քն ինձ համար վե՜ր է ամեն բարիքից,
Եւ ես հլու եմ միայն հրամանին աչքերիդ:

Ատի՛ր. ովքեր քեզ գիտեն՝ դժվա՜ր թե քեզ նախատեն—
Դու տեսնողի՜ն ես սիրում, իսկ ե՛ս… ես կո՜ւյր եմ արդեն:

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might
With insufficiency my heart to sway,
To make me give the lie to my true sight,
And swear that brightness doth not grace the day?
Whence hast thou this becoming of things ill,
That in the very refuse of thy deeds
There is such strength and warrantise of skill
That, in my mind, thy worst all best exceeds?
Who taught thee how to make me love thee more
The more I hear and see just cause of hate?
O, though I love what others do abhor,
With others thou shouldst not abhor my state.
 
If thy unworthiness raised love in me,
More worthy I to be beloved of thee.

Ի՜նչ ուժով ես ինձ գերում բնածին,
Որ սիրում եմ քո արատնե՛րն անգամ,
Եւ,— հակառակ իմ աչքի տեսածին,—
Բիրտ խավա՛ր կոչում լո՜ւյսը իսկական:
Այդ ի՜նչ զորություն ունես մոգական,
Ի՜նչ թուղթ ու գրով հմայեցիր ինձ,
Որ քո ամենից վատ արա՜րքն անգամ
Ես նախընտրում եմ ուրիշի լավից.
Որ ինչքան էլ նե՜նգ ու վա՛տ լինես դու,—
Այնքան ավելի քեզնով հիանա՜մ,
Սիրեմ ա՛յն, ինչը բոլո՜րն են ատում,
Եւ դեռ մի բա՛ն էլ ես քեզ պա՜րտք մնամ…

Նա՛, ով սիրում է քե՛զ, անարժանի՜դ,
Ամենից շա՜տ է սիրո արժանի:

151

Love is too young to know what conscience is,
Yet who knows not conscience is born of love?
Then, gentle cheater, urge not my amiss,
Lest guilty of my faults thy sweet self prove.
For, thou betraying me, I do betray
My nobler part to my gross body's treason:
My soul doth tell my body that he may
Triumph in love; flesh stays no farther reason;
But rising at thy name doth point out thee
As his triumphant prize. Proud of this pride,
He is contented thy poor drudge to be,
To stand in thy affairs, fall by thy side.
 
No want of conscience hold it that I call
Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

Սերը շա՜տ է դեռատի, որ խղճի խայթ ունենա,
Թեեւ, հայտնի՛ է վաղուց՝ խիղճը սիրուց է ծնվել.
Ուրեմն մի՛ նախատիր մեղքիս համար ինձ բնավ,
Թե չե՜ս ուզում ակամա ինձ մեղսակից համարվել…
Եթե դու ինձ նախատես, ես կմատնեմ աշխարհին,
Թե դո՛ւ ես ինձ գայթակղում, քաշում մահիճը մեղքի,
Հոգիս հուշում է մարմնիս, թե նա ուզածն իր կանի,
Եւ նա էլ չի՜ վախենում խղճի խայթ ու արգելքից…
Քո անունը լսելով, նա իսկույն վե՜ր է հառնում,
Տիրելով քեզ՝ տռփանքի իր հաղթական ավարին,
Ապա, հլու-հնազանղ, քո խեղճ ստրուկը դառնում՝
Ելնելով ու ընկնելով հանուն քեզ ու քո շահի…

Մի՜ նախատիր, որ ես դա կյանքում սե՜ր եմ անվանում,—
Չէ՞ որ սիրույդ համար է նա ընկնում ու բարձրանում:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,
But thou art twice forsworn, to me love swearing:
In act thy bed-vow broke, and new faith torn
In vowing new hate after new love bearing.
But why of two oaths' breach do I accuse thee,
When I break twenty? I am perjured most,
For all my vows are oaths but to misuse thee,
And all my honest faith in thee is lost,
For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,
Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,
And to enlighten thee gave eyes to blindness,
Or made them swear against the thing they see:
 
For I have sworn thee fair, more perjured eye,
To swear against the truth so foul a lie.

Թե իրա՜վ է, որ ես, քեզ սիրելով, երդո՛ւմ եմ դրժում,
Ապա կրկնակի դրուժան ես դու՝ ինձ սեր երդվելիս,
Քանզի դրանով եւ ամուսնական քո կա՜պն ես մերժում
Եւ ատում նրա՜ն, ում,— ի՜նքդ գիտես,— սիրո՜ւմ ես էլի…
Բայց երկու երդում խախտելու համար իրավունք ունի՞
Նախատել քեզ նա՛, ով,— ո՛չ թե երկու՝ քսա՜նն է խախտել,—
Իմ ո՛չ մի երդում ժանգոտ գրոշի արժե՜ք էլ չունի,
Քանզի քո չեղյալ արժանիքներն է միայն հավաստե՜լ:
Ես ներբողել եմ շնորհները քո խոսքով ու երգով,
Երդվե՜լ եմ, թե դու բարի՜ ես, ազնիվ, սուրբ ու անբասի՜ր,
Մարել լո՜ւյսն աչքիս, որ քեզ զարդարեմ լուսապսակով,
Ստիպել, որ նա վկայությո՜ւն տա… չեղածի՛ մասին…

Հենց միայն քեզ սո՜ւրբ կոչելն այնպիսի մե՜ղք է անազնիվ,
Որ ո՛չ մի ոճիր ու դրժած երդում դրան չի՝ հասնի:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:
A maid of Dian's this advantage found,
And his love-kindling fire did quickly steep
In a cold valley-fountain of that ground;
Which borrowed from this holy fire of Love
A dateless lively heat, still to endure,
And grew a seething bath, which yet men prove
Against strange maladies a sovereign cure.
But at my mistress' eye Love's brand new fired,
The boy for trial needs would touch my breast;
I, sick withal, the help of bath desired,
And thither hied, a sad distempered guest;
 
But found no cure: the bath for my help lies
Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

Կուպիդոնն իր ջահն այրվող կողքին դրեց ու ննջե՜ց.
Դիանայի նիմփերից մեկն, իմացա՛ծ այդ մասին,
Գողացա՜վ ջահը իսկույն եւ աղբյուրի մեջ սուզեց,
Կամենալով հանգցնել սիրո հո՛ւրը երկնածին:
Բայց, սրբազան այդ հրից, աղբյուրի ջուրը եռա՜ց,
Փոքրիկ աղբյուրը դարծավ բուժիչ ջրի ավազա՛ն,
Եւ հիվանդները սիրո, այդ աղբյուրից ջուր խմած,
Նրա ջրո՜վ են բուժվում, գտնում դեղ ու բալասան:
Բայց, սիրուհուս աչքերից ջահը կրկի՜ն վառելով,
Կուպիդոնն այդ հուրն անշեջ մոտեցրեց իմ կրծքին,
Եւ ես, սիրուց խենթացա՜ծ ու փրկությո՜ւն տենչալով,
Շարավ շուրթըս հպեցի այդ աղբյուրի ակունքին,

Բայց փրկություն չգտա՝… Բուժիչ աղբյո՜ւրն իմ միակ
Սիրո ջահին հուր տվող չքնաղ աչքե՜րդ են միայն:

154

The little Love-god lying once asleep,
Laid by his side his heart-inflaming brand,
Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep
Came tripping by; but in her maiden hand
The fairest votary took up that fire
Which many legions of true hearts had warmed;
And so the General of hot desire
Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.
This brand she quenched in a cool well by,
Which from Love's fire took heat perpetual,
Growing a bath and healthful remedy,
For men diseased; but I, my mistress' thrall,
 
Came there for cure and this by that I prove,
Love's fire heats water, water cools not love.

Սիրո Աստվա՛ծը փոքրիկ հոգնած ննջե՜ց մի անգամ.
Սրտեր այրո՛ղ, բոցավա՛ռ ջահը դրած իր կողքին,
Սի խումբ նիմփեր մոտեցան սիրո Աստծուն մոգական
Եւ մե՛կը այդ նիմփերից, որ չքնա՜ղ էր ամենքից,
Իր կուսական ձեռքերով գողացա՜վ ջահը սիրո,
Որն, ո՜վ գիտե, թե քանի՜ սիրտ էր այրել կախարդված,
Եւ նա, ով խենթ կրքերի հրահրի՜չն էր գոռոզ,
Դարձավ անզո՜ր մի մանուկ՝ զինաթափվա՜ծ ու խաբվա՜ծ…
Այդ ջահը նիմփն ընկղմեց մոտակա պա՜ղ վտակում,
Որը սիրո կրակի ջերմությունից տաքացած,
Դարձավ բուժիչ ավազան, ուր փրկությո՜ւն է գտնում
Նա, ով ունի ինձ նման անփոխադա՜րձ սիրո ցավ…

Բայց, ինչքան էլ ջերմանա՛ ջուրը սիրո կրակից,
Մե՜կ է, սերը չի՜ սառչի ոչ մի սառը վտակից: