Դավիթ Դավթյանի եւ Հովհաննես Քելեշյանի թարգմանությամբ

1

From fairest creatures we desire increase,
That thereby beauty's Rose might never die,
But as the riper should by time decease,
His tender heir might bear his memory:
But thou, contracted to thine own bright eyes,
Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,
Making a famine where abundance lies,
Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.
Thou that art now the world's fresh ornament
And only herald to the gaudy spring,
Within thine own bud buriest thy content,
And, tender churl, mak'st waste in niggarding:
 
Pity the world, or else this glutton be,
To eat the world's due, by the grave and thee.

Մենք ուզում ենք, որ չքնաղ էակները կրկնվեն,
Որ անթառամ միշտ մնա քնքուշ վարդը գեղության,
Հասունները թարշամած դամբանի մեջ թող հանգչեն,
Նրանց հուշը՝ որդիներն անմար պահեն հավիտյան։
Իսկ դու, սիրուն աչքերիդ սիրահարված լինելով
Եւ քո բոցը սնելով քո իսկ հյութով սեփական,
Առատության փոխարեն տարածում ես միայն սով,
Եւ հենց ինքդ դառնում ես քո թշնամին չարակամ։
Դու, որ միայն հիմա ես կենաց ծառը զարդարում,
Եւ կարճատեւ գարունքի մունետիկ ես վաղանցիկ,
Թարմ ավիշդ ծաղկալի բողբոջիդ մեջ ես թաղում,
Ժլատությամբ կործանում քո սերունդը գեղեցիկ։

Օ՜, մի՛ լինիր այդպես չար, գթա քեզ եւ աշխարհին,
Եւ ապագա քո բերքը զուր մի հանձնիր բիրտ մահին։

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.
 

Երբ քառասուն ձմեռներ դաշտը քո սեգ ճակատի —
Կնճիռներով ակոսեն անգթաբար ու դաժան,
Այն կդառնա մի վանող եւ անպիտան ցնցոտի,
Մի հասարակ խնամքի մինչեւ անգամ անարժան։
Եթե հարց տան, թե ո՞ւր է գեղեցկությունդ ջահել,
Ո՞ւր է գանձը թանկարժեք ծաղկափթիթ օրերիդ,
Պատասխանես՝ թե սուզված աչքերիդ մեջ են թաղվել,
Դա մի գովեստ կլինի չարդարացված եւ անմիտ։
Սակայն որքա՜ն վայելուչ, տեղին գովեստ կլիներ,
Եթե հպարտ ասեիր՝ իմ ժիր, չքնաղ այս տղան,
Պիտի դառնա ժառանգված գեղեցկությունս անմեռ,
Եւ կտեսնեմ նրա մեջ չքմեղումն իմ ծերության։

Ահա այդպես կզգայիր, որ քո արյունը սառչող
Կրկին անգամ է եռում զավակի մեջ քո աճող։

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

Հայելու մեջ նայիր քեզ եւ լուրջ խորհիր քո մասին,
Որ եթե քո պատկերը ուրիշի մեջ չկրկնես,
Պիտի անես հուսախաբ՝ կյանքի կարոտ աշխարհին
Եվ սիրատենչ մի կնոջ օրհնությունից կզրկես:
Մի՞թե կա կին այնպիսի, որը այգին իր խոպան
Չի կամենում հոգատար մշակումով ծաղկեցնել.
Ո՞վ է խենթն այն, որ կուզե դառնալ սիրույն իր դամբան,
Եվ որ իր չքնաղ սերնդի աճը հավերժ կասեցնի:
Մորդ համար դու իբրեւ հայելի ես իսկական,
Ուր տեսնում է նա անցած իր ապրիլը ծաղկազարդ.
Այդպես էլ դու, երբ թոշնես, մայրամուտին ծերության,
Կյանքիդ այգը կգտնես քո որդու մեջ հարազատ:

Իսկ եթե դու ուզում ես, որ առհավետ մոռացվես,
Քեզ հետ նաեւ թող մեռնի քո պատկերը լուսերես:

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

Անհաշվելի շռայլուհի, ինչո՞ւ ինքդ քեզ համար
Այդպես անհոգ վատնում ես շնորհները հմայքիդ.
Բնությունը մեզ ոչինչ չի պարգեւում անվճար,
Այլ տալիս է իբրեւ պարտք, եւ լոկ մարդկանց բարեմիտ:
Արդ, գեղեցիկ իմ ժլատ, ինչո՞ւ ես դու զուր վատնում
Քեզ պարգեւված այն գանձը, որ ուրիշին պիտ հանձնես.
Անշահ հարուստ, ինչո՞ւ ես այն ձիրքերը խնայում,
Որ ի նպաստ քո անձին ծառայեցնել չգիտես:
Քանզի միայն ինքդ քեզ դու անձնատուր լինելով՝
Վայրապարտին մսխում ես շնորհներդ երկնային,
Եվ երբ կյանքից հեռանաս նույն բնության պահանջով,
Ընդունելի ի՞նչ կտակ դու կթողնես աշխարհին:

Մի՛ թող, որ քո հմայքը շիրմում կորչի ապարդյուն,
Ջանա՛, որ այն անաղարտ կտակես դու քո որդուն:

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Նույն ժամերը, որ այնպես հմտորեն ու եռանդուն
Ստեղծեցին գեղափայլ քո պատկերը հմայուն,
Որն իր վրա սեւեռված հայացքներն է կախարդում,
Անգթորեն կխլեն այդ պարգեւը գերագույն:
Քանզի անզուսպ հոսանքը արագընթաց օրերի,
Քշում է ժանտ ձմռան մեջ մեր գարունը ծաղկալից,
Սառեցնում է անողոք կենսավիշը ծառերի,
Ամենուրեք սփռելով ամայություն ու թախիծ։
Եվ ամառվա կաթիլը եթե թորված չըմնար,
Չպարփակվեր ապակյա որմերի մեջ թափանցիկ,
Գեղեցիկը աշխարհից պիտի անհետ չքանար,
Չէր պահպանվի նրանից գեթ հիշատակ մի փոքրիկ:

Բայց նորածին վարդերը արհամարհելով ձմռան,
Թոշնած վարդի բուրմունքը պահպանում են հավիտյան:

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

Թույլ մի՛ տուր, որ ձմեռը իր ձեռքերով ցրտաշունչ
Քո ամառը ավերի, քանի դեռ չես թորել դու
Քո հմայքի նեկտարը՝ անուշաբույր ու անկորուստ,
Որպեսզի այն շշի մեջ պահպանվի միշտ կենսատու:
Վաշխառու չէ նա բնավ, ով որ տոկոս է վերցնում
Եվ ուրախ է դարձնում պարտապանին հոժարակամ.
Քեզ նորոգի՛ր ուրիշի մեջ, կամ տասն անգամ ավելի,
Որ տասն անգամ երջանիկ դառնաս կյանքում դու անգամ:
Տասն անգամ դու քեզնից ավելի շատ կլինես,
Եթե տասը քո որդին քո պատկերը կրկնեն.
Այդժամ մահը ի՞նչ կանի, երբ հեռանաս կյանքից դու,
Երբ որդիդ քո տեղը կյանքը նորոգ պիտի ապրի:

Մի՛ եղիր այդքան ինքնասեր, քանզի դու շատ ես գեղեցիկ,
Որ որդերի ավարը դառնաս շիրմում անվերադարձ:

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

Տե՛ս, արեւը բարեգութ արեւելքում հուրհրան,
Երբ բարձրացնում է իր գլուխը բոցավառ,
Ողջ աշխարհի աչքերն են հառվում նրա հաղթության,
Նոր այգաբացն ու նրա վեհությունն են դրվատում:
Երբ նա ինչպես կորովի ու անվեհեր պատանին,
Բարձրանում է դեպ երկնի կատարները զառիվեր,
Մահկանացուք հիացած նայում են իրենց արքային,
Եվ խոնարհվում ոսկեզօծ իր կառքի առաջ վեր:
Բայց երբ հոգնած նա իջնում է դեպի մայրամուտ,
Ինչպես ծերունին մահամերձ իր օրերի վերջալույսին,
Աչքերը հավատարիմ, որ պաշտում էին նրան,
Շրջվում են այլ կողմ՝ մոռանալով անցյալի լույսին:

Այդպես էլ դո՛ւ, եթե քո կեսօրին չթողնես զավակ,
Կմեռնես մոռացված, անհիշատակ ու մենակ:

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

Դու, որ ունես անուշ ձայն, ինչպես նվագ հաճելի,
Ինչո՞ւ թախծոտ մեղեդին կլանված ես լսում միշտ.
Ինչո՞ւ է քեզ դուր գալիս տխրությունը տաղտկալի,
Իսկ բերկրանքը հոգեթով պատճառում է միայն վիշտ:
Եթե ներդաշնակ հնչյունների միությունը սիրալիր
Քո ականջին վիրավորանք է թվում միայն,
Նրանք քաղցր հանդիմանում են քեզ՝ միայնակդ իմ ընտիր,
Որ քանդում ես միաբան մեղեդու լարն ու ձայնը:
Տե՛ս, ինչպես են լարերը մեկը մյուսին միացած,
Հնչեցնում մեկ ընդհանուր երգ ու նվագ սրտառուչ,
Ինչպես հայրը, մայրը եւ զավակն անուշաձայն,
Միաձուլված երգում են մի երջանիկ հանգերգում:

Այդ անխոս երգը նրանց, բազմաձայն ու միաբան,
Քեզ ասում է. «Մենակ ես՝ կդառնաս ոչինչ մի օր»:

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

Այրի կնոջ արցունքի վա՞խն է արդյոք քեզ ստիպում,
Որ չես ուզում ամուսնանալ եւ ապրում ես միայնակ.
Ա՜խ, եթե դու անզավակ կյանքդ հանձնես մահվան մութին,
Ողջ աշխարհը կսգա քո կորուստը անօրինակ:
Աշխարհն ինքը կդառնա քո այրին սգավոր,
Եվ կողբա, որ դու ոչ մի հետք չթողիր քեզանից,
Մինչդեռ ամեն մի այրի իր որդու մեջ մխիթարված՝
Կարող է գտնել ամուսնու պատկերը նորից:
Այն հարստությունը, որ վատնում է շռայլողը կյանքում,
Տեղափոխվում է միայն մի ուրիշի ձեռքը նոր,
Բայց գեղեցկությունը վատնված այս աշխարհում,
Կորչում է անդարձ, թաղվում հողում խավարավոր:

Չի կարող սեր ունենալ ուրիշների հանդեպ նա,
Ով իր անձի դեմ այդպես անգութ ոճիր է անում:

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

Ամո՛թ քեզ, խոստովանիր, որ ոչ մեկին չես սիրում,
Դու, որ այդքան անհոգ ես քո սեփական անձի հանդեպ.
Թող որ շատերն են քեզ իրենց սրտում պաշտում,
Բայց դու շատ ես եսասեր, անհեռատես ու անհեթեթ:
Քանզի քեզ համակել է մի մահացու ատելություն,
Որով դավադրաբար դու ինքդ քեզ ես քանդում,
Ավերելով այն շքեղ ու գեղեցիկ կառույցը,
Որը նորոգելու մեջ պիտի լիներ քո խնդումը:
Օ՜, փոխի՛ր միտքդ, որ ես էլ փոխեմ իմ կարծիքը քո մասին,
Մի՞թե ատելությունն ավելի հարմար է քեզ, քան սերը բարի.
Եղի՛ր այնպես ազնիվ ու քնքուշ, ինչպես քո դեմքն է լուսին,
Եվ գթասիրտ եղիր գոնե դու քո անձի համար:

Տո՛ւր աշխարհին քո դեմքին շատ հարազատ մի պատկեր,
Որ քո գեղեցկությունը նորից ապրի հավիտյան:

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

Որքան արագ դու թոշնես, նույնքան արագ կաճես դու
Քո զավակի մեջ նորոգ, ում կյանք ես պարգեւել.
Եվ այն արյունը թարմ, որ երիտասարդ տվիր դու,
Կարող ես կոչել քոնը, երբ ծերությունը հասնի:
Այստեղ է իմաստությունը, գեղեցկությունն ու բերքը,
Առանց որի՝ անմտություն, ծերություն ու մահվան ցուրտ.
Եթե բոլորը քեզ պես մտածեին ու ապրեին,
Մարդկությունը կմեռներ մի կարճ դարում անօգուտ:
Թող նրանք, ում բնությունը կերտել է տգեղ ու վատ,
Անսերունդ մեռնեն, զրկված հիշատակից երկնային,
Իսկ ում նա առատորեն շնորհներ է տվել առատ,
Պիտի ջանա այդ օրհնանքը ուրիշներին պարգեւել:

Բնությունը քեզ կերտեց որպես հատուկ մի կնիք,
Որ ուրիշին փոխանցես քո դրոշմը վաղանցիկ:

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Երբ ժամացույցին նայելով, երբ ժամերն ես ես հաշվում,
Եվ տեսնում եմ ցերեկը ժանտ խավարում ընկղմված,
Երբ մուգ ու պերճ գանգուրներն արծաթով են շղարշվում,
Եվ մանուշակը քնքուշ ես տեսնում եմ թառամած,
Երբ նայում եմ մերկացած, երկնասլաց ծառերին,
Որոնց հովում քիչ առաջ հոտն էր շոգից պատսպարվում,
Երբ կանաչը ամառվա աշնանային օրերին
Չոր ու դեղնած դրվում է պատգարակին ու տարվում,
Այնժամ հիշում եմ, որ քո գեղեցկությունն անանցուկ
Պիտի կորչի ավերիչ ժամանակի հորձանքում,
Եվ տեսնելով՝ որքա՜ն հմայքներ թառամում են ու մեռնում,
Երբ ուրիշներն են ծնվում եւ զարգանում շուտափույթ։

Էլ քեզ ոչինչ չի փրկի ժամանակի մանգաղից,
Բացի մահվան դեմ ելնող քո հարազատ զավակից։

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

Երանի թե քո անձը մնար այնպես, ինչպես կա,
Բայց քանի դեռ ապրում ես, նա կմնա այդպիսին.
Պատրաստ եղի՛ր, ուրեմն, վախճանի դեմ առհասարակ,
Եվ քո գողտրիկ պատկերը դու ժառանգի՛ր ուրիշին:
Գեղեցիկը պետք է որ կյանքի ժամկետ չունենա,
Ահա այդպես, դու պիտի վերապրեիր սերնդում,
Եթե մի օր քո անձը զավակիդ մեջ մարմնանա,
Դու տեր կլինեիր այն հանդերձյալ աշխարհում:
Ո՞վ թույլ կտա, որ շքեղ ապարանքը ավերվի,
Բացի անհոգ շռայլից, երբ խնամքով հոգատար
Ընդդեմ ձմռան օրերի եւ մահաշունչ հողմերի
Կարելի է հավիտյան այն պահպանել անվթար:

Ասում ես ու պարծենում, որ դու հայր ես ունեցել,
Թո՛ւյլ տուր որդիդ հարազատ կարողանա նույնն ասել:

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

Ո՛չ աստղերից չէ, որ վճիռ կամ կարծիք եմ ես քաղում,
Բայց գիտություն ունեմ ես աստղերի հայտնության,
Ոչ իզուր չգուշակեմ, թե մեզ ինչ է սպասվում,
Երջանկությո՞ւն, թե՛ չարիք, սո՞վ, թանկությո՞ւն, թե՞ ժանտախտ:
Ոչ թե ստույգ գուշակեմ մարդկանց մոտիկ ապագան,
Նրանց հողմը, անձրեւը կամ որոտը հայտնելու,
Կամ թե ասեմ երկնքի նշանների համաձայն,
Թե ամենից երջանիկ արքան ո՛վ է լինելու:
Բայց միայն քո աչքերից (իմ աստղերից հաստատուն),
Ես կարող եմ գուշակել, որ չքնաղը վաղանցիկ
Ճշմարտության հետ մեկտեղ կապրի միշտ թարմ ու ծաղկուն,
Եթե կյանքդ չմարի սերունդներում գեղեցիկ:

Իսկ եթե ոչ, վերահաս քո վախճանը ողբալի
Ճշմարտին ու չքնաղին դատավճիռ կլինի։

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես ամեն մի բան պարծենում,
Բայց մնում է կատարյալ լոկ աննշան մի վայրկյան,
Եվ գերագույն վիճակն այս, որ փոխվում է ու թեքվում,
Ենթարկված է աստղերի հզոր ուժին մոգական,
Երբ խորհում եմ, որ մարդիկ նույն երկնքի քմայքով
Պատանության ավշի մեջ մեծանում են ու փթթում,
Սակայն հասուն օրվանից նվաղելով, հյուծվելով,
Կործանվում են ու կորչում մինչեւ խորը մոռացում,
Այնժամ խոհուն հայացքս դեպի քեզ եմ ես ուղղում,
Քո վեհափայլ կեցվածքին ծաղկունքի մեջ ուժերի,
Եվ տեսնում եմ ավերիչ ժամանակը արնախում,
Որը պայծառ քո օրը փոխարկում է գիշերի:

Արդ, թեեւ նա հզոր է, ես նրա դեմ կռվելով,
Հանուն սիրուդ, քո կյանքը պատվաստում եմ տողերով:

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

Ինչո՞ւ ավելի հզոր միջոցներով չես կռվում
Այս բռնակալ, ավերիչ Ժամանակի դեմ դաժան,
Եվ քո գեղեցկությունը չես պաշտպանում կործանումից
Ավելի արդյունավետ, քան իմ անզոր տաղերով:
Այժմ դու կանգնած ես քո երջանիկ գագաթին,
Եվ շատ կույս այգիներ՝ դեռ չմշակված ու խոպան,
Կցանկանային կրել քո կենդանի ծաղիկները,
Որոնք ավելի նման են քեզ, քան քո պատկերը անկենդան:
Այդպես կյանքի գծերը կնորոգեն քո կյանքը,
Որ ոչ Ժամանակի մատիտը, ոչ իմ անհմուտ գրիչը
Չեն կարող ներկայացնել մարդկանց աչքերին այնպես,
Ինչպես դու ինքդ կապրես քո սեփական որդու մեջ:

Քեզ ուրիշին տալով՝ դու քեզ կպահպանես հավետ,
Եվ կապրես քո սեփական հրաշք պատկերի հետ:

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

Ո՞վ կհավատա իմ տաղերին գալիք դարերում,
Եթե դրանք լցված լինեն քո արժանիքներով բարձր.
Թեեւ գիտե Երկինքը, որ դրանք լոկ շիրիմ են,
Որոնք թաքցնում են քո կյանքը եւ չեն ցուցադրում քո կեսը:
Եթե ես կարողանայի գրել քո աչքերի գեղեցկությունը,
Եվ նոր տողերով թվարկել քո բոլոր շնորհները,
Գալիք դարերը կասեին. «Սա բանաստեղծի սուտն է,
Երկնային երանգներ չեն եղել երկրային դեմքերին երբեք»:
Այդպես իմ թղթերը՝ դեղնած ժամանակի հողմից,
Կարհամարհվեն որպես ծերունիներ, որոնք շատ են խոսում,
Իսկ քո ճշմարիտ արժանիքները կհամարվեն բանաստեղծական զառանցանք,
Եվ հնաոճ տաղերի չափազանցված մի հնչյուն:

Բայց եթե քո զավակն ապրի այն ժամանակներում,
Դու երկու անգամ կապրես՝ նրա մեջ եւ իմ տողերում:

18

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date;
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimmed:
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow'st,
Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st.
 
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

Քեզ ամառվա հետ արդյոք համեմատե՞մ ես հիմա.
Դու ավելի չքնաղ ես եւ ավելի մեղմաշունչ.
Մայիսյան կոկոններն է հողմը պոկում դաժանաբար,
Եվ ամառվա վարձակալության ժամկետն է շատ կարճ:
Մերթ չափազանց շիկացած է փայլում աչքը երկնքի,
Եվ հաճախ է ոսկեզօծ իր դեմքը մթագնում,
Եվ ամեն մի գեղեցիկ գեղեցկությունից մի օր ընկնում է,
Պատահականությամբ կամ բնության փոփոխվող ընթացքով:
Բայց քո հավերժական ամառը չի խամրի երբեք,
Եվ չի կորչի քո տիրապետած գեղեցկությունը չքնաղ,
Եվ ոչ էլ Մահը կպարծենա, թե դու իր շվաքում ես թափառում,
Երբ հավերժական տողերում դու ժամանակի հետ կաճես:

Քանի դեռ մարդիկ շնչում են, կամ աչքերը կարող են տեսնել,
Այսքան ժամանակ կապրի այս տաղը, եւ կյանք կտա քեզ:

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,
And make the earth devour her own sweet brood;
Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,
And burn the long-lived Phoenix in her blood;
Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,
And do whate'er thou wilt, swift-footed time,
To the wide world and all her fading sweets;
But I forbid thee one most heinous crime:
O, carve not with thy hours my love's fair brow,
Nor draw no lines there with thine antique pen;
Him in thy course untainted do allow
For beauty's pattern to succeeding men.
 
Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,
My love shall in my verse ever live young.

Ո՛վ ժամանակ, առյուծի սուր ճանկերը բթացրո՛ւ,
Թող որ հողը կլանի զավակներին իր անգին,
Պոկի՛ր վագրի երախից ժանիքները մահացու,
Եվ հենց իր իսկ արյան մեջ այրի՛ր անմահ փյունիկին:
Եղանակները տարվա ընթացքիդ մեջ մոլեգին
Արա՛ զվարթ կամ տխուր, վարվի՛ր ինչպես կամենաս
Այս բովանդակ աշխարհի գանձերի հետ թանկագին,
Արգելում եմ քեզ սակայն հրեշավոր ոճիրն այս.
Օ՜, քո անգութ ժամերով մի՛ ակոսիր ոչ մի գիծ
Սիրեցյալիս ճակատին եւ այտերին գեղափայլ,
Սերունդները ապագա նրան տեսնեն թող անբիծ,
Իբրեւ անմահ տիպարը գեղեցկության կատարյալ:

Սակայն ինչ էլ որ անես, դահի՛ճ, ծերուկ ժամանակ,
Նա երգիս մեջ թարմ կապրի ավերմունքիդ հակառակ:

20

A woman's face with nature's own hand painted
Hast thou, the Master-Mistress of my passion;
A woman's gentle heart, but not acquainted
With shifting change, as is false women's fashion;
An eye more bright than theirs, less false in rolling,
Gilding the object whereupon it gazeth;
A man in hue, all hues in his controlling,
Which steals men's eyes and women's souls amazeth.
And for a woman wert thou first created,
Till nature as she wrought thee fell a-doting,
And by addition me of thee defeated,
By adding one thing to my purpose nothing.
 
But since she pricked thee out for women's pleasure,
Mine be thy love and thy love's use their treasure.

Կնոջ դեմք ունես դու՝ բնության սեփական ձեռքով նկարված,
Իմ կրքերի տիրուհին եւ տիրակալը միաժամանակ.
Կնոջ փափուկ սիրտ ունես, բայց զերծ փոփոխամիտ խարդավանքից,
Որը հատուկ է կեղծավոր կանանց սովորական:
Աչքերդ ավելի պայծառ են, քան նրանցը, եւ պակաս դավադիր,
Ոսկեզօծում են այն առարկան, որին նայում են սիրով,
Մի տղամարդ՝ բոլոր կերպարանքների մեջ տղամարդկային,
Որ գողանում է տղամարդկանց աչքերը եւ կանանց հոգին:
Եվ սկզբում դու որպես կին էիր ստեղծված,
Մինչեւ բնությունը քեզ կերտելիս չսիրահարվեց քեզ,
Եվ մի հավելումով զրկեց ինձ քեզանից,
Ավելացնելով մի բան, որն ինձ համար անօգուտ է:

Բայց քանի որ նա քեզ կանանց հաճույքի համար է ստեղծել,
Թող քո սերը լինի իմը, իսկ նրանցը՝ քո սիրո գանձը:

21

So is it not with me as with that Muse,
Stirred by a painted beauty to his verse,
Who heaven itself for ornament doth use,
And every fair with his fair doth rehearse,
Making a couplement of proud compare
With sun and moon, with earth and sea's rich gems,
With April's first-born flowers, and all things rare
That heaven's air in this huge rondure hems.
O let me, true in love, but truly write,
And then believe me, my love is as fair
As any mother's child, though not so bright
As those gold candles fixed in heaven's air:
 
Let them say more that like of hearsay well,
I will not praise that purpose not to sell.

Ես բնավ նման չեմ այն խանդավառ մուսային,
Որ սիրում է տաղերգել գեղեցկությամբ պաճուճված,
Գործածում է մինչեւ իսկ զարդարանքներ երկնային,
Նույնացնում է դիցուհուն իր սիրո հետ անզուսպված,
Համեմատում է նրան արեւի ու լուսնի հետ,
Գանձերի հետ թանկագին ծովերի ու ցամաքի,
Ապրիլ ամսի նորածիլ ծաղիկների հոտավետ,
Կամ հազվագյուտ այն բանի, որ կա ծոցում երկնքի:
Իսկ գալով ինձ, ես անկեղծ եւ համեստ եմ սիրո մեջ,
Եվ սիրուհիս ծնվել է հանց երեխան մի մորից,
Թեեւ գուցե նա այնքան շողշողուն չէ կամ թե պերճ,
Ինչպես ջահերն ոսկեղեն, որ կախված են եթերից:

Ես չեմ ուզում այն բանը ամենուրեք գովերգել,
Որն ուրիշին երբեւէ մտադիր չեմ վաճառել:

22

My glass shall not persuade me I am old,
So long as youth and thou are of one date,
But when in thee time's furrows I behold,
Then look I death my days should expiate:
For all that beauty that doth cover thee
Is but the seemly raiment of my heart,
Which in thy breast doth live, as thine in me.
How can I then be elder than thou art?
O therefore, love, be of thyself so wary
As I not for myself but for thee will,
Bearing thy heart, which I will keep so chary
As tender nurse her babe from faring ill:
 
Presume not on thy heart when mine is slain;
Thou gav'st me thine, not to give back again.

Իմ հայելին ինձ չի համոզի, որ ես ծեր եմ արդեն,
Քանի դեռ դու եւ երիտասարդությունը նույն տարիքն ունեք.
Բայց երբ քո վրա տեսնեմ Ժամանակի կնճիռները դաժան,
Այնժամ ես կսպասեմ մահվանը՝ որպես իմ օրերի վախճան:
Քանզի այն ողջ գեղեցկությունը, որ քեզ է ծածկում,
Իմ սրտի հանդերձն է միայն, որն ապրում է քո կրծքում,
Ինչպես քո սիրտն է բնակվում իմ կրծքի մեջ սիրով,
Ուրեմն ինչպե՞ս կարող եմ ես քեզնից ավելի ծեր լինել:
Ուրեմն, սիրելիս, այնպես հոգատար եղիր քո հանդեպ,
Ինչպես ես եմ ինձ պահպանում ոչ թե իմ, այլ քո սիրո համար,
Կրելով քո սիրտը իմ կրծքում այնպիսի խնամքով,
Ինչպես դայակն է պահպանում իր մանկանը չարից:

Մի՛ հուսա քո սրտին, երբ իմ սիրտը մեռնի,
Դու տվիր այն ինձ ոչ թե ետ առնելու, այլ պահելու համար:

23

As an imperfect actor on the stage,
Who with his fear is put besides his part,
Or some fierce thing replete with too much rage,
Whose strength's abundance weakens his own heart;
So I, for fear of trust, forget to say
The perfect ceremony of love's rite,
And in mine own love's strength seem to decay,
O'ercharged with burden of mine own love's might:
О let my books be then the eloquence
And dumb presagers of my speaking breast,
Who plead for love, and look for recompense,
More than that tongue that more hath more expressed.
 
О learn to read what silent love hath writ:
To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Ինչպես անհմուտ դերասանը բեմի վրա հանկարծ
Շփոթվում է վախից եւ մոռանում իր դերը,
Կամ ինչպես կատաղած մի հրեշ՝ իր չափազանց ուժից կաշկանդված,
Որի սեփական կիրքը թուլացնում է իր սիրտը,
Այդպես էլ ես, վախենալով վստահությունից,
Մոռանում եմ ասել սիրո ճշմարիտ արարողությունը,
Եվ իմ սեփական սիրո ծանրությունից թվում եմ տկար,
Կաշկանդված իմ սիրո հզոր ուժգնությամբ:
Օ՜, թող իմ աչքերը լինեն իմ սրտի պերճախոսությունը,
Եվ լուռ մունետիկները իմ կրծքի խոսքերի,
Որոնք ավելի լավ են աղերսում սեր եւ սպասում հատուցման,
Քան այն լեզուն, որը շատ է խոսում եւ սակավ ասում:

Օ՜, սովորի՛ր կարդալ այն, ինչ լուռ սերն է գրել,
Աչքերով լսելը սիրո նուրբ իմաստությունն է:

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled
Thy beauty's form in table of my heart;
My body is the frame wherein 'tis held,
And perspective it is best painter's art.
For through the painter must you see his skill
To find where your true image pictured lies,
Which in my bosom's shop is hanging still,
That hath his windows glazed with, thine eyes.
Now see what good turns eyes for eyes have done:
Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me
Are windows to my breast, wherethrough the sun
Delights to peep, to gaze therein on thee.
 
Yet eyes this cunning want to grace their art,
They draw but what they see, know not the heart.

Իմ աչքը նկարիչ է դարձել եւ պատկերել է
Քո չքնաղ կերպարը իմ սրտի տախտակին.
Իմ մարմինն է այն շրջանակը, ուր դրված է նա,
Եվ հեռանկարն է այն լավագույն արվեստը,
Քանզի նկարչի միջոցով դու պետք է գտնես այն արվեստը,
Որտեղ քո ճշմարիտ պատկերն է նկարված,
Որը դեռ կախված է իմ կրծքի սրահում,
Որի պատուհանները ապակեպատ են քո աչքերով:
Տե՛ս, թե ինչպես են աչքերը օգնում աչքերին.
Իմ աչքերը նկարեցին քո պատկերը սիրուն,
Իսկ քո աչքերը պատուհաններ են իմ կրծքի համար,
Որոնց միջով արեւն է նայում՝ հիանալով քեզնով:

Սակայն աչքերի արվեստը մի թերություն ունի դեռ.
Նրանք նկարում են միայն այն, ինչ տեսնում են, բայց չգիտեն սիրտը:

25

Let those who are in favour with their stars
Of public honour and proud titles boast,
Whilst I, whom fortune of such triumph bars,
Unlooked for joy in that I honour most.
Great princes' favourites their fair leaves spread
But as the marigold at the sun's eye,
And in themselves their pride lies buried,
For at a frown they in their glory die.
The painful warrior famoused for fight,
After a thousand victories once foiled,
Is from the book of honour rased quite,
And all the rest forgot for which he toiled:
 
Then happy I that love and am beloved,
Where I may not remove, nor be removed.

Թող որ նրանք, ում բախտի աստղն է փայլում երկնքում,
Հպարտանան պարգեւով, իշխանությամբ անսահման,
Իսկ ինձ բախտը զրկել է ճոխությունից աշխարհում,
Շնորհելով մեծագույն մի երջանկություն աննման:
Մեծատոհմիկ այրերի սիրելին է փառավոր,
Ծաղկում է նա արեւի ջերմացնող շողի տակ,
Բայց փառքն իրեն թաղում է մի հայացքից վիրավոր,
Եվ կործանվում է իսկույն մեծությունը դյուրաբեկ:
Այն զորավարն անպարտիկ, որ հազար մարտ է շահել,
Եթե անգամ մեկ անգամ ճակատամարտ է տանուլ տալիս,
Պատվո գրքից անարգված ջնջում են անունն իր ջահել,
Եվ մոռանում են իսկույն նրա սխրանքը անցյալի:

Ես երջանիկ եմ սիրով, որ չունի վախ վախճանի,
Ուր ես սիրում եմ սիրված՝ անդավաճան ու անգին:

26

Lord of my love, to whom in vassalage
Thy merit hath my duty strongly knit,
To thee I send this written embassage
To witness duty, not to show my wit;
Duty so great, which wit so poor as mine
May make seem bare, in wanting words to show it,
But that I hope some good conceit of thine
In thy soul's thought (all naked) will bestow it,
Till whatsoever star that guides my moving
Points on me graciously with fair aspect,
And puts apparel on my tottered loving,
To show me worthy of thy sweet respect:
 
Then may I dare to boast how I do love thee,
Till then, not show my head where thou mayst prove me.

Իմ սիրո տիրակալ, ում արժանիքներին հպատակ,
Իմ պարտականությունն է կապել ինձ քեզ հետ հավետ,
Ես ուղարկում եմ քեզ այս գրավոր դեսպանը,
Ցույց տալու իմ հավատարմությունը, ոչ թե իմ խելքը:
Իմ հավատարմությունն այնքան մեծ է, իսկ իմ խոսքը՝ տկար,
Որ այն կարող է թվալ մերկ ու անարժեք,
Բայց ես հուսամ, որ քո բարի հայացքը
Իմ մտքի մերկությանը կհագցնի քո ազնիվ պատվով:
Մինչեւ որ այն աստղը, որն առաջնորդում է իմ քայլերը,
Ժպտա ինձ բարեհաճ իր լույսով երկնային,
Եվ հագցնի իմ խեղճ սիրուն մի շքեղ զգեստ,
Որպեսզի ես արժանի լինեմ քո սիրուն մեծարժեք:

Այնժամ ես կհամարձակվեմ պարծենալ իմ սիրով,
Իսկ մինչ այդ՝ չեմ համարձակվի ցույց տալ իմ դեմքը քեզ:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,
The dear repose for limbs with travel tired,
But then begins a journey in my head,
To work my mind, when body's work's expired;
For then my thoughts (from far where I abide)
Intend a zealous pilgrimage to thee,
And keep my drooping eyelids open wide,
Looking on darkness which the blind do see;
Save that my soul's imaginary sight
Presents thy shadow to my sightless view,
Which, like a jewel (hung in ghastly night),
Makes black night beauteous, and her old face new.
 
Lo thus by day my limbs, by night my mind,
For thee, and for myself, no quiet find.

Հոգնած տանջանքից՝ ես շտապում եմ իմ անկողին,
Հանգստացնելու իմ հոգնաբեկ մարմինը ճամփորդությունից հետո.
Բայց այնժամ սկսվում է մի նոր ճամփորդություն իմ մտքում,
Տանջելու իմ հոգին, երբ մարմինս հանգստանում է:
Քանզի իմ մտքերը (հեռու այն վայրից, ուր ես եմ)
Ուխտագնացություն են սկսում դեպի քեզ սիրով,
Եվ պահում են իմ ծանր կոպերը լայն բացված,
Նայելով խավարին, որը տեսնում են կույրերը:
Միայն իմ հոգու տեսողությունն է, որ
Քո ստվերը բերում է իմ կույր տեսողության առաջ,
Որը ինչպես մի թանկագին գոհար՝ կախված մութ գիշերվա մեջ,
Գեղեցկացնում է սեւ գիշերը եւ նրա դեմքը դարձնում նոր:

Այսպես, ցերեկը իմ մարմինը, իսկ գիշերը իմ հոգին,
Քեզ համար եւ ինձ համար չեն գտնում հանգիստ երբեք:

28

How can I then return in happy plight
That am debarred the benefit of rest?
When day's oppression is not eased by night,
But day by night and night by day oppressed;
And each (though enemies to either's reign)
Do in consent shake hands to torture me,
The one by toil, the other to complain
How far I toil, still farther off from thee.
I tell the day to please him thou art bright,
And dost him grace when clouds do blot the heaven;
So flatter I the swart-complexioned night,
When sparkling stars twire not thou gild'st the even:
 
But day doth daily draw my sorrows longer,
And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

Ինչպե՞ս կարող եմ ապրել ես երջանիկ ու անդորր, բարեկամ,
Երբ զրկված եմ ամենայն հանգստությունից կյանքում,
Երբ որ տանջում է օրը, եւ գիշերներն անանգամ
Իրար հաջորդելով լոկ տառապանք են հարուցում:
Թեպետ երկու հակառակ թշնամիներ են նրանք,
Բայց համերաշխ են դառնում, երբ ինձ տանջելն է հերթը,
Մեկը տալիս է աշխատանք, մյուսը՝ տանջալից տենչանք,
Եվ չի լռում երբեւէ իմ սրտամաշ այս վերքը:
Օրվան ասում եմ՝ դու ես լուսավորում իմ ճամփան,
Երբ արեգակը խամրած՝ նա է փայլում երկնքում,
Իսկ գիշերվան շողոքորթ՝ թե սեւամորթ քո վրան
Աստղերի պես շողշողուն նրա դեմքն է պայծառնում:

Բայց օրն ավելի է ձգում իմ վշտերը տանջալից,
Իսկ գիշերը խորացնում իմ կարոտը սրտակից:

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,
I all alone beweep my outcast state,
And trouble deaf heaven with my bootless cries,
And look upon myself and curse my fate,
Wishing me like to one more rich in hope,
Featured like him, like him with friends possessed,
Desiring this man's art and that man's scope,
With what I most enjoy contented least;
Yet in these thoughts myself almost despising,
Haply I think on thee, and then my state
(Like to the lark at break of day arising
From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;
 
For thy sweet love rememb'red such wealth brings
That then I scorn to change my state with kings.

Երբ դժբախտ եմ, տառապած եւ աչքերում մարդկության արհամարհված,
Ես իմ մենակ վիճակի դառնությունն եմ ողբում լուռ,
Եվ աղոթքս անպատասխան խուլ երկնքին ուղղելով՝
Անիծում եմ իմ բախտը եւ իմ ծնունդը իզուր:
Երանում եմ այն մարդուն, ում ապագան է պայծառ,
Նրան, ում դեմքն է սիրուն, ում շրջապատն է ընտիր,
Մեկի ձիրքն եմ երազում, մյուսի հաջողությունն անմար,
Անտեսելով այն ամենը, ինչ ինձ տրված է անխտիր:
Բայց երբ այսպես ինքս ինձ մերժում եմ ու արհամարհում,
Հանկարծ հիշում եմ ես քեզ, եւ իմ հոգին վշտահար,
Ինչպես արտույտն է վաղորդյան մութ երկրից վեր սլանում,
Երկնքի դուռն է հասնում եւ երգ հյուսում քեզ համար:

Քանզի քո քաղցր սերը այնպիսի գանձ է անգին,
Որ չեմ փոխի իմ բախտը արքաների հետ կրկին:

30

When to the sessions of sweet silent thought
I summon up remembrance of things past,
I sigh the lack of many a thing I sought,
And with old woes new wail my dear time's waste:
Then can I drown an eye (unused to flow)
For precious friends hid in death's dateless night,
And weep afresh love's long since cancelled woe,
And moan th'expense of many a vanished sight;
Then can I grieve at grievances foregone,
And heavily from woe to woe tell o'er
The sad account of fore-bemoaned moan,
Which I new pay as if not paid before:
 
But if the while I think on thee (dear friend)
All losses are restored, and sorrows end.

Երբ քաղցր ու լուռ մտքերի դատաստանին ես կանչում
Անցած օրերի հիշողությունները թանկագին,
Ես ողբում եմ այն բոլոր կորուստները, որ փնտրում էի,
Եվ հին վշտերով նորոգում իմ կորցրած ժամանակի ողբը:
Այնժամ ես կարող եմ լաց լինել (թեեւ աչքերս սովոր չեն դրան)
Իմ թանկագին ընկերների համար, որոնք թաղված են մահվան անվերջ գիշերում,
Եվ նորից ողբալ վաղուց մոռացված սիրո տառապանքը,
Եվ սգալ կորուստը այն բազմաթիվ տեսիլքների, որ չքացան:
Այնժամ ես կարող եմ վշտանալ անցած վշտերի համար,
Եվ ծանրորեն հաշվել տառապանքից տառապանք,
Այն տխուր հաշիվը նախկինում վճարված ողբի,
Որը ես նորից եմ վճարում, կարծես երբեք չէի վճարել:

Բայց եթե այդ պահին ես հիշում եմ քեզ, սիրելի բարեկամ,
Բոլոր կորուստները հատուցվում են, եւ բոլոր վշտերը վերջանում:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,
Which I by lacking have supposed dead,
And there reigns love and all love's loving parts,
And all those friends which I thought buried.
How many a holy and obsequious tear
Hath dear religious love stol'n from mine eye,
As interest of the dead; which now appear
But things removed that hidden in thee lie!
Thou art the grave where buried love doth live,
Hung with the trophies of my lovers gone,
Who all their parts of me to thee did give;
That due of many now is thine alone.
 
Their images I loved I view in thee,
And thou (all they) hast all the all of me.

Քո մեջ տեսնում եմ նրանց, ում իմ սիրտը մի ժամանակ պաշտում էր,
Եվ համարում էր մեռած, կորած ընդմիշտ ու անդարձ,
Այնտեղ իշխում է սերը եւ այն ամենը, ինչ կար,
Ինչ-որ թաղված էր թվում գերեզմանում դառնացած:
Քանի՜-քանի՜ արցունքներ սրբազան ու կաթոգին
Գողացել են աչքերս գերեզմանված սերերից,
Որպես տուրքը այն մարդկանց, ովքեր անցան մոռացության,
Իսկ այժմ նրանք ապրում են քո պատկերի մեջ նորից:
Դու գերեզմանն ես այն սիրո, որ իմ սրտում էր թաղված,
Եվ զարդարված ես նրանց ողջ ավարով թանկարժեք,
Ամեն մեկն իր բաժինը քեզ է տվել նվիրված,
Եվ դու դարձել ես նրանց ժառանգորդը միակ, վսեմ:

Նրանց սերը իմ հոգում քեզ է անցել բովանդակ,
Եվ դու ես իմ միակ սերն ու տիրակալը մենակ:

32

If thou survive my well-contented day,
When that churl Death my bones with dust shall cover,
And shalt by fortune once more re-survey
These poor rude lines of thy deceased lover,
Compare them with the bett'ring of the time,
And though they be outstripped by every pen,
Reserve them for my love, not for their rhyme,
Exceeded by the height of happier men.
O then vouchsafe me but this loving thought:
'Had my friend's Muse grown with this growing age,
A dearer birth than this his love had brought
To march in ranks of better equipage:
 
But since he died, and poets better prove,
Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Եթե դու ապրես այն երջանիկ օրը տեսնելու,
Երբ անողոք Մահը կծածկի իմ ոսկորները հողով,
Եվ պատահաբար նորից կարդաս իմ այս անհմուտ տաղերը,
Որոնք քեզ է թողել քո մահացած ընկերը սիրով,
Համեմատի՛ր դրանք գալիք դարերի լավագույն տաղերի հետ,
Եվ թեեւ նրանք կգերազանցվեն յուրաքանչյուր նոր գրչով,
Պահպանի՛ր դրանք իմ սիրո համար, ոչ թե նրանց հանճարի,
Որոնք գերազանցվել են ավելի երջանիկ մարդկանց բախտով:
Օ՜, այնժամ արժանացրո՛ւ ինձ այս սիրալիր մտքին.
«Եթե իմ ընկերոջ մուսան աճեր այս ժամանակների հետ,
Նրա սերը կծնե՛ր ավելի չքնաղ մի պարգեւ,
Որը կքայլեր ամենալուսավոր տաղերի հետ:

Բայց քանի որ նա մեռավ, իսկ բանաստեղծներն ավելի հմուտ են,
Ես կարդում եմ նրանց՝ իրենց ոճի համար, իսկ նրան՝ իր սիրո»:

33

Full many a glorious morning have I seen
Flatter the mountain tops with sovereign eye,
Kissing with golden face the meadows green,
Gilding pale streams with heavenly alcumy,
Anon permit the basest clouds to ride
With ugly rack on his celestial face,
And from the forlorn world his visage hide,
Stealing unseen to west with this disgrace:
Even so my sun one early morn did shine
With all triumphant splendor on my brow;
But out alack, he was but one hour mine,
The region cloud hath masked him from me now.
 
Yet him for this my love no whit disdaineth:
Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

Շատ անգամ եմ տեսել ես, թե ինչպես փառահեղ առավոտը
Շոյում է լեռների գագաթները իր արքայական աչքով,
Համբուրում ոսկեզօծ դեմքով կանաչ մարգագետինները,
Եվ գունազարդում պղտոր առվակները երկնային ոսկով:
Բայց շուտով նա թույլ է տալիս ամենացածր ամպերին
Անցնել իր սուրբ դեմքի վրայով տգեղ ծածկոցով,
Եվ թաքցնելով իրեն անտեսանելի այս աշխարհից,
Սողալ դեպի արեւմուտք՝ անտեսված ու անփառունակ:
Այդպես էլ իմ արեւը մի վաղ առավոտ
Շողաց իմ ճակատին ողջ իր շքեղ փառքով,
Բայց ավա՜ղ, նա իմն էր լոկ մեկ կարճ ժամ,
Երկնքի ամպերը նրան ծածկեցին իմ տեսողությունից:

Սակայն իմ սերը չի նվազում դրանից բնավ.
Երկրային արեւները կարող են խամրել, երբ երկնայինն է խամրում:

34

Why didst thou promise such a beauteous day,
And make me travel forth without my cloak,
To let base clouds o'ertake me in my way,
Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?
'Tis not enough that through the cloud thou break,
To dry the rain on my storm-beaten face,
For no man well of such a salve can speak,
That heals the wound, and cures not the disgrace:
Nor can thy shame give physic to my grief;
Though thou repent, yet I have still the loss:
Th'offender's sorrow lends but weak relief
To him that bears the strong offence's cross.
 
Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,
And they are rich and ransom all ill deeds.

Ինչո՞ւ դու խոստացար այդքան պայծառ մի օր,
Եվ ստիպեցիր ինձ ճամփա ընկնել առանց իմ թիկնոցի,
Թույլ տալով, որ սեւ ամպերը բռնեն ինձ ճանապարհին,
Ծածկելով քո չքնաղ փայլը տգեղ մառախուղով:
Բավական չէ, որ դու ճեղքեցիր ամպերը հանկարծ,
Չորացնելու անձրեւը իմ փոթորկված դեմքի վրայից,
Քանզի ոչ ոք չի կարող գովել այն քսուքը բուժիչ,
Որը բուժում է վերքը, բայց չի ջնջում խարանը ամոթի:
Քո զղջումն էլ չի կարող սփոփել իմ վիշտը,
Թեպետ դու զղջում ես, ես դեռ կրում եմ կորուստը.
Վիրավորողի վիշտը շատ թեթեւ սփոփանք է նրան,
Ով կրում է վիրավորանքի ծանր խարանը:

Բայց ա՜խ, արցունքները, որ քո սերն է թափում,
Մարգարիտներ են թանկ, որոնք քավում են ամեն ոճիր:

35

No more be grieved at that which thou hast done:
Roses have thorns, and silver fountains mud:
Clouds and eclipses stain both moon and sun,
And loathsome canker lives in sweetest bud.
All men make faults, and even I in this,
Authorizing thy trespass with compare,
Myself corrupting, salving thy amiss,
Excusing thy sins more than their sins are;
For to thy sensual fault I bring in sense,
Thy adverse party is thy advocate,
And 'gainst myself a lawful plea commence:
Such civil war is in my love and hate,
 
That I an accessary needs must be,
To that sweet thief which sourly robs from me.

Մի՛ վշտանա այլեւս այն բանի համար, ինչ արել ես.
Վարդերն էլ ունեն փշեր, իսկ արծաթյա աղբյուրները՝ տիղմ.
Արեւն ու լուսինն էլ ունեն իրենց խավարումները,
Եվ զզվելի որդն է բնակվում ամենաքաղցր կոկոնում:
Բոլոր մարդիկ էլ սխալվում են, եւ ես ինքս այս պահին,
Արդարացնելով քո մեղքերը՝ իմ սեփական համեմատություններով,
Ապականելով ինձ՝ քո զանցանքը ներելու համար,
Արդարացնելով քո սխալները ավելի շատ, քան պետք է:
Քո զգայական սխալին ես իմաստություն եմ տալիս,
Քո հակառակորդը դառնում է քո փաստաբանը սիրով,
Եվ ինքս իմ դեմ եմ սկսում մի դատավարություն,
Որտեղ սերն ու ատելությունը կռվում են իմ ներսում:

Ես պետք է դառնամ հանցակիցը այն գողի,
Որն անգթաբար թալանում է իմ ողջ հարստությունը:

36

Let me confess that we two must be twain,
Although our undivided loves are one:
So shall those blots that do with me remain,
Without thy help, by me be borne alone.
In our two loves there is but one respect,
Though in our lives a separable spite,
Which though it alter not love's sole effect,
Yet doth it steal sweet hours from love's delight.
I may not evermore acknowledge thee,
Lest my bewailed guilt should do thee shame,
Nor thou with public kindness honour me,
Unless thou take that honour from thy name –
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

Թո՛ւյլ տուր, որ մենք երկուսս բաժանվենք ընդմիշտ,
Թեպետ մեր անբաժան սերը մնում է մեկ ամբողջություն.
Այդպես այն արատները, որոնք մնում են ինձ հետ,
Ես կկրեմ մենակ՝ առանց քո օգնության:
Մեր երկու սերերի մեջ կա լոկ մեկ հարգանք,
Թեպետ մեր կյանքում կա մի դառն բաժանում,
Որը թեեւ չի փոխում սիրո էությունը,
Բայց գողանում է սիրո քաղցր ժամերը մեզանից:
Ես չեմ կարող այլեւս ճանաչել քեզ հրապարակավ,
Որպեսզի իմ մեղքերը չբերեն քեզ ամոթ,
Եվ ոչ էլ դու կարող ես ինձ պատիվ տալ բացահայտ,
Առանց խլելու այն պատիվը, որ պատկանում է քո անվանը:

Բայց մի՛ արա դա. ես սիրում եմ քեզ այնպես,
Որ քանի դեռ դու իմն ես, իմն է նաեւ քո բարի համբավը:

37

As a decrepit father takes delight
To see his active child do deeds of youth,
So I, made lame by Fortune's dearest spite,
Take all my comfort of thy worth and truth;
For whether beauty, birth, or wealth, or wit,
Or any of these all, or all, or more,
Intitled in thy parts, do crowned sit,
I make my love ingrafted to this store:
So then I am not lame, poor, nor despised,
Whilst that this shadow doth such substance give,
That I in thy abundance am sufficed,
And by a part of all thy glory live:
 
Look what is best, that best I wish in thee;
This wish I have, then ten times happy me.

Ինչպես հաշմանդամ հայրն է ուրախանում՝ տեսնելով
Իր երիտասարդ որդու կատարած քաջագործությունները,
Այդպես էլ ես՝ հաշմանդամ դարձած Բախտի դաժան հարվածից,
Իմ ողջ սփոփանքը գտնում եմ քո արժանիքների ու փառքի մեջ:
Քանզի լինի դա ազնվական ծագում, գեղեցկություն, թե հարստություն,
Թե սրամտություն, կամ բոլորը միասին վերցրած,
Կամ դրանցից որեւէ մեկը՝ ամենաբարձր չափով,
Որոնք թագադրված են քո անձի մեջ շքեղորեն,
Ես իմ սերն եմ կապում այդ ողջ հարստության հետ,
Ուստի ես ոչ հաշմանդամ եմ, ոչ աղքատ, ոչ էլ արհամարհված,
Քանի դեռ քո փառքի ստվերն ինձ տալիս է այնպիսի մի կյանք,
Որով ես ապրում եմ քո ողջ առատության մեջ:

Տե՛ս, թե ինչ լավագույն բան կա աշխարհում, ես դա քեզ եմ ցանկանում.
Եթե դու ունես դա, ես տասնապատիկ երջանիկ եմ:

38

How can my Muse want subject to invent
While thou dost breathe, that pour'st into my verse
Thine own sweet argument, too excellent
For every vulgar paper to rehearse?
O give thyself the thanks if aught in me
Worthy perusal stand against thy sight,
For who's so dumb that cannot write to thee,
When thou thyself dost give invention light?
Be thou the tenth Muse, ten times more in worth
Than those old nine which rhymers invocate,
And he that calls on thee, let him bring forth
Eternal numbers to outlive long date.
 
If my slight Muse do please these curious days,
The pain be mine, but thine shall be the praise.

Ինչպե՞ս կարող է իմ մուսան զրկվել նյութից երգելու,
Քանի դեռ դու շնչում ես եւ ներշնչում իմ տաղերը,
Տալով իմ հասարակ թղթին այնպիսի մի քաղցրություն,
Որ ոչ մի հասարակ գրիչ չի կարող արտահայտել:
Օ՜, շնորհակա՛լ եղիր ինքդ քեզ, եթե իմ տողերի մեջ
Կա որեւէ բան, որն արժանի է քո ուշադրությանը.
Քանզի ո՞վ կա այնքան համր, որ չկարողանա գրել քո մասին,
Երբ դու ինքդ ես լույս տալիս նրա խավար մտքին:
Եղի՛ր դու տասներորդ Մուսան՝ տասնապատիկ ավելի արժեքավոր,
Քան այն հին ինը Մուսաները, որոնց պաշտում են բանաստեղծները.
Եվ նա, ով կանչում է քեզ, թող ծնի այնպիսի հավերժական տաղեր,
Որոնք կապրեն ավելի երկար, քան գալիք բոլոր դարերը:

Եթե իմ տկար մուսան կարողանա հաճոյանալ այս խստապահանջ դարին,
Աշխատանքը թող լինի իմը, իսկ ողջ փառքը՝ քոնը:

39

O how thy worth with manners may I sing,
When thou art all the better part of me?
What can mine own praise to mine own self bring?
And what is't but mine own when I praise thee?
Even for this, let us divided live,
And our dear love lose name of single one,
That by this separation I may give
That due to thee which thou deserv'st alone.
O absence, what a torment wouldst thou prove,
Were it not thy sour leisure gave sweet leave
To entertain the time with thoughts of love,
Which time and thoughts so sweetly doth deceive,
 
And that thou teachest how to make one twain,
By praising him here who doth hence remain.

Օ՜, ինչպե՞ս կարող եմ ես արժանապես գովերգել քեզ,
Երբ դու իմ լավագույն կեսն ես եւ իմ ամբողջ էությունը.
Ի՞նչ օգուտ կարող է տալ ինքս ինձ գովելը,
Եվ ի՞նչ եմ ես գովում, եթե ոչ իմ սեփական անձը:
Հենց դրա համար էլ եկ մենք ապրենք բաժանված,
Եվ մեր սերը չկրի մեկ անուն հրապարակավ,
Որպեսզի այդ բաժանումով ես կարողանամ տալ քեզ այն,
Ինչին դու արժանի ես՝ որպես առանձին մի էակ:
Օ՜, Բաժանում, ինչպիսի՜ տանջանք կլինեիր դու,
Եթե քո դառն հանգիստը չտար մեզ այն քաղցր ազատությունը,
Որով կարելի է խաբել ժամանակը սիրո մտքերով,
Եվ քաղցրացնել կարոտը սիրելիի հուշերով:

Դու սովորեցնում ես, թե ինչպես կարելի է մեկ մարդուն դարձնել երկու,
Գովերգելով նրան այստեղ, ով ապրում է այլուր:

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;
What hast thou then more than thou hadst before?
No love, my love, that thou mayst true love call;
All mine was thine before thou hadst this more.
Then if for my love thou my love receivest,
I cannot blame thee for my love thou usest;
But yet be blamed, if thou thyself deceivest
By wilful taste of what thyself refusest.
I do forgive thy robb'ry, gentle thief,
Although thou steal thee all my poverty;
And yet love knows it is a greater grief
To bear love's wrong than hate's known injury.
 
Lascivious grace, in whom all ill well shows,
Kill me with spites, yet we must not be foes.

Վերցրո՛ւ իմ բոլոր սերերը, իմ սեր, վերցրո՛ւ բոլորը.
Ի՞նչ ունես դու ավելին հիմա, քան ունեիր առաջ:
Ոչ մի սեր, իմ սեր, որը դու կարող ես կոչել ճշմարիտ,
Այն ամենը իմն էր, նախքան դու կվերցնեիր այն:
Եթե իմ սիրո համար դու ընդունում ես իմ սերը,
Ես չեմ կարող մեղադրել քեզ իմ սերը վայելելու մեջ.
Բայց դու մեղավոր ես, եթե դու խաբում ես ինքդ քեզ,
Հափշտակելով այն, ինչից դու ինքդ ես հրաժարվում:
Ես ներում եմ քեզ քո գողությունը, չքնաղ գող,
Թեպետ դու գողանում ես իմ ողջ աղքատ ունեցվածքը.
Եվ սակայն սերը գիտի, որ ավելի մեծ վիշտ է
Կրել սիրո վիրավորանքը, քան ատելության բացահայտ վերքը:

Անառակ շնորհ, ում մեջ ամեն մի չարիք թվում է բարի,
Սպանի՛ր ինձ քո արհամարհանքով, բայց մենք չպետք է լինենք թշնամիներ:

41

Those pretty wrongs that liberty commits,
When I am sometime absent from thy heart,
Thy beauty and thy years full well befits,
For still temptation follows where thou art.
Gentle thou art, and therefore to be won,
Beauteous thou art, therefore to be assailed;
And when a woman woos, what woman's son
Will sourly leave her till he have prevailed?
Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,
And chide thy beauty and thy straying youth,
Who lead thee in their riot even there
Where thou art forced to break a twofold truth:
 
Hers, by thy beauty tempting her to thee,
Thine, by thy beauty being false to me.

Այն քաղցր մեղքերը, որ դու գործում ես ազատորեն,
Երբ իմ սիրտը հեռու է քո ներկայությունից,
Հարիր են քո երիտասարդությանը եւ քո գեղեցկությանը,
Քանզի գայթակղությունը միշտ հետեւում է քեզ:
Դու գեղեցիկ ես, ուստի քեզ պետք է նվաճեն,
Դու չքնաղ ես, ուստի քեզ պետք է գայթակղեն.
Եվ որտե՞ղ է այն կնոջ որդին, որը կլքի մի կնոջ,
Երբ նա սիրալիր աղերսում է նրա սերը:
Բայց ա՜խ, դու կարող էիր խնայել իմ տեղը,
Եվ հանդիմանել քո երիտասարդությանը եւ քո գեղեցկությանը,
Որոնք իրենց խոլ մոլուցքի մեջ ստիպում են քեզ
Դրժել երկու ուխտ միաժամանակ.

Նրա ուխտը՝ ում գեղեցկությունը դու գողացար,
Եվ քո սեփական ուխտը՝ որով դու դավաճանեցիր ինձ:

42

That thou hast her, it is not all my grief,
And yet it may be said I loved her dearly;
That she hath thee, is of my wailing chief,
A loss in love that touches me more nearly.
Loving offenders, thus I will excuse ye:
Thou dost love her because thou know'st I love her,
And for my sake even so doth she abuse me,
Suffering my friend for my sake to approve her.
If I lose thee, my loss is my love's gain,
And losing her, my friend hath found that loss;
Both find each other, and I lose both twain,
And both for my sake lay on me this cross.
 
But here's the joy, my friend and I are one.
Sweet flattery! then she loves but me alone.

Որ դու ունես նրան, դա չէ իմ ողջ վիշտը,
Թեպետ, ճշմարիտ է, ես սիրում էի նրան սաստիկ.
Բայց որ նա ունի քեզ, ահա իմ գլխավոր տառապանքը,
Սիրո մի կորուստ, որը հարվածում է իմ սրտի խորքին:
Դուք երկուսդ էլ ներում եք գտնում իմ աչքում.
Դու սիրում ես նրան, որովհետեւ գիտես, որ ես եմ սիրում նրան,
Իսկ նա սիրում է քեզ՝ նույն պատճառով,
Շոյելով իմ ընկերոջը հանուն իմ սիրո:
Եթե ես կորցնում եմ քեզ, իմ սիրելին է շահում քեզ,
Եվ կորցնելով նրան՝ իմ ընկերն է գտնում իմ կորուստը.
Երկուսդ էլ գտնում եք միմյանց, իսկ ես կորցնում եմ երկուսիդ,
Եվ երկուսդ էլ դնում եք այս ծանր խաչը իմ ուսերին:

Բայց ահա սփոփանքը. իմ ընկերն ու ես մեկ ենք,
Ուրեմն նա սիրում է լոկ ինձ՝ սիրելով նրան:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,
For all the day they view things unrespected;
But when I sleep, in dreams they look on thee,
And darkly bright, are bright in dark directed.
Then thou, whose shadow shadows doth make bright,
How would thy shadow's form form happy show
To the clear day with thy much clearer light,
When to unseeing eyes thy shade shines so!
How would (I say) mine eyes be blessed made,
By looking on thee in the living day,
When in dead night thy fair imperfect shade
Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!
 
All days are nights to see till I see thee,
And nights bright days when dreams do show thee me.

Երբ փակում եմ աչքերս, այնժամ ավելի լավ եմ տեսնում,
Քանզի ցերեկը նրանք նայում են անարժեք իրերի,
Բայց երբ ես քնում եմ, երազում նրանք քեզ են նայում,
Եվ մութ խավարի մեջ շողում պայծառ լույսով:
Այնժամ դու, ում ստվերն էլ լուսավորում է ստվերները,
Ինչպիսի՜ չքնաղ տեսիլք կլիներ քո ստվերի կերպարը
Պայծառ ցերեկով՝ քո ավելի պայծառ լույսի տակ,
Երբ քո անկենդան ստվերն էլ այդպես փայլում է կույր գիշերվա մեջ:
Որքա՜ն օրհնված կլինեին իմ աչքերը,
Եթե նրանք նայեին քեզ կենդանի ցերեկով,
Երբ մութ գիշերվա մեջ, անզոր քնի ժամին,
Քո չքնաղ պատկերն է հառնում իմ փակ աչքերի առաջ:

Բոլոր օրերը գիշեր են դառնում, քանի դեռ ես չեմ տեսնում քեզ,
Եվ գիշերները՝ պայծառ ցերեկ, երբ երազում դու ինձ ես հայտնվում:

44

If the dull substance of my flesh were thought,
Injurious distance should not stop my way,
For then despite of space I would be brought,
From limits far remote, where thou dost stay.
No matter then although my foot did stand
Upon the farthest earth removed from thee,
For nimble thought can jump both sea and land
As soon as think the place where he would be.
But ah, thought kills me that I am not thought,
To leap large lengths of miles when thou art gone,
But that, so much of earth and water wrought,
I must attend time's leisure with my moan,
 
Receiving nought by elements so slow
But heavy tears, badges of either's woe.

Եթե իմ մարմնի ծանր նյութը լիներ մտքի նման,
Անողոք տարածությունը չէր կարող կասեցնել իմ ճամփան.
Քանզի ես կսլանայի անսահման հեռուներից,
Հասնելու այնտեղ, որտեղ դու ես կանգնած սիրով:
Ի՞նչ փույթ, թե իմ ոտքերը կանգնած լինեին
Ամենահեռավոր ծայրում այս երկրագնդի.
Քանզի արագաշարժ միտքը կարող է ցատկել ցամաք ու ջուր,
Հենց որ նա մտածում է այն վայրի մասին, ուր ուզում է լինել:
Բայց ա՜խ, ինձ սպանում է այն միտքը, որ ես միտք չեմ,
Որպեսզի ցատկեմ հազարավոր մղոններ, հենց որ դու հեռանաս,
Այլ կերտված եմ հողից ու ջրից այնքան ծանր,
Որ պետք է սպասեմ ժամանակին՝ լաց լինելով իմ վշտի մեջ:

Չստանալով ոչինչ այդ դանդաղ տարրերից,
Բացի ծանր արցունքներից՝ ձեր երկուսի համար:

45

The other two, slight air and purging fire,
Are both with thee, wherever I abide;
The first my thought, the other my desire,
These present-absent with swift motion slide;
For when these quicker elements are gone
In tender embassy of love to thee,
My life, being made of four, with two alone
Sinks down to death, oppressed with melancholy,
Until life's composition be recured
By those swift messengers returned from thee, -
Who even but now come back again assured
Of thy fair health, recounting it to me.
 
This told, I joy, but then no longer glad,
I send them back again and straight grow sad.

Այն մյուս երկու տարրերը՝ նուրբ օդն ու մաքրող կրակը,
Միշտ քեզ հետ են, որտեղ էլ որ դու լինես.
Առաջինը իմ միտքն է, իսկ երկրորդը՝ իմ ցանկությունը,
Որոնք իրենց արագ շարժումով չեն ճանաչում արգելք:
Երբ այս արագաշարժ տարրերը հեռանում են ինձնից՝
Ուղարկված դեսպաններ իմ սիրո դեպի քեզ,
Իմ մարմինը՝ կազմված մյուս երկու ծանր տարրերից,
Ընկնում է մահվան տխուր անզորության մեջ:
Մինչեւ որ իմ կյանքի կազմությունը չի նորոգվում
Այդ արագ պատգամաբերների վերադարձով,
Որոնք հիմա ետ են եկել՝ լուր բերելով քեզանից,
Վստահեցնելով ինձ քո առողջության ու սիրո մասին:

Ես ուրախանում եմ դրանով, բայց իսկույն նորից
Ուղարկում եմ նրանց քեզ մոտ եւ նորից տխրում:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,
How to divide the conquest of thy sight:
Mine eye my heart thy picture's sight would bar,
My heart mine eye the freedom of that right.
My heart doth plead that thou in him dost lie
(A closet never pierced with crystal eyes),
But the defendant doth that plea deny,
And says in him thy fair appearance lies.
To 'cide this title is impanneled
A quest of thoughts, all tenants to the heart,
And by their verdict is determined
The clear eye's moiety and the dear heart's part:
 
As thus: mine eye's due is thy outward part,
And my heart's right thy inward love of heart.

Իմ աչքն ու իմ սիրտը մահացու պատերազմի մեջ են,
Թե ինչպես պետք է բաժանեն քո պատկերի ավարը.
Իմ աչքը ուզում է զրկել սրտիս քո տեսիլքից,
Իսկ իմ սիրտը չի ուզում զիջել աչքիս քո սիրո իրավունքը:
Իմ սիրտը պնդում է, որ դու բնակվում ես իր մեջ,
(Մի պալատ, որը երբեք չի կարող թափանցվել աչքով),
Բայց ամբաստանյալ աչքը հերքում է այդ ամենը,
Եվ ասում է, որ քո չքնաղ պատկերը հանգչում է իր ներսում:
Այս վեճը լուծելու համար հրավիրվում է մի դատարան՝
Կազմված մտքերից, որոնք սրտի հպատակներն են.
Եվ նրանց վճռով որոշվում է արդար բաժինը,
Որը պատկանում է պարզ աչքին եւ սիրող սրտին.

Այսպես. իմ աչքին է հասնում քո արտաքին տեսքը,
Իսկ իմ սրտին՝ քո սրտի խորին, անտես սերը:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,
And each doth good turns now unto the other:
When that mine eye is famished for a look,
Or heart in love with sighs himself doth smother,
With my love's picture then my eye doth feast,
And to the painted banquet bids my heart;
Another time mine eye is my heart's guest,
And in his thoughts of love doth share a part.
So either by thy picture or my love,
Thyself, away, art present still with me,
For thou not farther than my thoughts canst move,
And I am still with them, and they with thee;
 
Or if they sleep, thy picture in my sight
Awakes my heart to heart's and eye's delight.

Իմ աչքն ու իմ սիրտը հաշտվել են այժմ,
Եվ օգնում են միմյանց սիրալիր բարեկամությամբ.
Երբ իմ աչքը կարոտում է քո տեսքին,
Կամ իմ սիրտը հոգոց է հանում սիրուց խեղդված,
Այնժամ իմ աչքը հյուրասիրում է սրտիս քո պատկերով,
Եվ հրավիրում նրան իր տեսողական խնջույքին.
Մեկ այլ անգամ իմ սիրտն է հյուրընկալում աչքիս,
Եվ բաժին հանում նրան իր սիրո մտքերից:
Այսպես, քո պատկերի կամ իմ սիրո միջոցով,
Որքան էլ հեռու լինես, դու միշտ ինձ հետ ես.
Քանզի դու չես կարող գնալ ավելի հեռու, քան իմ մտքերը,
Եվ ես միշտ նրանց հետ եմ, իսկ նրանք՝ քեզ հետ:

Կամ եթե նրանք ննջեն, քո պատկերը իմ սրտում
Կարթնացնի իմ հոգին՝ աչքերիս եւ սրտիս ի ցնծություն:

48

How careful was I, when I took my way,
Each trifle under truest bars to thrust,
That to my use it might un-used stay
From hands of falsehood, in sure wards of trust!
But thou, to whom my jewels trifles are,
Most worthy comfort, now my greatest grief,
Thou best of dearest, and mine only care,
Art left the prey of every vulgar thief.
Thee have I not locked up in any chest,
Save where thou art not, though I feel thou art,
Within the gentle closure of my breast,
From whence at pleasure thou mayst come and part;
 
And even thence thou wilt be stol'n, I fear,
For truth proves thievish for a prize so dear.

Ինչպիսի՜ հոգատարությամբ էի ես ճամփա ընկնելիս
Կողպում իմ ամեն մի չնչին ունեցվածքը,
Որպեսզի այն մնա ապահով եւ զերծ գողությունից,
Անվնաս պահպանվելով իմ բացակայության ժամանակ:
Բայց դու, ում համեմատ իմ գանձերը լոկ աղբ են,
Իմ ամենաթանկ հոգսը եւ իմ միակ սփոփանքը,
Ամենասիրելին եւ ամենամեծը իմ բոլոր գանձերից,
Թողնված ես որպես հեշտ ավար ցանկացած գողի ձեռքին:
Ես քեզ չեմ փակել ոչ մի սնդուկի մեջ,
Բացի այնտեղից, ուր դու չկաս, բայց որտեղ ես զգում եմ քեզ՝
Իմ սրտի նվիրական ու մեղմ անկյունում,
Որտեղից դու կարող ես ելնել ու մտնել ազատորեն:

Եվ նույնիսկ այնտեղից, վախենամ, դու կգողացվես,
Քանզի այդպիսի անգին ավարի դեմ անգամ ազնիվը կդառնա գող:

49

Against that time (if ever that time come)
When I shall see thee frown on my defects,
When as thy love hath cast his utmost sum,
Called to that audit by advised respects;
Against that time when thou shalt strangely pass,
And scarcely greet me with that sun, thine eye,
When love, converted from the thing it was
Shall reasons find of settled gravity:
Against that time do I insconce me here
Within the knowledge of mine own desert,
And this my hand against myself uprear,
To guard the lawful reasons on thy part.
 
To leave poor me thou hast the strength of laws,
Since why to love I can allege no cause.

Ընդդեմ այն օրվա (եթե այդ օրը երբեւէ գա),
Երբ ես կտեսնեմ, որ դու դատում ես իմ թերությունները,
Երբ քո սերը կհաշվի իր ծախսած ողջ հաշիվը,
Եվ կառաջնորդվի խոհեմության խիստ օրենքներով.
Ընդդեմ այն օրվա, երբ դու կանցնես իմ կողքով,
Եվ հազիվ կբարեւես ինձ քո արեւային աչքերով,
Երբ սերը, դառնալով օտար ու սառնասիրտ,
Կգտնի պատճառներ իր լրջության համար.
Ընդդեմ այդ օրվա ես պատնեշ եմ կառուցում այստեղ,
Իմ սեփական անարժեքության գիտակցությամբ,
Եվ ինքս իմ դեմ եմ բարձրացնում իմ ձեռքը,
Պաշտպանելու քո պատճառները իմ սեփական անձի դեմ:

Դու ունես լիակատար իրավունք լքելու ինձ խեղճիս,
Քանզի ես չունեմ ոչ մի պատճառ, թե ինչու պետք է դու ինձ սիրես:

50

How heavy do I journey on the way,
When what I seek (my weary travel's end)
Doth teach that ease and that repose to say,
'Thus far the miles are measured from thy friend.'
The beast that bears me, tired with my woe,
Plods dully on, to bear that weight in me,
As if by some instinct the wretch did know
His rider loved not speed, being made from thee:
The bloody spur cannot provoke him on
That sometimes anger thrusts into his hide,
Which heavily he answers with a groan
More sharp to me than spurring to his side;
 
For that same groan doth put this in my mind:
My grief lies onward and my joy behind.

Որքա՜ն ծանր է իմ ճամփան առաջ ընթանում,
Երբ այն, ինչ ես փնտրում եմ (հանգիստ ու դադար),
Սովորեցնում է ինձ այդ հոգնածության մեջ ասել.
«Այսքան մղոններ են բաժանում ինձ իմ ընկերոջից»:
Այն նժույգը խեղճ, որ կրում է իմ ծանրությունը,
Դանդաղ քայլում է իմ վշտի ծանրության տակ,
Կարծես բնազդով գիտի այն խեղճ կենդանին,
Որ իր հեծյալը չի սիրում արագություն՝ հեռանալով քեզանից:
Արյունոտ խթանը չի կարող նրան ստիպել շտապել,
Որը երբեմն զայրույթով մխրճվում է նրա կողերի մեջ,
Որին նա պատասխանում է լոկ մի ծանր հառաչանքով,
Որն ավելի խորն է խոցում իմ սիրտը, քան խթանը նրա մարմինը:

Քանզի այդ նույն հառաչանքը հիշեցնում է ինձ,
Որ իմ վիշտը առջեւում է, իսկ իմ ուրախությունը՝ հետեւում:

51

Thus can my love excuse the slow offence
Of my dull bearer, when from thee I speed:
From where thou art, why should I haste me thence?
Till I return, of posting is no need.
O what excuse will my poor beast then find,
When swift extremity can seem but slow?
Then should I spur though mounted on the wind,
In winged speed no motion shall I know:
Then can no horse with my desire keep pace;
Therefore desire (of perfect'st love being made)
Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,
But love, for love, thus shall excuse my jade:
 
Since from thee going he went wilful slow,
Towards thee I'll run and give him leave to go.

Այսպես իմ սերը կարող է ներել իմ դանդաղ նժույգին
Իր ծանր ընթացքը, երբ ես հեռանում եմ քեզանից.
Ինչո՞ւ պետք է ես շտապեմ այնտեղից, ուր դու ես մնացել,
Քանի դեռ ես չեմ վերադառնում, ի՞նչ պետք է ինձ արագությունը:
Օ՜, ի՞նչ արդարացում կգտնի այն խեղճ կենդանին,
Երբ ամենաարագ վազքն էլ չափազանց դանդաղ կթվա ինձ.
Այնժամ ես կվազեմ առաջ, թեկուզ հեծնած քամուն,
Եվ ոչ մի թեւավոր թռիչք չի հասնի իմ տենչանքին:
Այնժամ ոչ մի ձի չի կարողանա հասնել իմ ցանկությանը.
Ուստի ցանկությունը (կազմված ամենամաքուր սիրո կրակից)
Կսլանա առանց մարմնի ծանրության,
Իսկ սերը կների նրան, ով դանդաղ էր հեռանում քեզանից:

Ես կվազեմ իմ ոտքերով դեպի քեզ սիրով,
Իսկ իմ նժույգին կթողնեմ ետեւում՝ իր դանդաղ ընթացքով:

52

So am I as the rich whose blessed key
Can bring him to his sweet up-locked treasure,
The which he will not ev'ry hour survey,
For blunting the fine point of seldom pleasure.
Therefore are feasts so solemn and so rare,
Since, seldom coming, in the long year set,
Like stones of worth they thinly placed are,
Or captain jewels in the carcanet.
So is the time that keeps you as my chest,
Or as the wardrobe which the robe doth hide,
To make some special instant special blest,
By new unfolding his imprisoned pride.
 
Blessed are you whose worthiness gives scope,
Being had, to triumph, being lacked, to hope.

Ես նման եմ այն հարուստ մարդուն, ում երանելի բանալին
Բացում է իր քաղցր, փակված գանձարանը,
Որը նա չի նայում օրվա ամեն մի ժամի,
Որպեսզի չզրկի իրեն հազվագյուտ հաճույքի զգացումից:
Քանզի տոները հենց դրա համար են հազվադեպ եւ թանկ,
Որոնք տարվա երկար շղթայի մեջ ցրված են հազվադեպ,
Ինչպես խոշոր մարգարիտները թանկարժեք վզնոցի,
Կամ շքեղ ակնեղենը թագավորական պսակի:
Այդպես էլ այն ժամանակը, որը պահում է քեզ ինձնից,
Կամ պահարան է, կամ շքեղ զգեստապահարան,
Որը թաքցնում է իր մեջ հատուկ մի զգեստ,
Նորից բացվելու եւ նորոգելու իր հին փառքը:

Օրհնյալ ես դու, ում արժանիքները տալիս են այսպիսի ուրախություն,
Լինելով մոտ՝ երջանկություն, եւ հեռու լինելով՝ քաղցր հույս:

53

What is your substance, whereof are you made,
That millions of strange shadows on you tend,
Since every one hath, every one, one shade,
And you, but one, can every shadow lend?
Describe Adonis, and the counterfeit
Is poorly imitated after you;
On Helen's cheek all art of beauty set,
And you in Grecian tires are painted new;
Speak of the spring and foison of the year
The one doth shadow of your beauty show,
The other as your bounty doth appear,
And you in every blessed shape we know.
 
In all external grace you have some part,
But you like none, none you, for constant heart.

Ի՞նչ նյութից ես դու կերտված, ի՞նչ հրաշք է քո էությունը,
Որ հազարավոր ստվերներ քեզ են ծառայում սիրով,
Երբ ամեն մարդ ունի լոկ իր սեփական ստվերը,
Դու մեկն ես, բայց կարող ես հազար կերպար առնել շուքով:
Նկարագրի՛ր Ադոնիսին, եւ պատկերը նրա չքնաղ
Կլինի լոկ քո տեսքի մի նմանակում թերի,
Եթե Հեղինեի գեղն էլ նկարես արվեստով շռայլ,
Հունական զգեստի տակ դարձյալ դու ես երեւալու:
Խոսի՛ր գարնան մասին, խոսի՛ր բերքառատ աշնան,
Մեկը քո գեղեցկության պատկերն է լոկ կենդանի,
Մյուսը՝ քո առատության շնորհն է անսահման,
Եվ ամեն մի գեղեցկում քո ներկայությունն է զգալի:

Ամեն մի հրաշքի մեջ քո մասնիկն է փայլում վես,
Բայց հավատարմության մեջ քեզ նմանը չունես:

54

O how much more doth beauty beauteous seem
By that sweet ornament which truth doth give!
The rose looks fair, but fairer we it deem
For that sweet odour which doth in it live.
The canker blooms have full as deep a dye
As the perfumed tincture of the roses,
Hang on such thorns, and play as wantonly,
When summer's breath their masked buds discloses;
But, for their virtue only is their show,
They live unwooed, and unrespected fade,
Die to themselves. Sweet roses do not so,
Of their sweet deaths are sweetest odours made:
 
And so of you, beauteous and lovely youth,
When that shall vade, by verse distils your truth.

Օ՜, որքա՜ն ավելի գեղեցիկ է թվում գեղեցկությունը,
Երբ զարդարված է ճշմարտության քաղցր շնորհով.
Վարդը չքնաղ է թվում, բայց մենք նրան ավելի ենք գովում
Այն քաղցր բուրմունքի համար, որ նա կրում է իր մեջ:
Մամխի վայրի վարդերն էլ ունեն նույնպիսի գույն,
Ինչպես անուշաբույր վարդերի բուրավետ կոկոնները,
Կրում են նույն փշերը եւ նույնպես խաղում են քամու հետ,
Երբ ամառվա շունչը բացում է նրանց դիմակավորված կոկոնները:
Բայց քանի որ նրանց ողջ արժանիքը լոկ իրենց տեսքն է,
Նրանք ապրում են աննկատ եւ թոշնում անփառունակ,
Մեռնելով իրենց մեջ. մինչդեռ քաղցր վարդերը
Իրենց մահից հետո էլ թորվում են ամենաքաղցր բուրմունքի:

Այդպես էլ դու, չքնաղ ու սիրելի պատանի,
Երբ թոշնի քո գեղը, իմ տաղերում կապրի քո ճշմարիտ հոգին:

55

Not marble nor the gilded monuments
Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,
But you shall shine more bright in these contents
Than unswept stone, besmeared with sluttish time.
When wasteful war shall Statues overturn,
And broils root out the work of masonry,
Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn
The living record of your memory.
'Gainst death and all oblivious enmity
Shall you pace forth; your praise shall still find room
Even in the eyes of all posterity
That wear this world out to the ending doom.
 
So, till the judgement that yourself arise,
You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Ո՛չ մարմարը, ո՛չ արքայական ոսկեզօծ հուշարձանները
Չեն կարող ապրել ավելի երկար, քան այս հզոր տաղը.
Դու այս տողերում կշողաս ավելի պայծառ լույսով,
Քան փոշոտված քարերի վրա՝ ժամանակի ավերած:
Երբ կործանարար պատերազմը կտապալի արձանները,
Եվ խռովությունները կհիմնահատակեն ամուր շինությունները,
Ո՛չ Մարսի սուրը, ո՛չ պատերազմի կործանիչ կրակը
Չեն կարող այրել քո կենդանի հիշատակի այս արձանը:
Ընդդեմ մահվան եւ ամեն տեսակ թշնամական մոռացության
Դու առաջ կքայլես. քո գովքը միշտ կգտնի իր տեղը
Գալիք բոլոր սերունդների աչքերի մեջ,
Որոնք կմաշեն այս աշխարհը մինչեւ վերջին դատաստանը:

Այսպես, մինչեւ դու հարություն առնես դատաստանի օրը,
Դու կապրես այստեղ եւ սիրողների աչքերում:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said
Thy edge should blunter be than appetite,
Which but today by feeding is allayed,
Tomorrow sharp'ned in his former might.
So, love, be thou: although today thou fill
Thy hungry eyes even till they wink with fullness,
Tomorrow see again, and do not kill
The spirit of love with a perpetual dullness:
Let this sad int'rim like the ocean be
Which parts the shore, where two contracted new
Come daily to the banks, that when they see
Return of love, more blest may be the view;
 
As call it winter, which being full of care,
Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Նորոգվի՛ր, քաղցր իմ սեր, թույլ մի՛ տուր, որ ասեն,
Թե քո ուժն ավելի թույլ է, քան ախորժակը մարմնի,
Որն այսօր կշտանալով՝ վաղը նորից է բորբոքվում,
Եվ իր նախկին թարմությամբ նոր կերակուր է խնդրում:
Այդպես էլ դո՛ւ եղիր. թեկուզ այսօր հագենաս,
Եվ կուրացած աչքերդ փակես քնքուշ հոգնությամբ,
Վաղը նորի՛ց արթնացիր, նորի՛ց բացիր աչքերդ,
Եվ մի՛ սպանիր սերը մռայլ անտարբերությամբ:
Թող այս բաժանումը լինի օվկիանոսի նման,
Որ բաժանում է երկու ափերին կանգնած սիրահարների,
Որոնք ամեն օր գալիս են ծովափին լուռ ու մենակ,
Եվ տեսնելով իրար՝ սիրտը սիրով է լցվում նորից:

Կամ թող ձմեռը լինի, որ անցնում է դանդաղ,
Որպեսզի գարնան գալուստը լինի ավելի շռայլ:

57

Being your slave, what should I do but tend
Upon the hours and times of your desire?
I have no precious time at all to spend,
Nor services to do till you require.
Nor dare I chide the world-without-end hour
Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,
Nor think the bitterness of absence sour
When you have bid your servant once adieu.
Nor dare I question with my jealous thought
Where you may be, or your affairs suppose,
But like a sad slave stay and think of nought
Save where you are how happy you make those.
 
So true a fool is love that in your will
(Though you do any thing) he thinks no ill.

Լինելով քո ստրուկը՝ ի՞նչ կարող եմ անել ես,
Բացի սպասելուց այն ժամերին, երբ դու ինձ կկանչես.
Ես չունեմ ոչ մի թանկ ժամանակ ինձ համար,
Եվ ոչ էլ ծառայություն՝ առանց քո հրամանի:
Ես չեմ համարձակվում մեղադրել անվերջ ժամերը,
Երբ ես՝ քո ստրուկս, սպասում եմ ժամացույցին նայելով.
Եվ ոչ էլ դառն եմ համարում բաժանման դառնությունը,
Երբ դու մի անգամ հրաժեշտ ես տվել քո ծառային:
Ես չեմ համարձակվում հարցնել իմ խանդոտ մտքերով,
Թե որտե՞ղ ես դու, կամ ինչո՞վ ես զբաղված հիմա,
Այլ ինչպես մի խեղճ հպատակ՝ նստում եմ լուռ ու մենակ,
Եվ մտածում, թե որքան երջանիկ են նրանք, ում հետ դու ես:

Այնքան կույր հիմար է սերը, որ քո վարքի մեջ
Չի տեսնում ոչ մի չարիք, թեկուզ ինչ էլ որ անես:

58

That god forbid, that made me first your slave,
I should in thought control your time of pleasure,
Or at your hand th'account of hours to crave,
Being your vassal bound to stay your leasure.
O let me suffer (being at your beck)
Th'imprison'd absence of your liberty,
And patience, tame to sufferance, bide each check,
Without accusing you of injury.
Be where you list, your charter is so strong
That you yourself may priviledge your time
To what you will; to you it doth belong
Yourself to pardon of self-doing crime.
 
I am to wait, though waiting so be hell,
Not blame your pleasure, be it ill or well.

Այն աստվածը, որը ստիպեց ինձ դառնալ քո ստրուկը,
Թող արգելի ինձ հաշվարկել քո ազատ ժամերը,
Կամ պահանջել հաշիվ քո հաճույքների համար,
Ես, որ քո կամքի հպատակն եմ եւ պետք է սպասեմ քեզ:
Օ՜, թո՛ւյլ տուր ինձ տանջվել քո բացակայության մեջ,
Եվ հնազանդորեն կրել իմ բանտարկված վիճակը.
Եվ համբերությամբ տանել անտեսված լինելու վիշտը,
Առանց մեղադրելու քեզ անարդարության մեջ:
Եղի՛ր այնտեղ, ուր ուզում ես. քո ազատ կամքն այնքան հզոր է,
Որ դու ինքդ ես քո ժամանակի տերը եւ տիրակալը.
Դու կարող ես անել այն ամենը, ինչ կամենաս,
Եվ ներել ինքդ քեզ ցանկացած հանցանք:

Ես պետք է սպասեմ, թեպետ այդ սպասումը դժոխք է ինձ համար,
Եվ չմեղադրեմ քո հաճույքները՝ լինեն դրանք բարի, թե չար:

59

If there be nothing new, but that which is
Hath been before, how are our brains beguiled,
Which, labouring for invention, bear amiss
The second burthen of a former child!
O that record could with a backward look,
Even of five hundred courses of the sun,
Show me your image in some antique book,
Since mind at first in character was done,
That I might see what the old world could say
To this composed wonder of your frame:
Whether we are mended, or whe'er better they,
Or whether revolution be the same.
 
O sure I am the wits of former days
To subjects worse have given admiring praise.

Եթե չկա ոչինչ նոր, եւ այն ամենը, ինչ կա, եղել է առաջ,
Ինչպե՞ս է խաբվում մեր ուղեղը՝ կարծելով,
Թե մենք ծնում ենք երկրորդ անգամ մի նոր բան,
Որը վաղուց ծնվել էր եւ կրում էր նախկին բեռը:
Օ՜, երանի թե հիշողությունը կարողանար ետ նայել
Հինգ հարյուր արեւների շրջանից էլ այն կողմ,
Եվ ցույց տար ինձ քո պատկերը մի հնամենի գրքում,
Երբ առաջին անգամ միտքը հանձնվեց գրիչներին:
Որպեսզի ես տեսնեի, թե ինչ էին ասում հին աշխարհում
Այս հրաշալի կառուցվածքի մասին քո չքնաղ մարմնի,
Արդյոք նրանք ավելի լավ էին գրում, թե՞ մենք ենք գերազանցում,
Թե՞ ամեն ինչ նույնն է մնում ժամանակների մեջ:

Օ՜, ես համոզված եմ, որ հին դարերի գիտունները
Ավելի վատ գեղեցկության էին տալիս իրենց գովքը շռայլ:

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,
So do our minutes hasten to their end,
Each changing place with that which goes before,
In sequent toil all forwards do contend.
Nativity, once in the main of light,
Crawls to maturity, wherewith being crowned,
Crooked eclipses 'gainst his glory fight,
And Time that gave doth now his gift confound.
Time does transfix the flourish set on youth.
And delves the parallels in beauty's brow,
Feeds on the rarities of nature's truth,
And nothing stands but for his scythe to mow.
 
And yet to times in hope my verse shall stand,
Praising thy worth, despite his cruel hand.

Ինչպես ալիքներն են շտապում դեպի ավազոտ ափերը,
Այդպես էլ մեր րոպեներն են սլանում դեպի իրենց վախճանը,
Ամեն մեկը փոխարինում է իրեն նախորդողին,
Եվ հաջորդական շարժումով բոլորն առաջ են տենչում:
Ծնունդը, որ մի ժամանակ լույսի մեջ էր թաթախված,
Դանդաղ աճում է, հասնում իր փառքի գագաթնակետին,
Բայց իսկույն խավարումներն են հարձակվում նրա վրա,
Եվ ժամանակը խլում է այն, ինչ տվել էր նրան:
Ժամանակը ակոսում է երիտասարդության ճակատը,
Եվ փորում է խոր խրամներ գեղեցկության դաշտում,
Սնվում է բնության ամենաթանկ գանձերով,
Եվ ոչինչ չի մնում կանգուն նրա մանգաղի դեմ:

Բայց իմ տողերը կապրեն գալիք ժամանակների համար,
Եվ կգովերգեն քո գեղը՝ ի հեճուկս մահվան դաժան ձեռքի:

61

Is it thy will thy image should keep open
My heavy eyelids to the weary night?
Dost thou desire my slumbers should be broken,
While shadows like to thee do mock my sight?
Is it thy spirit that thou send'st from thee
So far from home into my deeds to pry,
To find out shames and idle hours in me,
The scope and tenure of thy jealousy?
O no, thy love, though much, is not so great;
It is my love that keeps mine eye awake,
Mine own true love that doth my rest defeat,
To play the watchman ever for thy sake.
 
For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,
From me far off, with others all too near.

Քո կա՞մքն է, որ նուրբ դեմքիդ գիշերվա մեջ տաղտկալի
Բաց է պահում աչքերս եւ իմ նինջը խռովում,
Մինչդեռ ինչ-որ ստվերներ, որոնք քեզ են նմանվում,
Աչքերիս դեմ ելնելով, ենթարկում են ինձ ծաղրի:
Դո՞ւ ես արդյոք գաղտնաբար ուրվականիդ ուղարկում,
Որ իմ պարապ ու անհոգ ժամանակը որոշի,
Կամ ինձ ծածուկ լրտեսի ամոթալի հանցանքում,
Մեղադրի աններում խիստ օրենքով իր խանդի:
Ո՛չ, քո սերը հզոր չէ, թեկուզ ինչ էլ լինի նա,
Իմ չմարող սերն է, որ միշտ արթուն է ինձ պահում,
Նա է գիշեր ու ցերեկ իմ հանգիստը վրդովում,
Եվ ինձ անում քո աննինջ, լուռ պահակը գիշերվա:

Իսկ դու ինձնից շատ հեռու ուրիշ տեղեր ես փնտրում,
Եվ ուրիշին այնքան մոտ՝ գիշերներ ես լուսացնում:

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,
And all my soul, and all my every part;
And for this sin there is no remedy,
It is so grounded inward in my heart.
Methinks no face so gracious is as mine,
No shape so true, no truth of such account,
And for myself mine own worth do define,
As I all other in all worths surmount.
But when my glass shows me myself indeed,
Beated and chopped with tanned antiquity,
Mine own self-love quite contrary I read;
Self so self-loving were iniquity.
 
'Tis thee (my self) that for myself I praise,
Painting my age with beauty of thy days.

Ինքնասիրության մեղքն է գրավել իմ ամբողջ աչքը,
Իմ ողջ հոգին եւ իմ ամեն մի մասնիկը.
Եվ այս մեղքի դեմ չկա ոչ մի դեղամիջոց,
Այն այնքան խորն է արմատավորվել իմ սրտում:
Ինձ թվում է, թե ոչ մի դեմք չկա այնքան չքնաղ,
Ոչ մի կազմվածք այդքան ճշմարիտ, ոչ մի արժանիք այդքան բարձր.
Եվ իմ սեփական արժանիքները ես գնահատում եմ այնպես,
Որ բոլոր մյուսներին գերազանցում եմ իմ մտքում:
Բայց երբ իմ հայելին ինձ ցույց է տալիս իմ իրական դեմքը՝
Կնճիռներով պատված եւ արեւից խանձված,
Ես կարդում եմ իմ ինքնասիրության ճշմարիտ հակառակը,
Եվ այդպիսի ինքնագովեստը դառնում է անպիտան:

Դա քե՛զ եմ ես գովում (իմ երկրորդ անձնավորություն),
Զարդարելով իմ ծերությունը քո երիտասարդության գեղով:

63

Against my love shall be as I am now,
With Time's injurious hand crushed and o'erworn;
When hours have drained his blood and filled his brow
With lines and wrinkles; when his youthful morn
Hath travelled on to age's steepy night,
And all those beauties whereof now he's king
Are vanishing, or vanished out of sight,
Stealing away the treasure of his spring:
For such a time do I now fortify
Against confounding age's cruel knife
That he shall never cut from memory
My sweet love's beauty, though my lover's life.
 
His beauty shall in these black lines be seen,
And they shall live, and he in them still green.

Ընդդեմ այն օրվա, երբ իմ սիրելին կդառնա այնպիսին,
Ինչպիսին ես եմ հիմա՝ Ժամանակի դաժան ձեռքով մաշված,
Երբ ժամերը կխմեն նրա արյունը եւ կծածկեն նրա ճակատը
Խոր ակոսներով ու կնճիռներով դառնացած.
Երբ նրա երիտասարդական գարունը կանցնի
Դեպի ծերության մթագնած ու սառը գիշերը,
Եվ նրա ողջ չքնաղ գեղեցկությունը, որի արքան է նա հիմա,
Կսկսի անհետանալ եւ թոշնել անվերադարձ.
Ընդդեմ այդ օրվա ես այժմ կառուցում եմ այս ամրոցը,
Որպեսզի Ժամանակի ավերիչ գերանդին
Չկարողանա երբեք կտրել իմ սիրելիի հիշատակը,
Թեկուզ նա խլի նրա կյանքը եւ գեղեցկությունը:

Նրա չքնաղ գեղը կապրի այս սեւ թանաքի մեջ,
Եվ նա միշտ կմնա երիտասարդ այս տողերում:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced
The rich proud cost of outworn buried age;
When sometime lofty towers I see down rased,
And brass eternal slave to mortal rage;
When I have seen the hungry ocean gain
Advantage on the kingdom of the shore,
And the firm soil win of the wat'ry main,
Increasing store with loss, and loss with store;
When I have seen such interchange of state,
Or state itself confounded to decay,
Ruin hath taught me thus to ruminate:
That Time will come and take my love away.
 
This thought is as a death, which cannot choose
But weep to have that which it fears to lose.

Երբ ես տեսել եմ Ժամանակի դաժան ձեռքով
Թաղված անցյալի դարերի հպարտ շքեղությունը,
Երբ երբեմնի հզոր աշտարակները տապալված են հողին,
Եվ հավերժական բրոնզը դարձել է մահկանացու զայրույթի զոհ.
Երբ տեսել եմ ես ծովի ագահ հարձակումը
Հաղթող թագավորության ափերի վրա,
Եվ պինդ հողը՝ հաղթելով ջրային տարածքին,
Ավելացնելով կորուստը շահին եւ շահը կորստին.
Երբ տեսել եմ այսպիսի փոփոխություններ վիճակների,
Եվ պետությունների կործանումը անհետացող,
Այդ ավերածությունը սովորեցրել է ինձ մտածել,
Որ Ժամանակը կգա եւ կխլի նաեւ իմ սիրելիին:

Այս միտքը մահ է ինձ համար, որը լաց է լինում միայն,
Ունենալով այն, ինչից վախենում է զրկվել:

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,
But sad mortality o'ersways their power,
How with this rage shall beauty hold a plea,
Whose action is no stronger than a flower?
O how shall summer's honey breath hold out
Against the wrackful siege of batt'ring days,
When rocks impregnable are not so stout,
Nor gates of steel so strong, but Time decays?
O fearful meditation! Where, alack,
Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?
Or what strong hand can hold this swift foot back,
Or who his spoil of beauty can forbid?
 
O none, unless this miracle have might,
That in black ink my love may still shine bright.

Քանի որ ո՛չ բրոնզը, ո՛չ քարը, ո՛չ երկիրը, ո՛չ անսահման ծովը
Չեն կարող դիմանալ մռայլ մահվան հարվածին,
Ինչպե՞ս կարող է այս չքնաղ գեղեցկությունը պաշտպանվել,
Որի ուժը ոչ ավելին է, քան ծաղկի նուրբ թերթիկը:
Օ՜, ինչպե՞ս կարող է ամառվա մեղմաշունչ շունչը
Դիմանալ ավերիչ օրերի կործանիչ հարձակմանը,
Երբ անառիկ ժայռերն են փլուզվում ժամանակի առաջ,
Եվ պողպատյա ամուր դռներն են ժանգոտվում ու փշրվում:
Օ՜, սարսափելի խորհուրդ. որտե՞ղ կարող է թաքնվել
Ժամանակի լավագույն գոհարը Ժամանակի սնդուկից հեռու,
Կամ ի՞նչ հզոր ձեռք կարող է կասեցնել նրա արագ ոտքը,
Եվ ո՞վ կարող է արգելել նրա գեղեցկության կողոպուտը:

Ո՛չ ոք, բացի այն հրաշքից, որ այս սեւ թանաքի մեջ
Իմ սիրելին կշողա հավերժական պայծառ լույսով:

66

Tired with all these, for restful death I cry:
As to behold desert a beggar born,
And needy nothing trimmed in jollity,
And purest faith unhappily forsworn,
And gilded honour shamefully misplaced,
And maiden virtue rudely strumpeted,
And right perfection wrongfully disgraced,
And strength by limping sway disabled,
And art made tongue-tied by authority,
And folly (doctor-like) controlling skill,
And simple truth miscalled simplicity,
And captive good attending captain ill:
 
Tired with all these, from these would I he gone,
Save that, to die, I leave my love alone.

Հոգնած այս ամենից՝ ես մահվան հանգիստն եմ տենչում,
Տեսնելով, թե ինչպես է Արժանիքը ծնվում աղքատության մեջ,
Եվ Ոչնչությունը՝ շքեղորեն հագնված ու զարդարված,
Եվ Մաքուր Հավատը՝ դավաճանված ու անարգված,
Եվ Ոսկե Պատիվը՝ տգետների կողմից անարժանորեն տրված,
Եվ Կուսական Անմեղությունը՝ անառակորեն պղծված,
Եվ Կատարյալ Ճշմարտությունը՝ սխալմամբ խարազանված,
Եվ Ուժը՝ հաշմանդամ դարձած կաղ իշխանության ձեռքով,
Եվ Արվեստը՝ լռեցված իշխանական հրամանով,
Եվ Հիմարությունը՝ իմաստունի դիմակով ղեկավարող,
Եվ Պարզ Ճշմարտությունը՝ հիմարություն անվանված,
Եվ Բարին՝ Չարի ստրուկը դարձած այս աշխարհում:

Հոգնած այս ամենից՝ ես կհեռանայի այս կյանքից հավետ,
Եթե մեռնելով՝ մենակ չթողնեի իմ սիրելիին:

67

Ah wherefore with infection should he live,
And with his presence grace impiety,
That sin by him advantage should achieve,
And lace itself with his society?
Why should false painting imitate his cheek,
And steal dead seeming of his living hue?
Why should poor beauty indirectly seek
Roses of shadow, since his rose is true?
Why should he live, now Nature bankrupt is,
Beggared of blood to blush through lively veins,
For she hath no exchequer now but his,
And proud of many, lives upon his gains?
 
O him she stores, to show what wealth she had,
In days long since, before these last so bad.

Ա՜խ, ինչո՞ւ իմ սիրելին ապականված միշտ ապրի,
Որ իր գողտրիկ ձիրքերը այն աստիճան անարգվեն,
Որպեսզի մեղքն առավել հարգ ու պատիվ ձեռք բերի,
Եվ դրանով պարծենա ու զարդարի նա իրեն:
Ինչո՞ւ նրա այտերի երանգները թարմագեղ
Վերափոխել արվեստի կեղծ ու մեռած գույներով,
Ինչո՞ւ նրա հմայքը կեղծ վարդ փնտրի ուրիշ տեղ,
Երբ հենց ինքը մի վարդ է անուշաբույր ու գերող:
Սակայն այժմ, երբ արդեն բնությունն է հույժ սնանկ,
Երբ կարոտ է նա արյան եւ անզոր է վերստին
Երակներին ցամաքած տալ թարմություն ու նոր կյանք,
Նա ապրում է նրանով, որպես գանձով իր վերջին:

Նա այդ գանձը պահում է, որ մեզ ցույց տալ կարենա,
Թե մինչ վերջին աղետը որքան ճոխ է եղել նա:

68

Thus is his cheek the map of days outworn,
When beauty lived and died as flowers do now,
Before these bastard signs of fair were borne,
Or durst inhabit on a living brow;
Before the golden tresses of the dead,
The right of sepulchres, were shorn away,
To live a second life on second head;
Ere beauty's dead fleece made another gay:
In him those holy antique hours are seen,
Without all ornament, itself and true,
Making no summer of another's green,
Robbing no old to dress his beauty new;
 
And him as for a map doth Nature store,
To show false Art what beauty was of yore.

Այսպես նրա դեմքն է հանդիսանում այն հին օրերի քարտեզը,
Երբ գեղեցկությունը ծաղկում էր առանց արհեստական ներկերի,
Նախքան այս կեղծ ծաղիկները կսկսեին ծնվել,
Եվ ապրել կենդանի այտերի վրա՝ որպես անարժան զարդ:
Նախքան մահացածների ոսկեզօծ գանգուրները
Կկտրվեին գերեզմանից՝ որպես երկրորդ կյանքի զարդ,
Հագցնելու մի այլ գլուխ նախկինում մահացած գեղով,
Եվ կրելու ուրիշի մազերը՝ որպես սեփական փառք:
Նրա մեջ երեւում են այն հին, սուրբ ժամանակները՝
Առանց կեղծ զարդարանքի, մաքուր ու ճշմարիտ,
Առանց գողանալու ամառը անցած գարուններից,
Եվ չվերցնելով ոչինչ ուրիշի հին գեղեցկությունից:

Նրան բնությունը պահել է որպես հայելի հին դարերի,
Ցույց տալու ժամանակակից արվեստին, թե ինչպիսին էր ճշմարիտ գեղը:

69

Those parts of thee that the world's eye doth view
Want nothing that the thought of hearts can mend;
All tongues (the voice of souls) give thee that due,
Utt'ring bare truth, even so as foes commend,
Thy outward thus with outward praise is crowned,
But those same tongues that give thee so thine own,
In other accents do this praise confound
By seeing farther than the eye hath shown.
They look into the beauty of thy mind,
And that in guess they measure by thy deeds;
Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)
To thy fair flower add the rank smell of weeds:
 
But why thy odour matcheth not thy show,
The soil is this, that thou dost common grow.

Մարդու աչքը քո դեմքին ոչ մի վատ բան չի տեսնում,
Որ թափանցող, խոր միտքը կարողանա վեր հանել,
Եվ քեզ թեկուզ թշնամին սրտի ձայնով է խոսում,
Ստիպված է հարգանքով ճշմարիտը ընդունել:
Գեղեցկությանը դեմքիդ՝ պատշաճ է գովք արտաքին,
Բայց նույն մարդիկ, որոնք քեզ արժանին են հատուցում,
Մի այլ շեշտով խեղդում են այդ գովեստը թանկագին,
Երբ անաչառ՝ քո հոգու մութ խորքերն են ներթափանցում:
Նրանք ուզում են քննել գեղեցիկը ներքինիդ,
Որոնց համար չափանիշ քո գործերն են ծառայում,
Եվ որքան էլ քո հանդեպ թեկուզ լինեն բարեմիտ,
Դյութիչ ծաղկին՝ դեղերի տհաճ հոտն են հավելում։

Քո հմայքը եւ հոգին չեն ճանաչվում համարժեք,
Քանի որ քեզ չես պահում իբրեւ ծաղիկ թանկարժեք:

70

That thou are blamed shall not be thy defect,
For slander's mark was ever yet the fair;
The ornament of beauty is suspect,
A crow that flies in heaven's sweetest air.
So thou be good, slander doth but approve
Thy worth the greater, being wooed of time,
For canker vice the sweetest buds doth love,
And thou present'st a pure unstained prime.
Thou hast passed by the ambush of young days,
Either not assailed, or victor being charged,
Yet this thy praise cannot be so thy praise
To tie up envy, evermore enlarged:
 
If some suspect of ill masked not thy show,
Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

Որ քեզ մեղադրում են, դա քո արատը չէ բնավ,
Քանզի չարախոսությունը միշտ հետապնդում է գեղեցկությանը.
Գեղեցկության զարդն է կասկածանքը մարդկանց,
Մի ագռավ, որը թռչում է երկնքի ամենապայծառ լույսի տակ:
Եթե դու լավն ես, զրպարտությունը միայն ավելացնում է քո գովքը,
Եվ ցույց տալիս քո արժանիքը՝ ժամանակի աչքում.
Քանզի որդը միշտ փնտրում է ամենաքաղցր կոկոնները,
Եվ դու հանդիսանում ես մաքուր, անարատ մի գարուն:
Դու անցել ես երիտասարդության վտանգավոր որոգայթներով,
Կա՛մ չհարձակված, կա՛մ հաղթող դուրս եկած փորձություններից.
Սակայն այս գովեստը չի կարող այնքան մեծ լինել,
Որպեսզի լռեցնի նախանձի չար լեզուն:

Եթե չլիներ չարախոսության այս մութ կասկածը,
Դու միայնակ կտիրեիր բոլոր սրտերի թագավորությանը:

71

No longer mourn for me when I am dead
Than you shall hear the surly sullen bell
Give warning to the world that I am fled
From this vile world with vildest worms to dwell;
Nay, if you read this line, remember not
The hand that writ it, for I love you so
That I in your sweet thoughts would be forgot,
If thinking on me then should make you woe.
Or if (I say) you look upon this verse,
When I (perhaps) compounded am with clay,
Do not as much as my poor name rehearse,
But let your love even with my life decay,
 
Lest the wise world should look into your moan,
And mock you with me after I am gone.

Մի՛ սգա ինձ համար ավելի երկար, երբ ես մեռնեմ,
Քան այն պահը, երբ կլսես տխուր, մռայլ զանգի ձայնը,
Որն ազդարարում է աշխարհին, թե ես հեռացել եմ
Այս ստոր աշխարհից՝ բնակվելու ամենաստոր որդերի հետ:
Եթե կարդաս այս տողերը, մի՛ հիշիր այն ձեռքը,
Որը գրել է դրանք. քանզի ես այնքան շատ եմ սիրում քեզ,
Որ կնախընտրեի մոռացվել քո քաղցր մտքերում,
Եթե իմ մասին մտածելը պիտի վիշտ պատճառի քեզ:
Օ՜, եթե դու նայես այս տողերին (ասում եմ ես),
Երբ ես արդեն խառնված կլինեմ հողի հետ,
Մի՛ կրկնիր իմ խեղճ անունը բարձրաձայն,
Այլ թո՛ւյլ տուր, որ քո սերը մեռնի իմ կյանքի հետ:

Որպեսզի իմաստուն աշխարհը չնայի քո վշտին,
Եվ չծաղրի քեզ ինձ հետ միասին՝ իմ մահից հետո:

72

O lest the world should task you to recite
What merit lived in me that you should love,
After my death (dear love) forget me quite;
For you in me can nothing worthy prove,
Unless you would devise some virtuous lie
To do more for me than mine own desert,
And hang more praise upon deceased I
Than niggard truth would willingly impart:
O lest your true love may seem false in this,
That you for love speak well of me untrue,
My name be buried where my body is,
And live no more to shame nor me nor you:
 
For I am shamed by that which I bring forth,
And so should you, to love things nothing worth.

Օ՜, որպեսզի աշխարհը չստիպի քեզ ասել,
Թե ինչ արժանիք կար իմ մեջ, որ դու սիրեցիր ինձ այնպես,
Իմ մահից հետո, սիրելիս, մոռացի՛ր ինձ լիովին,
Քանզի դու չես կարող ոչ մի լավ բան ցույց տալ իմ մասին:
Եթե միայն դու չհորինես մի բարի սուտ,
Գովելու ինձ ավելի շատ, քան ես արժանի էի,
Եվ տալու մահացածին ավելի մեծ պատիվ,
Քան ժլատ ճշմարտությունը կկամենար տալ:
Օ՜, որպեսզի քո ճշմարիտ սերը չթվա կեղծ,
Երբ դու սիրո համար կասես ավելին, քան ճիշտ է,
Թող իմ անունը թաղվի իմ մարմնի հետ հողում,
Եվ այլեւս չկրի ոչ պատիվ, ոչ ամոթ:

Քանզի ես ամաչում եմ այն ամենից, ինչ ստեղծել եմ,
Եվ դու նույնպես պետք է ամաչես սիրելու համար մի բան, որն անարժեք է:

73

That time of year thou mayst in me behold
When yellow leaves, or none, or few, do hang
Upon those boughs which shake against the cold,
Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.
In me thou seest the twilight of such day
As after sunset fadeth in the west,
Which by and by black night doth take away,
Death's second self, that seals up all in rest.
In me thou seest the glowing of such fire
That on the ashes of his youth doth lie,
As the death-bed whereon it must expire,
Consumed with that which it was nourished by.
 
This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,
To love that well which thou must leave ere long.

Իմ մեջ դու տեսնում ես տարվա այն եղանակը,
Երբ դեղին տերեւները, կամ քչերը, կամ ոչ մեկը չեն մնացել
Այն ճյուղերի վրա, որոնք դողում են ցրտից,
Մերկացած երգչախմբեր, ուր վերջերս երգում էին քաղցր թռչունները:
Իմ մեջ դու տեսնում ես այն օրվա մթնշաղը,
Որը մայրամուտից հետո խամրում է արեւմուտքում,
Որը սեւ գիշերը դանդաղ խլում է իր հետ,
Մահվան երկրորդ ինքնությունը, որը կնքում է ամեն ինչ հանգստով:
Իմ մեջ դու տեսնում ես այն կրակի փայլը,
Որը հանգչում է իր երիտասարդության մոխրի վրա,
Ինչպես մահվան մահիճի վրա, ուր նա պիտի շնչասպառ լինի,
Խեղդվելով այն նյութով, որով նա սնվում էր:

Դու տեսնում ես սա, եւ դա դարձնում է քո սերն ավելի զորեղ,
Սիրելու նրան ավելի շատ, ում շուտով պիտի կորցնես:

74

But be contented when that fell arrest
Without all bail shall carry me away,
My life hath in this line some interest,
Which for memorial still with thee shall stay.
When thou reviewest this, thou dost review
The very part was consecrate to thee:
The earth can have but earth, which is his due;
My spirit is thine, the better part of me.
So then thou hast but lost the dregs of life,
The prey of worms, my body being dead,
The coward conquest of a wretch's knife,
Too base of thee to be remembered:
 
The worth of that is that which it contains,
And that is this, and this with thee remains.

Բայց հանգի՛ստ եղիր, երբ այն դաժան ձերբակալությունը
Առանց գրավի ինձ կտանի այս աշխարհից հեռու.
Իմ կյանքն ունի այս տողերի մեջ մի հետք,
Որը կմնա քեզ հետ որպես հավերժ հիշատակ:
Երբ դու վերընթերցես սա, դու կտեսնես
Այն նվիրական մասը, որը նվիրված էր քեզ.
Հողը կարող է վերցնել միայն հողը, որն իրենն է,
Իսկ իմ հոգին քոնն է, եւ այն լավագույնն է իմ մեջ:
Ուրեմն դու կորցնում ես լոկ կյանքի մնացորդը,
Որդերի ավարը, մարմինը մահացած,
Անարժեք մի ավար դահճի դանակի տակ,
Չափազանց անարժեք, որպեսզի դու հիշես նրան:

Նրա ողջ արժեքը այն է, ինչ նա պարունակում էր իր մեջ,
Եվ դա այս տաղն է, որը մնում է քեզ հետ հավետ:

75

So are you to my thoughts as food to life,
Or as sweet seasoned showers are to the ground;
And for the peace of you I hold such strife
As 'twixt a miser and his wealth is found:
Now proud as an enjoyer, and anon
Doubting the filching age will steal his treasure;
Now counting best to be with you alone,
Then bettered that the world may see my pleasure:
Sometime all full with feasting on your sight,
And by and by clean starved for a look;
Possessing or pursuing no delight
Save what is had or must from you be took.
 
Thus do I pine and surfeit day by day,
Or gluttoning on all, or all away.

Դու իմ մտքերի համար այն ես, ինչ հացն է կյանքի համար,
Կամ ինչպես քաղցր անձրեւները չորացած հողին.
Եվ ես քո խաղաղության համար նույն կռիվն եմ մղում,
Ինչպես ժլատը՝ իր հարստության ու գանձերի համար:
Մերթ հպարտ եմ իմ վայելքով, մերթ կասկածամիտ,
Վախենալով, որ գող Ժամանակը կգողանա իմ գանձը.
Մերթ նախընտրում եմ լինել քեզ հետ մեն-մենակ,
Մերթ ցանկանում, որ աշխարհը տեսնի իմ երջանկությունը:
Մերթ հագեցած եմ քո տեսքի խնջույքով,
Մերթ սովամահ եմ լինում քո մի հայացքի կարոտից.
Չունենալով եւ չփնտրելով ոչ մի այլ հաճույք,
Բացի նրանից, ինչ դու ես տալիս կամ կարող ես տալ:

Այսպես ես ամեն օր կա՛մ կշտանում եմ, կա՛մ սովամահ լինում,
Կա՛մ ամեն ինչ ունեմ, կա՛մ զրկված եմ ամեն ինչից:

76

Why is my verse so barren of new pride?
So far from variation or quick change?
Why with the time do I not glance aside
To new-found methods and to compounds strange?
Why write I still all one, ever the same,
And keep invention in a noted weed,
That every word doth almost tell my name,
Showing their birth, and where they did proceed?
O know, sweet love, I always write of you,
And you and love are still my argument;
So all my best is dressing old words new,
Spending again what is already spent:
 
For as the sun is daily new and old,
So is my love still telling what is told.

Ինչո՞ւ իմ տաղը զուրկ է նոր զարդարանքներից,
Այդքան հեռու արագ փոփոխվող նորաձեւությունից.
Ինչո՞ւ ժամանակի հետ ես չեմ նայում կողմնակի,
Դեպի նոր մեթոդները եւ տարօրինակ հնարքները:
Ինչո՞ւ եմ ես գրում միշտ միեւնույն բանի մասին,
Եվ պահում իմ հայտնի ոճը հնամենի հագուստով,
Այնպես որ ամեն մի բառ գրեթե ասում է իմ անունը,
Ցույց տալով իր ծնունդը եւ այն վայրը, որտեղից եկել է:
Օ՜, իմացի՛ր, քաղցր իմ սեր, ես միշտ գրում եմ քո մասին,
Եվ դու ու սերն եք իմ միակ թեման մշտական.
Ուստի իմ ողջ արվեստը լոկ հին խոսքերը նորոգելն է,
Եվ արդեն ծախսվածը նորից ծախսելը սիրով:

Քանզի ինչպես արեւն է ամեն օր նոր ու հին,
Այդպես էլ իմ սերն է միշտ կրկնում այն, ինչ ասել է արդեն:

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,
Thy dial how thy precious minutes waste,
The vacant leaves thy mind's imprint will bear,
And of this book, this learning mayst thou taste:
The wrinkles which thy glass will truly show
Of mouthed graves will give thee memory;
Thou by the dial's shady stealth mayst know
Time's thievish progress to eternity;
Look what thy memory cannot contain
Commit to these waste blanks, and thou shalt find
Those children nursed, delivered from thy brain,
To take a new acquaintance of thy mind.
 
These offices, so oft as thou wilt look,
Shall profit thee, and much enrich thy book.

Քո հայելին ցույց կտա, թե ինչպես են խամրում քո գեղեցկությունները,
Քո արեւային ժամացույցը՝ քո թանկ րոպեների կորուստը.
Իսկ այս դատարկ էջերը կկրեն քո մտքերը,
Եվ այս գրքից դու կքաղես իմաստուն ուսուցում:
Այն կնճիռները, որոնք քո հայելին ճշմարտապես ցույց կտա,
Քեզ կհիշեցնեն բացված գերեզմանների մասին.
Իսկ ստվերի դանդաղ շարժումը ժամացույցի վրա
Ցույց կտա Ժամանակի գողունի ընթացքը դեպի հավերժություն:
Այն ամենը, ինչ քո հիշողությունը չի կարող պահել,
Հանձնի՛ր այս դատարկ թղթերին, եւ դու կտեսնես
Այն մտքերը, որոնք ծնվել են քո սեփական ուղեղում,
Նորից հանդիպելով քեզ՝ որպես նորածին զավակներ:

Այս զբաղմունքը, եթե հաճախ կատարես այն,
Մեծ օգուտ կբերի քեզ եւ կհարստացնի քո գիրքը:

78

So oft have I invoked thee for my Muse,
And found such fair assistance in my verse,
As every alien pen hath got my use,
And under thee their poesy disperse.
Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,
And heavy ignorance aloft to fly,
Have added feathers to the learned's wing
And given grace a double majesty.
Yet be most proud of that which I compile,
Whose influence is thine, and born of thee:
In others' works thou dost but mend the style,
And arts with thy sweet graces graced be;
 
But thou art all my art, and dost advance
As high as learning my rude ignorance.

Այնքան հաճախ եմ ես կանչել քեզ իբրեւ իմ Մուսա,
Եվ գտել այնպիսի գեղեցիկ օգնություն իմ տաղերում,
Որ ամեն մի օտար գրիչ սկսել է ընդօրինակել ինձ,
Եվ տարածել իր բանաստեղծությունները քո հովանու տակ:
Քո աչքերը, որոնք սովորեցրին համրին երգել բարձրաձայն,
Եվ ծանր տգիտությանը՝ թռչել վերեւներում,
Թեւեր են տվել իմաստունների փետուրներին,
Եվ կրկնակի շնորհ հաղորդել նրանց վսեմությանը:
Բայց եղի՛ր առավել հպարտ իմ տաղերով,
Որոնց ծնունդը քոնն է եւ քո ներշնչանքը.
Ուրիշների գործերում դու լոկ բարելավում ես նրանց ոճը,
Եվ արվեստը զարդարում քո չքնաղ շնորհով.

Բայց իմ ամբողջ արվեստը դո՛ւ ես միայն,
Եվ դու ես բարձրացնում իմ տգիտությունը մինչեւ գիտություն:

79

Whilst I alone did call upon thy aid,
My verse alone had all thy gentle grace,
But now my gracious numbers are decayed,
And my sick Muse doth give another place.
I grant (sweet love) thy lovely argument
Deserves the travail of a worthier pen,
Yet what of thee thy poet doth invent
He robs thee of, and pays it thee again:
He lends thee virtue, and he stole that word
From thy behaviour; beauty doth he give,
And found it in thy cheek; he can afford
No praise to thee but what in thee doth live.
 
Then thank him not for that which he doth say,
Since what he owes thee, thou thyself dost pay.

Քանի դեռ ես մենակ էի կանչում քո օգնությունը,
Իմ տաղերն ունեին քո ողջ գեղեցկությունը.
Բայց այժմ իմ քնքուշ տաղերը թուլանում են,
Եվ իմ հիվանդ Մուսան զիջում է իր տեղը ուրիշին:
Ես խոստովանում եմ, սիրելիս, որ քո արժանի թեման
Արժանի է ավելի հմուտ գրչի աշխատանքին.
Բայց այն ամենը, ինչ քո բանաստեղծը հորինում է քո մասին,
Նա գողանում է քեզնից եւ վերադարձնում քեզ նորից:
Նա քեզ տալիս է առաքինություն՝ գողանալով այն քո վարքից,
Նա քեզ տալիս է գեղեցկություն՝ գտնելով այն քո այտերին,
Եվ չի կարող տալ քեզ ոչ մի գովեստ,
Բացի այն կենդանի գովքից, որն ապրում է քո մեջ:

Ուրեմն մի՛ շնորհակալ եղիր նրան այն բանի համար, ինչ նա ասում է,
Քանզի այն, ինչ նա պարտք է տալիս քեզ, դու ինքդ ես վճարում:

80

O how I faint when I of you do write,
Knowing a better spirit doth use your name,
And in the praise thereof spends all his might,
To make me tongue-tied speaking of your fame.
But since your worth (wide as the Ocean is)
The humble as the proudest sail doth bear,
My saucy bark (inferior far to his)
On your broad main doth wilfully appear.
Your shallowest help will hold me up afloat,
Whilst he upon your soundless deep doth ride,
Or (being wracked) I am a worthless boat,
He of tall building and of goodly pride.
 
Then if he thrive and I be cast away,
The worst was this: my love was my decay.

Օ՜, որքա՜ն եմ ես թուլանում, երբ գրում եմ քո մասին,
Իմանալով, որ ավելի հզոր մի ոգի է գործածում քո անունը,
Եվ իր ողջ ուժն է գործադրում քո գովքը հյուսելիս,
Կաշկանդելով իմ լեզուն՝ քո մասին խոսելիս:
Բայց քանի որ քո արժանիքները նման են լայն օվկիանոսի,
Որը կրում է թե՛ հպարտ նավը, թե՛ խեղճ մակույկը,
Իմ համարձակ նավակը (չափազանց փոքր նրա նավի համեմատ)
Նույնպես համարձակվում է լողալ քո խոր ջրերում:
Քո ամենաչնչին օգնությունը կպահի ինձ ջրի երեսին,
Մինչդեռ նա սավառնում է քո անհուն անդունդների վրա.
Եվ եթե ես խորտակվեմ, ես անարժեք մի նավակ եմ միայն,
Մինչդեռ նա հպարտ կառույց է եւ մեծարժեք մի նավ:

Եվ եթե նա ծաղկի, իսկ ես կործանվեմ անհետ,
Իմ վատթարագույն վիճակն այն էր, որ իմ սերն էր իմ կործանումը:

81

Or shall I live your epitaph to make,
Or you survive when I in earth am rotten,
From hence your memory death cannot take,
Although in me each part will be forgotten.
Your name from hence immortal life shall have,
Though I (once gone) to all the world must die;
The earth can yield me but a common grave,
When you intombed in men's eyes shall lie:
Your monument shall be my gentle verse,
Which eyes not yet created shall o'er-read,
And tongues to be your being shall rehearse,
When all the breathers of this world are dead;
 
You still shall live (such virtue hath my pen)
Where breath most breathes, even in the mouths of men.

Կամ պիտի ապրեմ դեռ՝ քեզ շիրմագիր հորինեմ,
Կամ դու պիտի վերապրես, երբ որ լինեմ ես թաղված.
Այդպես՝ մահը չի ջնջի հիշատակդ անմոռաց,
Եթե իմ ողջ էությամբ մոռացության մատնըվեմ:
Քո անունն իմ երգերից անմահություն կքաղի,
Թե նույնիսկ մի անգամ մեռած լինեմ ես անհայտ.
Հողը ինձ լոկ կընծայի մի հողակույտ աննկատ,
Իսկ դու թաղված կլինես հայացքի տակ բոլորի:
Իմ սրտաբուխ երգերը քեզ կլինեն հուշարձան,
Դրանք պիտի ընթերցեն այն աչքերը չծնված,
Որոնք պիտի կրկնեն պատմությունդ փառապանծ,
Երբ մեր դարի սերունդը մեռած լինի հավիտյան:

Դու դեռ կապրես, քանի դեռ վերջին մարդը կշնչի,
(Ահա այդ է լավագույն արժանիքը իմ գրչի):

82

I grant thou wert not married to my Muse,
And therefore mayst without attaint o'erlook
The dedicated words which writers use
Of their fair subjects, blessing every book.
Thou art as fair in knowledge as in hue,
Finding thy worth a limit past my praise,
And therefore art inforced to seek anew
Some fresher stamp of the time-bettering days.
And do so, love; yet when they have devised
What strained touches rhetoric can lend,
Thou, truly fair, wert truly sympathised
In true plain words by the true-telling friend;
 
And their gross painting might be better used
Where cheeks need blood; in thee it is abused.

Գիտեմ, դու եւ իմ մուսան պսակված չեք իրար հետ,
Ուստի եւ դու կարող ես հայացք գցել ծաղրական
Քեզ նվիրված այն բոլոր ներբողներին սիրավետ,
Որոնք պոետն է ձոնում իր սիրելույն պատվական:
Դու խոհեմ ես միշտ այնքան, որքան պերճ ես ու գերող,
Եվ քեզ գովքիս սահմանից բարձր ես դասում ավելի.
Դու ձգտում ես, որ գտնես մի այնպիսի մեծ քերթող,
Որ լիարժեք ձիրքերդ ապագային վեր հանի:
Արա՛ այդպես. թող նրանք ոճեր փնտրեն բռնազբոս,
Որը բոլոր պերճախոս գրիչներն են կիրարկում,
Բայց քեզ անեղծ կտեսնես այն անպաճույճ խոսքերում,
Որոնք քեզ է նվիրում բարեկամդ ճշտախոս:

Ներկը պատշաճ կլիներ լոկ արնաքամ այտերին,
Մինչդեռ քո մեջ արյունը լիահորդ է տակավին:

83

I never saw that you did painting need,
And therefore to your fair no painting set;
I found (or thought I found) you did exceed
The barren tender of a poet's debt:
And therefore have I slept in your report,
That you yourself, being extant, well might show
How far a modern quill doth come too short,
Speaking of worth, what worth in you doth grow.
This silence for my sin you did impute,
Which shall be most my glory, being dumb,
For I impair not beauty, being mute,
When others would give life, and bring a tomb.
 
There lives more life in one of your fair eyes
Than both your poets can in praise devise.

Չեմ կարծել թե շպարի հարկ կա դեմքիդ կատարյալ,
Եվ անգույնը չի սազում գեղեցկությանդ անբիծ.
Ես կարծել եմ, սիրելիս, որ քո փառքը վեհափայլ
Գերազանց է պոետի ամեն մի ճոխ գովեստից:
Եվ ես ահա լռեցրի իմ մուսայի ձայնը սին,
Որ քեզ ցույց տամ, թե ինչպես մի նորելուկ բանաստեղծ
Այնքան անզոր գտնվեց բարբառելու քո մասին,
Արժանիքիդ մատուցել դրվատիքը իր անկեղծ:
Լռությունս դու իբրեւ մի ոճիր ես համարում,
Սակայն դա իմ մեծագույն փառքը միայն կլինի,
Քանի որ ես այլոց պես հմայքդ չեմ աղարտում
Եվ գերեզման պարգեւում շնորհներիդ գեղանի:

Այն կյանքը, որ կա միայն քո մի աչքում գրավիչ,
Անկարող են գովերգել երկու հզոր մեծ երգիչ:

84

Who is it that says most which can say more
Than this rich praise - that you alone are you,
In whose confine immured is the store
Which should example where your equal grew?
Lean penury within that pen doth dwell
That to his subject lends not some small glory,
But he that writes of you, if he can tell
That you are you, so dignifies his story:
Let him but copy what in you is writ,
Not making worse what nature made so clear,
And such a counterpart shall fame his wit,
Making his style admired every where.
 
You to your beauteous blessings add a curse,
Being fond of praise, which makes your praises worse.

Ո՞վ կարող է ավելի ճիշտ բան ասել քո մասին,
Քան այս շքեղ գովեստը, որ դու դո՛ւ ես, դո՛ւ միայն.
Այստեղ են լոկ թաքցվել այն գանձերը թանկագին,
Որ հմայքիդ համարժեք կլինեին աննման:
Խղճուկ է այն գրիչը, որն իր նյութին չի կարող
Ավելացնել մի նորույթ եւ մեծ փառքով պսակել.
Բայց ով անձդ անայլայլ կարողանա դրվատել,
Կազնվացնի իր խոսքը ճշմարտությամբ մեծարող:
Բավ կլինի արտագրել գրվածները քո մասին,
Եվ անարատ կպահի շնորհները բնության.
Փառք ու պատիվ կբերի իր շողշողուն մտքերին,
Հիացնելով ամենքին քո պատկերով իրական:

Բայց քո շքեղ ձիրքերին միայն անեծք է թափվում,
Եվ անարժան գովեստ է փառքիդ համար մատուցվում:

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,
While comments of your praise, richly compiled,
Reserve their character with golden quill
And precious phrase by all the Muses filed.
I think good thoughts, whilst other write good words,
And like unlettered clerk still cry 'Amen'
To every hymn that every spirit affords
In polished form of well-refined pen.
Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',
And to the most of praise add something more;
But that is in my thought, whose love to you
(Though words come hindmost) holds his rank before.
 
Then others for the breath of words respect,
Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

Իմ մուսան լուռ, խոհուն է. մինչդեռ ուրիշ պոետներ,
Մյուս բոլոր գերհզոր մուսաներից ներշնչված,
Կուտակում են ոսկետառ եւ պերճախոս քերթվածներ,
Քո մեծաշուք համբավի դրվատիքին նվիրված:
Իմ մեջ այնքան սրբազան, ազնիվ խոհեր են հառնում,
Մինչդեռ ուրիշ պոետներ գրում են նոր նուրբ ոճով,
Ես մի անուս դպրի պես նույնիսկ բառեր չեմ գտնում,
Ի պանծացումն սիրույդ՝ հազիվ «ամեն» գոչելով:
Երբ լսում եմ գովեստդ, ես ասում եմ՝ ճիշտ է այդ,
Եվ մի բան եմ ինձանից ավելացնում իմ մտքում,
Այնտեղ, որտեղ իմ սերը պահպանվում է անաղարտ,
Մնում է միշտ անսասան, ինչպիսին էր անցյալում:

Արդ՝ ուրիշին մեծարի՛ր խոսքի համար պերճախոս,
Իսկ ինձ՝ հանուն խոհերիս, թեեւ լեզուս է անխոս:

86

Was it the proud full sail of his great verse,
Bound for the prize of all-too-precious you,
That did my ripe thoughts in my brain inhearse,
Making their tomb the womb wherein they grew?
Was it his spirit, by spirits taught to write
Above a mortal pitch, that struck me dead?
No, neither he, nor his compeers by night
Giving him aid, my verse astonished.
He, nor that affable familiar ghost
Which nightly gulls him with intelligence,
As victors, of my silence cannot boast;
I was not sick of any fear from thence;
 
But when your countenance filled up his line,
Then lacked I matter, that infeebled mine.

Նրա երգի սրընթաց առագա՞ստը աներեր
Կարողացավ տիրանալ քո գանձերին սրբազան,
Իմ ուղեղի մեջ թաղեց վաղուց հասուն շա՜տ խոհեր,
Որոնց ծնած արգանդը արեց իբրեւ գերեզման:
Արդյոք նրա ոգի՞ն էր, որ սովորեցրեց քեզ գրել
Գերմարդկային աննման, հրաշալի քերթվածներ,
Արվեստների շողշողուն, անհաս բարձունքը հասնել,
Եվ դրանով հասցնել ինձ մահացու հարվածներ:
Օ՜, ո՛չ, ոչ նա, եւ ոչ էլ ուրվականն այդ ընտանի,
Որը նրան գիշերը ներշնչում է նենգ խոհեր,
Ինձ չեն մատնի լռության, իմ ձայնը չեն խլացնի,
Չեն պարծենա երբեւէ իբրեւ հզոր հաղթողներ:

Բայց երբ նրա՛ երգն ես դու քո ներշնչմամբ տոգորում,
Իմ երգերը նյութից զուրկ եւ անիմաստ են մնում:

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,
And like enough thou know'st thy estimate:
The charter of thy worth gives thee releasing;
My bonds in thee are all determinate.
For how do I hold thee but by thy granting,
And for that riches where is my deserving?
The cause of this fair gift in me is wanting,
And so my patent back again is swerving.
Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,
Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;
So thy great gift, upon misprision growing,
Comes home again, on better judgement making.
 
Thus have I had thee as a dream doth flatter,
In sleep a king, but waking no such matter.

Մնաս բարյավ, սիրելիս, քեզ չեմ կարող տիրանալ,
Դու ինքդ շատ լավ գիտես արժանիքդ թանկագին.
Մեր սրբազան դաշինքից դու ազատ ես հեռանալ,
Եվ իմ հանդեպ քո պարտքը հասել է իր վախճանին:
Ունե՞մ արդյոք իրավունք վայելելու լիուլի,
Քո ջերմ սերը անկաշառ, որը դու ես նվիրել,
Իմ մեջ ոչինչ չեմ գտնում շնորհներիդ արժանի,
Եվ իրավ ես ինձանից պարգեւներդ ետ խլել:
Դու սիրեցիր, սակայն ինձ լավ չիմացար երեւի,
Կամ թերեւս չիմացար արժանիքը քո անձի,
Սակայն այժմ ինձ արդեն ճանաչելով լիովին,
Արձակեցիր աներկբա քո վճիռը խելացի:

Դու ինձ էիր պատկանում երազի մեջ միմիայն,
Ուր ինձ արքա զգացի մինչ զարթոնքը վաղորդյան:

88

When thou shalt be disposed to set me light,
And place my merit in the eye of scorn,
Upon thy side against myself I'll fight,
And prove thee virtuous, though thou art forsworn:
With mine own weakness being best acquainted,
Upon thy part I can set down a story
Of faults concealed wherein I am attainted,
That thou in losing me shall win much glory;
And I by this will be a gainer too,
For, bending all my loving thoughts on thee,
The injuries that to myself I do,
Doing thee vantage, double vantage me.
 
Such is my love, to thee I so belong,
That for thy right myself will bear all wrong.

Երբ դու մի օր կհաճես արժանիքներն իմ ծաղրել,
Եվ ազատվել ինձանից, ինքս իմ դեմ կկռվեմ,
Կասեմ, որ դու եղել ես առաքինի ու վսեմ,
Թեեւ գիտեմ, թե քանի երդումներ ես դու խախտել:
Իմանալով սեփական իմ ամեն մի մոլություն,
Կհորինեմ քեզ համար ես այնպիսի մի ստույգ՝
Մինչեւ այժմ քողարկված սխալների պատմություն,
Որպեսզի ինձ կորցնելով, քեզ փառք գտնես մեծաշուք:
Այդ վճռով լրջախոհ պիտի շահեմ նաեւ ես,
Լոկ քեզ վրա լարելով իմ խոհերը սրտագին,
Այն զրկանքը, որ պիտի ես հասցնեմ իմ անձին,
Շահավետ է քեզ համար, իսկ ինձ համար՝ կրկնապես:

Իմ սերն ահա այդպես է. նվիրված եմ քեզ այնպես,
Ես չարիքներ եմ կրում, որ բարություն անեմ քեզ:

89

Say that thou didst forsake me for some fault,
And I will comment upon that offence;
Speak of my lameness, and I straight will halt,
Against thy reasons making no defence.
Thou canst not (love) disgrace me half so ill,
To set a form upon desired change,
As I'll myself disgrace, knowing thy will:
I will acquaintance strangle and look strange,
Be absent from thy walks, and in my tongue
Thy sweet beloved name no more shall dwell,
Lest I (too much profane) should do it wrong,
And haply of our old acquaintance tell.
 
For thee, against myself I'll vow debate,
For I must ne'er love him whom thou dost hate.

Ասա՛, որ ինձ լքում ես մեղքիս համար մի ծանր,
Եվ նախատինքն այդ պիտի մեկնաբանեմ անաչառ.
Կաղությունս հիշեցրո՛ւ, եւ կմնամ ես համր,
Ընդդեմ այդ լուրջ փաստարկման ես չեմ ասի գեթ մի բառ:
Սիրեկանս, դու ինձ հետ էլ ոչ մի կերպ չես կարող
Վարվել վատթար ավելի, որքան ինքս անձիս հետ.
Դու չես կարող ցույց տալ ինձ գեթ մի պատճառ լրջախոհ,
Թե այդ ինչպես պատահեց, որ փոխվեցիր իմ հանդեպ:
Քեզ քաջ ծանոթ, վերջ կտամ մեր կապերին հնօրյա,
Կձեւանամ մի օտար, որ քեզ բնավ տեսած չեմ.
Լեզուս գողտրիկ անունդ քաղցրորեն չի շշնջա,
Վախենալով, թե գուցե ես այն հանկարծ կաղարտեմ:

Հանուն սիրուդ ինքս ինձ պիտի լինեմ մեղադրող,
Քանզի ում որ ատում ես, նրան սիրել չեմ կարող:

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

Թե պետք է ինձ ատես, ատի՛ր հիմա, հիմա՛ հենց,
Երբ բոլորը միաբերան դարձել են ինձ դավադիր.
Եվ դու ելի՛ր ոխակալ, անգութ բախտին միացի՛ր,
Բայց մի՛ լինիր երբեւէ իբրեւ վերջին վիշտս մեծ:
Օ՜, եւ եթե ես փրկվեմ այս սոսկալի աղետից,
Մի՛ հարձակվիր ինձ վրա չարիքի հետ հաղթական,
Նենգ միտումով մի՛ թույլ տուր, որ գիշերը մրրկալից
Բերի անձրեւ ու կարկուտ եւ ավերմունք վաղորդյան:
Թե պետք է ինձ լքես, վերջին պահին մի՛ լքիր,
Որ չարիքը փոքրագույն չգոհացնի վրեժն իր.
Այդպես պիտի հասկանամ, որ հարվածը վերջնական,
Որը պիտի երկնի նոր մի տառապանք անսահման,

Պիտի լինի անկասկած քո կորուստը ողբալի,
Որը բոլոր վշտերից մեծագույնը կլինի:

91

Some glory in their birth, some in their skill,
Some in their wealth, some in their body's force,
Some in their garments, though new-fangled ill,
Some in their hawks and hounds, some in their horse;
And every humour hath his adjunct pleasure,
Wherein it finds a joy above the rest;
But these particulars are not my measure:
All these I better in one general best.
Thy love is better than high birth to me,
Richer that wealth, prouder than garments' cost,
Of more delight than hawks and horses be;
And having thee, of all men's pride I boast:
 
Wretched in this alone, that thou mayst take
All this away, and me most wretched make.

Մեկը տոհմիկ, մեծազարմ ծագումով է պարծենում,
Մեկը ոսկու քսակով, մեկը ձիրքով, տաղանդով,
Մեկը ուժով, մյուսը՝ ճոխ հագուստի ճարմանդով,
Իսկ ոմանց էլ շունը, ձին եւ բազեն է փառք բերում:
Չկա մեկը այնպիսի, որ հաճույքով իր ընտրած
Չճաշակի վայելչանք եւ չստանա գոհացում,
Բայց ես ունեմ մի վայելք, բոլորից էլ գերազանց,
Որը ամեն տեսակի հաճույքներ է ինձ բերում:
Քո ջերմ սերը ինձ համար բարձր է տոհմիկ ծագումից,
Թագավորի շողշողուն ոսկյա թագից պատվելի,
Նա ավելի շքեղ է շքեղագույն հագուստից,
Եվ բազեի որսից էլ ավելի է հաճելի:

Բայց ես նաեւ թշվառ եմ. շնորհներդ թե խլես,
Ինձ ամենից աղքատն ու ողորմելին դու կանես:

92

But do thy worst to steal thyself away,
For term of life thou art assured mine,
And life no longer than thy love will stay,
For it depends upon that love of thine.
Then need I not to fear the worst of wrongs,
When in the least of them my life hath end;
I see a better state to me belongs
Than that which on thy humour doth depend.
Thou canst not vex me with inconstant mind,
Since that my life on that revolt doth lie.
O what a happy title do I find,
Happy to have thy love, happy to die!
 
But what's so blessed-fair that fears no blot?
Thou mayst be false, and yet I know it not.

Արա ինչ որ կամենաս, որ դու փախչես ինձանից,
Բայց չի լինի այդ երբեք, գիտեմ, իմն ես հավիտյան.
Քո սիրո հետ է կապված իմ ողջ կյանքը տանջալից,
Եվ նրա հետ նա պիտի իրեն գտնի հանգրվան:
Տառապանքից մեծագույն ես բնավ չեմ վախենում,
Քանզի կյանքս կարող է փոքրագույնից վերջանալ.
Ես ավելի մի բարվոք եւ լավ վիճակ եմ տեսնում,
Քան եղել է վիճակս քմայքներից քո կախյալ:
Եվ քո դրժող մտքերը իմ սիրտը չեն վրդովի,
Երանություն ու փա՜ռք է հանուն սիրուդ վախճանվել,
Միայն թե իմ անունը եւ պատիվը չպղծվի,
Որ կարենամ ես անդող ու երջանիկ միշտ լինել:

Բայց կա՞ արդյոք մի վսեմ, որ արատից մնա զերծ,
Դու կարող ես ինձ դավել, բայց երեւալ միշտ անկեղծ:

93

So shall I live, supposing thou art true,
Like a deceived husband; so love's face
May still seem love to me, though altered new;
Thy looks with me, thy heart in other place:
For there can live no hatred in thine eye,
Therefore in that I cannot know thy change.
In many's looks, the false heart's history
Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,
But heaven in thy creation did decree
That in thy face sweet love should ever dwell;
What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,
Thy looks should nothing thence but sweetness tell.
 
How like Eve's apple doth thy beauty grow,
If thy sweet virtue answer not thy show!

Այսպես պիտի քեզ կարծեմ հավատարիմ ու անկեղծ,
Պիտի ապրեմ միամիտ, ինչպես խաբված ամուսին.
Սիրո միայն պատկերը մեզ թվում է սեր անեղծ,
Թեկուզ վրաս լոկ նայիր, թե սիրում ես ուրիշին:
Քո աչքերում չեմ տեսնում ատելություն նենգամիտ,
Այնտեղ չկա թշնամանք եւ դրժումներ հանցավոր,
Զի՞ որ հաճախ մեծ սրտի պատմությունը ճշմարիտ
Պարզում ենք խեղճ հայացքում, կնճիռներում անսովոր:
Սակայն ուժը երկնքի ուզեց կերտել քեզ այդպես,
Որ մտքերդ եւ հոգիդ թեկուզ ինչ էլ որ լինի,
Սիրո նման ժպտում է քո պատկերը գեղանի,
Իսկ հայացքդ բարի է, միայն ներող, քաղցր ու գեղ:

Եթե անմեղ քո հոգին չնմանվեր քո տեսքին,
Գեղդ նման կլիներ Եվայի այն չար խնձորին:

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,
That do not do the thing they most do show,
Who, moving others, are themselves as stone,
Unmoved, cold, and to temptation slow -
They rightly do inherit heaven's graces,
And husband nature's riches from expense;
They are the lords and owners of their faces,
Others but stewards of their excellence.
The summer's flow'r is to the summer sweet,
Though to itself it only live and die,
But if that flow'r with base infection meet,
The basest weed outbraves his dignity:
 
For sweetest things turn sourest by their deeds;
Lilies that fester smell far worse than weeds.

Ով չարիքներ գործելու իրավունք եւ ուժ ունի,
Սակայն կյանքում երբեք չի գործում գեթ մի չարիք,
Ով գրգռում է այլոց խորհուրդներով իր դժնի,
Բայց մնում է ինչպես ժայռ պաղ, անտարբեր, անառիկ,
Նա երկնային ձիրքերն է օրինավոր ժառանգում
Եվ խնայում ինչքերը եւ գանձերը բնության.
Նա սեփական իր անձի միակ տերն է համարվում,
Մինչդեռ նրան՝ ուրիշը վերակացու է միայն:
Ամռան քնքուշ ծաղիկը մի բուրմունք է ամառվան,
Թեեւ նա ինքն իրեն է կյանքի կոչում ու մեռնում,
Սակայն երբ որ թոշնում է այդ ծաղիկը աննման,
Ամենից վատ եղինջը նրա արժեքն է գդում:

Չարաշահված քաղցրը չունի իր համն հաճելի,
Նեխված վարդը տատասկից գարշահոտ է ավելի:

95

How sweet and lovely dost thou make the shame
Which, like a canker in the fragrant rose,
Doth spot the beauty of thy budding name!
O in what sweets dost thou thy sins inclose!
That tongue that tells the story of thy days
(Making lascivious comments on thy sport)
Cannot dispraise, but in a kind of praise,
Naming thy name, blesses an ill report.
O what a mansion have those vices got
Which for their habitation chose out thee,
Where beauty's veil doth cover every blot,
And all things turns to fair that eyes can see!
 
Take heed (dear heart) of this large privilege:
The hardest knife ill used doth lose its edge.

Ի՜նչ թովչանք ու դյութանք ես ամոթանքիդ մատուցում,
Որ վարդի մեջ բույն դրած որդի նման գարշելի
Ծաղկափթիթ քո անվան գեղեցկությունն ես պղծում.
Օ՜, ի՜նչ բույրով ես օծում քո մեղքերը նողկալի:
Այն լեզուն, որ պատմում է արկածներդ սիրային
Եվ լայնորեն մեկնում է զվարճանքը տայտանքիդ,
Գովասանքով է փոխում պարսավանքը հանրային,
Եվ փառապանծ շուք տալիս անվանդ եւ համբավիդ:
Օ՜, ինչպիսի հոյակապ, շքեղազարդ պալատում
Դու օթեւան ընտրեցիր քո ամեն մի հանցանքին,
Քողարկում ես մեղքերդ գեղեցկությամբ արտաքին
Եվ քեզ տեսնող աչքերին դու շեղում ես ու դյութում:

Շնորհներդ, սիրելիս, մի՛ շռայլիր անխնա,
Վատ խնամված դաշույնը ժանգից պիտի բթանա:

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,
Some say thy grace is youth and gentle sport;
Both grace and faults are loved of more and less:
Thou mak'st faults graces that to thee resort.
As on a finger of a throned queen
The basest jewel will be well esteemed,
So are those errors that in thee are seen
To truths translated, and for true things deemed.
How many lambs might the stern wolf betray,
If like a lamb he could his looks translate!
How many gazers mightst thou lead away,
If thou wouldst use the strength of all thy state!
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

Ոմանք՝ մեղքդ հմայքիդ ցոփությանն են վերագրում,
Իսկ ոմանք էլ տարիքիդ՝ ծաղկափթիթ, դեռատի,
Սակայն շնորհ թե արատ զարդերն են քո ճակատի,
Եվ մեղքերից քեզ համար հրապույր ես ստեղծում:
Կեղծ գոհարը մատանու, որ թագուհին է կրում,
Համարվում է իսկական եւ թանկարժեք ավելի.
Ճիշտ այդպես էլ ամեն մի քո արատը ատելի
Առաքինի է դիտվում եւ գովելի հռչակվում:
Որքա՜ն անմեղ գառնուկներ անգութ գայլը կտաներ,
Եթե գառան մորթու մեջ նա ժպտըվել կարենար,
Որքա՜ն սրտեր քեզ պաշտող կարող էիր դու շեղել,
Եթե դյութիչ հմայքդ գործադրեիր չարաչար:

Օ՜, բայց այդպես մի՛ անի, քեզ այնպես եմ ես սիրում,
Որ քո բարի համբավը քեզ հետ ինձ է պատկանում:

97

How like a winter hath my absence been
From thee, the pleasure of the fleeting year!
What freezings have I felt, what dark days seen!
What old December's bareness every where!
And yet this time removed was summer's time,
The teeming autumn big with rich increase,
Bearing the wanton burthen of the prime,
Like widowed wombs after their lords' decease:
Yet this abundant issue seem'd to me
But hope of orphans, and unfathered fruit,
For summer and his pleasures wait on thee,
And thou away, the very birds are mute;
 
Or if they sing, 'tis with so dull a cheer
That leaves look pale, dreading the winter's near.

Ի՜նչ ձմեռ էր ինձ համար, երբ ինձանից հեռացար,
Ո՜վ փախստյան ոլորտի երանավետ ցնծություն,
Ի՜նչ սառնություն զգացի, որքան ցուրտ էր ու խավար,
Ամենուրեք իշխում էր դեկտեմբերը գորշավուն:
Բայց դա ամռան վերջին էր, ուրեմն եւ այն պահին,
Երբ աշունը ճոխ հունձքի խոստումներով փարթամած,
Գարնանային վաղ սիրո առհավատչյան փարփայած,
Կրում էր իր կրծքի մեջ, ինչպես հղի խեղճ այրին:
Բայց ցնծագին այդ պահի ընտանիքում լիառատ
Մի որբացած ու թշվառ սերունդ էի ես տեսնում.
Քանզի դու ես ամառը սխրալի ու գեղազարդ,
Եվ առանց քեզ, մինչեւիսկ թռչունները չեն երգում:

Իսկ թե երգեն, տերեւներն ահից պիտի սփրթնեն,
Կարծելով թե ցրտաշունչ ձմեռը մոտ է արդեն:

98

From you have I been absent in the spring,
When proud-pied April (dressed in all his trim)
Hath put a spirit of youth in every thing,
That heavy Saturn laughed and leapt with him.
Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell
Of different flowers in odour and in hue,
Could make me any summer's story tell,
Or from their proud lap pluck them where they grew:
Nor did I wonder at the lily's white,
Nor praise the deep vermilion in the rose;
They were but sweet, but figures of delight,
Drawn after you, you pattern of all those.
 
Yet seemed it winter still, and, you away,
As with your shadow I with these did play.

Ես քեզանից հեռացա գարնան շքեղ այն պահին,
Երբ ապրիլը պճնված իր տոնական զգեստով
Մի այնպիսի խնդանքով թարմացնում էր ամենքին,
Որ նրա հետ Սատուրնը կայտառում էր հրճվանքով:
Բայց ո՛չ թռչնոց երգերը այնքան զնգուն ու հպարտ,
Ո՛չ ծաղիկներն երփներանգ, անուշաբույր ու դողդոջուն,
Չկարեցան պատմել տալ ինձ ամառվա մի հեքիաթ,
Կամ պճնամոլ մի կրծքից քաղել թեկուզ մի ծաղիկ:
Չէին դյութում իմ սիրտը ո՛չ շուշաններն սպիտակ,
Ո՛չ էլ հմայքն ու փայլը բոսորագույն վարդերի.
Դրանք միայն սիրեցի որպես ձեւեր բերկրալի
Գծագրված հիասքանչ քո պատկերին հանդունակ:

Երբ չկայիր դու ինձ հետ, ինձ ձմռան մեջ կարծեցի,
Եվ ծաղկանց հետ որպես քո ստվերի հետ խաղացի:

99

The forward violet thus did I chide:
'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,
If not from my love's breath? The purple pride
Which on thy soft cheek for complexion dwells
In my love's veins thou hast too grossly dyed.
The lily I condemned for thy hand,
And buds of marjoram had stol'n thy hair;
The roses fearfully on thorns did stand,
One blushing shame, another white despair;
A third, nor red nor white, had stol'n of both,
And to his robb'ry had annexed thy breath,
But for his theft in pride of all his growth
A vengeful canker eat him up to death.
 
More flowers I noted, yet I none could see
But sweet or colour it had stol'n from thee.

Մանուշակին դեռահաս կշտամբեցի ես այսպես.
Անուշիկ գող, որտեղի՞ց քո գույները գողացար,
Որտեղի՞ց բույրդ խլեցիր եւ թովիչ ու պերճ դարձար,
Թե ոչ՝ շնչից սիրելույս եւ այտերից գեղատես:
Ճերմակ գույնը ձեռքերիդ, ասի, շուշանն է խլել,
Քո վարսերից ես տեսա խնկածաղկի կոկոնում.
Փշագնդով երկու վարդ ցցվել էին ու դողում:
Մեկն ամոթից կարմրել էր, մյուսն՝ ահից գունատվել:
Ոչ սպիտակ, ոչ կարմիր մի աննման վարդ ուրիշ՝
Գույներիդ հետ խլել էր նաեւ շունչդ քաղցրաբույր,
Սակայն մի որդ անիծյալ, նրան իբրեւ խիստ պատիժ,
Կրծում էր ու փչացնում նրա կոկոնը մաքուր:

Ես շատ ուրիշ ծաղիկներ նկատեցի իմ շուրջը,
Եվ բոլորն էլ խլում են քո գույները կամ շունչը:

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long
To speak of that which gives thee all thy might?
Spend'st thou thy fury on some worthless song,
Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?
Return, forgetful Muse, and straight redeem
In gentle numbers time so idly spent;
Sing to the ear that doth thy lays esteem
And gives thy pen both skill and argument.
Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,
If Time have any wrinkle graven there;
If any, be a satire to decay,
And make Time's spoils despised every where.
 
Give my love fame faster than Time wastes life;
So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

Ո՞ւր ես, մոլար իմ մուսա, որ չես հիշում դու երբեք
Քեզ անսպառ ոգեշունչ հզորություն տվողին,
Քո կորովը վատնում ես երգի վրա անարժեք,
Գովերգում ես անարժան ու սինլքոր անձերի՞ն:
Վերադարձիր, ո՛վ մուսա, եւ քաղցրալուր մի հանգով
Պարապ ձգված ժամերը դու դարմանիր շուտափույթ.
Երգիր նրա ականջին, ով հարգում է երգը քո,
Եվ տալիս է քո գրչին հմտություն ու առատ նյութ:
Ելի՛ր, համա՛ռ իմ մուսա, եւ եթե իմ պաշտելի
Սիրեկանի ճակատին տեսնես թեկուզ մի կնճիռ,
Քայքայումը եւ մահը ամենուրեք դու ծաղրիր,
Արհամարհիր եւ ատիր կողոպուտը դարերի:

Բարեկամիս տուր մի փառք շտապ ու վաղ ավելի,
Քան ժամանակն իր սրով նրա կյանքը կխլի:

101

O truant Muse, what shall be thy amends
For thy neglect of truth in beauty dyed?
Both truth and beauty on my love depends;
So dost thou too, and therein dignified.
Make answer, Muse: wilt thou not haply say,
'Truth needs no colour with his colour fixed,
Beauty no pencil, beauty's truth to lay;
But best is best, if never intermixed'?
Because he needs no praise, wilt thou be dumb?
Excuse not silence so, for't lies in thee
To make him much outlive a gilded tomb,
And to be praised of ages yet to be.
 
Then do thy office, Muse; I teach thee how
To make him seem long hence as he shows now.

Ո՜վ թափառիկ իմ մուսա, ինչո՞ւ համար մոռացար
Ճշմարտությունը գովել գեղեցկությամբ զարդարուն,
Ճշմարիտն ու հմայքը սիրածիս են պատկանում,
Եվ դու նրան երգելով պիտի ապրես դարեդար:
Պատասխանիր, ո՛վ մուսա, բայց մի՛ ասա, թե այն, ինչ
Ճշմարիտ է բացարձակ՝ կարիք չունի գույների,
Թե կարոտ չէ մի վրձնի գեղեցիկը հմայիչ,
Թե ազնիվը եւ բարին պետք է անխառն միշտ լինի:
Մի՞թե լուռ ես, թե նրան բնավ պետք չեն գովեստներ,
Մի՛ հանդգնիր չքմեղել լռությունդ անողորմ,
Պարտավոր ես դու նրան հյուսել անմահ ներբողներ,
Որ նա ապրի առհավետ ոսկյա շիրմից իր այն կողմ:

Արդ, հավերժիր դու նրան, հանձնիր գալիք դարերին
Այնպես, ինչպես նա այսօր երեւում է աշխարհին:

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;
I love not less, though less the show appear:
That love is merchandised whose rich esteeming
The owner's tongue doth publish every where.
Our love was new, and then but in the spring,
When I was wont to greet it with my lays,
As Philomel in summer's front doth sing,
And stops his pipe in growth of riper days:
Not that the summer is less pleasant now
Than when her mournful hymns did hush the night,
But that wild music burthens every bough,
And sweets grown common lose their dear delight.
 
Therefore like her, I sometime hold my tongue,
Because I would not dull you with my song.

Ես սիրում եմ ավելի ուժգին, խանդոտ եւ թաքուն,
Թեեւ գուցե արտաքուստ սերս թվում է տկար.
Ով բարձրաձայն իր սերն է ամենուրեք գովերգում,
Զգացմունքն է իբրեւ իր նա վաճառում հեշտաբար:
Մեր սերը նոր էր դեռ գարնանային օրերին,
Ողջունեցի քեզ, ինչպես այն սոխակը դայլայլող,
Որը անուշ երգում է գարունքի հետ արթնացող,
Բայց սրինգն է լռեցնում ամառային օրերին:
Եվ դա ոչ այն պատճառով, որ ամառը հրավառ
Գեղեցկությամբ ու բույրով գարնան նման չի փայլում,
Այլ նվագը հոգեճույզ, երբ հնչում է անդադար,
Սովորական է դառնում եւ հմայքը կորցընում:

Ես լռում եմ մերթընդմերթ, ինչպես սոխակ կամ արտույտ,
Վախենալով, թե երգով կպատճառեմ քեզ ձանձրույթ:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,
That, having such a scope to show her pride,
The argument all bare is of more worth
Than when it hath my added praise beside.
О blame me not if I no more can write!
Look in your glass, and there appears a face
That overgoes my blunt invention quite,
Dulling my lines, and doing me disgrace.
Were it not sinful then, striving to mend,
To mar the subject that before was well?
For to no other pass my verses tend
Than of your graces and your gifts to tell;
 
And more, much more than in my verse can sit,
Your own glass shows you, when you look in it.

Ավա՜ղ, թշվառ իմ մուսան եւ ոչ մի բառ չի գտնում,
Որ անայլայլ վեր հանի փառքը նրա վեհության.
Ավելի շատ իմ նյութը մերկությամբ է շողշողում,
Առանց, անշուշտ, իմ ամուլ գովասանքի հավելման:
Մի՛ նախատիր ինձ իզուր, որ չեմ գրի էլ երբեք,
Հայելու մեջ դու նայիր գեղեցկափայլ քո դեմքին,
Նա կփշրի գրական իմ գյուտերը անարժեք,
Եվ կմատնի ինձ միայն ամոթանքին, շփոթին:
Մի՞թե ծանր ոճիր չէ, թե ապարդյուն ճիգերով
Աղավաղեմ մի այնքան շնորհալի պերճություն,
Նսեմացնեմ ես նրան անբնական գույներով,
Երբ ուզում եմ ես ցույց տալ քո ձիրքերը շողշողուն:

Հայելու դեմ կանգնելով, եթե դու քեզ բաղդատես,
Իմ տողերը դու միայն ոչնչություն կանվանես:

104

To me, fair friend, you never can be old,
For as you were when first your eye I eyed,
Such seems your beauty still. Three winters cold
Have from the forests shook three summers' pride,
Three beauteous springs to yellow autumn turned
In process of the seasons have I seen,
Three April perfumes in three hot Junes burned,
Since first I saw you fresh which yet are green.
Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,
Steal from his figure, and no pace perceived;
So your sweet hue, which methinks still doth stand,
Hath motion, and mine eye may be deceived;
 
For fear of which, hear this, thou age unbred:
Ere you were born was beauty's summer dead.

Դու չես թոշնել, բարեկամ, դեռ չքնաղ ես ու անբիծ,
Ինչպես էիր առաջին մեր հանդիպման ժամանակ.
Երեք դաժան ձմռան ցուրտն ու բուքը դժնդակ
Դաշտ ու անտառ զրկեցին երեք ամռան պերճանքից:
Երեք չքնաղ գարուններ փոխարկվեցին մերկ աշնան,
Այն օրվանից, երբ տեսա քեզ առույգ ու պատանի.
Երեք հունիս այրեցին բույրը երեք ապրիլի,
Իսկ դու, ինչպես նախկինում, թարմագեղ ես դեռ այնքան:
Բայց հմայքը նման է ժամացույցի սլաքին,
Որ թեքվում է գաղտնորեն եւ անշարժ է միշտ թվում.
Տարիների հետքերը չեմ նկատում քո դեմքին,
Թեեւ դու էլ մաշվում ես եւ աննկատ փոփոխվում:

Արդ, իմացիր, թե որքան պերճ ամառներ բուրավետ,
Մինչ ծննդյան քո ժամը մահացել են առհավետ:

105

Let not my love be call'd idolatry,
Nor my beloved as an idol show,
Since all alike my songs and praises be
To one, of one, still such, and ever so.
Kind is my love to-day, to-morrow kind,
Still constant in a wondrous excellence;
Therefore my verse, to constancy confined,
One thing expressing, leaves out difference.
'Fair, kind and true' is all my argument,
'Fair, kind, and true', varying to other words,
And in this change is my invention spent,
Three themes in one, which wondrous scope affords.
 
'Fair, kind, and true' have often lived alone,
Which three till now never kept seat in one.

Օ՜, իմ սերը մի՛ կոչեք կռապաշտի ցնոր սեր,
Եվ ոչ էլ կուռք անվանեք բարեկամին իմ անդին.
Իմ հոգեբուխ երգերը՝ զեղուն սիրով կաթոգին
Պիտի նրան, լոկ նրան փառաբանեն ձիգ դարեր:
Գեղեցիկ է նա այսօր, հրապուրիչ, վեհապանծ,
Եվ պետք է որ նա վաղն էլ մնա այդպես անսայթաք,
Եվ տաղերս նրա ջերմ, անկեղծ սիրուն նվիրված,
Նորույթները զանցառած՝ ընտրում են միշտ լոկ մի նյութ:
«Հմայք, բարություն, մաքրություն», ահա նյութս բովանդակ,
«Հմայք, բարություն, մաքրություն», ահա բառերն իմ տարբեր,
Որ դարձել են իմ գրչին իբրեւ միակ փոփոխակ,
Ուր վատնում եմ մտքերս՝ այլ նյութերին անտարբեր:

Երրորդությունն այս հրաշք երկար ապրեց առանձին,
Բայց ի վերջո խտացավ ձիրքերի մեջ մի անձի:

106

When in the chronicle of wasted time
I see descriptions of the fairest Wights,
And beauty making beautiful old rhyme
In praise of ladies dead and lovely knights,
Then in the blazon of sweet beauty's best,
Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,
I see their antique pen would have expressed
Even such a beauty as you master now.
So all their praises are but prophecies
Of this our time, all you prefiguring,
And, for they looked but with divining eyes
They had not skill enough your worth to sing:
 
For we, which now behold these present days,
Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

Երբ հեռավոր անցյալի մագաղաթներն եմ թերթում,
Ուր ձոնված են անպաճույճ գովասանքներ փառապանծ
Չքնաղ կանանց, եւ խիզախ ասպետներին մեծարված,
Որոնք վաղուց գտել են հավերժ հանգիստ շիրիմում,
Ուր վարպետներն անցյալի քանդակել են աչքերի,
Ձեռքի, ոտքի, շուրթերի անմահ գլուխ-գործոցներ,
Ես զգում եմ, որ նրանք փորձ են արել վեր հանել
Քո այսօրվա հիասքանչ գեղեցկությունն անթերի:
Նրանք հեռու անցյալից իրենց վսեմ ձոներով
Կռահել են մեր ներկան եւ քեզ հազիվ պատկերել,
Քանի որ քեզ նայելով լոկ գուշակի աչքերով,
Չէին կարող ավելի պատշաճ գովեստ մատուցել:

Իսկ մենք, կանգնած քո դիմաց, աչքեր ունենք, որ դյութվենք,
Եվ մնում ենք պապանձված, լեզու չունենք, որ գովենք:

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul
Of the wide world, dreaming on things to come,
Can yet the lease of my true love control,
Supposed as forfeit to a confined doom.
The mortal moon hath her eclipse endured
And the sad augurs mock their own presage,
Incertainties now crown themselves assured,
And peace proclaims olives of endless age.
Now with the drops of this most balmy time
My love looks fresh, and Death to me subscribes,
Since spite of him I'll live in this poor rhyme,
While he insults o'er dull and speechless tribes.
 
And thou in this shalt find thy monument,
When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

Ո՛չ սեփական երկյուղս, ոչ մարգարե ոգին այն,
Որ քննում է ապառնին անծայրածիր աշխարհի,
Չեն որոշի, թե սերս որքան պիտի դեռ ապրի,
Ում մինչեւիսկ կարծել են, թե մեռած է հավիտյան:
Մահկանացու լուսինը շիջման ժամն իր վերապրեց,
Եվ գուշակներն արդեն իսկ իրենց բախտն են ծաղրում,
Կասկածանքը վերջապես ստուգությամբ պսակվեց,
Եվ ձիթենին է արդեն խաղաղություն մեզ բերում:
Ես հար անմահ կմնամ իմ երգերում պանծալի,
Չի սպառնա ինձ երբեք մահվան սուրը չարաշուք.
Մահը պիտի անբարբառ, բութ ցեղերին կործանի,
Բայց դու, երգս կստանաս իբրեւ կոթող վեհաշուք,

Երբ խորտակվեն արքաներն իշխանությամբ միանձնյա,
Սաղավարտները նրանց եւ շիրիմներն պղնձյա:

108

What's in the brain that ink may character
Which hath not figured to thee my true spirit?
What's new to speak, what new to register,
That may express my love, or thy dear merit?
Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,
I must, each day say o'er the very same,
Counting no old thing old, thou mine, I thine,
Even as when first I hallowed thy fair name.
So that eternal love in love's fresh case
Weighs not the dust and injury of age,
Nor gives to necessary wrinkles place,
But makes antiquity for aye his page,
 
Finding the first conceit of love there bred,
Where time and outward form would show it dead.

Կա՞ մարդկային ուղեղում գեթ այնպիսի մի պատկեր,
Որ իմ սիրտն ու թանաքը գծագրած չլինեն.
Մնա՞ց արդյոք ասելու քեզ այնպիսի նոր բաներ,
Որ քո այնքան թանկագին շնորհները վեր հանվեն:
Ո՛չ, սիրելի իմ մանուկ, նման մեր հին աղոթքին,
Իբրեւ նորույթ կրկնում եմ այս հնոտիքն ամեն օր,
Թե դու իմն ես, ես՝ քոնը, հանց այն օրը առաջին,
Երբ որպես սուրբ պաշտեցի քո անունը փառավոր:
Եվ մեր սերը, որ պահվեց պատանության բսկիծում,
Կնճիռներից ու փոշուց կմնա զերծ ու շքեղ.
Ծերությանը նա իրեն մանկլավիկ է դարձնում
Եվ առաջին ծնունդն իր գտնելու է նա այնտեղ,

Ուր ժամանակն, ինչպես եւ խորշոմները ժանտատես,
Պիտի ասեն, թե սերը մահացած է մշտապես:

109

O, never say that I was false of heart,
Though absence seem'd my flame to qualify.
As easy might I from myself depart
As from my soul, which in thy breast doth lie:
That is my home of love: if I have ranged,
Like him that travels I return again,
Just to the time, not with the time exchanged,
So that myself bring water for my stain.
Never believe, though in my nature reign'd
All frailties that besiege all kinds of blood,
That it could so preposterously be stain'd,
To leave for nothing all thy sum of good;
 
For nothing this wide universe I call,
Save thou, my rose; in it thou art my all.

Օ՜, մի՛ ասա, թե սիրտս անազնիվ է գտնըված,
Անջատումները թեեւ քեզ կասկած են ներշնչում.
Ինձ համար շատ դյուրին է լինել ինձնից բաժանված,
Քան հեռանալ իմ հոգուց, որ հանգչում է քո կրծքում,
Որը անբավ իմ սիրո օթեւանն է թանկագին,
Եվ եթե ես զերթ ճամփորդ հեռուներն եմ թափառում,
Միշտ անվրեպ, ճիշտ ժամին, վերադառնում եմ կրկին,
Եվ արատս լվացող ջուրը ինձ հետ միշտ բերում:
Եվ չնայած մարմնեղեն էությունս բովանդակ
Պիղծ մեղքերի ենթակա մի ճիվաղի նմանվի,
Մի՛ հավատա, թե այնչափ նա երբեւէ աղարտվի,
Որ օթեւան չգտնի քո հարազատ հարկի տակ:

Որովհետեւ այս արձակ, այս անեզր աշխարհում,
Բացի քեզնից, ո՛վ իմ վարդ, ուրիշ ոչինչ չեմ տեսնում:

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,
And made myself a motley to the view,
Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,
Made old offences of affections new.
Most true it is that I have looked on truth
Askance and strangely; but, by all above,
These blenches gave my heart another youth,
And worse essays proved thee my best of love.
Now all is done, have what shall have no end:
Mine appetite I never more will grind
On newer proof, to try an older friend,
A god in love, to whom I am confined.
 
Then give me welcome, next my heaven the best,
Even to thy pure and most most loving breast.

Ավա՜ղ, ճիշտ է, ամեն տեղ թափառեցի ես գաղտնի,
Իբրեւ ժպտյալ խեղկատակ երեւալով ամենքին.
Այնքան էժան ծախեցի ամեն մի բան թանկագին,
Եվ նոր սիրով փոխեցի թշնամանքը երբեմնի:
Ճիշտ է, որ ես ճշմարտին նայեցի շեղ աչքերով,
Բայց ամեն մի սայթաքում եւ փորձերը հոռեգույն
Պարգեւեցին իմ սրտին ջահելության նոր ավյուն,
Եվ հին սիրո մեծ ուժը վկայեցին դրանով:
Վե՛րջ ամենին, այսուհետ դառնում եմ քեզ հպատակ,
Կույր կրքերն իմ երբեք էլ չեմ փորձի ես սրել,
Որ քո հոգուն խռոված նոր փորձություն չբերեմ,
Եվ քեզ, իբրեւ աստծուս հանձնվում եմ ես համակ:

Արդ, սիրելիս, ժպտադեմ դու ինձ նորից ընդունիր,
Եվ քո անբիծ ու քնքուշ կրծքի վրա մեղմ շոյիր:

111

O for my sake do you with Fortune chide,
The guilty goddess of my harmful deeds,
That did not better for my life provide
Than public means which public manners breeds.
Thence comes it that my name receives a brand,
And almost thence my nature is subdued
To what it works in, like the dyer's hand:
Pity me then, and wish I were renewed,
Whilst like a willing patient I will drink
Potions of eisel 'gainst my strong infection;
No bitterness that I will bitter think,
Nor double penance to correct correction.
 
Pity me then, dear friend, and I assure ye
Even that your pity is enough to cure me.

Ի նշան այն սիրո, որ իմ հանդեպ դու ունես,
Հանդիմանիր մեղքերիս աստվածուհուն հանցապարտ,
Ով դարձրեց ինձ դժբախտ, թափառական մի աղքատ,
Որ հանրության քմայքից ողորմություն հայցեմ ես:
Ահա ինչու անունս, ներկարարի ձեռքի պես,
Միշտ կրում է խարանը իմ նզովյալ արհեստի,
Արդ, ինձ խղճա՛, սիրելիս, բարեմաղթիր ինձ այնպես,
Որ կարենամ լիովին վերափոխվել վերստին:
Ես մոլախինդ կխմեմ իբրեւ հլու մահապարտ,
Եվ դառնահամ ոչ մի բան չեմ համարի որպես թույն,
Հոժարակամ կընդունեմ պատիժները խստագույն,
Եթե նրանք կամոքեն սիրտս տկար ու հիվանդ:

Ա՜հ, ուրեմն ինձ գթա՛, իմ բարեկամ սիրելի,
Ինձ կփրկի միայն քո կարեկցանքը սիրալիր:

112

Your love and pity doth th'impression fill
Which vulgar scandal stamped upon my brow,
For what care I who calls me well or ill,
So you o'er-green my bad, my good allow?
You are my All the world, and I must strive
To know my shames and praises from your tongue;
None else to me, nor I to none alive,
That my steel'd sense or changes right or wrong.
In so profound Abysm I throw all care
Of others' voices, that my Adder's sense
To critic and to flatterer stopped are.
Mark how with my neglect I do dispense:
 
You are so strongly in my purpose bred
That all the world besides me thinks th'are dead.

Քո կարեկցանքն ու սերը այն պիղծ խարանն են ջնջում,
Որը ճակատիս դրոշմեց զրպարտանքը զռհիկ.
Փույթ չէ բնավ, բարեկամ, թե ինչ կասեն ինձ մարդիկ,
Երբ իմ հոռին կոծկում ես, լավ կողմերս՝ դրվատում:
Ամոթանքն ու գովեստն իմ եւ քո միտքը արբանյակ
Պիտի ջանամ իմանալ միմիայն քո շուրթերից,
Քանզի չունեմ ես ուրիշ մի բարեկամ սրտակից,
Որն ուղղի կամ ծռի զգացմունքս պողպատյա:
Ողջ հոգսերն ու աղմուկը, բամբասանքը ուրիշի,
Ես նողկանքով մի խորին անդունդի մեջ եմ նետում,
Որ էլ երբեք չլսեմ շողոքորթանքը սնոտի,
Քծնանքներից կեղծավոր այլեւս չեմ ազդըվում:

Այնքան խորն ես դու մեխված իմ սրտում ու խոհերում,
Որ թվում է քեզնից դուրս ոչինչ չկա աշխարհում:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,
And that which governs me to go about
Doth part his function, and is partly blind,
Seems seeing, but effectually is out;
For it no form delivers to the heart
Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:
Of his quick objects hath the mind no part;
Nor his own vision holds what it doth catch:
For if it see the rud'st or gentlest sight,
The most sweet favour or deformed'st creature,
The mountain, or the sea, the day, or. night,
The crow, or dove, it shapes them to your feature.
 
Incapable of more, replete with you,
My most true mind thus maketh mine eye untrue.

Մեր անջատման իսկ պահից, աչքս մնաց իմ սրտում,
Եվ գրեթե քայլում եմ լիակատար կուրացած.
Նրան այնպես է թվում, թե տեսնում է գերազանց,
Իրականում ոչ մի բան առաջվա պես չի տեսնում:
Քանի որ նա իմ հոգուն այլեւս չի հաղորդում
Ծաղիկների ու թռչնոց պատկերները գեղանի,
Աչքիս օտար են մնում այդ ամենը կենդանի,
Ընկալածին անտարբեր, նա ոչ մի բան չի տեսնում:
Այլանդակը ամենի, կամ չքնաղը կախարդիչ՝
Լեռ, ծով, ցերեկ ու գիշեր, ագռավ, տատրակ, աղավնի,
Նմանեցնում է աչքս քո պատկերին սխրալի,
Եվ քեզանով առլեցուն, չի ընկալում այլ ոչինչ:

Իմ սերն այնքան շիտակ է, որ ամեն ինչ տեսնելով,
Դրանք ինձ ցույց է տալիս փոխակերպված, կեղծ ձեւով:

114

Or whether doth my mind being crowned with you
Drink-up the monarch's plague, this flattery?
Or whether shall I say mine eye saith true,
And that your love taught it this Alchemy,
To make of monsters, and things indigest,
Such cherubins as your sweet self resemble,
Creating every bad a perfect best,
As fast as objects to his beams assemble?
O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,
And my great mind most kingly drinks it up;
Mine eye well knows what with his gust is greeing,
And to his palate doth prepare the cup.
 
If it be poisoned, 'tis the lesser sin
That mine eye loves it and doth first begin.

Գուցե միայն իմ սիրտը քո պատկերով կախարդված
Ըմպի թույնի բաժակը միապետի քծնության,
Եվ կամ պետք է ես ասեմ, որ քո սերը ուխտազանց
Ուսուցել է աչքերիս այն արվեստը մոգական,
Որով նրանք այլակերպ ճիվաղներից գարշելի
Ստեղծում են պաշտելի քերովբեներ քեզ նման,
Եվ տգեղը ընկնելով տեսադաշտում աչքերի,
Արագորեն փոխվում է շքեղության աննման:
Ցնորվել են աչքերս, ճիշտ է միտքս առաջին,
Իմ վեհանձն հոգին է արքայաբար այն ըմպում,
Նրա սիրած բաները հայտնի են իմ աչքերին,
Եվ ըստ նրա ճաշակի, նրա բաժակն են լցնում:

Նվազագույն չարիք է, եթե թույն է մատուցվում,
Առաջինը տեսնելով, իմ աչքերն են այն խմում:

115

Those lines that I before have writ do lie,
Even those that said I could not love you dearer;
Yet then my judgment knew no reason why
My most full flame should afterwards burn clearer.
But reckoning Time, whose millioned accidents
Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,
Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,
Divert strong minds to th'course of alt'ring things -
Alas, why, fearing of Time's tyranny,
Might I not then say 'Now I love you best',
When I was certain o'er incertainty,
Crowning the present, doubting of the rest?
 
Love is a babe: then might I not say so,
To give full growth to that which still doth grow.

Ես ստել, ստել եմ վերջին իմ սին տողերով,
Թե քեզ սիրել չեմ կարող սաստկությամբ ու քնքշորեն,
Քանզի չէի կռահում, որ կրակը ինձ այրող,
Հետո պիտի բռնկվի էլ ավելի ուժգնորեն:
Մտածելով այն պահին, որ դիպվածներ զանազան
Անգթորեն կայլայլեն գեղեցիկը պաշտելի,
Պիտի փոխեն արքայի օրենքները սրբազան
Եվ կորովի հոգու մեջ շեղեն իղձը ցանկալի,
Ավա՜ղ, քանզի բռնակալ ժամանակից ահաբեկ,
Վստահ միայն ներկային, մնացածը մոռացած,
Չէի՞ կարող այն պահին ես քեզ ասել համոզված,
Որ «քեզ այժմ սիրում եմ էլ ավելի, քան երբեք»:

Սերը նման է մանկան, ժամանակը փոփոխվող՝
Չի՞ փոփոխում նաեւ մեր զգացմունքները աճող:

116

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments; love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove.
O no, it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wand'ring bark,
Whose worth's unknown, although his heighth be taken.
Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle's compass come;
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
 
If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.

Չեմ ճանաչում գեթ մի ուժ, որը լինի ընդունակ
Երկու անդավ սրտերի միացմանը խանգարել.
Սեր չէ բնավ այն սերը, որ փոխվելով շարունակ,
Սկսում է մարմրել, տկարանալ ու մեռնել:
Օ՜, ոչ, սերը մշտավառ մի փարոս է հաստատուն
Աշխարհավեր փոթորկին կանգնած ընդդեմ, աներեր.
Նա ուղեցույց մի աստղ է նավաբեկյալ նավաստուն,
Որի ուժը անիման չի ճանաչվել շատ դարեր:
Սերը թշվառ միմոս չէ ժամանակի բիրտ ձեռքում,
Որ քաղում է մանգաղով այտ ու շուրթեր վարդագույն.
Սերը հոսուն ժամերով եւ օրերով չի ապրում,
Մինչ դատաստանը վերջին նա կմնա միշտ կանգուն:

Եվ եթե դա այդպես չէ, կապացուցեն սխալն այդ,
Ապա ոչինչ չեմ գրել եւ չի սիրել ոչ մի մարդ:

117

Accuse me thus: that I have scanted all
Wherein I should your great deserts repay,
Forgot upon your dearest love to call,
Whereto all bonds do tie me day by day;
That I have frequent been with unknown minds
And given to time your own dear-purchased right;
That I have hoisted sail to all the winds
Which should transport me farthest from your sight.
Book both my wilfulness and errors down,
And on just proof surmise accumulate;
Bring me within the level of your frown,
But shoot riot at me in your wakened hate;
 
Since my appeal says I did strive to prove
The constancy and virtue of your love.

Մեղադրի՛ր ինձ, որ չնչին մի վարձք եմ ես վճարել
Ի հատուցումն անարատ արժանիքիդ պատվելի,
Թե մոռացա նվիրվել քո ջերմ սիրուն պաշտելի,
Ում հետ բոլոր կապերն են հավերժորեն ինձ կապել,
Թե քո անձի սրբազան իրավունքն եմ անարգել
Հաճախելով անծանոթ ուրիշ-ուրիշ սրտերին,
Թե նավակս հանձնել եմ աղերսասան հողմերին,
Որ ինձ քեզնից հեռացնեն, տանեն օտար այլ ափեր:
Նշի՛ր նաեւ մեղսալի սխալներս անհամար,
Սիրուս կողքին դրա՛նք դիր եւ անաչառ բաղդատիր,
Խոժոռադեմ հայացքով իմ երեսին դո՛ւ նայիր,
Սակայն ինձ մի՛ սպանիր ատելությամբ բոցավառ:

Քանի որ ես փորձել եմ ինձ հավաստել անվրեպ,
Թե որքան է իմ սերը հավատարիմ քո հանդեպ:

118

Like as to make our appetites more keen
With eager compounds we our palate urge,
As to prevent our maladies unseen
We sicken to shun sickness when we purge:
Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,
To bitter sauces did I frame my feeding,
And, sick of welfare, found a kind of meetness
To be diseased ere that there was true needing.
Thus policy in love, t'anticipate
The ills that were not, grew to faults assured,
And brought to medicine a healthful state
Which, rank of goodness, would by ill be cured.
 
But thence I learn, and find the lesson true,
Drugs poison him that so fell sick of you.

Ինչպես որ մենք դառնահամ եւ անախորժ խմիչքով,
Որպեսզի էլ ավելի ախորժակը մեր սրենք,
Գրգռում ենք քիմքերը ստամոքսը պարպելու,
Որ վերահաս ցավերը հիվանդությամբ խափանենք,
Այդպես էլ ես՝ լիացած քո անսպառ քաղցրությամբ,
Իմ խոհերին խառնեցի համեմունքներ դառնալի,
Բարօր կյանքից ձանձրացած սթափվեցի դառնությամբ,
Հիվանդացա, որ գտնեմ ախորժակս երբեմնի:
Այդպես, չեղած ցավերը հեռացնելու մարմաջով
Սիրո խնդրում, միտումով ես գործեցի սխալներ,
Իմ քաջառողջ վիճակին մատուցեցի ես դեղեր,
Որը լցված բարությամբ՝ ուզեց բուժվել չարիքով:

Սակայն այդ կերպ հասկացա եւ գտա մի լավ խրատ,
Որ նրան է դեղը թույն, ով քեզանով է հիվանդ:

119

What potions have I drank of Siren tears,
Distilled from limbecks foul as hell within,
Applying fears to hopes, and hopes to fears,
Still losing when I saw myself to win!
What wretched errors hath my heart committed,
Whilst it hath thought itself so blessed never!
How have mine eyes out of their spheres been fitted
In the distraction of this madding fever!
О benefit of ill! now I find true
That better is by evil still made better,
And ruined love when it is built anew
Grows fairer than at first, more strong, far greater.
 
So I return rebuked to my content,
And gain by ill thrice more than I have spent.

Օ՜, թախծալի ինչպիսի դառն արցունքներ ըմպեցի
Ժանտ դժոխքի չարաշուք քորանոցի մեջ թորված,
Իմ հույսերը եւ վախը միշտ իրարու հաջորդած,
Հազիվ մի բան շահելով, նոր կորուստներ տվեցի:
Ի՜նչ ողբալի սխալներ գործեց սիրտս այն պահին,
Երբ չէր եղել ավելի երջանիկ ու լիահույս,
Ինչպե՞ս իրենց խորշերից իմ աչքերը պրծան դուրս
Եվ հածեցին մոլորված տագնապի մեջ տենդագին:
Ո՜վ չարիքի ուժ եւ շահ, ես հիմա եմ հասկանում,
Որ վշտերից դառնալի, լավն է դառնում թանկագին,
Որ խորտակված, հին սերը վերածնվում է կրկին
Եվ նախկինից ավելի հզոր ու պերճ է դառնում:

Ես էլ այժմ չարիքից երջանկություն եմ գտնում,
Եվ շահում եմ եռակի, քան վատնել եմ նախկինում:

120

That you were once unkind befriends me now,
And for that sorrow which I then did feel
Needs must I under my transgression bow,
Unless my nerves were brass or hammered steel.
For if you were by my unkindness shaken
As I by yours, y'have passed a hell of time,
And I, a tyrant, have no leisure taken
To weigh how once I suffered in your crime.
О that our night of woe might have rememb'red
My deepest sense, how hard true sorrow hits,
And soon to you, as you to me then, tend'red
The humble salve, which wounded bosoms fits!
 
But that your trespass now becomes a fee;
Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

Քո մեղքերը երբեմնի հաշտեցնում են ինձ քեզ հետ,
Եվ այն դառը կակիծը, որ տվեցիր ինձ կրել,
Խղճմտանքիս խայթի տակ պիտի ընկճի ինձ հավետ,
Եթե միայն ջղերս պողպատից չեն դարբնվել:
Քանի որ մեր փոխադարձ դրժումներից չարաղետ
Դու էիր, որ ապրեցիր դժոխային ժանտ ժամեր,
Եվ ես, անգութ էակս, չխորհեցի մի պահ դեռ,
Թե ոճիրդ որքան ինձ բերեց չարիք ու վշտեր:
Օ՜, ինչո՞ւ իմ խեղճ հոգուն՝ ուրվականը վհատման
Չհիշեցրեց, թե վիշտը ինչպես է ինձ խոցոտում,
Ինչպես որ դու ինձ տվիր բալասանը սուրբ զղջման,
Որը այնպես խոշտանգված սրտի վերքն է ամոքում:

Բայց վերջապես քո մեղքը փրկագին է գերազանց,
Իմն էլ քոնին դառնում է մի հատուցում փոխադարձ:

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,
When not to be receives reproach of being,
And the just pleasure lost, which is so deemed
Not by our feeling but by others' seeing.
For why should others' false adulterate eyes
Give salutation to my sportive blood?
Or on my frailties why are frailer spies,
Which in their wills count bad what I think good?
No, I am that I am, and they that level
At my abuses reckon up their own;
I may be straight though they themselves be bevel;
By their rank thoughts my deeds must not be shown,
 
Unless this general evil they maintain:
All men are bad and in their badness reign.

Գերադասում եմ լինել գժուժ, ստոր, փոքրոգի,
Քան չարախոս լեզուներն ինձ այդպիսին անվանեն.
Երբ հաճույքը դիտվում է ըստ ուրիշի կարծիքի,
Անմեղությամբ իր հանդերձ նա դատվում է ապօրեն:
Ինչո՞ւ այլոց հայացքը, որը կեղծ է եւ պագշոտ,
Հակվի տկար կողմերիս եւ խայտերին իմ արյան,
Կամ լրտեսներ ունենամ ողորմելի ու քինոտ,
Որպեսզի մեղք համարեն իմ գործերը սրբազան:
Ո՛չ, ես այն եմ, ինչ որ եմ, սակայն նրանք զրպարտում,
Իրենց գործած մեղքերն են վերագրում իմ անձին.
Ես կարող եմ ուղղամիտ, արդար լինել տակավին,
Թեեւ նրանք խոտորված՝ այն օրենքն են հաստատում,

Թե բոլորն են ոճրագործ, եւ գործելով պիղծ մեղքեր,
Արքայաբար հրճվում են, ձեւանալով անմեղներ:

122

Thy gift, thy tables, are within my brain
Full charactered with lasting memory,
Which shall above that idle rank remain
Beyond all date, even to eternity;
Or, at the least, so long as brain and heart
Have faculty by nature to subsist,
Till each to razed oblivion yield his part
Of thee, thy record never can be missed.
That poor retention could not so much hold,
Nor need I tallies thy dear love to score;
Therefore to give them from me was I bold,
To trust those tables that receive thee more:
 
To keep an adjunct to remember thee
Were to import forgetfulness in me.

Հուշատետրը, սիրելիս, որ տվեցիր ինձ նվեր,
Իմ ուղեղում պահեցի՝ գրված անջինջ տառերով,
Որոնք այս բութ, սնապարծ մեր սերնդին թաղելով,
Նրանց մահից հետո էլ պիտի ապրեն ձիգ դարեր:
Կամ թե կապրեն գեթ այնքան, քանի իմ միտքն ու հոգին
Կվայելեն ապրելու վեհ շնորհը բնության,
Մինչ այն օրը, երբ նրանք մոռացումի քմայքին
Քո հուշերից կհանձնեն միայն մի մաս աննշան:
Իմ հոգին է լինելու հուշատետրը իսկական,
Որն անցյալի էջերը ավելի վառ կպահի,
Եվ եթե ես անարժեք թղթերին հույս տածեի
Վկայելու մեր սերը, մեր անվախճան միության,

Դա իմ կողմից կլիներ մի անխոհեմ քայլ միայն,
Եվ քեզ պիտի առհավետ ես մատնեի մոռացման:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:
Thy pyramids built up with newer might
To me are nothing novel, nothing strange;
They are but dressings of a former sight.
Our dates are brief, and therefore we admire
What thou dost foist upon us that is old,
And rather make them born to our desire
Than think that we before have heard them told.
Thy registers and thee I both defy,
Not wondering at the present, nor the past,
For thy records, and what we see, doth lie,
Made more or less by thy continual haste.
 
This I do vow and this shall ever be:
I will be true, despite thy scythe and thee.

Ո՛չ, դահիճ ժամանակ, դու պարծենալ չես կարող,
Թե ինձ պիտի այլայլես եւ դարձընես անճանաչ.
Նորույթներ չեն ինձ համար քո բուրգերը հիասքանչ,
Այլ միեւնույն զգեստի այլ ծալքերն են փոփոխվող:
Մեր օրերը շատ կարճ են, ահա ինչու հինավուրց
Հրաշքներդ հոյակերտ հիացնում են մեզ այնքան,
Մենք կարծում ենք, թե դրանք մեզ համար են հատկապես,
Մոռանալով, որ դրանք մեզ ծանոթ են շատ վաղուց:
Անարգում եմ քեզ եւ քո դիվանները հնության,
Ներկային ու անցյալին ես ապշահար չեմ նայում.
Քո ամեն մի հուշարձան խաբեություն է միայն,
Որոնք շտապ ընթացքով քանդում ես ու նորոգում:

Իսկ գալով ինձ, ուխտել եմ հավատարիմ միշտ մնալ
Ի հեճուկս քո կամքին եւ մանգաղիդ անիծյալ:

124

If my dear love were but the child of state,
It might for fortune's bastard be unfathered,
As subject to time's love, or to time's hate,
Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.
No, it was builded far from accident;
It suffers not in smiling pomp, nor falls
Under the blow of thralled discontent,
Whereto th'inviting time our fashion calls;
It fears not policy, that Heretic,
Which works on leases of short-numb'red hours,
But all alone stands hugely politic,
That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.
 
To this I witness call the fools of time,
Which die for goodness, who have lived for crime.

Թե սերս լիներ սոսկ արքայական մի մանուկ,
Եվ խնդություն բախտավոր մի պոռնիկի զավակի,
Ժամանակի ոխակալ, կեռ մանգաղը չարաշուք
Նրան պիտի կոտորեր, ինչպես փշին ու ծաղկին:
Ո՛չ, իմ սերը հեռու է դիպվածներից դժնդակ,
Հանդեսներից ծիծաղկոտ նա բնավ չի տառապում,
Որպես ստրուկ չի ընկնում վրդովմունքի հողմի տակ,
Որը դյութիչ մեր դարը իբրեւ նորույթ է կոչում:
Նա չի սոսկում երբեւէ քաղաքական դավերից,
Հերետիկից, որ կյանքին կարճ ժամկետ է սահմանում,
Սակայն մնում է կանգուն լոկ վերնագույն խավերում,
Եվ չի աճում արեւից, կամ խեղդըվում անձրեւից:

Ես այդ վիշտը թողնում եմ միմոսներին երջանիկ,
Որոնց կյանքը ոճիր է, իսկ մեռնելը՝ մի բարիք:

125

Were't aught to me I bore the canopy,
With my extern the outward honouring,
Or laid great bases for eternity,
Which proves more short than waste or ruining?
Have I not seen dwellers on form and favour
Lose all, and more, by paying too much rent,
For compound sweet forgoing simple savour,
Pitiful thrivers, in their gazing spent?
No, let me be obsequious in thy heart,
And take thou my oblation, poor but free,
Which is not mixed with seconds, knows no art,
But mutual render, only me for thee.
 
Hence, thou suborned informer! a true soul
When most impeached stands least in thy control.

Արժե՞ արդյոք, որ սերս ամպհովանի միշտ կրեր,
Եվ ընծայել արտաքուստ նրան հարգանք ու պատիվ,
Կամ ի խնդիր հավերժի, գցել ամուր խարիսխներ,
Ում ավերմունքն ու մահը կխորտակեն շատ հեշտիվ:
Մի՞թե երբեք չտեսա այն ձեւամոլ, ցոփ մարդկանց,
Որոնք լոկ այս աշխարհի բարիքները բաղձալով,
Իրենց անխառն հաճույքը խառնուրդներով եղծելով,
Կորան իբրեւ հարուստներ ողորմելի, մոռացված:
Ո՛չ, թույլ տուր ինձ ծնրադիր ընկնեմ սրտիդ պաշտելի,
Ընդունիր իմ ջերմ սերը, թեեւ աղքատ, բայց անեղծ,
Ուր կեղծիքը երբեւէ գեթ միջամուխ չի լինի,
Եվ ի նշան իմ սիրո, սեր հատուցիր դու անկեղծ:

Հեռո՛ւ, մատնիչ ժամանակ, բիրտ դատախազ կաշառված,
Չի ճանաչի քեզ երբեք անմեղ հոգիս զրպարտված:

126

O thou my lovely boy, who in thy power
Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;
Who hast by waning grown, and therein show'st
Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;
If Nature (sovereign mistress over wrack),
As thou goest onwards still will pluck thee back,
She keeps thee to this purpose, that her skill
May time disgrace, and wretched minutes kill.
Yet fear her, O thou minion of her pleasure,
She may detain, but not still keep, her treasure!
Her audit (though delayed) answered must be,
And her quietus is to render thee.
 
( )
( )

Անգին տղաս, քո իշխած ժամացույցը հեղհեղուկ,
Ժամանակի խրատող գերանդին է չարաշուք,
Որը ցույց է տալիս քեզ բոլոր սրտերը թառամած,
Քանի դեռ դու աճում ես, ո՛վ հմայիչ արարած:
Բնությունը՝ գերագույն իշխանուհին կործանման,
Չի կասեցնում քայլերդ հանուն միայն այն բանի,
Որ նենգությամբ լոկ խաբի ժամանակը անվախճան,
Եվ ձանձրալի ու տխուր քո ժամերը սպանի:
Բայց վախեցի՛ր, սիրելիս, քմայքներից պաշտողիդ,
Նա քեզ իբրեւ իր գանձը կպահի մի ակնթարթ,
Նա պետք է պարտքն իր մարի եւ կմնա միշտ անպարտ,
Եթե անձդ ապա վերադարձնի վախճանից:

127

In the old age black was not counted fair,
Or if it were it bore not beauty's name;
But now is black beauty's successive heir,
And beauty slandered with a bastard shame:
For since each hand hath put on Nature's power,
Fairing the foul with art's false borrowed face,
Sweet beauty hath no name, no holy bower,
But is profaned, if not lives in disgrace.
Therefore my mistress' brows are raven black,
Her eyes so suited, and they mourners seem
At such who not born fair no beauty lack,
Sland'ring creation with a false esteem:
 
Yet so they mourn, becoming of their woe,
That every tongue says beauty should look so.

Հին դարերում թուխ կինը գեղուհի չէր համարվում,
Եթե նույնիսկ եղել է գրավիչ ու պերճ այնքան.
Բայց նա այժմ դարձել է ժառանգորդը գեղության,
Եվ անսովոր ամոթով գեղեցիկն է անարգվում:
Բայց այն օրից դեռ ի վեր, երբ տգեղը գարշելի
Պաճուճվել է սեթեւեթ, արվեստական կեղծ դեմքով,
Անուն չունի այլեւս գեղեցիկը պաշտելի,
Եվ չի փայլում վաղեմի նվիրական տարիքով:
Իմ սիրուհու աչքերը սեւաթույր են հանց գիշեր,
Եվ կարծես այն բոլորի վիշտն ու սուգն է նա կրում,
Որոնք թեեւ տգեղ չեն, բայց սիրում են կեղծ գույներ,
Արարչությանը սակայն կեղծիքով են զրպարտում:

Բայց սեւ գույնը այնպես է սազում նրա աչքերին,
Որ ասում են՝ չքնաղը պիտի լիներ այսպիսին:

128

How oft, when thou, my music, music play'st,
Upon that blessed wood whose motion sounds
With thy sweet fingers, when thou gently sway'st
The wiry concord that mine ear confounds,
Do I envy those jacks that nimble leap
To kiss the tender inward of thy hand,
Whilst my poor lips, which should that harvest reap,
At the wood's boldness by thee blushing stand!
To be so tickled, they would change their state
And situation with those dancing chips,
O'er whom thy fingers walk with gentle gait,
Making dead wood more blest than living lips.
 
Since saucy jacks so happy are in this,
Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Իմ նվագ կենդանի, երբ քնքուշ ու մեղմորեն,
Մատներիդ տակ սխրալիր հնչյուններն ես դու ուղղում,
Որոնք կայտառ քրքիջով դաշներգում են քաղցրորեն,
Լսելիքս որքա՜ն ես դու կախարդում ու շոյում:
Նախանձում եմ ես նույնիսկ ստեղներին ոստոստող,
Որոնք այնքան երջանիկ՝ ձեռքիդ ափն են համբուրում,
Իսկ շուրթերն իմ սիրակեզ, երջանկության կարոտող,
Չնչին փայտի ժպիտից լոկ ապշում են ու շիկնում:
Որքա՜ն կուզեն շուրթերս շոյվել այդպես քնքշաբար,
Ստեղների հետ փոխել վիճակն իրենց թախծալի,
Որոնց վրա մատներդ կաքավում են հեշտաբար,
Որոնք իմ խեղճ շուրթերից երջանիկ են ավելի:

Բայց քանի որ շոյում ես լարերը չոր ու մեռած,
Տո՛ւր ինձ շուրթերդ ի համբույր, իսկ մատներդ տուր նրանց:

129

Th'expense of spirit in a waste of shame
Is lust in action, and till action, lust
Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,
Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,
Enjoyed no sooner but despised straight,
Past reason hunted, and no sooner had
Past reason hated as a swallowed bait
On purpose laid to make the taker mad:
Mad in pursuit, and in possession so,
Had, having, and in quest to have, extreme,
A bliss in proof, and proved, a very woe,
Before, a joy proposed, behind, a dream.
 
All this the world well knows, yet none knows well
To shun the heaven that leads men to this hell.

Պոռնկությունը՝ հոգու ավերումն է բովանդակ
Ամոթանքի մսխումով, եւ մինչեւ նա կհաղթի,
Ոճրագործ է, անպատկառ, անողորույն, չար, վայրագ,
Երդմնազանց, փոփոխիկ, նենգամիտ ու ուխտադրուժ:
Նա որքան շուտ հղփանում, նույնքան շուտ է անարգվում,
Օրհասական խայծի պես անիծվում է անդադար,
Ով այդ խայծը գտնելով կլանում է անկշտում,
Նա դառնում է ցնորված, անբուժելի խելագար:
Նա խենթ է եւ՛ տիրելու, եւ՛ վայելքի ժամանակ,
Փորձության մեջ անսահման երանություն է զգում,
Բայց ի վերջո մի անհուն թախիծով է համակվում,
Նախ բերկրալի նպատակ, հետո՝ երազ, սին պատրանք:

Բոլոր մարդիկ այդ բանը այնքան լավ են հասկանում,
Սակայն դժոխք գնալուց ոչ մեկը չի խուսափում:

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips' red;
If snow be white; why then her breasts are dun;
If hairs be wires, black wires grow on her head.
I have seen roses damasked, red and white,
But no such roses see I in her cheeks,
And in some perfumes is there more delight
Than in the breath that from my mistress reeks.
I love to hear her speak, yet well I know
That music hath a far more pleasing sound;
I grant I never saw a goddess go -
My mistress when she walks treads on the ground.
 
And yet, by heaven, I think my love as rare
As any she belied with false compare.

Իմ սիրուհու աչքերը չունեն փայլը արեւի,
Բուսան ավելի բոսոր է նրա վարդյա շուրթերից.
Կուրծքը ձյան պես ճերմակ չէ, այլ թխագույն է հիրավի,
Եվ վարսերը հյուսված են մետաղյա սեւ լարերից:
Ես տեսել եմ դամասկյան բացվում վարդեր՝ ալ, ճերմակ,
Սակայն նրա այտերը վարդերի չեն նմանվում.
Մի շարք ծաղկանց բուրմունքում կա ավելի շատ հեշտանք,
Քան այն շնչում, որ նրա շրթունքներն են արձակում:
Նրա լեզուն քաղցրաշունչ շատ եմ սիրում ես լսել,
Թեեւ գիտեմ, որ նվագն ավելի քաղցր է հնչում.
Աստվածուհու քայլվածքը ես երբեւէ չեմ տեսել,
Իմ սիրուհին՝ քայլելիս, ոտքը գետնին է դնում:

Բայց նա այնքան հազվագյուտ մի էակ է երկնային,
Որքան որ կեղծ բաղդատմամբ չարախոսված դիցուհին:

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,
As those whose beauties proudly make them cruel;
For well thou know'st to my dear doting heart
Thou art the fairest and most precious jewel.
Yet, in good faith, some say that thee behold
Thy face hath not the power to make love groan:
To say they err, I dare not be so bold,
Although I swear it to myself alone.
And, to be sure that is not false I swear,
A thousand groans but thinking on thy face
One on another's neck do witness bear
Thy black is fairest in my judgement's place.
 
In nothing art thou black save in thy deeds,
And thence this slander as I think proceeds.

Դու սիրում ես ինձ իշխել այն գեղեցիկ կանանց պես,
Որոնց հպարտ հմայքը նրանց անում է անգութ,
Քանզի շատ լավ գիտես դու, որ իմ սրտին սիրակեզ,
Կախարդական ու անգին մի գոհար ես հազվագյուտ:
Բայց ոմանք էլ ասում են, որ պատկերը քո սեւլիկ
Չունի այնքան հրապույր, որ լալահարի սիրողին,
Չեմ հանդգնում ես ասել, որ ստում են այդ մարդիկ,
Բայց նրանց հետ ես տեղին վեճ եմ մղում մտովին:
Եվ որպեսզի ես դրանց ճշտությունը հաստատեմ,
Սրտիս միջից պոռթկում են խոր հառաչներ անհամար,
Վկայելու, երբ ընդոստ դու կանգնում ես աչքիս դեմ,
Որ սեւաթույր աչքերդ շատ չքնաղ են ու պայծառ:

Ո՛չ մի բանով դու սեւ չես, քո գործերն են միայն սեւ,
Որը միակ առիթն է, որ քեզ անվերջ բամբասեն:

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,
Knowing thy heart torments me with disdain,
Have put on black, and loving mourners be,
Looking with pretty ruth upon my pain.
And truly not the morning sun of heaven
Better becomes the grey cheeks of the east,
Nor that full star that ushers in the even
Doth half that glory to the sober west,
As those two mourning eyes become thy face.
O let it then as well beseem thy heart
To mourn for me, since mourning doth thee grace,
And suit thy pity like in every part.
 
Then will I swear beauty herself is black,
And all they foul that thy complexion lack.

Քո աչքերը մինչեւ իսկ ես սիրում եմ ու պաշտում,
Երբ իմ սիրտն եմ խոշտանգում նախատինքով դառնալի,
Նրանք սեւ են եւ նույնիսկ սգի մեջ էլ հաճելի՝
Իրենց ազդու նայվածքով վշտիս գութ են արձակում:
Արեւելքի գորշ դեմքին արեւն այնպես չի սազում,
Եվ երեկոն ավետող այն աստղերը լուսավոր
Արեւմուտքը մռայլված այնքան էլ չեն շողացնում,
Ինչպես դեմքիդ փայլում են սեւ աչքերդ սգավոր:
Ա՜հ, երանի քո սիրտն էլ հանուն սիրուս սեւ հագներ,
Քանզի սուգը այնպես լավ սազում է քո պերճ դեմքին.
Երանի թե քո գութը այնպես պճներ քո հոգին,
Ինչպես տեսքիդ արտաքին պարգեւել է շնորհներ:

Այնժամ պիտի երդվեի, որ թուխն է լոկ հրաշագեղ,
Եվ ով չունի քո գույնը, նա անդուր է ու տգեղ:

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan
For that deep wound it gives my friend and me!
It's not enough to torture me alone,
But slave to slavery my sweet'st friend must be?
Me from myself thy cruel eye hath taken,
And my next self thou harder hast engrossed:
Of him, myself, and thee, I am forsaken,
A torment thrice threefold thus to be crossed.
Prison my heart in thy steel bosom's ward,
But then my friend's heart let my poor heart bail;
Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,
Thou canst not then use rigor in my jail.
 
And yet thou wilt; for I, being pent in thee,
Perforce am thine, and all that is in me.

Անե՛ծք, անե՛ծք այն հոգուն, որը ինձ եւ ընկերիս
Խոցեց երկու հարվածով, մղկտացրեց սիրտը մեր,
Բավական չէ՞ր, որ միայն նա չարչարեր խեղճ հոգիս,
Եվ նույն բախտի գրոհից նրան ազատ արձակեր:
Քո աչքերը անողորմ ինձ խլեցին ինձանից,
Նրանք երկրորդ իմ եսը յուրացրեցին վայրեւար,
Արդ, մնալով լլկված՝ ինձնից, քեզնից, նրանից,
Եռապատիկ տառապանք պարտադրվեց ինձ համար:
Ա՜հ, բանտարկի՛ր իմ սիրտը քո քար սրտի զնդանում,
Սակայն թույլ տուր, որ նա լոկ բարեկամիս ծառայի,
Եվ այն մեկը, որ պիտի կալանքի տակ ինձ պահի,
Նրա համար թող սիրտս պահակ լինի ողջ կյանքում:

Դու ինձ համար մի բանտ ես, հոգիս քեզ է պատկանում,
Եվ ես պիտի տառապեմ իմ սեփական զնդանում:

134

So, now I have confess'd that he is thine,
And I myself am mortgaged to thy will,
Myself I'll forfeit, so that other mine
Thou wilt restore, to be my comfort still:
But thou wilt not, nor he will not be free,
For thou art covetous and he is kind;
He learned but surety-like to write for me
Under that bond that him as fast doth bind.
The statute of thy beauty thou wilt take,
Thou usurer, that put'st forth all to use,
And sue a friend came debtor for my sake;
So him I lose through my unkind abuse.
 
Him have I lost; thou hast both him and me:
He pays the whole, and yet am I not free.

Դա այդպես է, բարեկամս պատկանում է արդեն քեզ,
Կամքիդ գրավ դրեցի ես իմ անձը սեփական,
Որ դու երկրորդ իմ եսը վերադարձնել ինձ հաճես,
Որ ինձ համար նա դառնա մխիթարանք հավիտյան:
Բայց չես ուզի դու նրան վերադարձնել ինձ կրկին,
Քանզի նա շատ վեհանձն է, իսկ դու անչափ ընչաքաղց.
Հանուն մեր հին կապերի, մտերիմ ու սրտագին,
Դուք իրար հետ ամրակուռ դաշինքով եք շղթայված:
Դու ուզում ես շահարկել քո հմայքը անների,
Հետապնդում ես նրան վաշխառուի պես ագահ.
Անգաղտնապահ լինելով, ես նրան հար կորցրի,
Եվ երկուսով միասին քո լծի տակ ենք ահա:

Նա քեզ պետք է անտրտունջ ողջ պարտքերը վճարի,
Ես էլ, ինչպես նախկինում, դարձյալ ազատ չեմ լինի:

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,
And Will to boot, and Will in overplus;
More than enough am I that vex thee still,
To thy sweet will making addition thus.
Wilt thou, whose will is large and spacious,
Not once vouchsafe to hide my will in thine?
Shall will in others seem right gracious,
And in my will no fair acceptance shine?
The sea, all water, yet receives rain still,
And in abundance addeth to his store;
So thou being rich in Will, add to thy Will
One will of mine, to make thy large Will more.
 
Let no unkind, no fair beseechers kill;
Think all but one, and me in that one Will.

Այլոց նման դու նույնպես ունես վսեմ կամքը քո,
Որ անունս մշտապես տիրապետես անկաշկանդ.
Եվ ես, որ քեզ փնտրում եմ, գալիս եմ մեծ հարգանքով՝
Հավելելու քո կամքին իմ բաղձանքը հնազանդ:
Օ՜, դո՛ւ, որի տենչանքը անհուն է եւ անպարփակ,
Չի՞ ցանկանա, որ իր մեջ իղձս գտնի մի անկյուն,
Մի՞թե կամքդ, որ այլոց հարգված հյուրն է շարունակ,
Չի արձակի իմ կամքին հաճության գեթ մի շողյուն:
Օվկիանոսը, որ ջուր է, դարձյալ ջուր է ընդունում,
Եվ ձգտում է լայնանալ, ընդարձակել ափերն իր,
Այդպես էլ դու, քո կամքին կաթիլներն հավելիր,
Եվ ավելի ընդլայնիր սերդ անբավ, անհատնում:

Մեկի մասին դու միայն մտահոգվիր մշտապես,
Այդ բաղձանքով սիրի՛ր ինձ, քո Վիլյամին սիրակեզ:

* 135 եւ 136 սոնետները գրված են բառախաղով։ Բանաստեղծի կրճատված անունը անգլերեն «Will» — Վիլյամ բառից է, որը գրավոր եւ բանավոր խոսքի մեջ ունի կամքի կամ ցանկության իմաստ:

136

If thy soul check thee that I come so near,
Swear to thy blind soul that I was thy Will,
And will thy soul knows is admitted there;
Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.
Will will fulfil the treasure of thy love,
Ay, fill it full with wills, and my will one.
In things of great receipt with ease we prove
Among a number one is reckoned none:
Then in the number let me pass untold,
Though in thy store's account I one must be;
For nothing hold me, so it please thee hold
That nothing me, a something sweet to thee.
 
Make but my name thy love, and love that still,
And then thou lovest me for my name is Will.

Թե դեմ է կույր հոգիդ, որ իրարու այցի գանք,
Նրան երդվի՛ր, որ Վիլյամն իր բաղձանքն է սիրածար.
Նա գիտի, որ հոգու մեջ իղձը ունի մեծ հարգանք,
Ա՜հ, ուրեմն՝ ընդունիր սիրուս ճիչը տարփավառ:
Վիլյամն է, որ քո սիրտը պիտի համակ լիացնի,
Լիության մեջ մարդն իրեն շատ երջանիկ է զգում,
Մինչդեռ մեկը՝ անհամար, խառնիճաղանջ ամբոխում,
Հավասար է զրոյի, եւ իրեն չի զգացնի:
Թող ամբոխում ես անցնեմ բոլորովին աննշան,
Թեեւ ոչինչ կդիտվեմ սիրողներիդ մեծ թվում,
Թե հաճո է, ինձ նայիր որպես մարդու անարժան,
Բայց իմացի՛ր, ես եմ լոկ քեզ խնդություն պատճառում:

Իմ անունը դու սիրի՛ր, իմ սիրելի բարեկամ,
Եվ ինձ անշուշտ կսիրես, քանզի անունս է Վիլյամ:

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,
That they behold, and see not what they see?
They know what beauty is, see where it lies,
Yet what the best is take the worst to be.
If eyes, corrupt by over-partial looks,
Be anchored in the bay where all men ride,
Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,
Whereto the judgement of my heart is tied?
Why should my heart think that a several plot,
Which my heart knows the wide world's common place?
Or mine eyes seeing this, say this is not,
To put fair truth upon so foul a face?
 
In things right true my heart and eyes have erred,
And to this false plague are they now transferred.

Ո՜վ դու հիմար եւ կույր սեր, իմ աչքե՞րն ես կախարդում,
Որ նայում եմ ակնապիշ, բայց չեմ տեսնում եւ ոչինչ.
Նրանք գիտեն, թե ինչ է գեղեցիկը հմայիչ,
Բայց տգեղն ու չքնաղը իրարից չեն տարբերում:
Եթե դու իմ հայացքը այն ջրերին հառեցիր,
Որտեղ բոլոր նավերը միշտ վխտում են անարգել,
Էլ ինչո՞ւ իմ սրտի մեջ ամուր խարիսխ գցեցիր,
Ինչո՞ւ նրան չես ուզում ազատություն պարգեւել:
Ինչո՞ւ հանցավոր սիրտս բաց դաշտերը հանրության
Սեփական ու կուսական այգու տեղ է ընդունում,
Իսկ աչքերս ասում են՝ դա այդպես չէ, եւ սակայն
Այս հանցապարտ ճակատը անկեղծությամբ են պճնում:

Պատճառն այն է, որ սիրտս եւ աչքերը իմ կրկին,
Ուղիղ ճամփից մոլորված, զոհ են դարձել կեղծիքին:

138

When my love swears that she is made of truth,
I do believe her, though I know she lies,
That she might think me some untutored youth,
Unlearned in the world's false subtleties.
Thus vainly thinking that she thinks me young,
Although she knows my days are past the best,
Simply I credit her false-speaking tongue:
On both sides thus is simple truth suppressed.
But wherefore says she not she is unjust?
And wherefore say not I that I am old?
O, love's best habit is in seeming trust,
And age in love loves not t'have years told.
 
Therefore I lie with her, and she with me,
And in our faults by lies we flattered be.

Երբ սիրուհիս երդվում է, որ անկեղծ է նա ինձ հետ,
Հավատում եմ ես նրան, թեեւ հաստատ ես գիտեմ,
Որ նա միայն ստում է նենգաբար ու անխոհեմ,
Կարծելով, թե դեռահաս պատանի եմ եւ տգետ:
Այդպես նա ինձ միամիտ երիտասարդ է կարծում,
Երբ օրերս վաղ գարնան արդեն վաղուց են հոսել,
Ես էլ նրա ստահոդ, սին խոսքերին հավատում,
Եվ իրական վիճակից հեռանում ենք երկուսս էլ:
Բայց ինչո՞ւ եմ ես ժխտում իմ տարիքը զառամյալ,
Իսկ նա իր սերն է կեղծում եւ խաբում է ինձ նորից,
Քանզի սերը ապրում է վստահությամբ կարծեցյալ,
Եվ տարեցը սիրելով ամաչում է տարիքից:

Մենք երկուսս էլ իրարու լոկ ստում ենք եւ խաբում,
Եվ այդ պատիր զրույցով մեր մեղքերը սքողում:

139

O call not me to justify the wrong
That thy unkindness lays upon my heart;
Wound me not with thine eye but with thy tongue;
Use power with power, and slay me not by art.
Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,
Dear heart, forbear to glance thine eye aside;
What need'st thou wound with cunning when thy might
Is more than my o'erpressed defense can bide?
Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows
Her pretty looks have been mine enemies,
And therefore from my face she turns my foes,
That they elsewhere might dart their injuries.'
 
Yet do not so, but since I am near slain,
Kill me outright with looks, and rid my pain.

Օ՜, մի՛ խնդրիր, որ ներեմ այն չարիքներն անսքող,
Որոնք անգութ քո հոգին հասցնում է հեզ սրտիս.
Դու ինձ ընկճի՛ր քո լեզվով, բայց մի՛ խոցիր հայացքով,
Եվ մի՛ փնտրիր հնարքներ, որ սպանես թշվառիս:
Անկեղծորեն ինձ ասա, թե սիրում ես ուրիշին,
Օ՜, բայց երբ ինձ հանդիպես, բարեհաճիր ինձ նայել,
Հարկ կա՞ արդյոք դիմելու ինձ խոցելու հնարքին,
Երբ անպաշտպան ու անզոր արդեն քեզ եմ հանձնվել:
Որպեսզի քեզ չքմեղեմ, պիտի ասեմ՝ սիրուհիս
Գիտի, որ իր աչքերը ոսոխներս են անողորմ,
Ուստի նրանց նետերը էլ չի ուղղում նա դեմքիս,
Խնայելով իմ կյանքը, հեռացնում է ուրիշ կողմ:

Բայց քանի որ ինձ արդեն մահվան դուռը դու տարար,
Աչքերիդ մի թարթումով վերջ տուր կյանքիս տանջահար:

140

Be wise as thou art cruel, do not press
My tongue-tied patience with too much disdain,
Lest sorrow lend me words, and words express
The manner of my pity-wanting pain.
If I might teach thee wit, better it were,
Though not to love, yet, love, to tell me so -
As testy sick men, when their deaths be near,
No news but health from their physicians know.
For if I should despair, I should grow mad,
And in my madness might speak ill of thee;
Now this ill-wresting world is grown so bad,
Mad slanderers by mad ears believed be,
 
That I may not be so, nor thou belied,
Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

Որքան էլ որ անգութ ես, եղի՛ր խոհեմ ու բարի,
Մի՛ թույլ տուր ինձ, որ բացեմ իմ շուրթերը համրացած,
Որ հուսահատ վիճակս չլինի թե զրգռի
Արհամարհված վշտերիս խոլ ցասումը զայրագնած:
Երանի թե հաջողվեր դառնայիր հեզ ու խելոք,
Եվ թեպետ ինձ չես սիրում, «քեզ սիրում եմ» ասեիր.
Չէ՞ որ անհույս հիվանդը, երբ հիշում է ցավը իր,
Կուզե բժիշկն ավետի ապաքինման մասին լոկ:
Քանի որ ես հուսահատ միայն պիտի խենթանամ,
Եվ քո մասին խոլական նոպայի մեջ վատ խոսեմ,
Աշխարհն այժմ դարձել է այնքան բիրտ ու չարակամ,
Որ ինձ հավատ կընծայեն ականջները անխոհեմ:

Օ՜, որպեսզի խուսափես բամբասանքից պիղծ, անլուր,
Ուղիղ նայիր ինձ վրա, եթե սիրտըդ է այլուր:

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,
For they in thee a thousand errors note,
But 'tis my heart that loves what they despise,
Who in despite of view is pleased to dote.
Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,
Nor tender feeling to base touches prone,
Nor taste, nor smell, desire to be invited
To any sensual feast with thee alone;
But my five wits nor my five senses can
Dissuade one foolish heart from serving thee,
Who leaves unswayed the likeness of a man,
Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.
 
Only my plague thus far I count my gain,
That she that makes me sin awards me pain.

Իմ աչքերը քեզ բնավ անկեղծորեն չեն սիրում,
Քանզի քեզ մոտ տեսնում են թերություններ անհամար.
Բայց իմ սիրտն է քեզ սիրում, ում իմ աչքերն են ատում,
Եվ ջանում է քո առաջ հաճոյանալ խոլաբար:
Եվ քաղցրաշունչ քո լեզուն լսելիքս չի դյութի,
Ինձ մոտ չկա հեշտասեր հպումների զգայում.
Եվ ոչ համը, ոչ հոտը երբեւիցե չեն տենչում
Հրավիրել ինձ քեզ մոտ զվարճալի խնջույքի:
Զգայության նույնիսկ հինգ օրգաններն իմ բոլոր
Չեն արգելի խենթ սրտիս դառնալ ստրուկ՝ քո սրտին,
Որը անզոր է թողնում էությունս արտաքին,
Եվ դյութանքի այդ խաղից միակ շահս այն է, որ

Այն չար կինը, որը ինձ մղում է մեղք գործելու,
Ստիպում է եւ նրա չարիքները կրելու:

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,
Hate of my sin, grounded on sinful loving.
O but with mine compare thou thine own state,
And thou shalt find it merits not reproving,
Or if it do, not from those lips of thine,
That have profaned their scarlet ornaments,
And seal'd false bonds of love as oft as mine,
Robbed others' beds' revenues of their rents.
Be it lawful I love thee, as thou lov'st those
Whom thine eyes woo as mine importune thee:
Root pity in thy heart, that when it grows
Thy pity may deserve to pitied be.
 
If thou dost seek to have what thou dost hide,
By self-example mayst thou be denied.

Այո՛, դու շատ իրավ ես, սերը իմ մեղքն է անշուշտ,
Եվ իզուր չէ ինձ ատում առաքինի քո հոգին.
Բայց եթե մեր մեղքերը դու բաղդատես անաչառ,
Կհասկանաս, որ սերս արժան չէ այդ պարսավին:
Այդ պարսավը չպետք է քո շուրթերից ես լսեմ,
Որոնք համակ պղծվեցին ուրիշների անկողնում,
Ինչպես հաճախ կնքեցիր սիրո կապեր՝ կեղծ, նսեմ,
Գողանալով այն վարձքը, որ նրանց էր պատկանում:
Սերս եղավ քեզ համար օրինավոր այն չափով,
Որ չափով քո աչքերն են ուրիշներին դարպասել,
Բայց գութ կրիր սրտիդ մեջ, որ նա այնտեղ աճելով,
Կարողանա քո հանդեպ այլոց գութը միշտ շարժել:

Իսկ եթե ոչ, եւ եթե երջանկություն որոնես,
Երանի թե ինձ նման վիշտ ու մերժում լոկ գտնես:

143

Lo, as a careful housewife runs to catch
One of her feathered creatures broke away,
Sets down her babe and makes all swift dispatch
In pursuit of the thing she would have stay,
Whilst her neglected child holds her in chase,
Cries to catch her whose busy care is bent
To follow that which flies before her face,
Not prizing her poor infant's discontent:
So runn'st thou after that which flies from thee,
Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;
But if thou catch thy hope, turn back to me,
And play the mother's part, kiss me, be kind:
 
So will I pray that thou mayst have thy Will,
If thou turn back, and my loud crying still.

Տե՛ս, թե ինչպես խեղճ մայրը, դուրս փախչելով իր բնից,
Գետնի վրա թողնելով գրկած փոքրիկ ձագուկին,
Գնում է սրընթաց փախած հավի ետեւից,
Եվ ջանում է իր բույնը վերադարձնել վերստին:
Մինչդեռ լքված փոքրիկը մորն է փնտրում լալագին,
Վազում նրա ետեւից, ձգտում թռչել դեպի վեր,
Սակայն մայրը, սրտակեզ լաց ու կոծին անտարբեր,
Մտահոգված է միայն հասնել փախչող իր հավին:
Դու էլ նրան ես փնտրում, ով քեզանից է փախչում,
Մինչդեռ ինքս՝ երեխադ, քեզ որոնում եմ հեռվից,
Սակայն եթե գտնես այն, ինչ որ դու ես ցանկանում,
Վերադարձի՛ր եւ մոր պես ինձ գուրգուրիր քնքշալից:

Այդպես պիտի պաղատեմ, որ Վիլյամիդ տիրանաս,
Եթե իմ վիշտն ու ողբը դու մեղմացնել կարենաս:

144

Two loves I have, of comfort and despair,
Which like two spirits do suggest me still:
The better angel is a man right fair;
The worser spirit a woman coloured ill.
To win me soon to hell, my female evil
Tempteth my better angel from my side,
And would corrupt my saint to be a devil,
Wooing his purity with her foul pride.
And whether that my angel be turned fiend
Suspect I may, but not directly tell,
But being both from me, both to each friend,
I guess one angel in another's hell.
 
Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,
Till my bad angel fire my good one out.

Ինձ հիշում են երկու սեր՝ սփոփման եւ վհատման,
Չարիքի եւ բարիքի երկու հզոր ոգիներ.
Մեկը՝ բարի մի մարդ է, հանց հրեշտակ աննման,
Իսկ մյուսը՝ մի տգեղ ու չար կին է սեւասեր:
Իմ էգ դեւը, որպեսզի դժոխքի մեջ ինձ քարշ տա,
Հեռացնում է ինձանից հրեշտակին իմ բարի,
Կախարդանքով ջանում է նրան անել սատանա,
Հետապնդում է նրա մաքրությունը անթերի:
Բայց ես հաստատ չեմ պնդում, դա դեռ կասկած է միայն.
Եվ նա որքան կողմնակալ ընկեր է այդ երկուսին,
Իմ հանդեպ է նույն չափով խստաբարո ու դաժան,
Եվ կարծում եմ, որ մեկը դժոխքումն է մյուսի:

Կասկածի մեջ, անվստահ ես սպասեմ դեռ պիտի,
Մինչեւ որ չար էգ դեւը նրան դուրս կշպրտի:

145

Those lips that Love's own hand did make
Breathed forth the sound that said 'I hate'
To me that languish'd for her sake;
But when she saw my woeful state,
Straight in her heart did mercy come,
Chiding that tongue that ever sweet
Was used in giving gentle doom,
And taught it thus anew to greet:
'I hate' she altered with an end,
That follow'd it as gentle day
Doth follow night, who like a fiend
From heaven to hell is flown away;
 
'I hate' from hate away she threw,
And saved my life, saying 'not you'.

Իմ սիրուհու քաղցրաբույր շրթունքները սիրակեզ,
Որոնք սերն է իր ձեռքով վարպետորեն ստեղծել,
«Ես ատում եմ» բառերն են իմ երեսին շպրտել,
Ինձ, որ իր խոր կարոտից տառապում եմ մշտապես:
Բայց երբ հանկարծ նկատեց իմ վիճակը վշտահար,
Նրա գութը հայտնվեց, սաստեց իսկույն այդ լեզուն,
Որը ընդմիշտ քաղցրալիր, հրապույրով առլեցուն,
Եկել էր, որ մեղմորեն դատավճիռն իմ կարդար:
«Ես ատում եմ» բառերին նա տվեց այլ վերջաբան,
Բարեփոխեց ճիշտ այնպես, ինչպես այգը բացվելով
Հաջորդում է մահատես ու մռայլված գիշերվան,
Նրան ինչպես մի դեւի երկնից դժոխք նետելով:

«Ես ատում եմ» բառերը նա կրկին ետ առնելով,
Փրկեց հավերժ իմ կյանքը, «բայց ոչ թե քեզ» ասելով:

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,
[ ] these rebel powers that thee array
Why dost thou pine within and suffer dearth,
Painting thy outward walls so costly gay?
Why so large cost, having so short a lease,
Dost thou upon thy fading mansion spend?
Shall worms, inheritors of this excess,
Eat up thy charge? Is this thy body's end?
Then soul, live thou upon thy servant's loss,
And let that pine to aggravate thy store;
Buy terms divine in selling hours of dross;
Within be fed, without be rich no more:
 
So shall thou feed on Death, that feeds on men,
And Death once dead, there's no more dying then.

Ո՛վ իմ թշվառ, խեղճ հոգի, կենտրոն՝ հողի մեղավոր,
Եթե ըմբոստ ուժերից ծաղրված ես հանց գերին,
Ինչո՞ւ տանջվում, մաշվում ես, կարոտ կյանքի հոգեւոր,
Մինչդեռ շքեղ պճնում ես քո պատերը արտաքին:
Հարկ կա՞ մսխել միջոցներ այն կիսավեր տան վրա,
Որը ահա կփլչի, եւ վախճանդ է մոտ այնքան.
Ժառանգորդներդ մի՞թե գարշ որդերը չեն դառնա,
Արդյո՞ք այդ է փարփայած նպատակդ վերջնական:
Ապրի՛ր հաշվին ծառայիդ, մահվան հանդեպ անտարբեր,
Թող նա հլու ձուլվի քեզ տրված իր գանձերի իսկ գնով,
Տեսքը անպետք ժամերի փոխիր անմահ ժամկետներ,
Աղքատ եղիր արտաքուստ, հոգիդ անիր գործերով:

Տզրուկ մահվան ի հաշիվ դու այդպես ես ապրելու,
Եվ երբ մահը մահանա, դու անմահ ես մնալու:

147

My love is as a fever, longing still
For that which longer nurseth the disease,
Feeding on that which doth preserve the ill,
Th'uncertain sickly appetite to please.
My reason, the Physician to my love,
Angry that his prescriptions are not kept,
Hath left me, and I desperate now approve,
Desire is death, which Physic did except.
Past cure I am, now Reason is past care,
And frantic mad with evermore unrest,
My thoughts and my discourse as madmen's are,
At random from the truth vainly expressed:
 
For I have sworn thee fair, and thought thee bright,
Who art as black as hell, as dark as night.

Ա՜հ, իմ սերը կարծես թե նմանվում է ջերմախտի,
Եվ այն թույնն է պահանջում, որը ցավն է ձգձգում.
Նա սնվում է նրանով, որ տանջանքն է հավերժում,
Եվ դրանով գոհացնում ախորժակը հիվանդի:
Խելքս, որը պիտ բուժեր հիվանդ սիրտս տարփածու,
Զայրացած, որ մերժում եմ իր պատվերը կատարել,
Հուսահատված ու անհույս, երեսնիվայր ինձ լքել
Եվ սնում է իմ սիրտը տենչանքներով մահացու:
Զրկված հույսից ամոքման, բանականի խնամքից,
Հավերժորեն անձնատուր ողորումին մոլեգնող,
Մտածում եմ ու խոսում խենթի նման զառանցող,
Եվ սին բառեր շռայլում՝ այնքան հեռու ճշմարտից:

Զի երդվեցի, որ շքեղ գոհար ես դու լուսեղեն,
Բայց խավար ես հանց գիշեր, եւ դժնեդեմ՝ հանց դժոխք:

148

O me! what eyes hath love put in my head,
Which have no correspondence with true sight?
Or, if they have, where is my judgement fled,
That censures falsely what they see aright?
If that be fair whereon my false eyes dote,
What means the world to say it is not so?
If it be not, then love doth well denote
Love's eye is not so true as all men's: no,
How can it? O how can love's eye be true,
That is so vexed with watching and with tears?
No marvel then, though I mistake my view:
The sun itself sees not till heaven clears.
 
O cunning love, with tears thou keep'st me blind,
Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

Ավա՜ղ, սերը ինչպիսի՜ աչքեր է ինձ շնորհել,
Որ իրական աչքերի ամենեւին նման չեն.
Թե նման են, որտե՞ղ է դատող միտքս չքացել,
Որը ստույգ տեսածս խարդախում է նենգորեն:
Եթե տգեղն աչքերիս թվում է պերճ, աննման,
Ապա ինչո՞ւ բոլորը հակառակն են հաստատում,
Իսկ եթե դա այդպես չէ, սերը պնդում է լոկ այն,
Որ իր աչքերն այնքան էլ հստակորեն չեն տեսնում:
Եվ այն ինչպե՞ս կտեսնի լացից խամրած աչքերով,
Զարմանալի՞ է արդյոք սխալները աչքերի.
Արեգակը մինչեւիսկ հստակ տեսնել չի կարող,
Քանի երկինքն է պատած վարագույրով ամպերի:

Նե՛նգ սեր, դու ինձ լացացնում եւ աչքերս ես կուրացնում,
Որ չտեսնեմ երբեւէ, թե ի՛նչ մեղքեր ես գործում:

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,
When I against myself with thee partake?
Do I not think on thee, when I forgot
Am of myself, all tyrant for thy sake?
Who hateth thee that I do call my friend?
On whom frown'st thou that I do fawn Upon?
Nay, if thou lour'st on me, do I not spend
Revenge upon myself with present moan?
What merit do I in myself respect
That is so proud thy service to despise,
When all my best doth worship thy defect,
Commanded by the motion of thine eyes?
 
But, love, hate on, for now I know thy mind:
Those that can see thou lov'st, and I am blind.

Քեզ չե՞մ սիրում, ո՛վ անգութ, երբ ինձ հետ եմ ես կռվում,
Որ պաշտպանեմ քո անձը եւ կարենամ քեզ դուր գալ.
Քեզ համար չե՞մ մտածում, երբ ես ինձ եմ մոռանում,
Հանուն պատվիդ ու սիրուդ, ո՛վ թագուհի բռնակալ:
Ո՞ւր է արդյոք այն մեկը, ում ատում ես, նախատում,
Իսկ ես՝ սեր եմ շնորհում հրապուրված նրանով.
Երբ խոլական ցասումով ինձ վրա ես հարձակվում,
Մի՞թե ես չեմ արտասվում սրտի ահեղ պոռթկումով:
Ի՞նչ արժանիք ունեմ ես լինել գոռոզ, ինքնագոհ,
Որ չուզենամ քո կամքին ստրկաբար ծառայել,
Երբ շարժումին աչքերիդ խոնարհվում եմ անձնազոհ,
Եվ մինչեւիսկ խելահեղ՝ քո արատներն եմ պաշտել:

Ճանաչեցի քեզ այժմ, դու սիրում ես լոկ նրանց,
Ովքեր հստակ են տեսնում, իսկ ես՝ կույր եմ մոլորված:

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might
With insufficiency my heart to sway,
To make me give the lie to my true sight,
And swear that brightness doth not grace the day?
Whence hast thou this becoming of things ill,
That in the very refuse of thy deeds
There is such strength and warrantise of skill
That, in my mind, thy worst all best exceeds?
Who taught thee how to make me love thee more
The more I hear and see just cause of hate?
O, though I love what others do abhor,
With others thou shouldst not abhor my state.
 
If thy unworthiness raised love in me,
More worthy I to be beloved of thee.

Ի՜նչ ուժերից, որտեղի՞ց մենաշնորհ ուժը այդ
Առատորեն քաղում ես եւ անզորիս տիրանում,
Ստիպում ես հերքել այս իրողությունն ակնհայտ՝
Թե արեւի լույսը չէ տիեզերքը շողացնում:
Որտեղի՞ց ես դյութելու այն արվեստը ձեռք բերել,
Որով հոռի բաներին երանգներ ես ներարկում,
Ի՜նչ թովչություն ու փայլ ես արատներին շնորհել,
Որ սիրատենչ աչքերիս աստվածություն ես թվում:
Ի՞նչ հնարքով հեշտորեն դու ինձ սեր ես ներշնչում,
Երեւալով մաքրափայլ, առաքինի ու բարի,
Երբ շատերը քո հանդեպ միայն նողկանք են զգում,
Իսկ ես սիրում եմ սաստիկ ավելի ու ավելի:

Եթե անարգ ու ստոր էությունդ եմ սիրել ես,
Դրա համար պետք է որ դու ավելի ինձ սիրես:

151

Love is too young to know what conscience is,
Yet who knows not conscience is born of love?
Then, gentle cheater, urge not my amiss,
Lest guilty of my faults thy sweet self prove.
For, thou betraying me, I do betray
My nobler part to my gross body's treason:
My soul doth tell my body that he may
Triumph in love; flesh stays no farther reason;
But rising at thy name doth point out thee
As his triumphant prize. Proud of this pride,
He is contented thy poor drudge to be,
To stand in thy affairs, fall by thy side.
 
No want of conscience hold it that I call
Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

Սերը շատ է դեռատի խղճի խայթը ճանաչել,
Թեեւ խիղճը սրտի մեջ ծնվել է հենց նույն սիրուց.
Արդ, խորամա՛նկ, մի՛ ասա, թե լոկ ես եմ մեղանչել,
Եվ մի՛ փորձիր խույս տալու մեղքերս ինձ հետ կիսելու:
Դու ես ազնիվ իմ հոգին հրապուրում ու մղում
Կոշտ մարմինս քարշ տալու դավերի մեջ տմարդի.
Հոգիս համառ պնդում է, որ սիրո մեջ կհաղթի,
Բայց իմ անզոր մարմինը նրան լռել չի ուզում:
Սակայն ի լուր քո անվան աչքը քեզ է նա հառում,
Նայում է քեզ իբրեւ այդ հաղթանակի իր զոհին,
Հպարտության մեջ արբշիռ՝ ծնրադիր է նա լինում,
Եվ ոտքերիդ տակ ընկնում իբրեւ խոնարհ մի գերի:

Ուրեմն՝ մի՛ մեղադրիր, թե ես խղճի խայթ չունեմ,
Քանզի վեր եմ ելնում ես, որ վերստին վայր ընկնեմ:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,
But thou art twice forsworn, to me love swearing:
In act thy bed-vow broke, and new faith torn
In vowing new hate after new love bearing.
But why of two oaths' breach do I accuse thee,
When I break twenty? I am perjured most,
For all my vows are oaths but to misuse thee,
And all my honest faith in thee is lost,
For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,
Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,
And to enlighten thee gave eyes to blindness,
Or made them swear against the thing they see:
 
For I have sworn thee fair, more perjured eye,
To swear against the truth so foul a lie.

Դու լավ գիտես, որ սերս շատ երդումներ է խախտել,
Սակայն եւ դու, սրբազան երդումներդ ինձ տալով,
Կրկնակի ես ինձ դավել այլոց գրկում շոյվելով,
Եվ քո սերը մոռացած՝ ատելություն ես ուխտել:
Բայց իրա՞վ եմ, եթե քեզ ամբաստանեմ խստագին,
Երբ գործել եմ քսան մեղք, ավելի եւ դրուժան,
Քանի որ ես երդվում եմ, որ խոշտանգեմ քո հոգին,
Եվ հակառակ խոստումիս՝ ինձ մղում ես նենգության:
Քանզի ես քեզ տվեցի հանդիսավոր, սուրբ երդում,
Որ դու հեզ ես, ամոթխած, այնքան պարկեշտ ու բարի.
Եվ իմ խանդոտ աչքերը արցունքներով կուրացրի,
Որպեսզի քեզ հռչակեմ իբրեւ պայծառ լուսատու:

Ես երդվեցի, որ ձյան պես դու ճերմակ ես, գեղեցիկ,
Ի՜նչ նենգություն է նսեմ, երբ նյութում ես մի կեղծիք:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:
A maid of Dian's this advantage found,
And his love-kindling fire did quickly steep
In a cold valley-fountain of that ground;
Which borrowed from this holy fire of Love
A dateless lively heat, still to endure,
And grew a seething bath, which yet men prove
Against strange maladies a sovereign cure.
But at my mistress' eye Love's brand new fired,
The boy for trial needs would touch my breast;
I, sick withal, the help of bath desired,
And thither hied, a sad distempered guest;
 
But found no cure: the bath for my help lies
Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

Կուպիդոնը իր ջահը դրեց կողքին ու նիրհեց.
Մի լուսադեմ նազող կույս՝ Անահիտի դուստրերից,
Օգտըվելով շուտափույթ բարեպատեհ առիթից,
Սիրո ջահը ձորակի աղբյուրի մեջ ընկղմեց,
Որտեղ ջուրը վառ սիրո այդ կրակից սրբազան
Հոգենորոգ, կենսատու մի ջերմություն ստացավ,
Եվ ահա նա փոխարկվեց, դարձավ մի ջերմ ավազան,
Որտեղ մարդիկ բուժում են անպատմելի ախտ ու ցավ:
Օ՜, բայց տղան սիրուհուս աչքերի դեմ ջահն այրեց
Եվ պինդ հպեց իմ սրտին, որ նրանով ինձ փորձի,
Ես ցավերից խելահեղ՝ այդ ջրի մեջ նետվեցի,
Ուր ցավատանջ իմ սիրտը ամենեւին չբուժվեց:

Ավազանը այդ բուժիչ այնտեղ գտա ես միայն,
Ուր Էրոսը իր ջահը բոցավառեց հավիտյան:

154

The little Love-god lying once asleep,
Laid by his side his heart-inflaming brand,
Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep
Came tripping by; but in her maiden hand
The fairest votary took up that fire
Which many legions of true hearts had warmed;
And so the General of hot desire
Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.
This brand she quenched in a cool well by,
Which from Love's fire took heat perpetual,
Growing a bath and healthful remedy,
For men diseased; but I, my mistress' thrall,
 
Came there for cure and this by that I prove,
Love's fire heats water, water cools not love.

Սիրո մանուկ աստվածը մտավ թավուտ մի անտառ,
Ջահը դրեց իր կողքին եւ քուն մտավ անվրդով.
Կույս մնալու երդվյալ նիմֆաները անհամար,
Սիրո ջահին մոտեցան ոտնածայր ու նազով:
Ահա վեստյան մի կույսը, որ չքնաղ էր ավելի,
Անմեղ սրտերն հրկիզող աշտանակն այդ վերցրեց,
Եվ կուսական իր ձեռքով տիրակալին կրքերի
Նա անպաշտպան ու անզեն խորը քնի մեջ թողեց:
Նա այդ ջահը ընկղմեց աղբյուրի մեջ մոտակա,
Որը անշեջ ավազան դարձավ սիրո կրակից.
Ես էլ այնտեղ գնացի բուժվելու շատ ցավերից,
Սակայն այնտեղ ես լոկ մի ճշմարտություն հասկացա,

Որ թեեւ սիրո կրակից նույնիսկ պաղ ջուրն է եռում,
Մինչդեռ սերը այդ ջրից բոլորովին չի սառում: