Դավիթ Դավթյան եւ Հովհաննես Քելեշյան

Դավիթ Դավթյան

Հովհաննես Քելեշյան

1

From fairest creatures we desire increase,

That thereby beauty's Rose might never die,

But as the riper should by time decease,

His tender heir might bear his memory:

But thou, contracted to thine own bright eyes,

Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,

Making a famine where abundance lies,

Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.

Thou that art now the world's fresh ornament

And only herald to the gaudy spring,

Within thine own bud buriest thy content,

And, tender churl, mak'st waste in niggarding:

Pity the world, or else this glutton be,

To eat the world's due, by the grave and thee.

Մենք ուզում ենք, որ չքնաղ էակները կրկնվեն,
Որ անթառամ միշտ մնա քնքուշ վարդը գեղության.
Հասունները թարշամած դամբանի մեջ թող հանգչեն,
Նրանց հուշը՝ որդիներն անմար պահեն հավիտյան:
Իսկ դու, սիրուն աչքերիդ սիրահարված լինելով
Եվ քո բոցը սնելով քո իսկ հյութով սեփական,
Առատության փոխարեն տարածում ես միայն սով
Եվ հենց ինքդ դառնում ես քո թշնամին չարակամ:
Դու, որ միայն հիմա ես կենաց ծառը զարդարում,
Եվ կարճատեւ գարունքի մունետիկ ես վաղանցիկ,
Թարմ ավիշդ ծաղկալի բողբոջիդ մեջ ես թաղում,
Ժլատությամբ կործանում քո սերունդը գեղեցիկ:

Օ՜, մի՛ լինիր այդպես չար, գթա քեզ եւ աշխարհին,
Եվ ապագա քո բերքը զուր մի հանձնիր բիրտ մահին:

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.

Երբ քառասուն ձմեռներ դաշտը քո սեգ ճակատի —
Կնճիռներով ակոսեն անգթաբար ու դաժան,
Այն կդառնա մի վանող եւ անպիտան ցնցոտի,
Մի հասարակ խնամքի մինչեւ անգամ անարժան:
Եթե հարց տան, թե ո՞ւր է գեղեցկությունդ ջահել,
Ո՞ւր է գանձը թանկարժեք ծաղկափթիթ օրերիդ,
Պատասխանես՝ թե սուզված աչքերիդ մեջ են թաղվել,
Դա մի գովեստ կլինի չարդարացված եւ անմիտ:
Սակայն որքա՜ն վայելուչ, տեղին գովեստ կլիներ,
Եթե հպարտ ասեիր՝ իմ ժիր, չքնաղ այս տղան,
Պիտի դառնա ժառանգված գեղեցկությունս անմեռ,
Եվ կտեսնեմ նրա մեջ չքմեղումն իմ ծերության:

Ահա այդպես կզգայիր, որ քո արյունը սառչող
Կրկին անգամ է եռում զավակի մեջ քո աճող:

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

Հայելու մեջ նայիր քեզ եւ լուրջ խորհիր քո մասին,
Որ եթե քո պատկերը ուրիշի մեջ չկրկնես,
Պիտի անես հուսախաբ՝ կյանքի կարոտ աշխարհին
Եվ սիրատենչ մի կնոջ օրհնությունից կզրկես:
Մի՞թե կա կին այնպիսի, որը այգին իր խոպան
Չի կամենում հոգատար մշակողը ծաղկեցնի.
Ո՞վ է խենթն այն, որ կուզե դառնալ սիրույն իր դամբան,
Որ իր չքնաղ սերնդի աճը հավերժ կասեցնի:
Մորդ համար դու իբրեւ հայելի ես իսկական,
Ուր տեսնում է նա անցած իր ապրիլը ծաղկազարդ.
Այդպես էլ դու, երբ թոշնես, մայրամուտին ծերության,
Կյանքիդ այգը կգտնես քո որդու մեջ հարազատ:

Իսկ եթե դու ուզում ես, որ առհավետ մոռացվես,
Քեզ հետ նաեւ թող մեռնի քո պատկերը լուսերես:

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

Ով սիրելի շռայլող, ինչո՞ւ ինքդ քեզ համար
Այդպես անհոգ վատնում ես շնորհները հմայքիդ.
Բնությունը մեզ ոչինչ չի պարգեւում անվճար,
Այլ տալիս է իբրեւ պարտք, եւ լոկ մարդկանց բարեմիտ:
Արդ, գեղեցիկ իմ ժլատ, ինչո՞ւ ես դու զուր վատնում
Քեզ պարգեւված այն գանձը, որ ուրիշին պիտ հանձնես.
Անշահ հարուստ, ինչո՞ւ ես այն ձիրքերը խնայում,
Որ ի նպաստ քո անձին ծառայեցնել չգիտես:
Քանզի միայն ինքդ քեզ դու անձնատուր լինելով
Վայրավատին մսխում ես շնորհներդ երկնային,
Եվ երբ կյանքից հեռանաս նույն բնության պահանջով,
Ընդունելի ի՞նչ կտակ դու կթողնես աշխարհին:

Մի՛ թող, որ քո հմայքը շիրմում կորչի ապարդյուն,
Ջանա, որ այն անաղարտ կտակես դու քո որդուն:

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Նույն ժամերը, որ այնպես հմտորեն ու եռանդուն
Ստեղծեցին գեղափայլ քո պատկերը հմայուն,
Որն իր վրա սեւեռված հայացքներն է կախարդում,
Անգթորեն կխլեն այդ պարգեւը գերագույն:
Քանզի անզուսպ հոսանքը արագընթաց օրերի,
Քշում է ժանտ ձմռան մեջ մեր գարունը ծաղկալից,
Սառեցնում է անողոք կենսավիշը ծառերի,
Ամենուրեք սփռելով ամայություն ու թախիծ:
Եվ ամառվա կաթիլը եթե թորված չըմնար,
Չպարփակվեր ապակյա որմերի մեջ թափանցիկ,
Գեղեցիկը աշխարհից պիտի անհետ չըքանար,
Չէր պահպանվի նրանից գեթ հիշատակ մի փոքրիկ:

Բայց նորածիլ վարդերը անարգելով ձմեռվան,
Թոշնած վարդի բուրմունքը պահպանում են հավիտյան:

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

Օ՜, ուրեմն՝ մի՛ թույլ տուր, որ ձեռքերը բիրտ ձմռան
Այլափոխեն անձիդ մեջ քո ամառը դեռ ծաղկուն,
Մինչեւ մի այլ սրվակում քամես հյութը քո գարնան,
Մի՛ թող, որ քո գանձերը անհետանան ապարդյուն:
Արգելված շահ չի դիտվում, երբ երջանիկ լինելով
Փոխառության ի դիմաց վճարում ենք ինքնակամ,
Այդ հարկն է, որ պիտի տաս՝ քեզ նմանը ծնելով,
Որով պիտի երջանիկ դու դառնայիր տասն անգամ:
Իսկ եթե դու տասն անգամ վերածնվես այդ տասից,
Տասնապատիկ երջանիկ ու հաղթական կդառնաս.
Եվ մահվան բիրտ գերանդին ի՞նչ կխլի քեզանից,
Երբ սերնդում ապրելով այս աշխարհից հեռանաս:

Օ՜, մի՛ լինիր եսասեր, քեզ շատ ձիրքեր են տրվել,
Եվ կարող ես որդերիդ ժառանգորդներ չդարձնել:

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

Տե՛ս, արեւը բարեգութ արեւելքում հուրհրան,
Ճառագայթող գլուխը երբ նորից է վեր հանում,
Հայացքները բոլորի, որոնք պաշտում են նրան,
Նոր այգաբացն ու նրա վեհությունն են դրվատում:
Երբ նա ինչպես կորովի ու անվեհեր պատանին
Անմատչելի երկնքի լուրթ բարձունքն է մագլցում,
Գեղեցկությունը նրա երկրպագում են կըրկին
Եվ նոր ուխտի գնացող ուղեւորին ուղեկցում:
Իսկ երբ ոսկյա իր կառքով նա գերագույն բարձունքից
Ծույլ ու հոգնած գնում է զերթ ծերունին երերուն,
Մահկանացու աչքերը, այդ ձախողված ընթացքից
Հուսակտուր լինելով, ուրիշ կողմ են սեւեռվում:

Եվ դու, կյանքիդ միջօրեն երբ անցնես ու ծերանաս,
Հավերժ անհետ կկորչես, եթե զավակ չունենաս:

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

Դու, որ ունես անուշ ձայն, ինչպես նվագ հաճելի,
Ինչո՞ւ թախծոտ մեղեդին կլանված ես լսում միշտ.
Ինչո՞ւ է քեզ դուր գալիս տխրությունը տաղտկալի,
Իսկ բերկրանքը հոգեթով պատճառում է միայն վիշտ:
Եթե այնքան հարազատ հնչյունները ներդաշնակ
Լսելիքդ նրբազգաց կշտամբում են քաղցրագին,
Պատճառն այն է, որ դու միշտ շվարած ու միայնակ
Չես ցանկանում ձայնակցել գեղադաշն համերգին:
Լսիր ահա, թե ինչպես ժիր լարերը շարք մտած,
Ձայնակցում են մեկմեկու թրթռումով քնքշագին,
Կարծես թե մի համերաշխ ու երջանիկ խումբ կազմած
Ախորժալուր երգում են հայրը, մայրը եւ որդին:

Թեեւ երգը չի խոսում, բայց ասում է մեզ մի բան,
Որ միայնակ ապրելը դա նման է լոկ մահվան:

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

Այրի կնոջ արցունքով վախեցնելով ինքդ քեզ,
Եվ չընտրելով սիրեցյալ, կյանք ես վարում մենավոր.
Օ՜, բայց եթե անզավակ մի օր հանկարծ դու մեռնես,
Աշխարհն ինքը կդառնա իբրեւ այրիդ սգավոր:
Եվ նա պիտի հեծեծա, որ պատկերդ սիրասուն
Իր հետնորդը չունեցավ, որ ապրեիր դու անվերջ,
Մինչդեռ ամեն մի այրի լավ գծերն իր ամուսնու
Պիտի տեսներ անաղարտ իր սիրելի որդու մեջ:
Երբ շռայլը վատնում է իր ինչքերը սեփական,
Այս աշխարհում նրանք լոկ իրենց տեղն են փոփոխում.
Գեղեցկությունը սակայն կործանվում է հավիտյան,
Եթե նա չի կրկնվում եւ անպտուղ է մնում:

Ուրիշների նկատմամբ նա սեր բնավ չի տածում,
Ով հենց իր մեջ այդպիսի ծանր ոճիր է գործում:

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

Անկեղծորեն ինձ ասա, ո՞ւմ ես սիրում դու արդյոք,
Թեեւ գիտես դու անշուշտ, որ շատերն են սիրում քեզ.
Բայց դու շատ ես եսասեր, անհեռատես ու անհոգ,
Եվ հայտնի է ամենքին, որ սիրեցյալ դու չունես:
Դու այնքան ես բորբոքված ատելությամբ մահացու,
Որ նույնիսկ չես վարանում լինել հենց քեզ թշնամի,
Եվ քանդում ես այն տունը, որին ձեռքը հոգածու
Պիտի ջանա նորոգել, որ անխորտակ միշտ պահի:
Օ՜, փոխիր քո մտքերը, որ կարենամ ներել քեզ,
Ատելության փոխարեն սրտումդ սեր պահպանիր.
Թող հոգիդ էլ նմանվի արտաքինիդ գեղատես,
Եվ քո հանդեպ՝ գթասիրտ, առատաձեռն դու եղիր:

Տուր աշխարհին քո դեմքին շատ հարազատ մի պատկեր,
Որ հմայքդ նրա մեջ ապրի երկար, ձիգ դարեր:

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

Որչափով որ դու պիտի արնաքամվես ու հյուծվես,
Զավակիդ մեջ պետք է որ բարգավաճես դու նորից,
Որ քո կայտառ արյունը քեզ հետ կորած չհաշվես,
Երբ պատանի անցյալդ փախուստ կտա քեզանից:
Գեղեցկությունն ու խելքը միայն այդպես են ապրում,
Դրանցից դուրս՝ խենթություն եւ ծերություն կտիրեր.
Պիտի լիներ առհավետ ավերմունք ու քայքայում,
Եվ աշխարհը բովանդակ վաթսուն տարում կկորչեր:
Թող նա՛ կորչի անպտուղ, ով տձեւ է ու կոպիտ,
Ում չի ընտրել բնությունն իր սերունդը պահպանել,
Բայց դու նայիր բարեձեւ հրապուրիչ պատկերիդ,
Եվ ջանա այդ օրհնանքը ուրիշներին պարգեւել:

Բնությունը քեզ կերտեց որպես հատուկ մի կնիք,
Որ ուրիշին փոխանցես քո դրոշմը վաղանցիկ:

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Ժամացույցին նայելով, երբ ժամերն եմ ես հաշվում
Եվ տեսնում եմ ցերեկը ժանտ խավարում ընկղմված,
Երբ մուգ ու պերճ խոպոպներն արծաթով են շղարշվում
Եվ մանուշակը քնքուշ ես տեսնում եմ թառամած,
Երբ նայում եմ մերկացած, երկնասլաց ծառերին,
Որոնց հովում քիչ առաջ հոտն էր շոգից պաշտպանվում,
Երբ կանաչը ամառվա աշնանային օրերին
Չոր ու դեղնած դրվում է պատգարակին ու տարվում,
Մտածում եմ, որ եւ քո գեղեցկությունն անսգյուտ
Պիտի կորչի ավերիչ ժամանակի հորձանքում,
Քանզի որքա՜ն հմայքներ թառամում են ու մեռնում,
Երբ ուրիշներն են ծնվում եւ զարգանում շուտափույթ:

Օ՜, քեզ ոչինչ չի փրկի ժամանակի մանգաղից,
Բացի մահվան դեմ ելնող քո հարազատ զավակից:

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

Երանի թե քո անձը մնար այնպես, ինչպես կաս,
Բայց քանի դեռ ապրում ես, նա կմնա այդպիսին.
Պատրաստ եղիր, ուրեմն, վախճանի դեմ ապագա,
Եվ քո զուգարիկ պատկերը դու ժառանգիր ուրիշին:
Գեղեցիկը պետք է որ կյանքի ժամկետ չունենա,
Ահա այդպես, դու պիտի վերապրեիր սերնդում,
Եթե միայն քո անձը զավակիդ մեջ մարմնանա,
Թեկուզ եւ լինեիր այն հանդերձյալ աշխարհում:
Ո՞վ թույլ կտա, որ շքեղ ապարանքը ավերվի,
Բացի անհոգ շռայլից, երբ խնամքով հոգատար
Ընդդեմ ձմռան օրերի եւ մահաշունչ հողմերի
Կարելի է հավիտյան այն պահպանել անվթար:

Ասում ես ու պարծենում, որ դու հայր ես ունեցել,
Թող եւ որդիդ հարազատ կարողանա նույնն ասել:

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

Աստղերից չէ, որ վճիռ կամ կարծիք եմ ես քաղում,
Բայց հավատա, որ ունեմ երկու աստղեր հարազատ,
Որ իզուր չգուշակեմ, թե մեզ ինչ է սպասվում,
Երջանկությո՞ւն, թե՜ չարիք, սո՞վ, թանկությո՞ւն, թե՞ ժանտախտ,
Ոչ թե ստույգ գուշակեմ մարդկանց մոտիկ ապագան,
Նրանց հողմը, անձրեւը, կամ որոտը հայտնելու,
Կամ թե ասեմ երկնքի նշանների համաձայն,
Թե ամենից երջանիկ արքան ո՛վ է լինելու:
Բայց միայն քո աչքերից (իմ աստղերից հաստատուն),
Ես կարող եմ գուշակել, որ չքնաղը վաղանցիկ
Ճշմարտության հետ մեկտեղ կապրի միշտ թարմ ու ծաղկուն,
Եթե կյանքդ չմարի սերունդներում գեղեցիկ:

Իսկ եթե ոչ, վերահաս քո վախճանը ողբալի
Ճշմարտին ու չքնաղին դատավճիռ կլինի:

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես ամեն մի բան զարգանում,
Բայց մնում է կատարյալ լոկ աննշան մի վայրկյան,
Եվ գերագույն վիճակն այս, որ փոխվում է ու մեռնում,
Ենթարկված է աստղերի հզոր ուժին մոգական,
Երբ խորհում եմ, որ մարդիկ նույն երկնքի քմայքով
Պատանության ավիշի մեջ մեծանում են ու փթթում,
Սակայն հասուն օրվանից նվաղելով, հյուծվելով,
Կործանվում են ու կորչում մինչեւ խորը մոռացում,
Այնժամ խոհուն հայացքս դեպի քեզ եմ ես ուղղում,
Քո վեհափայլ կեցվածքին՝ ծաղկունքի մեջ ուժերի,
Եվ տեսնում եմ ավերիչ ժամանակը արնախում,
Որը պայծառ քո օրը փոխարկում է գիշերի:

Արդ, թեեւ նա հզոր է, ես նրա դեմ կռվելով,
Հանուն սիրուդ, քո կյանքը պատվաստում եմ տողերով:

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

Սակայն ինչո՞ւ բռնակալ, արյունարբու ու դաժան
Ժամանակի սրի դեմ այժմվանից չես կռվում,
Ինչո՞ւ անգին քո անձը ավերմունքից չես փրկում
Է՛լ ավելի լավ զենքով, քան իմ տողերն են ունայն:
Երջանկավետ օրերիդ վեհ գագաթն ես դու հասել,
Եվ որքա՜ն շատ պարտեզներ կուսությունը պահպանած
Պատրաստ են քեզ թարմագեղ ծաղկեփնջեր նվիրել
Ավելի շատ քեզ նման, քան պատկերիդ ներկրված:
Այդպես միայն կարող ես դու քո անձը կրկնել
Իր արտաքին ու ներքին գեղեցկությամբ հմայուն,
Եվ աչքերին կարող ես ավելի լավ պատկերվել,
Քան այդ կանի վրձինը, կամ մատիտը իմ փխրուն:

Այդպես, գալիք սերնդում պիտի ապրի հավիտյան
Քո ստեղծած անարվեստ դիմանկարն իրական:

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

Ապագայում ո՞վ պիտի իմ տաղերին հավատա,
Եթե նրանց լիացնեմ քո ձիրքերով շողշողուն...
Սակայն աստված գիտի, որ քեզ շիրիմն է ամփոփում
Եվ քերթվածս հմայքիդ միայն կեսը ցույց կտա:
Եթե փորձեմ պատկերել գրավչությունն աչքերիդ
Եվ մեկ առ մեկ թվարկեմ շնորհներդ աննման,
Պիտի ասեն՝ ստում է բանաստեղծը այս անմիտ,
Մի՞թե դեմքը հողածին հրեշտակի է նման:
Եվ թղթերիս համար հին մարդիկ պիտի ինձ ծաղրեն,
Անարգելով որպես մի շատախոսի հինավուրց.
Իմ այս արդար ներբողը ցնորք պիտի անվանեն
Եվ ոչ որպես ճշտախոս մի ծերուկի հին զրույց:

Մինչդեռ, եթե մինչեւ այդ դու մի զավակ ունենաս,
Պիտի ապրես կրկնապես՝ նրա մեջ եւ երգում այս:

18

Shall I compare thee to a summer's day?

Thou art more lovely and more temperate:

Rough winds do shake the darling buds of May,

And summer's lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,

And often is his gold complexion dimmed;

And every fair from fair sometime declines,

By chance or nature's changing course untrimmed:

But thy eternal summer shall not fade,

Nor lose possession of that fair thou ow'st,

Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,

When in eternal lines to time thou grow'st.

So long as men can breathe or eyes can see,

So long lives this, and this gives life to thee.

Հարկ կա՞, որ քեզ բաղդատեմ ամռան մի պերճ օրվա հետ.
Ոչ, դու քաղցր ես ավելի, ավելի պերճ, մեղմ ու հեզ.
Վայրագ հողմը ջարդում է նուրբ վարդերը բուրավետ,
Եվ ամառվա բերկրանքը այնքան կարճ է թվում մեզ:
Ամառն ունի երկնքի վառ աչքերը հուրհրան,
Որ աղոտվում են հաճախ գորշ ու մռայլ ամպերով.
Բնությունը արկածով կամ փոփոխուն ընթացքով
Կորցնում է վաղ թե ուշ գեղեցկությունը ամռան:
Իսկ քո ամառն, իմ անգին, շնորհներով կատարյալ
Հավերժորեն չքնաղ է, գրավիչ ու հրակեզ.
Մահը երբեք չի կարող գոռոզաբար պարծենալ,
Որ դու պիտի իր մռայլ ստվերի տակ թափառես:

Քանի դեռ այս տողերում կբաբախի սիրտը քո,
Եվ մարդ կզգա շունչդ թարմ, դու կապրես քո հմայքով:

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,

And make the earth devour her own sweet brood;

Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,

And burn the long-lived Phoenix in her blood;

Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,

And do whate'er thou wilt, swift-footed time,

To the wide world and all her fading sweets;

But I forbid thee one most heinous crime:

O, carve not with thy hours my love's fair brow,

Nor draw no lines there with thine antique pen;

Him in thy course untainted do allow

For beauty's pattern to succeeding men.

Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,

My love shall in my verse ever live young.

Ով ժամանակ, առյուծի սուր ճանկերը բթացրու,
Թո՛ղ որ հողը կլանի զավակներին իր անգին,
Պոկիր վագրի երախից ժանիքները մահացու
Եվ հենց իրա արյան մեջ այրիր անմահ փյունիկին:
Եղանակները տարվա՝ ընթացքիդ մեջ մոլեգին
Արա զվարթ կամ տխուր, վարվիր ինչպես կամենաս
Այս բովանդակ աշխարհի գանձերի հետ թանկագին,
Արգելում եմ քեզ սակայն հրեշավոր ոճիրն այս:
Օ՜, քո անգութ ժամերով մի ակոսիր ոչ մի գիծ
Սիրեցյալիս ճակատին եւ այտերին գեղափայլ,
Սերունդները ապագա նրան տեսնեն թող անբիծ,
Իբրեւ անմահ տիպարի՝ գեղեցկության կատարյալ:

Սակայն ինչ էլ որ անես, դահի՛ճ, ծերուկ ժամանակ,
Նա երգիս մեջ թարմ կապրի ավերմունքիդ հակառակ:

20

A woman's face with nature's own hand painted

Hast thou, the Master-Mistress of my passion;

A woman's gentle heart, but not acquainted

With shifting change, as is false women's fashion;

An eye more bright than theirs, less false in rolling,

Gilding the object whereupon it gazeth;

A man in hue, all hues in his controlling,

Which steals men's eyes and women's souls amazeth.

And for a woman wert thou first created,

Till nature as she wrought thee fell a-doting,

And by addition me of thee defeated,

By adding one thing to my purpose nothing.

But since she pricked thee out for women's pleasure,

Mine be thy love and thy love's use their treasure.

Դու կանացի դեմք ունես, սրտիս տերն ու տիրուհին,
Դու, որ այդպես կերտված ես նույն վրձինով բնության,
Եվ քո սիրտն է կանացի, օտար՝ ստոր դավերին,
Որ հատուկ է շատ կանանց՝ ունակ ամեն նենգության:
Քո աչքերը ավելի անկեղծ են ու հրավառ,
Որոնք իրենց թարթումով չորս դին ոսկի են սփռում,
Դու օժտված ես առնական իշխանությամբ վեհափառ,
Որով մարդուն գերում ես, կանանց սիրտը՝ խռովում:
Բնությունը կամեցավ քեզ իբրեւ կին ստեղծել,
Բայց կերտելով հիացավ, հափշտակվեց քեզանով,
Դեռ ավելին, նա ուզեց ինձ քեզանից հեռացնել,
Ինձ համար լոկ ավելորդ մի հատկություն քեզ տալով:

Բայց քանի որ ի հաճույս կանանց նա քեզ սահմանեց,
Նրանց սիրուդ վայելքը, իսկ ինձ՝ քո սերը տվեց:

21

So is it not with me as with that Muse,

Stirred by a painted beauty to his verse,

Who heaven itself for ornament doth use,

And every fair with his fair doth rehearse,

Making a couplement of proud compare

With sun and moon, with earth and sea's rich gems,

With April's first-born flowers, and all things rare

That heaven's air in this huge rondure hems.

O let me, true in love, but truly write,

And then believe me, my love is as fair

As any mother's child, though not so bright

As those gold candles fixed in heaven's air:

Let them say more that like of hearsay well,

I will not praise that purpose not to sell.

Ոչ, ես բնավ նման չեմ այն խանդավառ մուսային,
Որ սիրում է տաղերգել գեղեցկությամբ պաճուճված,
Գործածում է մինչեւ իսկ զարդարանքներ երկնային,
Նույնացնում է դիցուհուն իր սիրո հետ սնգուրված,
Համեմատում է նրան արեւի ու լուսնի հետ,
Գանձերի հետ թանկագին՝ ծովերի ու ցամաքի,
Ապրիլ ամսի նորածիլ ծաղիկների հոտավետ,
Կամ հազվագյուտ այն բանի, որ կա ծոցում երկնքի:
Իսկ գալով ինձ, ես անկեղծ եւ համեստ եմ սիրո մեջ,
Եվ սիրուհիս ծնվել է հանց երեխան մի մորից,
Թեեւ գուցե նա այնքան շողշողուն չէ կամ թե պերճ,
Ինչպես ջահերն ոսկեղեն, որ կախված են եթերից:

Ես չեմ ուզում այն բանը ամենուրեք գովերգել,
Որն ուրիշին երբեւէ մտադիր չեմ վաճառել:

22

My glass shall not persuade me I am old,

So long as youth and thou are of one date,

But when in thee time's furrows I behold,

Then look I death my days should expiate:

For all that beauty that doth cover thee

Is but the seemly raiment of my heart,

Which in thy breast doth live, as thine in me.

How can I then be elder than thou art?

O therefore, love, be of thyself so wary

As I not for myself but for thee will,

Bearing thy heart, which I will keep so chary

As tender nurse her babe from faring ill:

Presume not on thy heart when mine is slain;

Thou gav'st me thine, not to give back again.

Ոչ, հայելին ստում է, թե ես ծեր եմ, թարշամած,
Քանի դեռ դու առույգ ես, գեղեցիկ ու ծաղկավառ,
Բայց գեղափայլ քո դեմքը եթե տեսնեմ խորշոմած,
Պիտի խորհեմ, որ մահն է ինձ մոտենում գաղտնաբար:
Քանի որ քո հմայքը, որ պատում է դեմքդ հեզ,
Լուսահանդերձ է միայն քո մեջ պահված իմ սրտիս,
Ինչպես որ եւ քո սիրտն է իմ սրտի մեջ մշտապես,
Էլ ինչպե՞ս եմ քեզանից ավելի ծեր, սիրելիս:
Ա՛հ, ուրեմն, քեզ հոգա, ինչպես որ ես քեզ համար,
Չէ՞ որ թեեւ երկու անձ, մենք մի սիրտ ենք պահպանում.
Դու հոգում ես ինձ համար, իսկ ես իբրեւ սիրող մայր
Ցավերից ու վշտերից միշտ հեռու եմ քեզ պահում:

Բայց երբ մեռած լինեմ ես, ամենեւին չհուսաս,
Դու սիրտդ ինձ չես տվել, որպեսզի ետ ստանաս:

23

As an imperfect actor on the stage,

Who with his fear is put besides his part,

Or some fierce thing replete with too much rage,

Whose strength's abundance weakens his own heart;

So I, for fear of trust, forget to say

The perfect ceremony of love's rite,

And in mine own love's strength seem to decay,

O'ercharged with burden of mine own love's might:

О let my books be then the eloquence

And dumb presagers of my speaking breast,

Who plead for love, and look for recompense,

More than that tongue that more hath more expressed.

О learn to read what silent love hath writ:

To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Ինչպես որ բեմ դուրս եկած դերասանը սկսնակ
Մոռանում է երկյուղից ծանոթ դերը կատարել,
Կամ զառանցող այն խենթը, որ մոլուցքի ժամանակ
Սիրտը զեղուն ուժերով սկսում է նվաղել,
Այդպես, ինքս անվստահ՝ չգիտեմ թե ինչ ասեմ,
Մոռանում եմ կատարել սիրո ծեսերը ծանոթ.
Թվում է թե սրտիս մեջ մարում է սերն իմ վսեմ,
Որն անբավ է, կաթոգին, գորովալի ու կրքոտ:
Ուրեմն թող պերճախոս գիրքս թարգմանս լինի,
Իբրեւ հոգուս միջնորդը, նրա համր լրատուն,
Եվ սրտիս դատն ու վարձքը ավելի լավ պաշտպանի,
Քան կարող է այդ անել իմ կաշկանդված, մունջ լեզուն:

Սիրո համր գրերը սահուն կարդալ սովորիր,
Եվ հեռավոր իմ ձայնը քո աչքերով դու լսիր:

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled

Thy beauty's form in table of my heart;

My body is the frame wherein 'tis held,

And perspective it is best painter's art.

For through the painter must you see his skill

To find where your true image pictured lies,

Which in my bosom's shop is hanging still,

That hath his windows glazed with, thine eyes.

Now see what good turns eyes for eyes have done:

Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me

Are windows to my breast, wherethrough the sun

Delights to peep, to gaze therein on thee.

Yet eyes this cunning want to grace their art,

They draw but what they see, know not the heart.

Իմ աչքերը հանճարեղ նկարիչ են ինձ համար,
Եվ քո քնքուշ այդ դեմքը սրտիս մեջ են դրոշմում.
Իսկ մարմինս կենդանի շրջանակ է ծառայում,
Եվ պարծանքը վարպետի՝ հեռանկարն է անմար:
Ամեն անգամ պետք է որ նկարչի մեջ դու նայես,
Տեսնելու քո պատկերը կրպակի մեջ իմ սրտի,
Որին իբրեւ պատուհան եւ բյուրեղյա ապակի
Ծառայում են մշտապես քո աչքերը գեղատես:
Ուրեմն՝ տես, մեր աչքերն իրար օգնում են այսպես,
Իմ աչքերը կենդանի քո պատկերն են նկարում,
Իսկ քո աչքերն իմ սրտին պատուհան են ծառայում,
Ուսկից արեւն է հայում, որ սրտիս մեջ տեսնի քեզ:

Բայց աչքերիս արվեստին մի հնարք է պակասում,
Նկարում են նրանք լոկ, բայց սիրտդ չեն ճանաչում:

25

Let those who are in favour with their stars

Of public honour and proud titles boast,

Whilst I, whom fortune of such triumph bars,

Unlooked for joy in that I honour most.

Great princes' favourites their fair leaves spread

But as the marigold at the sun's eye,

And in themselves their pride lies buried,

For at a frown they in their glory die.

The painful warrior famoused for fight,

After a thousand victories once foiled,

Is from the book of honour rased quite,

And all the rest forgot for which he toiled:

Then happy I that love and am beloved,

Where I may not remove, nor be removed.

Ով իր փայլուն աստղի մոտ ունի պատիվ ու հարգանք,
Նա հանրային տիտղոսով եւ փառքով է պարծենում.
Իսկ ես՝ վսեմ ավելի մի հարգանք եմ վայելում,
Թեեւ ընդմիշտ բախտամերժ՝ չունեմ նման հաղթանակ:
Իշխանները մեծամեծ՝ սաղարթները տարածած
Ծաղիկների են նման աչքերի տակ արեւի,
Որոնց փառքը մեռնում է իրենց անձի մեջ թաղված,
Բայց հոնքի մի կիտումով այդ սին փառքը կմեռնի:
Զորավարը լավագույն՝ դափնիներով պսակված,
Եթե վերջին մարտերում պարտվի գեթ մի անգամ,
Պատվո գրքում անունն իր պիտի տեսնի ջնջըված
Եվ չեն հիշվի էլ նրա սխրանքները մարտական:

Երջանիկ եմ, ուրեմն, որ սիրում եմ եւ սիրվում,
Որ կմնամ անմոռաց ապագա բյուր դարերում:

26

Lord of my love, to whom in vassalage

Thy merit hath my duty strongly knit,

To thee I send this written embassage

To witness duty, not to show my wit;

Duty so great, which wit so poor as mine

May make seem bare, in wanting words to show it,

But that I hope some good conceit of thine

In thy soul's thought (all naked) will bestow it,

Till whatsoever star that guides my moving

Points on me graciously with fair aspect,

And puts apparel on my tottered loving,

To show me worthy of thy sweet respect:

Then may I dare to boast how I do love thee,

Till then, not show my head where thou mayst prove me.

Քե՛զ, իշխանիդ իմ սիրո, ում տիտղոսը փառավոր,
Դարձըրել է ինձ որպես հպատակը իր հլու,
Ուղարկում եմ հարգալից բանբերներիս գրավոր,
Հավաստելու իմ սերը, եւ ոչ խելքս ցույց տալու:
Այնպիսի մի կաթոգին, սրտաբուխ ու մաքուր սեր,
Որը պիտի մերկ թվա առանց պատշաճ բառերի.
Բայց կհուսամ, որ նրան մի մտածում մարդասեր
Իր հոգու մեջ վայելուչ մի հանդերձանք կընձեռի:
Մինչ այն օրը անորոշ, ուր վառ աստղը իմ անհայտ,
Որ ինձ իբրեւ ուղեկից տանում է մութ ճամփեքով,
Պիտ արձակի ինձ վրա մի բարեգութ ճառագայթ,
Ցնցոտապատ իմ սերը զուգելով ճոխ զգեստով:

Այնժամ միայն կգովեմ իմ սերը ջերմ ու վսեմ,
Մինչ այդ, քո վես հայացքից հեռու պիտի թաքնվեմ:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,

The dear repose for limbs with travel tired,

But then begins a journey in my head,

To work my mind, when body's work's expired;

For then my thoughts (from far where I abide)

Intend a zealous pilgrimage to thee,

And keep my drooping eyelids open wide,

Looking on darkness which the blind do see;

Save that my soul's imaginary sight

Presents thy shadow to my sightless view,

Which, like a jewel (hung in ghastly night),

Makes black night beauteous, and her old face new.

Lo thus by day my limbs, by night my mind,

For thee, and for myself, no quiet find.

Օրվա տաղտուկ ճամփեքից եւ հոգսերից տառապած,
Ես կփութամ անկողին ծուլորեն ու հոգեհույզ,
Սակայն իմ խոնջ մարմինը դեռ հազիվհազ գոհացած,
Մի նոր ճամփա եմ ընկնում գիշերի մեջ մտասույզ:
Ամբողջ խոհերն իմ ինչպես մի բարեպաշտ ուխտագնաց,
Մունջ ու անվերջ թափորով դեպի քեզ են սլանում,
Եվ անթափանց խավարում հոգնած աչքերն իմ բացած,
Ես տեսնում եմ միայն այն, ինչ որ կույրերն են տեսնում:
Բայց այդ պահին իմ հոգին կախում է կույր աչքիս դեմ
Քո անմոռաց պատկերը գոհարի պես շողշողուն,
Որը լույս է դարձընում սեւ գիշերը դժնեդեմ
Եվ թարմացնում է նրան գեղեցկությամբ հմայուն:

Այդպես, գիշեր ու ցերեկ իմ մարմինը եւ հոգին,
Խոցված քեզնով ու ինձնով, տառապում են ողբագին:

28

How can I then return in happy plight

That am debarred the benefit of rest?

When day's oppression is not eased by night,

But day by night and night by day oppressed;

And each (though enemies to either's reign)

Do in consent shake hands to torture me,

The one by toil, the other to complain

How far I toil, still farther off from thee.

I tell the day to please him thou art bright,

And dost him grace when clouds do blot the heaven;

So flatter I the swart-complexioned night,

When sparkling stars twire not thou gild'st the even:

But day doth daily draw my sorrows longer,

And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

Ինչպե՞ս գտնեմ երջանիկ իմ անդորրը երբեմնի,
Երբ բարիքից հանգստյան մերժըված եմ ես հավետ,
Երբ ցերեկվա մաշուքը գիշերը չի դարմանի,
Եվ ինձ գիշեր ու ցերեկ մաշեցնում են իրենց հետ:
Թեեւ երկու հակընդդեմ զորություններ թշնամի,
Նրանք անվերջ մեկմեկի ձեռք են մեկնում փոխնիփոխ,
Որ գիշերը խոհերով ինձ թախծի մեջ ընկղմի,
Իսկ ցերեկը չարչարի խոնջանքի մեջ տագնապող:
Ես ի հաճույս ցերեկին, նրան այսպես եմ ասում.
Երբ երկինքը ամպոտ է, դու փայլում ես հանց արփին.
Եվ քծնում եմ գիշերին՝ երբ աստղեր չեն առկայծում.
Դու մթամած երեկոն ոսկեզօծում ես նրբին:

Եվ վշտերս սաստկացնող ամեն մի օր ու գիշեր
Ինձ բերում է նորանոր տառապանքներ ու հոգսեր:

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,

I all alone beweep my outcast state,

And trouble deaf heaven with my bootless cries,

And look upon myself and curse my fate,

Wishing me like to one more rich in hope,

Featured like him, like him with friends possessed,

Desiring this man's art and that man's scope,

With what I most enjoy contented least;

Yet in these thoughts myself almost despising,

Haply I think on thee, and then my state

(Like to the lark at break of day arising

From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;

For thy sweet love rememb'red such wealth brings

That then I scorn to change my state with kings.

Երբ մարդկանց մեջ միայնակ, խոհերի մեջ տրտմաշուք,
Թափառական ու անտուն իմ վիճակն եմ ես ողբում,
Նզովում եմ հուսահատ ճակատագիրն իմ խղճուկ,
Եվ լոկ ունայն ճիչերով խուլ երկինքը վրդովում,
Երբ նախանձում եմ նրանց, ովքեր ունեն մեծ հույսեր,
Բարեկամներ մտերիմ, գեղեցկություն վեհապանծ,
Հաջողություն, ուժ, տաղանդ, իշխանություն եւ գանձեր,
Դժգոհելով ինձ տրված շնորհներից գերազանց,
Այդ խոհերով հիասթափ, երբ ես փորձ եմ կատարում
Արհամարհել ինքս ինձ, բայց դիպվածով հիշում քեզ,
Սիրտս ինչպես արտույտը, դեպի այգն է սլանում,
Ուր երկնքի մուտքի մոտ նա երգում է սիրակեզ:

Սիրուդ անուշ հուշերը այնքան գանձ են ինձ բերում,
Որ այդ ժամին ես նույնիսկ արքային չեմ նախանձում:

30

When to the sessions of sweet silent thought

I summon up remembrance of things past,

I sigh the lack of many a thing I sought,

And with old woes new wail my dear time's waste:

Then can I drown an eye (unused to flow)

For precious friends hid in death's dateless night,

And weep afresh love's long since cancelled woe,

And moan th'expense of many a vanished sight;

Then can I grieve at grievances foregone,

And heavily from woe to woe tell o'er

The sad account of fore-bemoaned moan,

Which I new pay as if not paid before:

But if the while I think on thee (dear friend)

All losses are restored, and sorrows end.

Երբ իմ անուշ ու լռին խոհերի մեջ ընկղմված,
Կարծես նորից լսում եմ արձագանքը անցյալի,
Հառաչելով հիշում եմ հին ցավերս անմոռաց,
Եվ այն անհոգ ժամերս, որոնք հավերժ կորցրի:
Ողբին օտար աչքերս արցունքներով ողողած,
Ես սգում եմ ու հեծում այն անձերին սիրելի,
Որոնք վաղուց չքացան անհիշատակ ու անդարձ
Անգութ մահվան անվախճան գիշերի մեջ դժկամի:
Ես ողբալով շատերի լացն ու կոծը մոռացված,
Մահասարսուռ գումարն եմ հիշում կրած վշտերիս,
Վճարում եմ կրկնակի այս հարկերը հատուցված,
Եվ դեռ գալիք վշտերից սարսափում է խեղճ հոգիս:

Սակայն այժմ, իմ ընկեր, երբ քո մասին եմ խորհում,
Ամոքվում են ցավերս եւ ամեն ինչ չքանում:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,

Which I by lacking have supposed dead,

And there reigns love and all love's loving parts,

And all those friends which I thought buried.

How many a holy and obsequious tear

Hath dear religious love stol'n from mine eye,

As interest of the dead; which now appear

But things removed that hidden in thee lie!

Thou art the grave where buried love doth live,

Hung with the trophies of my lovers gone,

Who all their parts of me to thee did give;

That due of many now is thine alone.

Their images I loved I view in thee,

And thou (all they) hast all the all of me.

Քո կրծքում են բաբախում այն սրտերը բովանդակ,
Որոնք ինձնից հեռացան եւ կարծել եմ հար թաղված.
Քո մեջ տեսնում եմ սերը այնքան կողտրիկ ու հստակ,
Եվ մտերիմ այն անձանց, որոնց կարծել եմ թաղված:
Որքա՜ն արցունք սուրբ սերը խլեց իմ խեղճ աչքերից,
Հանուն այնքան սիրելի մեռյալների կորստյան,
Որոնք այլ տեղ հեռացան այս վշտերի աշխարհից,
Սակայն այժմ քո մեջ են ընդմիշտ գտել ապաստան:
Դու այն շիրիմն ես միակ, ուր ապրում է գեղեցիկ
Ավարներով զարդարված թաղված սերը այն անձանց,
Որոնք տված իմ սիրուց քեզ մի բաժին հանեցին,
Եվ ինչ նրանց պարտք էի, այժմ քեզ է պարգեւած:

Նրանց սիրված դեմքերը հիմա քո մեջ եմ տեսնում,
Ես էլ հավետ նրանց եմ ամբողջովին պատկանում:

32

If thou survive my well-contented day,

When that churl Death my bones with dust shall cover,

And shalt by fortune once more re-survey

These poor rude lines of thy deceased lover,

Compare them with the bett'ring of the time,

And though they be outstripped by every pen,

Reserve them for my love, not for their rhyme,

Exceeded by the height of happier men.

O then vouchsafe me but this loving thought:

'Had my friend's Muse grown with this growing age,

A dearer birth than this his love had brought

To march in ranks of better equipage:

But since he died, and poets better prove,

Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Կյանքիցս հետո, եթե դու երջանկորեն դեռ ապրես,
Երբ ինձ մահը անողորմ ծածկած լինի հողի տակ,
Եվ պատահի, որ նորից այն տաղերը ընթերցես,
Որոնք կորած բարեկամդ թողել է քեզ հիշատակ,
Դրանք՝ դարիդ լավագույն տողերի հետ բաղդատիր,
Եվ եթե դու կգտնես դրանցից էլ պերճ տողեր,
Հանուն միայն իմ սիրո իմ տաղերը պահպանիր,
Բայց ոչ երբեք որպես վեհ քերթողական գոհարներ:
Միայն ասա. «Եթե նա աճող դարի հետ աճեր,
Նա էլ դառնար թերեւս մի հանճարեղ նորահայտ,
Եվ արժանի՝ քայլելու շքախմբի մեջ հպարտ»։
Սակայն երբ նա մեռած է եւ կան ուրիշ հանճարներ,

Նրանց երգերն ընթերցեք ոճի համար նորագույն,
Իսկ նրան էլ ի պատիվ իր խանդավառ ջերմ սիրույն:

33

Full many a glorious morning have I seen

Flatter the mountain tops with sovereign eye,

Kissing with golden face the meadows green,

Gilding pale streams with heavenly alcumy,

Anon permit the basest clouds to ride

With ugly rack on his celestial face,

And from the forlorn world his visage hide,

Stealing unseen to west with this disgrace:

Even so my sun one early morn did shine

With all triumphant splendor on my brow;

But out alack, he was but one hour mine,

The region cloud hath masked him from me now.

Yet him for this my love no whit disdaineth:

Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

Ես շատ անգամ եմ տեսել, երբ արեւը վեհափառ
Վես հայացքով շոյել է կատարները լեռների,
Եվ կանաչած մարգերը համբուրելով քնքշաբար,
Ոսկեզօծել է դժգույն մակերեսը ջրերի,
Հետո նա թույլ է տվել թափառական ամպերին
Սքողելու երկնային իր երեսը գեղատես,
Եվ թողնելով աշխարհը շնորհազուրկ ու մթին,
Շտապել է արեւմուտք՝ անհրապույր ու անտես:
Այդպես, փայլեց արեւս արշալույսին հուրհրան,
Ճաճանչները ոսկեհուռ գցելով իմ ճակատին,
Ավա՜ղ, սակայն իմ սերը վայելեցի մի վայրկյան,
Նրա դեմքը լուսակերտ՝ գորշ ամպերը ծածկեցին:

Չեմ գանգատվում ես սակայն, քանզի եւ՛ լուրթ երկնքում,
Ե՛վ աշխարհում բովանդակ միշտ ամպեր են թափառում:

34

Why didst thou promise such a beauteous day,

And make me travel forth without my cloak,

To let base clouds o'ertake me in my way,

Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?

'Tis not enough that through the cloud thou break,

To dry the rain on my storm-beaten face,

For no man well of such a salve can speak,

That heals the wound, and cures not the disgrace:

Nor can thy shame give physic to my grief;

Though thou repent, yet I have still the loss:

Th'offender's sorrow lends but weak relief

To him that bears the strong offence's cross.

Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,

And they are rich and ransom all ill deeds.

Ինչո՞ւ համար խոստացար արեւոտ օր այնքան պերճ
Եվ ինձ առանց թիկնոցի դու գցեցիր ճանապարհ,
Որ ամպերը դժնդակ վրաս թափվեն վայրաբար
Եվ քո փայլը սքողեն իրենց խոնավ ծխի մեջ:
Բավ չէ, որ դու երեւաս քողի միջից մշուշի,
Եվ չորացնես իմ դեմքը՝ հողմահարված անձրեւից.
Միայն վերքը ամոքող սպեղանին պետք չէ ինձ,
Որը բուժել չի կարող անարգանքը ուրիշի:
Եվ քո գութը սիրալիր վշտերս չի ամոքի.
Դու զղջում ես, բայց կորուստն իբրեւ կորուստ է մնում:
Անպատվողի գութը լոկ նրան մի քիչ կսփոփի,
Ով մեծագույն տանջանքի ծանր խաչն է լուռ կրում:

Օ՜, բայց այդ հորդ արցունքը, որը քո սերն է թափում,
Մարգարիտներ են անգին եւ քո մեղքերն են քավում:

35

No more be grieved at that which thou hast done:

Roses have thorns, and silver fountains mud:

Clouds and eclipses stain both moon and sun,

And loathsome canker lives in sweetest bud.

All men make faults, and even I in this,

Authorizing thy trespass with compare,

Myself corrupting, salving thy amiss,

Excusing thy sins more than their sins are;

For to thy sensual fault I bring in sense,

Thy adverse party is thy advocate,

And 'gainst myself a lawful plea commence:

Such civil war is in my love and hate,

That I an accessary needs must be,

To that sweet thief which sourly robs from me.

Մեղքիդ համար մի տխրիր, առանց փշի վարդ չկա,
Կոկոնի մեջ քաղցրաբույր զազիր որդերն են ապրում
Պղտորում են տիղմերը աղբյուրները արծաթյա,
Արեգակին եւ լուսնին սեւ ամպերն են քողարկում:
Չկան անմեղ հոգիներ, մեղքեր բոլորն են գործում.
Ես՝ այստեղ եմ մեղանչում, ամեն տողում ցանկացած,
Լիազորված լինելով մեր մեղքերն եմ բաղդատում
Եվ փնտրում եմ թողություն քո մեղքերին հռչակված:
Զգայական հեշտանքիդ սխալներն եմ ես մեկնում,
Եվ լինելով թշնամիդ, ես պաշտպան եմ դառնում քեզ,
Բայց իմ դեմ եմ ձեւական պաշտպանություն նկրտում,
Եվ իմ վրեժն ու սերը պատերազմում են այնպես,

Որ ակամա այս գողին դառնում եմ ես հանցակից,
Որը այնքան չարախինդ գողանում է ինձանից:

36

Let me confess that we two must be twain,

Although our undivided loves are one:

So shall those blots that do with me remain,

Without thy help, by me be borne alone.

In our two loves there is but one respect,

Though in our lives a separable spite,

Which though it alter not love's sole effect,

Yet doth it steal sweet hours from love's delight.

I may not evermore acknowledge thee,

Lest my bewailed guilt should do thee shame,

Nor thou with public kindness honour me,

Unless thou take that honour from thy name –

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Թույլ տվեք ինձ հավաստել, որ մենք երկու կմնանք,
Թեեւ պիտի մեկ մնան մեր սրտերը անբաժան.
Այդպես, կրեմ ես պիտի անտրտունջ ու գլխահակ
Իմ ճակատին դրոշմված ամոթանքը անարժան:
Մեր երկուսի սիրո մեջ լոկ հարգանք է մնացել,
Բայց իրարից մեզ զատող մի տառապանք ենք կրում,
Որը թեեւ չի կարող եղած սերը մեր եղծել,
Սակայն նրա վայելքից քաղցր ժամեր է խլում:
Ես պիտի հար դադարեմ քեզ սրտակից ճանաչել,
Որ ինձ հյուծող մեղքերդ չամաչեցնեն իզուր քեզ.
Դու չես կարող բացահայտ ամբոխի մեջ ինձ հարգել,
Վախենալով, թե գուցե քո անունը կըպղծես:

Օ՜, բայց իզուր, քանզի քեզ այնպես սաստիկ եմ սիրում,
Որ քո բարի համբավը քեզ հետ ինձ է պատկանում:

37

As a decrepit father takes delight

To see his active child do deeds of youth,

So I, made lame by Fortune's dearest spite,

Take all my comfort of thy worth and truth;

For whether beauty, birth, or wealth, or wit,

Or any of these all, or all, or more,

Intitled in thy parts, do crowned sit,

I make my love ingrafted to this store:

So then I am not lame, poor, nor despised,

Whilst that this shadow doth such substance give,

That I in thy abundance am sufficed,

And by a part of all thy glory live:

Look what is best, that best I wish in thee;

This wish I have, then ten times happy me.

Ինչպես որ իր զավակին ամեն անգամ տեսնելով
Նրա ջահել սխրանքով հրճվում է հայրը ծեր,
Այդպես էլ ես՝ հոգեհույզ, անփառունակ թոշնելով,
Իմ չար բախտից հալածված, բայց սրտումս անհուն սեր,
Մխիթարվում եմ միայն հավատարիմ քո սիրով,
Առաքինի քո հոգով, գեղեցկությամբ մաքրափայլ,
Քո ծնունդով ու խելքով, շնորհալի, կատարյալ,
Եվ քո մյուս լավագույն դրվատելի բարքերով:
Այնպես որ ես աղքատ չեմ, արհամարհված ու տկար,
Քանի սիրուդ ստվերը, որ բերում է լիություն,
Կշնորհի ինձ առատ իր թարմ հյութը կենարար,
Կապրեմ այդպես քո փառքի մի մասնիկով փոքրագույն:

Դու ես միայն շնորհում այն, ինչ քեզ եմ ցանկանում,
Ահա ինչու տասն անգամ երջանիկ եմ ինձ զգում:

38

How can my Muse want subject to invent

While thou dost breathe, that pour'st into my verse

Thine own sweet argument, too excellent

For every vulgar paper to rehearse?

O give thyself the thanks if aught in me

Worthy perusal stand against thy sight,

For who's so dumb that cannot write to thee,

When thou thyself dost give invention light?

Be thou the tenth Muse, ten times more in worth

Than those old nine which rhymers invocate,

And he that calls on thee, let him bring forth

Eternal numbers to outlive long date.

If my slight Muse do please these curious days,

The pain be mine, but thine shall be the praise.

Մի՞թե մուսաս կարող է պակասն զգալ նյութերի,
Քանի դեռ դու շնչում ես եւ իմ ամեն մի տողում
Այնքան անճառ ու քաղցր մտածումներ ես սփռում,
Որոնք արժան չեմ գտնում հանձնել կոպիտ թղթերին:
Եվ դու ինքդ քեզանից շնորհակալ պիտ լինես,
Եթե իմ մեջ գտնվի որեւէ բան գովական.
Մի՞թե չունեմ ասելիք, կարո՞ղ եմ լուռ մնալ ես,
Երբ դու ես ինձ պարգեւում ճաճանչները ներշնչման:
Եղիր մուսան տասներորդ, եւ տասն անգամ էլ հզոր,
Քան եղել են ինը ծեր մուսաները պոետի,
Եվ թող քեզնից ներշնչվողն ապագայում հեռավոր
Սքանչելի ու անմահ քերթվածները իր կերտի:

Թող այդ համեստ վաստակը վիճակվի իմ մուսային,
Իսկ նրա վեհ գովեստը թող քեզ հասնի լիովին:

39

O how thy worth with manners may I sing,

When thou art all the better part of me?

What can mine own praise to mine own self bring?

And what is't but mine own when I praise thee?

Even for this, let us divided live,

And our dear love lose name of single one,

That by this separation I may give

That due to thee which thou deserv'st alone.

O absence, what a torment wouldst thou prove,

Were it not thy sour leisure gave sweet leave

To entertain the time with thoughts of love,

Which time and thoughts so sweetly doth deceive,

And that thou teachest how to make one twain,

By praising him here who doth hence remain.

Օ՜, իմ անգին, ես ի՞նչպես քեզ կարող եմ գովերգել,
Երբ դու սրտիս մասնիկն ես, անբաժան ես ինձանից.
Եթե հյուսեմ քեզ համար ճոխ գովեստներ ու երգեր,
Մի՞թե ես այդ գովեստով չեմ գովերգի ինքս ինձ:
Դրա համար, սիրելիս, պետք է ապրենք մենք բաժան,
Որպեսզի ես կարենամ անջատումով վշտաբեր
Քեզ հատուցել այն պարտքը, որին դու ես լոկ արժան,
Եվ եզակի անունն իր էլ չունենա սերը մեր:
Ո՜վ անջատում, դու որքան կբերեիր տանջանքներ,
Եթե պարապ ժամերդ թույլ չտային իմ սրտին
Սիրեցյալիս ձոնելու սիրո անուշ խոկումներ,
Որ պատրանքով խաբեի ժամանակը տխրագին:

Անջատումը, սիրելիս, միայն մեր սիրտն է կիսում,
Եվ ընկերին գովելը ավելի է հեշտացնում:

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;

What hast thou then more than thou hadst before?

No love, my love, that thou mayst true love call;

All mine was thine before thou hadst this more.

Then if for my love thou my love receivest,

I cannot blame thee for my love thou usest;

But yet be blamed, if thou thyself deceivest

By wilful taste of what thyself refusest.

I do forgive thy robb'ry, gentle thief,

Although thou steal thee all my poverty;

And yet love knows it is a greater grief

To bear love's wrong than hate's known injury.

Lascivious grace, in whom all ill well shows,

Kill me with spites, yet we must not be foes.

Ինչքան որ ես սեր ունեմ, իմ սիրելիս, խլիր, տար,
Բայց նախկինում եղածից դու ավելի՞ն կշահես.
Արդարապես սեր չէ այն, որ մնում է ինձ համար,
Ինչ որ իմն էր մինչեւ այդ, պատկանում է նաեւ քեզ:
Թե հանուն լոկ սիրո ես դու իմ սերը ընդունում,
Քեզ չեմ կարող կշտամբել, որ ատում ես սերը մեր.
Բայց դու պիտի նախատվես, երբ մեր դաշինքն ես դավում,
Որից գտար քեզ համար երջանկալի հաճույքներ:
Կողոպուտդ ներում եմ, ո՜վ իմ բարի ավազակ,
Թեեւ ինձնից խլում ես վերջին գանձը իմ չնչին.
Ամենամեծ տանջանքն է տանել սիրո թշնամանք,
Քան թե ատվել ու կրել նրա լուտանքը վերջին:

Արդ, վավաշոտ սիրուհիս, ինձ սպանիր, եղիր նենգ,
Բայց թող նույնիսկ այդ պահին թշնամիներ չլինենք:

41

Those pretty wrongs that liberty commits,

When I am sometime absent from thy heart,

Thy beauty and thy years full well befits,

For still temptation follows where thou art.

Gentle thou art, and therefore to be won,

Beauteous thou art, therefore to be assailed;

And when a woman woos, what woman's son

Will sourly leave her till he have prevailed?

Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,

And chide thy beauty and thy straying youth,

Who lead thee in their riot even there

Where thou art forced to break a twofold truth:

Hers, by thy beauty tempting her to thee,

Thine, by thy beauty being false to me.

Այդ անուշիկ մեղքերը, որ քո քմայքն է գործում,
Երբ ինձ հաճախ քո սիրտը մոռանում է, ո՜վ անգութ,
Հմայքիդ ու տարիքիդ ինչ որ վայել եմ գտնում,
Քանի որ քեզ ամեն ժամ փորձությունն է հետամուտ:
Դու գողտրիկ ես, ուրեմն՝ պիտի սիրվես, հմայվես,
Դու չքնաղ ես, գայթակղիչ, բարեհամբույր ու քնքուշ,
Եվ երբ մի կին սիրակեզ պաշտում է քեզ խենթի պես,
Ո՞վ կարող է դիմանալ կնոջ սիրուն փաղաքուշ:
Բայց դու պիտի հարգեիր իմ օջախը սրբազան,
Գեղեցկությանդ մոլոր կարող էիր արգելել
Չմղելու քեզ այնտեղ ապերասան ցոփության,
Որտեղ երկու սուրբ երդում դրժեցիր դու անարգել:

Քո քմայքով դու նրան կախարդեցիր ու տարար,
Իսկ իմ հանդեպ քո սերը դու կեղծեցիր նենգաբար:

42

That thou hast her, it is not all my grief,

And yet it may be said I loved her dearly;

That she hath thee, is of my wailing chief,

A loss in love that touches me more nearly.

Loving offenders, thus I will excuse ye:

Thou dost love her because thou know'st I love her,

And for my sake even so doth she abuse me,

Suffering my friend for my sake to approve her.

If I lose thee, my loss is my love's gain,

And losing her, my friend hath found that loss;

Both find each other, and I lose both twain,

And both for my sake lay on me this cross.

But here's the joy, my friend and I are one.

Sweet flattery! then she loves but me alone.

Այդ չէ սակայն իմ վիշտը, թող սիրուհիս լինի քեզ,
Եվ գաղտնիք չէ, որ նրան ես սիրել եմ քնքշագին,
Սակայն երբ որ դու նրան ամբողջովին պատկանես,
Այդ կորուստը կլինի սիրուս վիշտը մեծագին:
Բայց ձեզ համար ես այսպես արդարացում եմ գտնում,
Իմ նկատմամբ սիրուց էր, որ սիրեցիր դու նրան,
Իսկ սիրուհիս՝ ի նշան այն բանի է քեզ սիրում,
Որ ես անձս մոռացած սիրում եմ քեզ անսահման:
Եթե ես քեզ կորցնեմ, իմ սիրուհին կշահի,
Իսկ թե նրան կորցընեմ, բարեկամս սիրավառ
Կրկին անգամ պետք է որ կորուսյալը իր գտնի,
Թե երկուսիդ կորցընեմ, պիտի գտնեք դուք իրար:

Բարեկամս ու ես՝ մեկ ենք, ինձ լոկ այդ է ըսփոփում,
Անո՜ւշ քծնանք, ուրեմն՝ ինձ է միայն նա սիրում:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,

For all the day they view things unrespected;

But when I sleep, in dreams they look on thee,

And darkly bright, are bright in dark directed.

Then thou, whose shadow shadows doth make bright,

How would thy shadow's form form happy show

To the clear day with thy much clearer light,

When to unseeing eyes thy shade shines so!

How would (I say) mine eyes be blessed made,

By looking on thee in the living day,

When in dead night thy fair imperfect shade

Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!

All days are nights to see till I see thee,

And nights bright days when dreams do show thee me.

Իմ աչքերը ցերեկը կարծես ոչինչ չեն տեսնում,
Քանզի միայն հակում են պաղ, անտարբեր իրերին,
Բայց երբ անուշ քնի մեջ նայում եմ քո պատկերին,
Խավարակուռ մթի մեջ նրանք պայծառ են դառնում:
Ո՜վ դու, որի ստվերը մթությունն է շողացնում,
Ի՜նչ տեսիլք էր լինելու կերպարանքդ իրական
Օրվա պայծառ լույսի մեջ՝ իր իսկ փայլով սեփական,
Որը ոչինչ չտեսնող, կույր աչքերն է ճաճանչում:
Որքա՜ն պիտի աչքերս հիանային քեզանով,
Ցերեկային լույսի մեջ կենդանի ու ջինջ այնքան,
Քանի որ քո հմայքը իր անկատար ստվերով
Կույր աչքերիս երեւաց գիշերվա մեջ անկենդան:

Քանի դեռ քեզ չեմ տեսնում, օրը գիշեր է թվում,
Իսկ երազում՝ պատկերդ մութը լույս է դարձնում:

44

If the dull substance of my flesh were thought,

Injurious distance should not stop my way,

For then despite of space I would be brought,

From limits far remote, where thou dost stay.

No matter then although my foot did stand

Upon the farthest earth removed from thee,

For nimble thought can jump both sea and land

As soon as think the place where he would be.

But ah, thought kills me that I am not thought,

To leap large lengths of miles when thou art gone,

But that, so much of earth and water wrought,

I must attend time's leisure with my moan,

Receiving nought by elements so slow

But heavy tears, badges of either's woe.

Եթե ծանր մարմինս լիներ աննյութ մտքի պես,
Տարածությունն այս երբեք ինձ չէր լինի խոչընդոտ,
Եվ ցանկացած ժամանակ, առանց քայլի ու անտես,
Վայրկենական ոստնումով կլինեի ես քեզ մոտ:
Եթե սիրտս աշխարհի ծայրամասում գտնըվեր,
Քեզնից այնքան հեռավոր հեռուներում անսահման,
Միտքս՝ նույնքան սրընթաց ցամաք ու ծով կկտրեր,
Որքան որ հուր բաղձանքը՝ նպատակի իր ճամփան:
Ավա՜ղ, սակայն այդ միտքը ինձ տանջում է, խենթացնում,
Որ էությամբ իմ անտաշ ես շինված չեմ մտքերից,
Մի ոստնումով անցնելու մղոնները անհատնում,
Եվ ավելին, շինված եմ ծանր հողից ու ջրից:

Ես մի հլու ստրուկ եմ ժամանակի քմայքին,
Եվ տարրերից այդ ճնշված, տառապում եմ ողբագին:

45

The other two, slight air and purging fire,

Are both with thee, wherever I abide;

The first my thought, the other my desire,

These present-absent with swift motion slide;

For when these quicker elements are gone

In tender embassy of love to thee,

My life, being made of four, with two alone

Sinks down to death, oppressed with melancholy,

Until life's composition be recured

By those swift messengers returned from thee, -

Who even but now come back again assured

Of thy fair health, recounting it to me.

This told, I joy, but then no longer glad,

I send them back again and straight grow sad.

Մյուս երկու տարրերը՝ օդն ու հուրը մշտավառ,
Որ ավելի թեթեւ են եւ տարածված աշխարհում,
Մեկը միտքս, մյուսը՝ իմ կրքերը միշտ կայտառ,
Ներկա կամ թե բացակա՝ հեռուներն են սլանում:
Երբ որ նրանք հանց սիրո գորովալիր դեսպաններ
Այլ տարրերից էլ արագ դեպի քեզ են շտապում,
Մարմնիս մեջ մնացած երկու ծանր տարերքներ
Մելամաղձոտ թախիծով մահվան մեջ են ինձ սուզում:
Սակայն շուտով, երբ նորից բանբերներս թեւավոր
Սլանում են դեպի ինձ եւ ավետում քո մասին,
Որ դու լավ ես զգում քեզ եւ ինձ հիշում ամեն օր,
Այդ անսալով, իմ հոգին երջանկանում է կրկին:

Սակայն հազիվ գոհացած, նրանց ետ եմ ուղարկում,
Եվ ինձ դարձյալ միեւնույն մաշող թախիծն է պատում:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,

How to divide the conquest of thy sight:

Mine eye my heart thy picture's sight would bar,

My heart mine eye the freedom of that right.

My heart doth plead that thou in him dost lie

(A closet never pierced with crystal eyes),

But the defendant doth that plea deny,

And says in him thy fair appearance lies.

To 'cide this title is impanneled

A quest of thoughts, all tenants to the heart,

And by their verdict is determined

The clear eye's moiety and the dear heart's part:

As thus: mine eye's due is thy outward part,

And my heart's right thy inward love of heart.

Իմ աչքերը եւ սիրտը ինչպես անհաշտ ախոյան
Իրարու դեմ մահացու մարտ են մղում անդադար.
Աչքերս կուզեն տիրանալ քո պատկերին աննման,
Սակայն սիրտս մերժում է այդ հայցումը անարդար:
Սիրտս վստահ պնդում է, որ իր մեջ ես դու ապրում,
(Ուր բյուրեղյա աչքերը երբեւէ չեն թափանցել),
Բայց աչքերս այդ ժպիրհ հավակնոտին ետ մղում
Եվ ասում են, որ դեմքդ իրենց մեջ է պատկերվել:
Որպեսզի այդ սուր վեճին լուծում տրվի վերջնական,
Իմ երդվյալ խոհերը դատական նիստ բացեցին,
Եվ անաչառ ու արդար դատավճռի համաձայն
Վիճողների բաժինը նրանք այսպես վճռեցին.

Աչքերին լոկ գեղանի քո պատկերը արտաքին,
Իսկ սրտին էլ՝ քո սրտի գորովանքը թանկագին:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,

And each doth good turns now unto the other:

When that mine eye is famished for a look,

Or heart in love with sighs himself doth smother,

With my love's picture then my eye doth feast,

And to the painted banquet bids my heart;

Another time mine eye is my heart's guest,

And in his thoughts of love doth share a part.

So either by thy picture or my love,

Thyself, away, art present still with me,

For thou not farther than my thoughts canst move,

And I am still with them, and they with thee;

Or if they sleep, thy picture in my sight

Awakes my heart to heart's and eye's delight.

Իմ աչքերը եւ սիրտը մի կուռ դաշինք կնքեցին
Եվ մատուցում են իրար ծառայություն փոխադարձ,
Երբ աչքերս կարոտ են քո բարեգութ ակնարկին,
Կամ հառաչում, տնքում է սիրտս սիրուց տոչորված:
Այդ ժամանակ, երբ աչքերս մտքով քեզ են պատկերում
Եվ վայելում անհագուրդ քո պատկերը թանկագին,
Սրտիս էլ են կանչում այդ հանդիսավոր կոչունքին,
Եվ միասին սիրային մտորմունքին մասնակցում:
Ահա այդպես, շնորհիվ իմ սրտի եւ աչքերի,
Դու թեկուզ եւ բացակա՝ միշտ ներկա ես ինձ համար,
Չես կարող դու իմ մտքից գնալ հեռուն ավելի,
Ես, դու եւ իմ խոհերը իրար հետ ենք անդադար:

Երբ քնած են աչք ու սիրտ, քո պատկերը երեւում,
Նրանց կրկին արթնացնում, խրախճանքի է կանչում:

48

How careful was I, when I took my way,

Each trifle under truest bars to thrust,

That to my use it might un-used stay

From hands of falsehood, in sure wards of trust!

But thou, to whom my jewels trifles are,

Most worthy comfort, now my greatest grief,

Thou best of dearest, and mine only care,

Art left the prey of every vulgar thief.

Thee have I not locked up in any chest,

Save where thou art not, though I feel thou art,

Within the gentle closure of my breast,

From whence at pleasure thou mayst come and part;

And even thence thou wilt be stol'n, I fear,

For truth proves thievish for a prize so dear.

Երբ ես ընկա ճանապարհ, ի՜նչ խնամքով առանձին
Մինչեւ անգամ իմ չնչին հնոտիքը գործածվող
Վստահելի ու ամուր նիգերի տակ կողպեցի,
Անակնկալ դավերից դարձնելով ապահով:
Բայց դու, որ իմ եւ՛ գանձը, եւ՛ բերկրանքն ես հայտնապես,
Ում մոտ նույնիսկ գոհարը թվում է մի հնոտիք,
Այժմ միակ իմ հոգսն ես, քեզ եմ միայն հիշում ես,
Քանի որ քեզ թողեցի ավազակին գռեհիկ:
Քեզ մետաղյա արկղի մեջ չպահեցի, իմ անգին,
Կարծելով, թե իմ սրտի մասնատուփում ես պահված,
Օ՜, բայց այնպես վախենում, սարսռում է իմ հոգին,
Որ նենգ մարդիկ այդտեղից կգողանան քեզ հանկարծ:

Քանզի ոսկին կախարդիչ եւ ադամանդ ու մանյակ,
Նույնիսկ ազնիվ պարկեշտին դարձնում են ավազակ:

49

Against that time (if ever that time come)

When I shall see thee frown on my defects,

When as thy love hath cast his utmost sum,

Called to that audit by advised respects;

Against that time when thou shalt strangely pass,

And scarcely greet me with that sun, thine eye,

When love, converted from the thing it was

Shall reasons find of settled gravity:

Against that time do I insconce me here

Within the knowledge of mine own desert,

And this my hand against myself uprear,

To guard the lawful reasons on thy part.

To leave poor me thou hast the strength of laws,

Since why to love I can allege no cause.

Ընդդեմ գալիք այն օրվան (թող այդ ժամը չհասնի),
Երբ իմ թերի կողմերին խեթ հայացքով կնայես,
Երբ որ ինձ հետ քո սերը հաշվեհարդարն իր կանի,
Եվ խոհեմ ու վերջնական քո վճիռը կարձակես,
Այն ժամանակ, երբ նման օտարական անցորդի,
Դու իմ կողքով անցնելիս հազիվ թե ինձ ողջունես,
Երբ քո սերը լրջախոհ պատրվակներ կգտնի,
Եվ փոխվելով իմ հանդեպ, կդադարի մշտապես,
Այդ օրվա դեմ իմ անձի գիտակցումով եմ զինվում,
Որ ես նվաստ մի մարդ եմ, արժանիքներ չունեմ էլ,
Ես իմ ձեռքը սեփական անձիս դեմ եմ բարձրացնում,
Որ քեզ իբրեւ արդարի կարողանամ պաշտպանել:

Դու կարող ես ինձ լքել, ինչպես տերը իր գերուն,
Ես փաստ չունեմ հավաստել, որ արժան եմ քո սիրուն:

50

How heavy do I journey on the way,

When what I seek (my weary travel's end)

Doth teach that ease and that repose to say,

'Thus far the miles are measured from thy friend.'

The beast that bears me, tired with my woe,

Plods dully on, to bear that weight in me,

As if by some instinct the wretch did know

His rider loved not speed, being made from thee:

The bloody spur cannot provoke him on

That sometimes anger thrusts into his hide,

Which heavily he answers with a groan

More sharp to me than spurring to his side;

For that same groan doth put this in my mind:

My grief lies onward and my joy behind.

Որքա՜ն ծանր է ճամփորդել համրորեն ու մտախոհ,
Փնտրել տարտամ վախճանը ճամփորդության տանջալից,
Եվ խորհելով շշնջալ՝ ամեն մի քայլ ու մղոն
Բարեկամիս առհավետ հեռացնում է ինձանից:
Խեղճ ձին, որ ինձ տանում է, ընկճված ու հոգնասպառ,
Հազիվհազ է շարժըվում իմ վշտերի բեռի տակ.
Նա կարծես թե զգում է, որ իր տերը անբարբառ
Չի ուզում զուր շտապել եւ քեզ թողնել միայնակ:
Արյունածոր խթանը նրան առաջ չի մղում,
Արձակում է նա միայն հառաչանքներ ցավալի,
Որոնք սրտիս ավելի խոր ցավեր են պատճառում,
Քան թե նրան՝ խթանիս հարվածները զայրալի:

Այդ հառաչը միմիայն մի բան է ինձ հիշեցնում,
Որ իմ վիշտը առջեւս է, իսկ բերկրանքը՝ հետեւում:

51

Thus can my love excuse the slow offence

Of my dull bearer, when from thee I speed:

From where thou art, why should I haste me thence?

Till I return, of posting is no need.

O what excuse will my poor beast then find,

When swift extremity can seem but slow?

Then should I spur though mounted on the wind,

In winged speed no motion shall I know:

Then can no horse with my desire keep pace;

Therefore desire (of perfect'st love being made)

Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,

But love, for love, thus shall excuse my jade:

Since from thee going he went wilful slow,

Towards thee I'll run and give him leave to go.

Այդպես ներեց իմ սերը ծույլ ու համառ իմ ձիուն,
Որը դանդաղ քայլերով ինձ հեռացրեց քեզանից.
Եվ ի՞նչ հարկ կար, որ շտապ ես փախչեի այնտեղից,
Որտեղ դու ես գտնվում, ո՜վ իմ հոգյակ սիրասուն:
Օ՜, սակայն իմ թշվառ ձին ոչ մի ներում չէր գտնի,
Եթե այդպես ալարկոտ նա դեպի քեզ ընթանար,
Եվ սրարշավ հողմից էլ եթե արագ սուրայի,
Նրա վազքը հոլաթեւ ինձ հույժ անշարժ կթվար:
Այն ժամ ինձ հետ ոչ մի ձի չէր ընթանա հավասար.
Իմ կարոտը, որ մաքուր մի սիրուց է ստեղծվել,
Պիտի խրոխտ վրնջար զերթ կատարյալ երիվար,
Եվ իմ ձիուն ներելով, կարող էի ես ասել.

Բարեկամիս լքելիս՝ դանդաղ էիր դու գնում,
Այժմ, թողած քեզ ճամփին, դեպ նրան եմ սլանում:

52

So am I as the rich whose blessed key

Can bring him to his sweet up-locked treasure,

The which he will not ev'ry hour survey,

For blunting the fine point of seldom pleasure.

Therefore are feasts so solemn and so rare,

Since, seldom coming, in the long year set,

Like stones of worth they thinly placed are,

Or captain jewels in the carcanet.

So is the time that keeps you as my chest,

Or as the wardrobe which the robe doth hide,

To make some special instant special blest,

By new unfolding his imprisoned pride.

Blessed are you whose worthiness gives scope,

Being had, to triumph, being lacked, to hope.

Ես նման եմ իսկ եւ իսկ ընչասերին այն ագահ,
Որի օրհնյալ բանալին գանձ է լցնում իր առջեւ,
Որին սակայն չի ուզում դյութված նայել ամեն պահ,
Վախենալով բթացնել իր հաճույքը հարատեւ:
Եվ տոները ավելի շքեղ են ու փառավոր,
Երբ որ նրանք կարճ տարվա երկայնքի մեջ բովանդակ
Զետեղված են տաղտկալի անջրպետով հեռավոր,
Ինչպես քարեր թանկագին՝ զմրուխտ, գոհար եւ մանյակ:
Այդպես, պահը մեր այցի իմ գզրոցն է թանկագին,
Ուր ապահով պահված է հանդերձանքս տոնական,
Ուր մի հապճեպ հայացքով, լոկ աննշան մի վայրկյան
Իմ բանտարկված գանձերն եմ վերագտնում ես կրկին:

Օրհնյալ ես դու, ինձ համար խնդություն ես դու բերում,
Երբ հուսահատ ու թախծոտ՝ քո այցին եմ սպասում:

53

What is your substance, whereof are you made,

That millions of strange shadows on you tend,

Since every one hath, every one, one shade,

And you, but one, can every shadow lend?

Describe Adonis, and the counterfeit

Is poorly imitated after you;

On Helen's cheek all art of beauty set,

And you in Grecian tires are painted new;

Speak of the spring and foison of the year

The one doth shadow of your beauty show,

The other as your bounty doth appear,

And you in every blessed shape we know.

In all external grace you have some part,

But you like none, none you, for constant heart.

Ի՜նչ նյութերից հորինվեց էությունդ վեհաշուք,
Արձակելու մեզ օտար միլիոնավոր ստվերներ,
Երբ ստեղծված ամեն ինչ ունի ստվերն իր հատուկ,
Մինչդեռ քեզ մոտ դրանք շատ տարերանգ են, խիստ տարբեր:
Ադոնիսի՛ն թե փորձենք գծագրել մեր մտքով,
Նա աղճատված ու խղճուկ քո պատկերը կլինի.
Դու նկարված կլինես հունական հին զգեստով,
Թե երգերը ներբողեն պերճանքները Հելենի:
Կամ թող հիշեն գարունը, նա քո ստվերն է աղոտ,
Իսկ ամառը, որ այնքան բարիքներ է մեզ բերում,
Պաճուճված է քո անբիծ շնորհներով լիահորդ,
Եվ դու չքնաղ ամռանից ավելի պերճ ես թվում:

Շնորհներից արտաքին դու մի համեստ մաս ունես,
Բայց ո՞վ ունի անսասան հավատարիմ սիրտ քեզ պես:

54

O how much more doth beauty beauteous seem

By that sweet ornament which truth doth give!

The rose looks fair, but fairer we it deem

For that sweet odour which doth in it live.

The canker blooms have full as deep a dye

As the perfumed tincture of the roses,

Hang on such thorns, and play as wantonly,

When summer's breath their masked buds discloses;

But, for their virtue only is their show,

They live unwooed, and unrespected fade,

Die to themselves. Sweet roses do not so,

Of their sweet deaths are sweetest odours made:

And so of you, beauteous and lovely youth,

When that shall vade, by verse distils your truth.

Որքա՜ն պիտի չքնաղը չքնաղ թվար ավելի,
Եթե լիներ զարդարված վեհ ու ազնիվ գծերով.
Վարդը այնքան գունագեղ եւ հմայիչ տեսք ունի,
Բայց ավելի դյութիչ է իր կոկոնի բուրմունքով:
Փշակալված մասրենին գունագեղ է ավելի,
Քան թե վարդի թերթերը, պատած հենց նույն փշերով,
Որոնք այնքան մեղմորեն օրօրվում են բերկրալի,
Երբ որ նրանց ամառը արթնացնում է իր շնչով:
Բայց քանի որ մասրենին լոկ դեմքից է սխրալի,
Առանց նույնիսկ սիրվելու թառամում է մոռացված.
Մինչդեռ վարդին սիրասուն նույն բախտը չի վիճակված,
Նա մինչեւ իսկ թարշամած դեռ բուրում է հաճելի:

Այնպես էլ, երբ քո չքնաղ, ջահել կյանքը թառամի,
Քո հմայքը եւ բույրը իմ երգի մեջ կքամվի:

55

Not marble nor the gilded monuments

Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,

But you shall shine more bright in these contents

Than unswept stone, besmeared with sluttish time.

When wasteful war shall Statues overturn,

And broils root out the work of masonry,

Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn

The living record of your memory.

'Gainst death and all oblivious enmity

Shall you pace forth; your praise shall still find room

Even in the eyes of all posterity

That wear this world out to the ending doom.

So, till the judgement that yourself arise,

You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Արքաների հոյակերտ դամբանները մարմարյա
Իմ այս հզոր երգերից ավելի շատ չեն ապրի,
Քո պատկերը նրանց մեջ ավելի վառ կշողա,
Քան դարերի փոշու մեջ՝ շիրմաքարի գրերի:
Երբ հիմն ի վեր ավերվի տքնությունը քարտաշի,
Եվ մարտերը վայր բերեն արձանները վեհապանծ,
Ո՛չ սրավազ կրակներն, ո՛չ էլ սուրը Արեսի
Չեն ջնջի քո անունը՝ հուշերի մեջ հար մեխված:
Մոռացության ու մահվան քմայքներին հակառակ,
Քո գովեստը կհնչի սերունդների ականջին,
Քանի նրանք կմաշեն այս աշխարհը բովանդակ,
Մինչեւ դատը գերագույն նրանց ցեղը երբ ջնջի:

Շեփորները մինչ հնչեն, դու կապրես իմ երգերում,
Եվ սիրահար զույգերի սիրազեղուն աչքերում:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said

Thy edge should blunter be than appetite,

Which but today by feeding is allayed,

Tomorrow sharp'ned in his former might.

So, love, be thou: although today thou fill

Thy hungry eyes even till they wink with fullness,

Tomorrow see again, and do not kill

The spirit of love with a perpetual dullness:

Let this sad int'rim like the ocean be

Which parts the shore, where two contracted new

Come daily to the banks, that when they see

Return of love, more blest may be the view;

As call it winter, which being full of care,

Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Կազդուրիր քեզ, անուշ սեր, քո հրայրքը պահպանիր,
Մի բթացիր ինչպես այն ախորժակը գրգռված,
Որը այսօր հղփանում, բայց վաղը բութ սայրն իր
Կրկին անգամ է սրում նոր եռանդով թարմացած:
Այդպես եղիր դու, ո՜վ սեր, երբ դու այսօր հագեցել
Եվ փակում ես սովատանջ քո աչքերը սիրակեզ,
Պահիր փակված եւ տոկա մինչեւ վաղը սպասել,
Որ միակերպ ժամերով սիրո բոցը չմարես:
Այդ տխրալի դադարը թող օվկիանին նմանվեր,
Որը լքված ափերին փարվում է ջերմ ավելի,
Ուր գալիս են սիրահար, խանդավառված նոր զույգեր,
Որ նոր անհուն հրայրքով ողջագուրվեն սիրով լի:

Կամ նմանվի թող դաժան, ցուրտ ու տաղտուկ ձմեռվա,
Որ գալուստը նոր գարնան եռապատիկ պերճ թվա:

57

Being your slave, what should I do but tend

Upon the hours and times of your desire?

I have no precious time at all to spend,

Nor services to do till you require.

Nor dare I chide the world-without-end hour

Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,

Nor think the bitterness of absence sour

When you have bid your servant once adieu.

Nor dare I question with my jealous thought

Where you may be, or your affairs suppose,

But like a sad slave stay and think of nought

Save where you are how happy you make those.

So true a fool is love that in your will

(Though you do any thing) he thinks no ill.

Ես որպես քո ստրուկը՝ ունե՞մ ուրիշ անելիք,
Քան սպասել լուռ այնտեղ, որտեղ իմ տերն է ուզում.
Ո՛չ, ես չունեմ ինձ համար ոսկյա ժամեր վատնելիք
Հրամանիդ եմ միայն ես անտրտունջ սպասում:
Չեմ հանդգնում գանգատվել ժամերի դեմ անհատնում,
Երբ հուսահատ նայում եմ ժամացույցի սլաքին.
Եվ ոչ էլ ես դառնալից անջատումն եմ այպանում,
Երբ տալիս ես հրաժեշտ քո հնազանդ ստրուկին:
Ես չեմ փորձում մինչեւ իսկ հարց տալ խանդոտ իմ մտքին,
Թե որտեղ ես հաճելի ժամանակը միշտ վատնում,
Այլեւ իբրեւ քո ծառան լոկ խորհում եմ տխրագին,
Որ երջանիկ են նրանք, ովքեր քեզ են այցելում:

Իմ սերն այնքան միամիտ, այնքան անմիտ է թվում,
Որ քո գաղտնի գործերում ոչ մի վատ բան չի տեսնում:

58

That god forbid, that made me first your slave,

I should in thought control your time of pleasure,

Or at your hand th'account of hours to crave,

Being your vassal bound to stay your leasure.

O let me suffer (being at your beck)

Th'imprison'd absence of your liberty,

And patience, tame to sufferance, bide each check,

Without accusing you of injury.

Be where you list, your charter is so strong

That you yourself may priviledge your time

To what you will; to you it doth belong

Yourself to pardon of self-doing crime.

I am to wait, though waiting so be hell,

Not blame your pleasure, be it ill or well.

Աստված չանի, որ դարձրեց ինձ հնազանդ քո գերին,
Որ հաճույքիդ ժամերը թեկուզ մտքով ստուգեմ,
Կամ քեզանից ես նրանց ստույգ թիվը հարցնեմ,
Մի՞թե ես քո ճորտը չեմ, որ սպասեմ քեզ լռին:
Երանի թե անմռունչ եւ քո կանչին միշտ խոնարհ,
Բանտարկություն կրեի՝ դատապարտված տանջանքի,
Համբերանքս ամեն մի չարչարանքի դիմանար,
Առանց նույնիսկ որեւէ նախատական մի խոսքի:
Ուր հաճո է քեզ համար, ազատ կարող ես գնալ,
Դու անսահման իրավունք եւ գերագույն ուժ ունես,
Միակ տերն ես ժամերիդ, լիիշխան եւ արտոնյալ,
Եվ ոճիրներ գործելով, պիտի ինքդ քեզ ներես:

Ես պարտ եմ լոկ սպասել կարոտակեզ ու անխոս,
Թեկուզ եւ դա ինձ թվա մի տանջալից տարտարոս:

59

If there be nothing new, but that which is

Hath been before, how are our brains beguiled,

Which, labouring for invention, bear amiss

The second burthen of a former child!

O that record could with a backward look,

Even of five hundred courses of the sun,

Show me your image in some antique book,

Since mind at first in character was done,

That I might see what the old world could say

To this composed wonder of your frame:

Whether we are mended, or whe'er better they,

Or whether revolution be the same.

O sure I am the wits of former days

To subjects worse have given admiring praise.

Թե ճիշտ է, որ աշխարհում չկա ոչ մի նորություն,
Այլեւ միայն նախկինում ծնվածներն են պահպանվել
Ի՞նչ խաբկանք է ուղեղին, որ հնարքով ապարդյուն
Վաղուց ծնված մանկանը կրկին փորձում է ծնել:
Երանի թե տարեգիր պատմությունը անողորմ
Հայացքս ետ դարձներ դեպ անցյալը մոռացված,
Արեգակի հինգ հարյուր շրջաններից էլ այն կողմ,
Եվ որեւէ հին գրքում ցույց տար դեմքդ դրոշմված:
Թող տեսնեի, թե ինչ էր հին աշխարհը զրուցում
Գլուխ-գործոց կերտվածքիդ, դեմքիդ մասին բարեձեւ.
Արդյոք նրա՞նք, թե՞ մենք ենք դեպի առաջ ընթանում,
Կամ փոփոխվող ամեն ինչ կրկնությո՞ւն է միաձեւ:

Օ՜, թեեւ ես վստահ եմ, որ մտքերը նախընթաց
Հիացմունքով գովել են ոչ այնքան էլ պերճ անձանց:

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,

So do our minutes hasten to their end,

Each changing place with that which goes before,

In sequent toil all forwards do contend.

Nativity, once in the main of light,

Crawls to maturity, wherewith being crowned,

Crooked eclipses 'gainst his glory fight,

And Time that gave doth now his gift confound.

Time does transfix the flourish set on youth.

And delves the parallels in beauty's brow,

Feeds on the rarities of nature's truth,

And nothing stands but for his scythe to mow.

And yet to times in hope my verse shall stand,

Praising thy worth, despite his cruel hand.

Ինչպես ալյաց շարքերը դեպի ծովափ են նետվում,
Այդպես էլ մեր վայրկյաններն՝ հաջորդական ճիգերով
Դեպի իրենց վախճանն են համառորեն ըշտապում,
Ամեն մեկը նախորդի թողած տեղը զավթելով:
Նորածինը ակամա լույսի օվկիանն է նետվում
Եվ մինչ հասուն տարիքը ստանում է պսակն իր,
Սակայն այժմ ավերիչ ժամանակը դանդաղում
Եվ խլում է նրանցից ամեն ինչը անխտիր:
Պատանության ծաղիկն է անգթաբար նա խոցում,
Պեղում է խոր ակոսներ նրա չքնաղ ճակատին,
Նա իր տեղում եւ ոչինչ հավերժ կանգուն չի թողնում,
Կտրատում է ամեն ինչ նրա անգութ գերանդին:

Բայց երգերս կհասնեն ապագային՝ միշտ կանգուն,
Ընդդեմ մահին՝ գովելով քո համբավը մեծանուն:

61

Is it thy will thy image should keep open

My heavy eyelids to the weary night?

Dost thou desire my slumbers should be broken,

While shadows like to thee do mock my sight?

Is it thy spirit that thou send'st from thee

So far from home into my deeds to pry,

To find out shames and idle hours in me,

The scope and tenure of thy jealousy?

O no, thy love, though much, is not so great;

It is my love that keeps mine eye awake,

Mine own true love that doth my rest defeat,

To play the watchman ever for thy sake.

For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,

From me far off, with others all too near.

Քո կա՞մքն է, որ նուրբ, դեմքիդ գիշերվա մեջ տաղտկալի
Բաց է պահում աչքերս եւ իմ նինջը խռովում,
Մինչդեռ ինչ-որ ստվերներ, որոնք քեզ են նմանվում,
Աչքերիս դեմ ելնելով, ենթարկում են ինձ ծաղրի:
Դո՞ւ ես արդյոք գաղտնաբար ուրվականիդ ուղարկում,
Որ իմ պարապ ու անհոգ ժամանակը ըստուգի,
Կամ ինձ ծածուկ լրտեսի ամոթալի հանցանքում,
Մեղադրի աններող խիստ օրենքով իր խանդի:
Ո՛չ, քո սերը հզոր չէ, թեկուզ ինչ էլ լինի նա,
Իմ չմարող սերն է, որ միշտ արթուն է ինձ պահում,
Նա է գիշեր ու ցերեկ իմ հանգիստը վրդովում,
Եվ ինձ անում քո աննինջ, լուռ պահակը գիշերվա:

Իսկ դու ինձնից շատ հեռու՝ ուրիշ տեղեր ես հսկում
Եվ ուրիշին այնքան մոտ գիշերներ ես լուսացնում:

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,

And all my soul, and all my every part;

And for this sin there is no remedy,

It is so grounded inward in my heart.

Methinks no face so gracious is as mine,

No shape so true, no truth of such account,

And for myself mine own worth do define,

As I all other in all worths surmount.

But when my glass shows me myself indeed,

Beated and chopped with tanned antiquity,

Mine own self-love quite contrary I read;

Self so self-loving were iniquity.

'Tis thee (my self) that for myself I praise,

Painting my age with beauty of thy days.

Ես այնքան եմ եսասեր, որ դա մեղք եմ համարում,
Որը ամբողջ իմ մարմնին եւ աչքերին է իշխել,
Ես այդ մեղքը բուժելու ոչ մի միջոց չեմ գտնում,
Քանի որ նա լիովին սրտիս մեջ է թափանցել:
Ինձ այնպես է թվում միշտ, որ բովանդակ աշխարհում
Դեռ չի ծնվել ուրիշը ինձ պես չքնաղ ու անբիծ,
Եվ իմ անձը այնպես եմ ամեն անգամ պատկերում,
Որ մինչեւ իսկ բոլորից գերիվեր եմ դասում ինձ:
Բայց երբ անկեղծ հայելիս հանկարծ ինձ ցույց է տալիս
Տարիներից խորշոմած իմ պատկերը իսկական,
Այնտեղ միայն կարդում եմ անարգանքը սին փառքիս
Եվ ճշմարիտ հերքումը իմ ինքնասեր էության:

Դու ես անձս, սիրելի՛ս, ես գովում եմ անձը քո,
Ծերությունս պճնելով քո դեռատի հմայքով:

63

Against my love shall be as I am now,

With Time's injurious hand crushed and o'erworn;

When hours have drained his blood and filled his brow

With lines and wrinkles; when his youthful morn

Hath travelled on to age's steepy night,

And all those beauties whereof now he's king

Are vanishing, or vanished out of sight,

Stealing away the treasure of his spring:

For such a time do I now fortify

Against confounding age's cruel knife

That he shall never cut from memory

My sweet love's beauty, though my lover's life.

His beauty shall in these black lines be seen,

And they shall live, and he in them still green.

Այժմվանից իսկ արդեն, ես այն օրը տեսնելով,
Երբ իմ սերը ինձ նման հավերժ պիտի թառամի,
Սեգ ճակատը կակոսվի կնճիռների շարքերով,
Եվ հրաբորբ արյունը ժամանակը կըքամի,
Երբ որ նրա վաղ այգը պատանության օրերի
Հետզհետե կհակվի վերջալույսին ծերության,
Եվ այս բոլոր հմայիչ, ճոխ գանձերը սխրալի,
Որ կրում է հանց արքան, կանհետանան հավիտյան,
Ընդդեմ դրան՝ զինվում եմ այժմվանից իսկ եւեթ
Տարիների անողորմ դաշույնի դեմ ավերիչ,
Որ եթե նա ընկերիս կյանքը հնձի առհավետ,
Իր հմայքը չջնջի գեթ մարդկային հուշերից:

Իմ թանկագին ընկերը, իր հմայքով անթերի,
Պիտի հավերժ կենդանի՝ սեւ տողերում այս ապրի:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced

The rich proud cost of outworn buried age;

When sometime lofty towers I see down rased,

And brass eternal slave to mortal rage;

When I have seen the hungry ocean gain

Advantage on the kingdom of the shore,

And the firm soil win of the wat'ry main,

Increasing store with loss, and loss with store;

When I have seen such interchange of state,

Or state itself confounded to decay,

Ruin hath taught me thus to ruminate:

That Time will come and take my love away.

This thought is as a death, which cannot choose

But weep to have that which it fears to lose.

Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես ժամանակի ձեռքն անգութ
Սրբում է վեհ ու հպարտ ճոխություններն հնության,
Հավասարում է գետնին աշտարակներ երկնահուպ,
Եվ փշրում է արձաններ գոռ մոլուցքը բիրտ մահվան,
Երբ տեսնում եմ, որ սոված օվկիանոսը գերթ գազան,
Ճգնում է իր ափերի տերության հողը զավթել,
Իսկ ցամաքը ձգտում է ծովն ընդգրկել անսահման,
Եվ միշտ մեկի կորուստը մյուսի շահն է եղել,
Երբ տեսնում եմ, թե ինչպես ամեն մի բան փոփոխվում,
Եվ դառնում են գահընկեց արքաները զորավոր,
Մտածում եմ, որ դահիճ ժամանակը արնախում,
Եվ ընկերիս կխլի դատաստանով ահավոր:

Եվ ես նրա մոտալուտ մահվան մտքից ահաբեկ,
Հեծեծում եմ լալագին, ողբում գիշեր ու ցերեկ:

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,

But sad mortality o'ersways their power,

How with this rage shall beauty hold a plea,

Whose action is no stronger than a flower?

O how shall summer's honey breath hold out

Against the wrackful siege of batt'ring days,

When rocks impregnable are not so stout,

Nor gates of steel so strong, but Time decays?

O fearful meditation! Where, alack,

Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?

Or what strong hand can hold this swift foot back,

Or who his spoil of beauty can forbid?

O none, unless this miracle have might,

That in black ink my love may still shine bright.

Թե ո՛չ հող, ո՛չ արույր, ո՛չ էլ ծովը անսահման
Չեն խուսափի կատաղի ավերմունքից մահագույժ,
Հույս կա՞ արդյոք քեզ փրկվել ճիրաններից բիրտ մահվան,
Երբ անզոր ես դու այնքան, որքան ծաղիկը քնքուշ:
Ամռան շունչը խնկավետ ինչպե՞ս պիտի պահպանել,
Երբ դարբասը պողպատյա եւ ժայռերը անսասան
Ժամանակի ուժի դեմ չեն կարենա ծառս լինել,
Եվ երբ հասնի ժամն իրենց, նրանք փոշի կդառնան:
Օ՜, դառն ու սին մտածմունք, գոհարը ո՞ւր թաքցնել,
Որ չնետվի անողորմ ժամանակի արկղի մեջ.
Կա՞ այնպիսի հզոր ձեռք, որ կարենար ընդհատել
Ժամանակի քայլերը թեթեւոտն ու անվերջ:

Օ՜, ո՛չ, չկա փրկություն, այդ հրաշք հմայուն
Միայն իմ սեւ թանաքը կպահպանի հար փայլուն:

66

Tired with all these, for restful death I cry:

As to behold desert a beggar born,

And needy nothing trimmed in jollity,

And purest faith unhappily forsworn,

And gilded honour shamefully misplaced,

And maiden virtue rudely strumpeted,

And right perfection wrongfully disgraced,

And strength by limping sway disabled,

And art made tongue-tied by authority,

And folly (doctor-like) controlling skill,

And simple truth miscalled simplicity,

And captive good attending captain ill:

Tired with all these, from these would I he gone,

Save that, to die, I leave my love alone.

Կանչում եմ մահ ու անդորր: Անտանելի է տեսնել
Արժանավոր էակին որպես թափառ մուրացկան,
Ոչնչությունը նանիր, որ պերճանքով է զուգվել,
Եվ լրբորեն ուրացված խոստումները սրբազան,
Եվ ոսկեփայլ պատիվը անարժանին զուր տրված,
Եվ ցավագին կոպտությամբ կուսությունը պղծըված,
Եվ կատարյալ պարկեշտին՝ ամոթանքով զրպարտված,
Եվ հանճարին՝ կաղացող բռնությունից խեղճացած,
Եվ մտքերը ու լեզուն շղթայակապ արվեստին,
Եվ պարզամիտ ճշմարտին՝ հանիրավի խենթ կոչվող,
Եվ գիտունի դիմակով կառավարող տըգետին,
Եվ հնազանդ ստրուկին՝ չարիքներին ծառայող:

Այդ բոլորից հոգնատանջ, ես ուզում եմ փախչել հար,
Բայց ցավում եմ քեզ թողնել միայնակ ու վշտահար:

67

Ah wherefore with infection should he live,

And with his presence grace impiety,

That sin by him advantage should achieve,

And lace itself with his society?

Why should false painting imitate his cheek,

And steal dead seeming of his living hue?

Why should poor beauty indirectly seek

Roses of shadow, since his rose is true?

Why should he live, now Nature bankrupt is,

Beggared of blood to blush through lively veins,

For she hath no exchequer now but his,

And proud of many, lives upon his gains?

O him she stores, to show what wealth she had,

In days long since, before these last so bad.

Օ՜, ինչո՞ւ իմ սիրելին ապականված միշտ ապրի,
Եվ իր գողտրիկ ձիրքերը այն աստիճան անարգվեն,
Որպեսզի մեղքն առավել հարգ ու պատիվ ձեռք բերի,
Եվ դրանով պարծենա ու զարդարի նա իրեն:
Ինչո՞ւ նրա այտերի երանգները թարմագեղ
Չարափոխել արվեստի կեղծ ու մեռած գույներով,
Ինչո՞ւ նրա հմայքը կեղծ վարդ փնտրի ուրիշ տեղ,
Երբ հենց ինքը մի վարդ է անուշաբույր ու գերող:
Սակայն այժմ, երբ արդեն բնությունն է հույժ սնանկ,
Երբ կարոտ է նա արյան եւ անզոր է վերստին
Երակներին ցամաքած տալ թարմություն ու նոր կյանք,
Նա ապրում է նրանով, որպես գանձով իր վերջին:

Նա այդ գանձը պահում է, որ մեզ ցույց տալ կարենա,
Թե մինչ վերջին աղետը որքան ճոխ է եղել նա:

68

Thus is his cheek the map of days outworn,

When beauty lived and died as flowers do now,

Before these bastard signs of fair were borne,

Or durst inhabit on a living brow;

Before the golden tresses of the dead,

The right of sepulchres, were shorn away,

To live a second life on second head;

Ere beauty's dead fleece made another gay:

In him those holy antique hours are seen,

Without all ornament, itself and true,

Making no summer of another's green,

Robbing no old to dress his beauty new;

And him as for a map doth Nature store,

To show false Art what beauty was of yore.

Նրա քնքուշ այտերը, նրա դեմքը գեղեցիկ
Մի կատարյալ քարտեզ են անցած այն հին օրերի
Երբ հմայքը ապրում էր եւ մահանում հանց ծաղիկ,
Մինչ կաճեին կեղծ վարդեր դեմքի վրա կենդանի,
Նախքան մի թունդ պճնամոլ ոսկյա փունջը վարսերի
Կգողանար շիրմի մեջ հանգուցյալից հար հանգչած,
Որպեսզի մի երկրորդ կյանք երկրորդ գլխին շնորհի,
Եվ զարդարվի ուրիշի գեղեցկությամբ մահացած:
Մենք նրա մեջ հնօրյա այն ժամերն ենք դեռ տեսնում,
Երբ հմայքը անեղծ էր, անպաճույճ ու բնական,
Որը օտար սաղարթով իր ամառը չէր պճնում,
Կամ գողանում ուրիշի զգեստները հնության:

Նրան իբրեւ մի քարտեզ բնությունը պահպանեց,
Որ ցույց տա կեղծ արվեստին նրա հմայքը անեղծ:

69

Those parts of thee that the world's eye doth view

Want nothing that the thought of hearts can mend;

All tongues (the voice of souls) give thee that due,

Utt'ring bare truth, even so as foes commend,

Thy outward thus with outward praise is crowned,

But those same tongues that give thee so thine own,

In other accents do this praise confound

By seeing farther than the eye hath shown.

They look into the beauty of thy mind,

And that in guess they measure by thy deeds;

Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)

To thy fair flower add the rank smell of weeds:

But why thy odour matcheth not thy show,

The soil is this, that thou dost common grow.

Մարդու աչքը քո դեմքին ոչ մի վատ բան չի տեսնում,
Որ թափանցող, խոր միտքը կարողանա վեր հանել.
Ով քեզ թեկուզ թշնամի սրտի ձայնով է խոսում,
Ըստիպված է հարգանքով ճշմարիտը ընդունել:
Գեղեցկությանը դեմքի՝ պատշաճ է գովք արտաքին,
Բայց նույն մարդիկ, որոնք քեզ արժանին են հատուցում,
Մի այլ շեշտով խեղդում են այդ գովեստը թանկագին,
Երբ անաչառ՝ քո հոգու մութ խորքերն են թափանցում:
Նրանք ուզում են քննել գեղեցիկը ներքինիդ,
Որոնց համար չափանիշ՝ քո գործերն են ծառայում.
Եվ որքան էլ քո հանդեպ թեկուզ լինեն բարեմիտ,
Դյութիչ ծաղկին՝ սեւերի տհաճ հոտն են հավելում:

Քո հմայքը եւ հոգին չեն ճանաչվում համարժեք,
Քանի որ քեզ չես պահում իբրեւ ծաղիկ թանկարժեք:

70

That thou are blamed shall not be thy defect,

For slander's mark was ever yet the fair;

The ornament of beauty is suspect,

A crow that flies in heaven's sweetest air.

So thou be good, slander doth but approve

Thy worth the greater, being wooed of time,

For canker vice the sweetest buds doth love,

And thou present'st a pure unstained prime.

Thou hast passed by the ambush of young days,

Either not assailed, or victor being charged,

Yet this thy praise cannot be so thy praise

To tie up envy, evermore enlarged:

If some suspect of ill masked not thy show,

Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

Քո մեղքը չէ, երբ մարդիկ կշտամբում են քեզ իզուր,
Գեղեցիկը թիրախ է բամբասանքին ծառայում.
Կասկածը զարդն է գեղի, այն ագռավն է սեւաթույր,
Որը ազատ ճախրում է լուրթ, մաքրափայլ երկնքում:
Առաքինի լինելով, դու այդպես էլ պահիր քեզ,
Բամբասանքը միայն քո արժանիքն է բարձրացնում.
Որդը՝ անմեղ, անարատ ծաղկի կոկոնն է սիրում,
Եվ մաքրությամբ անարատ դու շողում ես վարդի պես:
Պատանության դարաններն դու անցել ես անվտանգ,
Դուրս ես եկել անաղարտ, հաղթական ու կատարյալ,
Բայց այդ գովքը դեռ բավ չէ արժանիքներդ ցույց տալ,
Եվ սանձելու նախանձը, որ աճում է շարունակ:

Եթե պայծառ քո դեմքը չստվերեր գեթ մի կասկած,
Արքայի պես միայն դու կիշխեիր սիրտը մարդկանց:

71

No longer mourn for me when I am dead

Than you shall hear the surly sullen bell

Give warning to the world that I am fled

From this vile world with vildest worms to dwell;

Nay, if you read this line, remember not

The hand that writ it, for I love you so

That I in your sweet thoughts would be forgot,

If thinking on me then should make you woe.

Or if (I say) you look upon this verse,

When I (perhaps) compounded am with clay,

Do not as much as my poor name rehearse,

But let your love even with my life decay,

Lest the wise world should look into your moan,

And mock you with me after I am gone.

Երբ ես մեռնեմ, իմ անգին, լաց ինձ վրա լոկ այնքան,
Մինչ կավետեն ողբաձայն ղողանջները զանգերի,
Որ այս ստոր աշխարհից ես փախել եմ հավիտյան
Բնակվելու բնի մեջ ավելի գարշ որդերի:
Ոչ էլ հիշիր իմ ձեռքը, երբ այս տողերն ընթերցես,
Քանի որ քեզ սիրում եմ այնպես սաստիկ ու քնքուշ,
Որ հոժար եմ մոռացվել մտքերի մեջ քո անուշ,
Եթե դու ինձ հիշելով պիտի սգաս ու թախծես:
Օ՜, նորից եմ աղաչում, այս տողերը երբ կարդաս,
Ես էլ արդեն հող պիտի դարձած լինեմ առհավետ,
Մի՛ տուր իմ խեղճ անունը, զուր մի ողբա դու վրաս,
Եվ թող անբիծ քո սերն էլ մարի հանգչած կյանքիս հետ:

Քանզի սոսկում եմ այնպես, եթե ցավդ չզսպես,
Այս ողջախոհ աշխարհը միայն պիտի ծաղրի քեզ:

72

O lest the world should task you to recite

What merit lived in me that you should love,

After my death (dear love) forget me quite;

For you in me can nothing worthy prove,

Unless you would devise some virtuous lie

To do more for me than mine own desert,

And hang more praise upon deceased I

Than niggard truth would willingly impart:

O lest your true love may seem false in this,

That you for love speak well of me untrue,

My name be buried where my body is,

And live no more to shame nor me nor you:

For I am shamed by that which I bring forth,

And so should you, to love things nothing worth.

Օ՜, սոսկալով, որ մարդիկ քեզ կստիպեն, որ պատմես,
Թե ինչն էր, որ դու իմ մեջ սիրուդ գտար արժանի,
Մահիցս ետ, իմ անգին, ինձ մոռացիր մշտապես,
Քանի որ չես կարենա ցույց տալ մի բան գովելի,
Եթե միայն չգտնես մի որեւէ պարկեշտ սուտ,
Իմ մեջ եղած անցածին վերագրես ավելին,
Կամ գովեստներ շռայլես ավելի ճոխ ու հմուտ,
Քան իրական, ճշմարիտ այս վիճակն է դառնագին:
Օ՜, չլինի թե սերդ, որը անկեղծ է այնքան,
Թվա ինչ-որ ստահոդ ու անարժան գովասանք.
Աճյունիս հետ՝ անունն էլ թող որ թաղվի հավիտյան,
Որ նա ոչ ինձ, ոչ էլ քեզ չպատճառի ամոթանք:

Իմ ոչ ու փուչ լինելուց ամաչում եմ, ճնշվում ես,
Եվ դու պիտի ամաչես, որ ինձ սիրել ես այնպես:

73

That time of year thou mayst in me behold

When yellow leaves, or none, or few, do hang

Upon those boughs which shake against the cold,

Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.

In me thou seest the twilight of such day

As after sunset fadeth in the west,

Which by and by black night doth take away,

Death's second self, that seals up all in rest.

In me thou seest the glowing of such fire

That on the ashes of his youth doth lie,

As the death-bed whereon it must expire,

Consumed with that which it was nourished by.

This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,

To love that well which thou must leave ere long.

Իմ մեջ տարվա այն պահն է, երբ ճյուղերից ցրտահար
Դեռ հատ ու կենտ ծիրանի տերեւները կախ ընկած,
Դողդոջում են հազիվհազ ցրտասարսուռ ու սմքած,
Ուր դեռ երեկ լսվում էր թռչնոց երգը սիրավառ:
Դու իմ դեմքին տեսնում ես մթնշաղը, երբ արդեն
Հորիզոնում քիչ առ քիչ մայր է մտնում լույս արփին,
Եվ մահաշունչ կնիքով մութ գիշերը դժնդեմ
Դրոշմում է ամեն ինչ անդորրի մեջ երկնային:
Դու իմ սրտում տեսնում ես այն թույլ կրակը վերջին,
Որն հազիվ է առկայծում իր մոխրի մեջ մանկության,
Եվ այն, ինչ որ տալիս էր նրան շունչ ու կյանք միայն,
Մահվան մահիճ կդառնա, ուր նա հավետ կհանգչի:

Դու ամեն ինչ տեսնում ես, բայց վախճանը այդ դաժան
Ավելի է մոտեցնում մեր սրտերը անբաժան:

74

But be contented when that fell arrest

Without all bail shall carry me away,

My life hath in this line some interest,

Which for memorial still with thee shall stay.

When thou reviewest this, thou dost review

The very part was consecrate to thee:

The earth can have but earth, which is his due;

My spirit is thine, the better part of me.

So then thou hast but lost the dregs of life,

The prey of worms, my body being dead,

The coward conquest of a wretch's knife,

Too base of thee to be remembered:

The worth of that is that which it contains,

And that is this, and this with thee remains.

Համակերպվիր դու սակայն, երբ վճիռը անխափան,
Անգրավական կուղարկի ինձ մշտական կալանքի,
Քանի որ այս տողերը քեզ կմնան հուշարձան,
Որտեղ պիտի դեռ գտնես մի մասնիկը իմ կյանքի:
Եվ երբ դրանք դու կարդաս, այնտեղ միայն կգտնես
Իմ միտքը եւ իմ հոգին՝ կյանքիս մասը լավագույն,
Իրավունքը քո միակ, որոնք քեզ եմ տվել ես,
Սակայն հողը ինձանից կստանա լոկ սին աճյուն:
Երբ որ մարմինս հանգչի, դու լոկ պիտի կորցնես
Նրա փտած մրուրը՝ իրավունքը որդերի,
Որը դարձավ մի զոհը արյան ծարավ դաշույնի,
Եվ չի լինի ոչ մի հարկ, որ դու նրան դեռ հիշես:

Պարունակված նյութով են անոթները լոկ հիշվում,
Հոգուս մեջ էր իմ կյանքը եւ քեզ հոգիս է մնում:

75

So are you to my thoughts as food to life,

Or as sweet seasoned showers are to the ground;

And for the peace of you I hold such strife

As 'twixt a miser and his wealth is found:

Now proud as an enjoyer, and anon

Doubting the filching age will steal his treasure;

Now counting best to be with you alone,

Then bettered that the world may see my pleasure:

Sometime all full with feasting on your sight,

And by and by clean starved for a look;

Possessing or pursuing no delight

Save what is had or must from you be took.

Thus do I pine and surfeit day by day,

Or gluttoning on all, or all away.

Դու նույնն ես իմ խոհերին, ինչ որ սնունդը՝ կյանքին,
Կամ ինչպես որ անձրեւն է հողի համար տոչորված.
Ես այնպես եմ ոգորում, որ տիրանամ քո անձին,
Ինչպես ագահ հարուստը՝ գանձի համար կորսըված:
Մերթ արբեցած վայելքիդ հպարտությամբ խնդավետ,
Մերթ սոսկում եմ, որ այս նենգ աշխարհը քեզ կխլի.
Շատ-շատ անգամ սիրում եմ մենակ լինել ես քեզ հետ,
Իսկ երբեմն էլ ուզում եմ հանել ի ցույց աշխարհին:
Մերթ լիացած գայթակղիչ սխրանքներով քո տեսքի,
Մերթ բարեգութ ակնարկիդ բոլորովին ես կարոտ,
Չեմ էլ ձգտում մի ուրիշ վայելչանքի ու փառքի,
Եվ շատ գոհ եմ նրանով, ինչ գտնում եմ ես քեզ մոտ:

Այդպես, քեզնով հագեցած երջանիկ եմ զգում ինձ,
Կամ թախծում եմ ու մաշվում սիրուդ անհուն կարոտից:

76

Why is my verse so barren of new pride?

So far from variation or quick change?

Why with the time do I not glance aside

To new-found methods and to compounds strange?

Why write I still all one, ever the same,

And keep invention in a noted weed,

That every word doth almost tell my name,

Showing their birth, and where they did proceed?

O know, sweet love, I always write of you,

And you and love are still my argument;

So all my best is dressing old words new,

Spending again what is already spent:

For as the sun is daily new and old,

So is my love still telling what is told.

Ինչո՞ւ տաղերն իմ զուրկ են պերճանքներից անհեթեթ,
Շատ հեռու են զանազան նորույթներից արտակարգ.
Ինչո՞ւ ես չեմ ընթանում նոր բան ասող դարի հետ,
Եվ խորթ, օտար ոճերին չեմ նետում գեթ մի ակնարկ:
Ես միակերպ դարձվածքով եւ ոճով եմ միշտ գրում,
Եվ տալիս եմ միեւնույն հանդերձանքը գյուտերիս,
Որոնց ամեն մի բառը իմ անունն է շշնջում,
Նրա ստույգ ծագումը եւ ծնունդը ցույց տալիս:
Օ՜հ, իմացիր, որ սերն է մտքիս միակ առարկան,
Եվ արժանիքն իմ այն է, որ ամեն ժամ անդադրում
Պճնում եմ հին բառերը՝ վերածելով նորության,
Եվ արդեն իսկ գործածված նույն բառերը շռայլում:

Քանզի ինչպես արեւն է ամեն անգամ հին եւ նոր,
Այդպես, սերս կրկնում է իր ասածը ամեն օր:

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,

Thy dial how thy precious minutes waste,

The vacant leaves thy mind's imprint will bear,

And of this book, this learning mayst thou taste:

The wrinkles which thy glass will truly show

Of mouthed graves will give thee memory;

Thou by the dial's shady stealth mayst know

Time's thievish progress to eternity;

Look what thy memory cannot contain

Commit to these waste blanks, and thou shalt find

Those children nursed, delivered from thy brain,

To take a new acquaintance of thy mind.

These offices, so oft as thou wilt look,

Shall profit thee, and much enrich thy book.

Հայելին քեզ ցույց կտա գեղեցկությունդ թոշնող,
Ժամացույցը՝ կորուստը ոսկյա անգին ժամերի,
Հոգուդ պայծառ դրոշմը՝ ճերմակ թերթն այս կկրի,
Ուսկից դասեր կքաղես ճշմարիտ ու խրատող:
Կնճիռները, որ անկեղծ հայելիդ ցույց կտա քեզ,
Լոկ լայներախ շիրիմի հուշքը պիտի մրմնջան,
Ժամացույցի սլաքն էլ կհասկացնի, թե ինչպես
Ժամանակը սահում է դեպ հավերժը անվախճան:
Տես, ինչ հիշել չես կարող, վստահիր իմ էջերին,
Ուր մտքերից քո ծնված մանուկներին կգտնես,
Որոնք նոր բան կուսուցեն քո փորձառու մտքերին,
Եվ այդ ձեւով դու հոգիդ նորից պիտի ճանաչես:

Եթե երբեմն դիմես այս տողերի խորհրդին,
Դու գրքերդ կլցնես իմաստությամբ թանկագին:

78

So oft have I invoked thee for my Muse,

And found such fair assistance in my verse,

As every alien pen hath got my use,

And under thee their poesy disperse.

Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,

And heavy ignorance aloft to fly,

Have added feathers to the learned's wing

And given grace a double majesty.

Yet be most proud of that which I compile,

Whose influence is thine, and born of thee:

In others' works thou dost but mend the style,

And arts with thy sweet graces graced be;

But thou art all my art, and dost advance

As high as learning my rude ignorance.

Ես քեզ այնքա՜ն գոչեցի իբրեւ միակ իմ մուսան,
Եվ տողերիս այնպիսի մի ուժ գտա ոգեշունչ,
Որ նորահայտ շատ ու շատ գրիչները՝ ինձ նման
Հովանուդ տակ սփռում են քերթվածների ծաղկեփունջ:
Քո աչքերը սիրալիր, որ մի համր տըգետի
Սովորեցրին երգ երգել եւ սավառնել դեպի վեր,
Գիտության վեհ թեւերին ավելացրին փետուրներ,
Եվ հմայքին տվեցին շքեղություն կրկնակի:
Բայց իմ բոլոր գործերը քո պարծանքն եմ համարում,
Դրանք դու ես ներշնչել եւ լոկ քեզ են պարտական.
Ուրիշների արվեստում միայն ոճն ես ճոխացնում,
Եվ ավելի պանծացնում քո ձիրքերը պատվական:

Բայց ինձ համար, սիրելիս, իմ արվեստն ես շողշողուն,
Եվ ինձ նման տըգետին մինչ արվեստն ես դու մղում:

79

Whilst I alone did call upon thy aid,

My verse alone had all thy gentle grace,

But now my gracious numbers are decayed,

And my sick Muse doth give another place.

I grant (sweet love) thy lovely argument

Deserves the travail of a worthier pen,

Yet what of thee thy poet doth invent

He robs thee of, and pays it thee again:

He lends thee virtue, and he stole that word

From thy behaviour; beauty doth he give,

And found it in thy cheek; he can afford

No praise to thee but what in thee doth live.

Then thank him not for that which he doth say,

Since what he owes thee, thou thyself dost pay.

Քանի դեռ ես միմիայն դիմում էի քո ուժին,
Քերթվածներս միայն քո ձիրքերն էին զարդարում
Այժմ չքնաղ երգերիս վիճակված է կործանում,
Եվ հիվանդոտ իմ մուսան տեղն է զիջում ուրիշին:
Գիտեմ, ազնիվ բարեկամ, որ դու նյութ ես անսպառ,
Եվ արժան ես պերճախոս, հմուտ գրչի ներբողին,
Բայց այն, ինչ որ պոետը հնարում է իր համար,
Գողանում է քեզանից, քո ձիրքերից թանկագին:
Նա գեղեցիկ ու ազնիվ քո հոգին է մեծարում,
Բայց քո վարք ու բարքից է այդ բառերը գողացել,
Շքեղ գույնով այտերիդ՝ քո հմայքն է նա պճնում,
Եվ չի կարող քեզ ուրիշ գովասանքներ մատուցել:

Նրա հանդեպ դու բնավ երախտապարտ մի՛ եղիր,
Քանի որ նա քեզ միայն հատուցում է պարտքը իր:

80

O how I faint when I of you do write,

Knowing a better spirit doth use your name,

And in the praise thereof spends all his might,

To make me tongue-tied speaking of your fame.

But since your worth (wide as the Ocean is)

The humble as the proudest sail doth bear,

My saucy bark (inferior far to his)

On your broad main doth wilfully appear.

Your shallowest help will hold me up afloat,

Whilst he upon your soundless deep doth ride,

Or (being wracked) I am a worthless boat,

He of tall building and of goodly pride.

Then if he thrive and I be cast away,

The worst was this: my love was my decay.

Որքա՜ն թույլ եմ զգում ինձ, երբ քո մասին եմ գրում,
Խորհելով, որ գերհզոր, անզուգական մի ոգի,
Երբ տալիս է անունդ, որ քո փառքը գովերգի,
Կերկերում է իմ ձայնը եւ լեզուս է կաշկանդում:
Բայց քանի որ դու ունես արժանիքներ անսահման,
Ինչպես օվկիան անեզերք, ուր լողում են անարգել
Համեստ մակույկն եւ հսկա, հպարտ նավը անսասան,
Իմ նավակն էլ հանդգնեց քո ջրերում նավարկել:
Ծանծաղուտը առափնյա բավական է ինձ համար,
Որ հազիվհազ նավարկեմ թույլ ու խարխուլ նավակով.
Իսկ նա հպարտ լողում է խոր անդունդի վրայով,
Առագաստը հողմի դեմ վեր բարձրացրած վեհաբար:

Եթե հանկարծ խորտակվեմ, դառնամ զոհը օվկիանի,
Իմ կորստյան պատճառը լոկ իմ սերը կըլինի:

81

Or shall I live your epitaph to make,

Or you survive when I in earth am rotten,

From hence your memory death cannot take,

Although in me each part will be forgotten.

Your name from hence immortal life shall have,

Though I (once gone) to all the world must die;

The earth can yield me but a common grave,

When you intombed in men's eyes shall lie:

Your monument shall be my gentle verse,

Which eyes not yet created shall o'er-read,

And tongues to be your being shall rehearse,

When all the breathers of this world are dead;

You still shall live (such virtue hath my pen)

Where breath most breathes, even in the mouths of men.

Ես կամ պիտի ապրեմ դեռ՝ քեզ շիրմագիր հորինեմ,
Կամ դու պիտի վերապրես, երբ որ լինեմ ես թաղված.
Այդպես՝ մահը չի ջնջի հիշատակդ անմոռաց,
Եթե իմ ողջ էությամբ մոռացության մատնըվեմ:
Քո անունն իմ երգերից անմահություն կքաղի,
Եթե նույնիսկ մի անգամ մեռած լինեմ ես անհայտ.
Հողը ինձ լոկ կընծայի մի հողակույտ աննկատ,
Իսկ դու թաղված կլինես հայացքի տակ բոլորի:
Իմ սրտաբուխ երգերը քեզ կլինեն հուշարձան:
Դրանք պիտի ընթերցեն այն աչքերը չծնված,
Որոնք պիտի կրկընեն պատմությունդ փառապանծ,
Երբ մեր դարի սերունդը մեռած լինի հավիտյան:

Դու դեռ կապրես, քանի դեռ վերջին մարդը կշնչի,
(Ահա այդ է լավագույն արժանիքը իմ գրչի):

82

I grant thou wert not married to my Muse,

And therefore mayst without attaint o'erlook

The dedicated words which writers use

Of their fair subjects, blessing every book.

Thou art as fair in knowledge as in hue,

Finding thy worth a limit past my praise,

And therefore art inforced to seek anew

Some fresher stamp of the time-bettering days.

And do so, love; yet when they have devised

What strained touches rhetoric can lend,

Thou, truly fair, wert truly sympathised

In true plain words by the true-telling friend;

And their gross painting might be better used

Where cheeks need blood; in thee it is abused.

Գիտեմ, դու եւ իմ մուսան պսակված չեք իրար հետ,
Ուստի եւ դու կարող ես հայացք գցել ծաղրական
Քեզ նվիրված այն բոլոր ներբողներին սիրավետ,
Որոնք պոետն է ձոնում իր սիրելույն պատվական:
Դու խոհեմ ես միշտ այնքան, որքան պերճ ես ու գերող,
Եվ քեզ՝ գովքիս սահմանից բարձր ես դասում ավելի.
Դու ձգտում ես, որ գտնես մի այնպիսի մեծ քերթող,
Որ լիարժան ձիրքերդ ապագային վեր հանի:
Արա այդպես. թող նրանք ոճեր փնտրեն բռնազբոս,
Որը բոլոր պերճախոս գրիչներն են կիրարկում,
Բայց քեզ անեղծ կտեսնես այն անպաճույճ խոսքերում,
Որոնք քեզ է նվիրում բարեկամդ ճշտախոս:

Ներկը պատշաճ կլիներ լոկ արնաքամ այտերին,
Մինչդեռ քո մեջ՝ արյունը լիահորդ է տակավին:

83

I never saw that you did painting need,

And therefore to your fair no painting set;

I found (or thought I found) you did exceed

The barren tender of a poet's debt:

And therefore have I slept in your report,

That you yourself, being extant, well might show

How far a modern quill doth come too short,

Speaking of worth, what worth in you doth grow.

This silence for my sin you did impute,

Which shall be most my glory, being dumb,

For I impair not beauty, being mute,

When others would give life, and bring a tomb.

There lives more life in one of your fair eyes

Than both your poets can in praise devise.

Չեմ կարծել թե շպարի հարկ կա դեմքիդ կատարյալ,
Եվ սնգույրը չի սազում գեղեցկությանդ անբիծ.
Ես կարծել եմ, սիրելիս, որ քո փառքը վեհափայլ
Գերազանց է պոետի ամեն մի ճոխ գովեստից:
Եվ ես ահա լռեցրի իմ մուսայի ձայնը սին,
Որ քեզ ցույց տամ, թե ինչպես մի նորելուկ բանաստեղծ
Այնքան անզոր գտնվեց բարբառելու քո մասին,
Արժանիքիդ մատուցել դրվատիքը իր անկեղծ:
Լռությունս դու իբրեւ մի ոճիր ես համարում,
Սակայն դա իմ մեծագույն փառքը միայն կլինի,
Քանի որ ես այլոց պես հմայքդ չեմ աղարտում
Եվ գերեզման պարգեւում շնորհներիդ գեղանի:

Այն կյանքը, որ կա միայն քո մի աչքում գրավիչ,
Անկարող են գովերգել երկու հզոր մեծ երգիչ:

84

Who is it that says most which can say more

Than this rich praise - that you alone are you,

In whose confine immured is the store

Which should example where your equal grew?

Lean penury within that pen doth dwell

That to his subject lends not some small glory,

But he that writes of you, if he can tell

That you are you, so dignifies his story:

Let him but copy what in you is writ,

Not making worse what nature made so clear,

And such a counterpart shall fame his wit,

Making his style admired every where.

You to your beauteous blessings add a curse,

Being fond of praise, which makes your praises worse.

Ով կարող է ավելի ճիշտ բան ասել քո մասին,
Քան այս շքեղ գովեստը, որ դու՝ դո՛ւ ես, դո՛ւ միայն.
Այստեղ են լոկ թաքցվել այն գանձերը թանկագին,
Որ հմայքիդ համարժեք կլինեին աննման:
Խղճուկ է այն գրիչը, որն իր նյութին չի կարող
Ավելացնել մի նորույթ եւ մեծ փառքով պսակել.
Բայց ով անձդ անայլայլ կարողանա դրվատել,
Կազնվացնի իր խոսքը ճշմարտությամբ մեծարող:
Բավ կգտնի արտագրել գրվածները քո մասին,
Եվ անարատ կպահի շնորհները բնության.
Փառք ու պատիվ կբերի իր շողշողուն մտքերին,
Հիացնելով ամենքին քո պատկերով իրական:

Բայց քո շքեղ ձիրքերին միայն անեծք է թափվում,
Եվ անարժան գովեստ է փառքիդ համար մատուցվում:

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,

While comments of your praise, richly compiled,

Reserve their character with golden quill

And precious phrase by all the Muses filed.

I think good thoughts, whilst other write good words,

And like unlettered clerk still cry 'Amen'

To every hymn that every spirit affords

In polished form of well-refined pen.

Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',

And to the most of praise add something more;

But that is in my thought, whose love to you

(Though words come hindmost) holds his rank before.

Then others for the breath of words respect,

Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

Իմ մուսան լուռ, խոհուն է, մինչդեռ ուրիշ պոետներ,
Մյուս բոլոր գերհզոր մուսաներից ներշնչված,
Կուտակում են ոսկետառ եւ պերճախոս քերթվածներ,
Քո մեծաշուք համբավի դրվատիքին նվիրված:
Իմ մեջ այնքան սրբազան, ազնիվ խոհեր են հառնում,
Մինչդեռ ուրիշ պոետներ գրում են նոր նուրբ ոճով,
Ես մի անուս դպրի պես նույնիսկ բառեր չեմ գտնում,
Ի պանծացումն սիրուդ՝ հազիվ «ամեն» գոչելով:
Երբ լսում եմ գովեստդ, ես ասում եմ՝ ճիշտ է այդ,
Եվ մի բան եմ ինձանից ավելացնում իմ մտքում,
Այնտեղ, որտեղ իմ սերը պահպանվում է անաղարտ,
Մնում է միշտ անսասան, ինչպիսին էր անցյալում:

Արդ՝ ուրիշին մեծարիր խոսքի համար պերճախոս,
Իսկ ինձ՝ հանուն խոհերիս, թեեւ լեզուս է անխոս:

86

Was it the proud full sail of his great verse,

Bound for the prize of all-too-precious you,

That did my ripe thoughts in my brain inhearse,

Making their tomb the womb wherein they grew?

Was it his spirit, by spirits taught to write

Above a mortal pitch, that struck me dead?

No, neither he, nor his compeers by night

Giving him aid, my verse astonished.

He, nor that affable familiar ghost

Which nightly gulls him with intelligence,

As victors, of my silence cannot boast;

I was not sick of any fear from thence;

But when your countenance filled up his line,

Then lacked I matter, that infeebled mine.

Նրա երգի սրընթաց առագա՞ստը աներեր
Կարողացավ տիրանալ քո գանձերին սրբազան,
Իմ ուղեղի մեջ թաղեց վաղուց հասուն շա՛տ խոհեր,
Որոնց ծնած արգանդը արեց իբրեւ գերեզման:
Արդյոք նրա ոգին է՞ր՝ սովորեցրեց քեզ գրել
Գերմարդկային աննման, հրաշալի քերթվածներ,
Արվեստների շողշողուն, անհաս բարձունքը հասնել,
Եվ դրանով հասցնել ինձ մահացու հարվածներ:
Օ՜, ո՛չ, ոչ նա, եւ ոչ էլ ուրվականն այդ ընտանի,
Որը նրան գիշերը ներշնչում է նենգ խոհեր,
Ինձ չեն մատնի լռության, իմ ձայնը չեն խլացնի,
Չեն պարծենա երբեւէ իբրեւ հզոր հաղթողներ:

Բայց երբ նրա՛ երգն ես դու քո ներշնչմամբ տոգորում,
Իմ երգերը նյութից զուրկ եւ անիմաստ են մնում:

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,

And like enough thou know'st thy estimate:

The charter of thy worth gives thee releasing;

My bonds in thee are all determinate.

For how do I hold thee but by thy granting,

And for that riches where is my deserving?

The cause of this fair gift in me is wanting,

And so my patent back again is swerving.

Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,

Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;

So thy great gift, upon misprision growing,

Comes home again, on better judgement making.

Thus have I had thee as a dream doth flatter,

In sleep a king, but waking no such matter.

Մնաս բարյավ, սիրելիս, քեզ չեմ կարող տիրանալ,
Դու ինքդ շատ լավ գիտես արժանիքդ թանկագին.
Մեր սրբազան դաշինքից դու ազատ ես հեռանալ,
Եվ իմ հանդեպ քո պարտքը հասել է իր վախճանին:
Ունե՞մ արդյոք իրավունք վայելելու լիուլի,
Քո ջերմ սերը անկաշառ, որը դու ես նվիրել,
Իմ մեջ ոչինչ չեմ գտնում շնորհներիդ արժանի,
Եվ իրավ ես ինձանից պարգեւներդ ետ խլել:
Դու սիրեցիր, սակայն ինձ լավ չիմացար երեւի,
Կամ թերեւս չիմացար արժանիքը քո անձի,
Սակայն այժմ ինձ արդեն ճանաչելով լիովին,
Արձակեցիր աներկբա քո վճիռը խելացի:

Դու ինձ էիր պատկանում երազի մեջ միմիայն,
Ուր ինձ արքա զգացի մինչ զարթոնքը վաղորդյան:

88

When thou shalt be disposed to set me light,

And place my merit in the eye of scorn,

Upon thy side against myself I'll fight,

And prove thee virtuous, though thou art forsworn:

With mine own weakness being best acquainted,

Upon thy part I can set down a story

Of faults concealed wherein I am attainted,

That thou in losing me shall win much glory;

And I by this will be a gainer too,

For, bending all my loving thoughts on thee,

The injuries that to myself I do,

Doing thee vantage, double vantage me.

Such is my love, to thee I so belong,

That for thy right myself will bear all wrong.

Երբ դու մի օր կհաճիս արժանիքներն իմ ծաղրել,
Եվ ազատվել ինձանից, ինքս իմ դեմ կկռվեմ,
Կասեմ, որ դու եղել ես առաքինի ու վսեմ,
Թեեւ գիտեմ, թե քանի երդումներ ես դու խախտել:
Իմանալով սեփական իմ ամեն մի մոլություն,
Կհորինեմ քեզ համար ես այնպիսի մի ստույգ
Մինչեւ այժմ քողարկված սխալների պատմություն,
Որպեսզի ինձ կորցնելով, քեզ փառք գտնես մեծաշուք:
Այդ վճռով լրջախոհ պիտի շահեմ նաեւ ես,
Լոկ քեզ վրա լարելով իմ խոհերը սրտագին,
Այն զրկանքը, որ պիտի ես հասցնեմ իմ անձին,
Շահավետ է քեզ համար, իսկ ինձ համար՝ կրկնապես:

Իմ սերն ահա այդպես է. նվիրված եմ քեզ այնպես,
Ես չարիքներ եմ կրում, որ բարություն անեմ քեզ:

89

Say that thou didst forsake me for some fault,

And I will comment upon that offence;

Speak of my lameness, and I straight will halt,

Against thy reasons making no defence.

Thou canst not (love) disgrace me half so ill,

To set a form upon desired change,

As I'll myself disgrace, knowing thy will:

I will acquaintance strangle and look strange,

Be absent from thy walks, and in my tongue

Thy sweet beloved name no more shall dwell,

Lest I (too much profane) should do it wrong,

And haply of our old acquaintance tell.

For thee, against myself I'll vow debate,

For I must ne'er love him whom thou dost hate.

Ասա, որ ինձ լքում ես մեղքիս համար մի ծանր,
Եվ նախատինքն այդ պիտի մեկնաբանեմ անաչառ:
Կաղությունս հիշեցրու, եւ կմնամ ես համր,
Ընդդեմ այդ լուրջ փաստարկման ես չեմ ասի գեթ մի բառ:
Սիրեկանս, դու ինձ հետ եւ ոչ մի կերպ չես կարող
Վարվել վատթար ավելի, որքան ինքս անձիս հետ.
Դու չես կարող ցույց տալ ինձ գեթ մի պատճառ լրջախոհ,
Թե այդ ինչպես պատահեց, որ փոխվեցիր իմ հանդեպ:
Քեզ քաջ ծանոթ, վերջ կտամ մեր կապերին հնօրյա,
Կձեւանամ մի օտար, որ քեզ բնավ տեսած չեմ.
Լեզուս գողտրիկ անունդ քաղցրորեն չի շշնջա,
Վախենալով, թե գուցե ես այն հանկարծ կաղարտեմ:

Հանուն սիրուդ՝ ինքս ինձ պիտի լինեմ մեղադրող,
Քանզի ում որ ատում ես, նրան սիրել չեմ կարող:

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

Թե պետք է ինձ ատես, ատի՛ր, հիմա, հիմա՛ հենց,
Երբ բոլորը միաբան դարձել են ինձ դավադիր.
Եւ դու ելիր ոխակալ, անգութ բախտին միացիր,
Բայց մի լինիր երբեւէ իբրեւ վերջին վիշտս մեծ:
Օ՜, եւ եթե ես փրկվեմ այս սոսկալի աղետից,
Մի՛ հարձակվիր ինձ վրա չարիքի հետ հաղթական,
Նենգ միտումով մի՛ թույլ տուր, որ գիշերը մրրկալից
Բերի անձրեւ ու կարկուտ եւ ավերմունք վաղորդյան:
Եթե պետք է ինձ լքես, վերջին պահին մի լքիր,
Որ չարիքը փոքրագույն չգոհացնի վրեժն իր.
Այդպես պիտի հասկանամ, որ հարվածը վերջնական,
Որը պիտի երկնի նոր մի տառապանք անսահման,

Պիտի լինի անկասկած քո կորուստը ողբալի,
Որը բոլոր վշտերից մեծագույնը կլինի:

91

Some glory in their birth, some in their skill,

Some in their wealth, some in their body's force,

Some in their garments, though new-fangled ill,

Some in their hawks and hounds, some in their horse;

And every humour hath his adjunct pleasure,

Wherein it finds a joy above the rest;

But these particulars are not my measure:

All these I better in one general best.

Thy love is better than high birth to me,

Richer that wealth, prouder than garments' cost,

Of more delight than hawks and horses be;

And having thee, of all men's pride I boast:

Wretched in this alone, that thou mayst take

All this away, and me most wretched make.

Մեկը տոհմիկ, մեծազարմ ծագումով է պարծենում,
Մեկը ոսկու քսակով, մեկը ձիրքով, տաղանդով,
Մեկը ուժով, մյուսը՝ ճոխ հագուստի ճարմանդով,
Իսկ ոմանց էլ շունը, ձին եւ բազեն է փառք բերում:
Չկա մեկը այնպիսի, որ հաճույքով իր ընտրած
Չճաշակի վայելչանք եւ չստանա գոհացում,
Բայց ես ունեմ մի վայելք, բոլորից էլ գերազանց,
Որը ամեն տեսակի հաճույքներ է ինձ բերում:
Քո ջերմ սերը ինձ համար բարձր է տոհմիկ ծագումից,
Թագավորի շողշողուն ոսկյա թագից պատվելի,
Նա ավելի շքեղ է շքեղագույն հագուստից,
Եվ բազեի որսից էլ ավելի է հաճելի:

Բայց ես նաեւ թշվառ եմ. շնորհներդ թե խլես,
Ինձ ամենից աղքատն ու ողորմելին դու կանես:

92

But do thy worst to steal thyself away,

For term of life thou art assured mine,

And life no longer than thy love will stay,

For it depends upon that love of thine.

Then need I not to fear the worst of wrongs,

When in the least of them my life hath end;

I see a better state to me belongs

Than that which on thy humour doth depend.

Thou canst not vex me with inconstant mind,

Since that my life on that revolt doth lie.

O what a happy title do I find,

Happy to have thy love, happy to die!

But what's so blessed-fair that fears no blot?

Thou mayst be false, and yet I know it not.

Արա ինչ որ կամենաս, որ դու փախչես ինձանից,
Բայց չի լինի այդ երբեք, գիտեմ, իմն ես հավիտյան.
Քո սիրո հետ է կապված իմ ողջ կյանքը տանջալից,
Եվ նրա հետ նա պիտի իրեն գտնի հանգրվան:
Տառապանքից մեծագույն ես բնավ չեմ վախենում,
Քանզի կյանքս կարող է փոքրագույնից վերջանալ.
Ես ավելի մի բարվոք եւ լավ վիճակ եմ տեսնում,
Քան եղել է վիճակս քմայքներից քո կախյալ:
Եվ քո դրժող մտքերը իմ սիրտը չեն վրդովի,
Երանություն ու փա՜ռք է հանուն սիրուդ վախճանվել,
Միայն թե իմ անունը եւ պատիվը չպղծվի,
Որ կարենամ ես անհոգ ու երջանիկ միշտ լինել:

Բայց կա՞ արդյոք մի նսեմ, որ արատից մնա զերծ,
Դու կարող ես ինձ դավել, բայց երեւալ միշտ անկեղծ:

93

So shall I live, supposing thou art true,

Like a deceived husband; so love's face

May still seem love to me, though altered new;

Thy looks with me, thy heart in other place:

For there can live no hatred in thine eye,

Therefore in that I cannot know thy change.

In many's looks, the false heart's history

Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,

But heaven in thy creation did decree

That in thy face sweet love should ever dwell;

What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,

Thy looks should nothing thence but sweetness tell.

How like Eve's apple doth thy beauty grow,

If thy sweet virtue answer not thy show!

Այդպես պիտի քեզ կարծեմ հավատարիմ ու անկեղծ,
Պիտի ապրեմ միամիտ, ինչպես խաբված ամուսին.
Սիրո միայն պատկերը մեզ թվում է սեր անեղծ,
Թեկուզ վրաս լոկ նայիր, թե սիրում ես ուրիշին:
Քո աչքերում չեմ տեսնում ատելություն նենգամիտ,
Այնտեղ չկա թշնամանք եւ դրժումներ հանցավոր,
Չէ՞ որ հաճախ կեղծ սրտի պատմությունը ճշմարիտ
Կարդում ենք խեթ հայացքում, կնճիռներում անսովոր:
Սակայն ուժը երկնքի ուզեց կերտել քեզ այդպես,
Որ մտքերդ եւ հոգիդ թեկուզ ինչ էլ որ լինի,
Սիրո նման ժպտում է քո պատկերը գեղանի,
Իսկ հայացքդ բարի է, միայն ներող, քաղցր ու հեզ:

Եթե անմեղ քո հոգին չնմանվեր քո տեսքին,
Գեղդ նման կլիներ Եվայի պերճ խնձորին:

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,

That do not do the thing they most do show,

Who, moving others, are themselves as stone,

Unmoved, cold, and to temptation slow -

They rightly do inherit heaven's graces,

And husband nature's riches from expense;

They are the lords and owners of their faces,

Others but stewards of their excellence.

The summer's flow'r is to the summer sweet,

Though to itself it only live and die,

But if that flow'r with base infection meet,

The basest weed outbraves his dignity:

For sweetest things turn sourest by their deeds;

Lilies that fester smell far worse than weeds.

Ով չարիքներ գործելու իրավունք եւ ուժ ունի,
Սակայն կյանքում երբեւէ չի գործում գեթ մի չարիք,
Ով գրգռում է այլոց խորհուրդներով իր դժնի,
Բայց մնում է ինչպես ժայռ՝ պաղ, անտարբեր, անառիկ,
Նա երկնային ձիրքերն է օրինավոր ժառանգում
Եվ խնայում ինչքերը եւ գանձերը բնության.
Նա սեփական իր անձի միակ տերն է համարվում,
Մինչդեռ նրան՝ ուրիշը վերակացու է միայն:
Ամռան քնքուշ ծաղիկը մի բուրմունք է ամառվան,
Թեեւ նա ինքն իրեն է կյանքի կոչում ու մեռնում,
Սակայն երբ որ թոշնում է այդ ծաղիկը աննման,
Ամենից վատ եղինջը նրա արժեքն է գցում:

Չարաշահված քաղցրը չունի իր համն հաճելի,
Նեխված վարդը տատասկից գարշահոտ է ավելի:

95

How sweet and lovely dost thou make the shame

Which, like a canker in the fragrant rose,

Doth spot the beauty of thy budding name!

O in what sweets dost thou thy sins inclose!

That tongue that tells the story of thy days

(Making lascivious comments on thy sport)

Cannot dispraise, but in a kind of praise,

Naming thy name, blesses an ill report.

O what a mansion have those vices got

Which for their habitation chose out thee,

Where beauty's veil doth cover every blot,

And all things turns to fair that eyes can see!

Take heed (dear heart) of this large privilege:

The hardest knife ill used doth lose its edge.

Ինչ թովչանք ու դյութանք ես ամոթանքիդ մատուցում,
Որ վարդի մեջ բույն դրած որդի նման գարշելի
Ծաղկափթիթ քո անվան գեղեցկությունն ես պղծում.
Օ՜, ինչ բույրով ես օծում քո մեղքերը նողկալի:
Այն լեզուն, որ պատմում է արկածներդ սիրային
Եվ լայնորեն մեկնում է զվարճանքը տոփանքիդ,
Գովասանքով է փոխում պարսավանքը հանրային,
Եվ փառապանծ շուք տալիս անվանդ եւ համբավիդ:
Օ՜, ինչպիսի հոյակապ, շքեղազարդ պալատում
Դու օթեւան ընտրեցիր քո ամեն մի հանցանքին,
Քողարկում ես մեղքերդ գեղեցկությամբ արտաքին
Եվ քեզ տեսնող աչքերին դու շեղում ես ու դյութում:

Շնորհներդ, սիրելիս, մի շռայլիր անխնա,
Վատ խնամված դաշույնը ժանգից պիտի բթանա:

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,

Some say thy grace is youth and gentle sport;

Both grace and faults are loved of more and less:

Thou mak'st faults graces that to thee resort.

As on a finger of a throned queen

The basest jewel will be well esteemed,

So are those errors that in thee are seen

To truths translated, and for true things deemed.

How many lambs might the stern wolf betray,

If like a lamb he could his looks translate!

How many gazers mightst thou lead away,

If thou wouldst use the strength of all thy state!

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Ոմանք՝ մեղքդ հմայքիդ ցոփությանն են վերագրում,
Իսկ ոմանք էլ տարիքիդ՝ ծաղկափթիթ, դեռատի,
Սակայն շնորհ թե արատ զարդերն են քո ճակատի,
Եվ մեղքերից քեզ համար հրապույր ես ստեղծում:
Կեղծ գոհարը մատանու, որ թագուհին է կրում,
Համարվում է իսկական եւ թանկարժեք ավելի.
Ճիշտ այդպես էլ ամեն մի քո արատը ատելի
Առաքինի է դիտվում եւ գովելի հռչակվում:
Որքա՜ն անմեղ գառնուկներ անգութ գայլը կտաներ,
Եթե գառան մորթու մեջ նա ծպտըվել կարենար,
Որքա՜ն սրտեր քեզ պաշտող կարող էիր դու շեղել,
Եթե դյութիչ հմայքդ գործադրեիր չարաչար:

Օ՜, բայց այդպես մի եղիր, քեզ այնպես եմ ես սիրում,
Որ քո բարի համբավը քեզ հետ ինձ է պատկանում:

97

How like a winter hath my absence been

From thee, the pleasure of the fleeting year!

What freezings have I felt, what dark days seen!

What old December's bareness every where!

And yet this time removed was summer's time,

The teeming autumn big with rich increase,

Bearing the wanton burthen of the prime,

Like widowed wombs after their lords' decease:

Yet this abundant issue seem'd to me

But hope of orphans, and unfathered fruit,

For summer and his pleasures wait on thee,

And thou away, the very birds are mute;

Or if they sing, 'tis with so dull a cheer

That leaves look pale, dreading the winter's near.

Այս իմ եղած բաժանումը ի՜նչպես ձմեռ էր նման,
Ո՛վ փախստյան պերճ տարվա երանավետ ցնծություն,
Ի՜նչ սարսուռ ես զգացի, ինչպիսի՜ մութ օրեր մշուշոտ,
Ու ցրտաշունչ դեկտեմբերի ի՜նչպիսի ամայություն:
Բայց այդ նույն ժամանակահատվածը ամառն էր գալիք,
Եվ աշունն էր պտղաբեր՝ իր բարիքով առատորեն,
Որպես փայփայած մի մոր արգանդն է բեղմնավորվում,
Գարնան շռայլ սերմերից տոգորված ու բեռնավորված:
Սակայն առատ այս բերքը ինձ որբուկ էր երեւում,
Որպես անհայր մի զավակ, որ անտեր է մնացել,
Քանզի ամառը քեզնով ու քո շնորհով է ապրում,
Իսկ երբ դու չկաս, թռչունն էլ է իր երգը մոռացել:

Կամ թե երգում է այնպես թույլ ու անուժ ծլվլոցով,
Որ տերեւները դեղնում են ձմռան վախի սարսուռով:

98

From you have I been absent in the spring,

When proud-pied April (dressed in all his trim)

Hath put a spirit of youth in every thing,

That heavy Saturn laughed and leapt with him.

Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell

Of different flowers in odour and in hue,

Could make me any summer's story tell,

Or from their proud lap pluck them where they grew:

Nor did I wonder at the lily's white,

Nor praise the deep vermilion in the rose;

They were but sweet, but figures of delight,

Drawn after you, you pattern of all those.

Yet seemed it winter still, and, you away,

As with your shadow I with these did play.

Ես քեզանից հեռացա գարնան շքեղ այն պահին,
Երբ ապրիլը պճնված իր տոնական զգեստով
Մի այնպիսի թովչանքով թարմացնում էր ամենքին,
Որ նրա հետ Սատուրնը կայտռում էր հրճվանքով:
Բայց ո՛չ թռչնոց երգերը այնքան զնգուն ու հպարտ,
Ո՛չ ծաղիկներն երփներանգ, անուշաբույր ու գողտրիկ,
Չկարեցան պատմել տալ ինձ ամառվա մի հեքիաթ,
Կամ պճնամոլ մի կրծքից քաղել թեկուզ մի ծաղիկ:
Չէին դյութում իմ սիրտը ո՛չ շուշաններն սպիտակ,
Ո՛չ էլ հմայքն ու փայլը բոսորագույն վարդերի.
Դրանք միայն սիրեցի որպես ձեւեր բերկրալի
Գծագրված հիասքանչ քո պատկերին հանգունակ:

Երբ չկայիր դու ինձ հետ, ինձ ձմռան մեջ կարծեցի,
Եվ ծաղկանց հետ որպես քո ստվերի հետ խաղացի:

99

The forward violet thus did I chide:

'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,

If not from my love's breath? The purple pride

Which on thy soft cheek for complexion dwells

In my love's veins thou hast too grossly dyed.

The lily I condemned for thy hand,

And buds of marjoram had stol'n thy hair;

The roses fearfully on thorns did stand,

One blushing shame, another white despair;

A third, nor red nor white, had stol'n of both,

And to his robb'ry had annexed thy breath,

But for his theft in pride of all his growth

A vengeful canker eat him up to death.

More flowers I noted, yet I none could see

But sweet or colour it had stol'n from thee.

Մանուշակին դեռահաս կշտամբեցի ես այսպես.
Անուշիկ գող, որտեղի՞ց քո գույները գողացար,
Ուսկի՞ց բույրդ խլեցիր եւ թովիչ ու պերճ դարձար,
Թե ոչ՝ շնչից սիրելույս եւ այտերից գեղատես:
Ճերմակ գույնը ձեռքերիդ, ասի, շուշանն է խլել,
Քո վարսերից ես տեսա խնկածաղկի կոկոնում.
Փշագնդով երկու վարդ ցցվել էին ու դողում:
Մեկն ամոթից կարմրել էր, մյուսն՝ ահից գունատվել:
Ոչ սպիտակ, ոչ կարմիր մի աննման վարդ ուրիշ
Գույներիդ հետ խլել էր նաեւ շունչդ քաղցրաբույր,
Սակայն մի որդ անիծյալ, նրան իբրեւ խիստ պատիժ,
Կրծում էր ու փչացնում նրա կոկոնը մաքուր:

Ես շատ ուրիշ ծաղիկներ նկատեցի իմ շուրջը,
Եվ բոլորն էլ խլում են քո գույները կամ շունչը:

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long

To speak of that which gives thee all thy might?

Spend'st thou thy fury on some worthless song,

Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?

Return, forgetful Muse, and straight redeem

In gentle numbers time so idly spent;

Sing to the ear that doth thy lays esteem

And gives thy pen both skill and argument.

Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,

If Time have any wrinkle graven there;

If any, be a satire to decay,

And make Time's spoils despised every where.

Give my love fame faster than Time wastes life;

So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

Ո՞ւր ես, մոլար իմ մուսա, որ չես հիշում դու երբեք
Քեզ անսպառ ոգեշունչ հզորություն տվողին,
Քո կորովը վատնում ես երգի վրա անարժեք,
Գովերգում ես անարժան ու սինլքոր անձերի՞ն:
Վերադարձիր, ո՛վ մուսա, եւ քաղցրալուր մի հանգով
Պարապ ձգված ժամերը դու դարմանիր շուտափույթ.
Երգիր նրա ականջին, ով հարգում է երգը քո,
Եվ տալիս է քո գրչին հմտություն ու առատ նյութ:
Ելիր, համա՛ռ իմ մուսա, եւ եթե իմ պաշտելի
Սիրեկանի ճակատին տեսնես թեկուզ մի կնճիռ,
Քայքայումը եւ մահը ամենուրեք դու ծաղրիր,
Արհամարհիր եւ ատիր կողոպուտը դարերի:

Բարեկամիս տուր մի փառք շտապ ու վաղ ավելի,
Քան ժամանակն իր սրով նրա կյանքը կըխլի:

101

O truant Muse, what shall be thy amends

For thy neglect of truth in beauty dyed?

Both truth and beauty on my love depends;

So dost thou too, and therein dignified.

Make answer, Muse: wilt thou not haply say,

'Truth needs no colour with his colour fixed,

Beauty no pencil, beauty's truth to lay;

But best is best, if never intermixed'?

Because he needs no praise, wilt thou be dumb?

Excuse not silence so, for't lies in thee

To make him much outlive a gilded tomb,

And to be praised of ages yet to be.

Then do thy office, Muse; I teach thee how

To make him seem long hence as he shows now.

Ով թափառիկ իմ մուսա, ինչո՞ւ համար մոռացար
Ճշմարտությունը գովել գեղեցկությամբ զարդարուն,
Ճշմարիտն ու հմայքը սիրածիս են պատկանում,
Եվ դու նրան երգելով պիտի ապրես դարեդար:
Պատասխանիր, ո՛վ մուսա, բայց մի ասա, թե այն, ինչ
Ճշմարիտ է բացարձակ՝ կարիք չունի գույների,
Թե կարոտ չէ մի վրձնի գեղեցիկը հմայիչ,
Թե ազնիվը եւ բարին պետք է անխառն միշտ լինի:
Եվ լռո՞ւմ ես, թե նրան բնավ պետք չեն գովեստներ,
Մի՛ հանդգնիր չքմեղել լռությունդ անողորմ,
Պարտավոր ես դու նրան հյուսել անմահ ներբողներ,
Որ նա ապրի առհավետ ոսկյա շիրմից իր այն կողմ:

Արդ, հավերժիր դու նրան, հանձնիր գալիք դարերին
Այնպես, ինչպես նա այսօր երեւում է աշխարհին:

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;

I love not less, though less the show appear:

That love is merchandised whose rich esteeming

The owner's tongue doth publish every where.

Our love was new, and then but in the spring,

When I was wont to greet it with my lays,

As Philomel in summer's front doth sing,

And stops his pipe in growth of riper days:

Not that the summer is less pleasant now

Than when her mournful hymns did hush the night,

But that wild music burthens every bough,

And sweets grown common lose their dear delight.

Therefore like her, I sometime hold my tongue,

Because I would not dull you with my song.

Ես սիրում եմ ավելի ուժգին, խանդոտ եւ թաքուն,
Թեեւ գուցե արտաքուստ սերս թվում է տկար.
Ով բարձրաձայն իր սերն է ամենուրեք գովերգում,
Զգացմունքն է իբրեւ իր նա վաճառում հեշտաբար:
Երբ մեր սերը դեռ նոր էր, գարնան ծաղկուն այդ պահին
Ողջունեցի քեզ, ինչպես այն սոխակը դայլայլող,
Որը անուշ երգում է գարունքի հետ արթնացող,
Բայց սրինգն է լռեցնում ամառային օրերին:
Եվ դա ոչ այն պատճառով, որ ամառը հրավառ
Գեղեցկությամբ ու բույրով գարնան նման չի փայլում,
Այլ նվագը հոգեհույզ, երբ հնչում է անդադար,
Սովորական է դառնում եւ հմայքը կորցընում:

Ես լռում եմ մերթընդմերթ, ինչպես սոխակ կամ արտույտ,
Վախենալով, թե երգով կպատճառեմ քեզ ձանձրույթ:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,

That, having such a scope to show her pride,

The argument all bare is of more worth

Than when it hath my added praise beside.

О blame me not if I no more can write!

Look in your glass, and there appears a face

That overgoes my blunt invention quite,

Dulling my lines, and doing me disgrace.

Were it not sinful then, striving to mend,

To mar the subject that before was well?

For to no other pass my verses tend

Than of your graces and your gifts to tell;

And more, much more than in my verse can sit,

Your own glass shows you, when you look in it.

Ավա՜ղ, թշվառ իմ մուսան եւ ոչ մի բառ չի գտնում,
Որ անայլայլ վեր հանի փառքը նրա վեհության.
Ավելի շատ իմ նյութը մերկությամբ է շողշողում,
Առանց, անշուշտ, իմ ամուլ գովասանքի հավելման:
Մի՛ նախատիր ինձ իզուր, որ չեմ գրի էլ երբեք,
Հայելու մեջ դու նայիր գեղեցկափայլ քո դեմքին,
Նա կփշրի գրական իմ գյուտերը անարժեք,
Եվ կմատնի ինձ միայն ամոթանքին, շփոթին:
Մի՞թե ծանր ոճիր չէ, թե ապարդյուն ճիգերո՛վ
Աղավաղեմ մի այնքան շնորհալի պերճություն,
Նսեմացնեմ ես նրան անբնական գույներով,
Երբ ուզում եմ ես ցույց տալ քո ձիրքերը շողշողուն:

Հայելու դեմ կանգնելով, եթե դու քեզ բաղդատես,
Իմ տողերը դու միայն ոչնչություն կանվանես:

104

To me, fair friend, you never can be old,

For as you were when first your eye I eyed,

Such seems your beauty still. Three winters cold

Have from the forests shook three summers' pride,

Three beauteous springs to yellow autumn turned

In process of the seasons have I seen,

Three April perfumes in three hot Junes burned,

Since first I saw you fresh which yet are green.

Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,

Steal from his figure, and no pace perceived;

So your sweet hue, which methinks still doth stand,

Hath motion, and mine eye may be deceived;

For fear of which, hear this, thou age unbred:

Ere you were born was beauty's summer dead.

Դու չես թոշնել, բարեկամ, դեռ չքնաղ ես ու անբիծ,
Ինչպես էիր առաջին մեր հանդիպման ժամանակ.
Երեք դաժան ձմեռվա ցուրտն ու բուքը դժնդակ
Դաշտ ու անտառ զրկեցին երեք ամռան պերճանքից:
Երեք չքնաղ գարուններ փոխարկվեցին մերկ աշնան,
Այն օրվանից, երբ տեսա քեզ առույգ ու պատանի.
Երեք հունիս այրեցին բույրը երեք ապրիլի,
Իսկ դու, ինչպես նախկինում, թարմագեղ ես դեռ այնքան:
Բայց հմայքը նման է ժամացույցի սլաքին,
Որ թեքվում է գաղտնորեն եւ անշարժ է միշտ թվում.
Տարիների հետքերը չեմ նկատում քո դեմքին,
Թեեւ դու էլ մաշվում ես եւ աննկատ փոփոխվում:

Արդ, իմացիր, թե որքան պերճ ամառներ բուրավետ,
Մինչ ծննդյան քո ժամը մահացել են առհավետ:

105

Let not my love be call'd idolatry,

Nor my beloved as an idol show,

Since all alike my songs and praises be

To one, of one, still such, and ever so.

Kind is my love to-day, to-morrow kind,

Still constant in a wondrous excellence;

Therefore my verse, to constancy confined,

One thing expressing, leaves out difference.

'Fair, kind and true' is all my argument,

'Fair, kind, and true', varying to other words,

And in this change is my invention spent,

Three themes in one, which wondrous scope affords.

'Fair, kind, and true' have often lived alone,

Which three till now never kept seat in one.

Ոչ, իմ սերը մի կոչեք կռապաշտի ցնոր սեր,
Եվ ոչ էլ կուռք անվանեք բարեկամին իմ անգին.
Իմ հոգեբուխ երգերը՝ զեղուն սիրով կաթոգին
Պիտի նրան, լոկ նրան փառաբանեն ձիգ դարեր:
Գեղեցիկ է նա այսօր, հրապուրիչ, վեհապանծ,
Եվ պետք է որ նա վաղն էլ մնա այդպես անսգյուտ,
Եվ տաղերս նրա ջերմ, անկեղծ սիրուն նվիրված,
Նորույթները զանցառած՝ ընտրում են միշտ լոկ մի նյութ:
Հմայք, բարություն, մաքրություն, ահա նյութս բովանդակ,
Հմայք, բարություն, մաքրություն, ահա բառերն իմ տարբեր,
Որ դարձել են իմ գրչին իբրեւ միակ փոփոխակ,
Ուր վատնում եմ մտքերս՝ այլ նյութերին անտարբեր:

Երրորդությունն այս հրաշք երկար ապրեց առանձին,
Բայց ի վերջո խտացավ ձիրքերի մեջ մի անձի:

106

When in the chronicle of wasted time

I see descriptions of the fairest Wights,

And beauty making beautiful old rhyme

In praise of ladies dead and lovely knights,

Then in the blazon of sweet beauty's best,

Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,

I see their antique pen would have expressed

Even such a beauty as you master now.

So all their praises are but prophecies

Of this our time, all you prefiguring,

And, for they looked but with divining eyes

They had not skill enough your worth to sing:

For we, which now behold these present days,

Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

Երբ հեռավոր անցյալի մագաղաթներն եմ թերթում,
Ուր ձոնված են անպաճույճ գովասանքներ փառապանծ
Չքնաղ կանանց, եւ խիզախ ասպետներին մեծարված,
Որոնք վաղուց գտել են հավերժ հանգիստ շիրիմում,
Ուր վարպետներն անցյալի քանդակել են աչքերի,
Ձեռքի, ոտքի, շուրթերի անմահ գլուխ-գործոցներ,
Ես զգում եմ, որ նրանք փորձ են արել վեր հանել
Քո այսօրվա հիասքանչ գեղեցկությունն անթերի:
Նրանք հեռու անցյալից իրենց վսեմ ձոներով
Կռահել են մեր ներկան եւ քեզ հազիվ պատկերել,
Քանի որ քեզ նայելով լոկ գուշակի աչքերով,
Չէին կարող ավելի պատշաճ գովեստ մատուցել:

Իսկ մենք, կանգնած քո դիմաց, աչքեր ունենք, որ դյութվենք,
Եվ մնում ենք պապանձված, լեզու չունենք, որ գովենք:

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul

Of the wide world, dreaming on things to come,

Can yet the lease of my true love control,

Supposed as forfeit to a confined doom.

The mortal moon hath her eclipse endured

And the sad augurs mock their own presage,

Incertainties now crown themselves assured,

And peace proclaims olives of endless age.

Now with the drops of this most balmy time

My love looks fresh, and Death to me subscribes,

Since spite of him I'll live in this poor rhyme,

While he insults o'er dull and speechless tribes.

And thou in this shalt find thy monument,

When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

Ոչ սեփական երկյուղս, ոչ մարգարե ոգին այն,
Որ քննում է ապառնին անծայրածիր աշխարհի,
Չեն որոշի, թե սերս որքան պիտի դեռ ապրի,
Ում մինչեւիսկ կարծել են, թե մեռած է հավիտյան:
Մահկանացու լուսինը շիջման ժամն իր վերապրեց,
Եվ գուշակներն արդեն իսկ իրենց բոթերն են ծաղրում,
Կասկածանքը վերջապես ստուգությամբ պսակվեց,
Եվ ձիթենին է արդեն խաղաղություն մեզ բերում:
Ես հար անմահ կմնամ իմ երգերում պանծալի,
Չի սպառնա ինձ երբեք մահվան սուրը չարաշուք.
Մահը պիտի անբարբառ, բութ ցեղերին կործանի,
Բայց դու, երգս կստանաս իբրեւ կոթող վեհաշուք,

Երբ խորտակվեն արքաներն իշխանությամբ միանձնյա,
Սաղավարտները նրանց եւ շիրիմներն պղնձյա:

108

What's in the brain that ink may character

Which hath not figured to thee my true spirit?

What's new to speak, what new to register,

That may express my love, or thy dear merit?

Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,

I must, each day say o'er the very same,

Counting no old thing old, thou mine, I thine,

Even as when first I hallowed thy fair name.

So that eternal love in love's fresh case

Weighs not the dust and injury of age,

Nor gives to necessary wrinkles place,

But makes antiquity for aye his page,

Finding the first conceit of love there bred,

Where time and outward form would show it dead.

Կա՞ մարդկային ուղեղում գեթ այնպիսի մի պատկեր,
Որ իմ սիրտն ու թանաքը գծագրած չլինեն.
Մնա՞ց արդյոք ասելու քեզ այնպիսի նոր բաներ,
Որ քո այնքան թանկագին շնորհները վեր հանվեն:
Ո՛չ, սիրելի իմ մանուկ, նման մեր հին աղոթքին,
Իբրեւ նորույթ կրկնում եմ այս հնոտիքն ամեն օր,
Թե դու իմն ես, ես՝ քոնը, հանց այն օրը առաջին,
Երբ որպես սուրբ պահեցի քո անունը փառավոր:
Եվ մեր սերը, որ պահվեց պատանության ըսկիզբում,
Կնճիռներից ու փոշուց կմնա զերծ ու շքեղ.
Ծերությանը նա իրեն մանկլավիկ է դարձնում
Եվ առաջին ծնունդն իր գտնելու է նա այնտեղ,

Ուր ժամանակն, ինչպես եւ խորշոմները ժանտատես,
Պիտի ասեն, թե սերը մահացած է մշտապես:

109

O, never say that I was false of heart,

Though absence seem'd my flame to qualify.

As easy might I from myself depart

As from my soul, which in thy breast doth lie:

That is my home of love: if I have ranged,

Like him that travels I return again,

Just to the time, not with the time exchanged,

So that myself bring water for my stain.

Never believe, though in my nature reign'd

All frailties that besiege all kinds of blood,

That it could so preposterously be stain'd,

To leave for nothing all thy sum of good;

For nothing this wide universe I call,

Save thou, my rose; in it thou art my all.

Օ՜, մի ասա, թե սիրտս անազնիվ է գտնըված,
Անջատումները թեեւ քեզ կասկած են ներշնչում.
Ինձ համար շատ դյուրին է լինել ինձնից բաժանված,
Քան հեռանալ իմ հոգուց, որ հանգչում է քո կրծքում,
Որը անբավ իմ սիրո օթեւանն է թանկագին,
Եվ եթե ես զերթ ճամփորդ հեռուներն եմ թափառում,
Միշտ անվրեպ, ճիշտ ժամին, վերադառնում եմ կրկին,
Եվ արատս լվացող ջուրը ինձ հետ միշտ բերում:
Եվ չնայած մարմնեղեն էությունս բովանդակ
Պիղծ մեղքերի ենթակա մի ճիվաղի նմանվի,
Մի հավատա, թե այնչափ նա երբեւէ աղարտվի,
Որ օթեւան չգտնեմ քո հարազատ հարկի տակ:

Որովհետեւ այս արձակ, այս անեզր աշխարհում,
Բացի քեզնից, ո՜վ իմ վարդ, ուրիշ ոչինչ չեմ տեսնում:

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,

And made myself a motley to the view,

Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,

Made old offences of affections new.

Most true it is that I have looked on truth

Askance and strangely; but, by all above,

These blenches gave my heart another youth,

And worse essays proved thee my best of love.

Now all is done, have what shall have no end:

Mine appetite I never more will grind

On newer proof, to try an older friend,

A god in love, to whom I am confined.

Then give me welcome, next my heaven the best,

Even to thy pure and most most loving breast.

Ավա՜ղ, ճիշտ է, ամեն տեղ թափառեցի ես գաղտնի,
Իբրեւ ծպտյալ խեղկատակ երեւալով ամենքին.
Այնքան էժան ծախեցի ամեն մի բան թանկագին,
Եվ նոր սիրով փոխեցի թշնամանքը երբեմնի:
Ճիշտ է, որ ես ճշմարտին նայեցի շեղ աչքերով,
Բայց ամեն մի սայթաքում եւ փորձերը հոռեգույն
Պարգեւեցին իմ սրտին ջահելության նոր ավյուն,
Եվ հին սիրո մեծ ուժը վկայեցին դրանով:
Վե՛րջ ամենին, այսուհետ դառնում եմ քեզ հպատակ,
Կույր կրքերն իմ երբեւէ էլ չեմ փորձի ես սրել,
Որ քո հոգուն խռոված նոր փորձություն չբերեմ,
Եվ քեզ, իբրեւ աստծուս հանձնվում եմ ես համակ:

Արդ, սիրելիս, ժպտադեմ դու ինձ նորից ընդունիր,
Եվ քո անբիծ ու քնքուշ կրծքի վրա մեղմ շոյիր:

111

O for my sake do you with Fortune chide,

The guilty goddess of my harmful deeds,

That did not better for my life provide

Than public means which public manners breeds.

Thence comes it that my name receives a brand,

And almost thence my nature is subdued

To what it works in, like the dyer's hand:

Pity me then, and wish I were renewed,

Whilst like a willing patient I will drink

Potions of eisel 'gainst my strong infection;

No bitterness that I will bitter think,

Nor double penance to correct correction.

Pity me then, dear friend, and I assure ye

Even that your pity is enough to cure me.

Օ՜, ի նշան այն սիրո, որ իմ հանդեպ դու ունես,
Հանդիմանիր մեղքերիս աստվածուհուն հանցապարտ,
Ով դարձրեց ինձ դժբախտ, թափառական մի աղքատ,
Որ հանրության քմայքից ողորմություն հայցեմ ես:
Ահա ինչու անունս, ներկարարի ձեռքի պես,
Միշտ կրում է խարանը իմ նզովյալ արհեստի,
Արդ, ինձ խղճա, սիրելիս, բարեմաղթիր ինձ այնպես,
Որ կարենամ լիովին վերափոխվել վերստին:
Ես մոլախինդ կխմեմ իբրեւ հլու մահապարտ,
Եվ կծվահամ ոչ մի բան չեմ համարի որպես թույն,
Հոժարակամ կընդունեմ պատիժները խստագույն,
Եթե նրանք կամոքեն սիրտս տկար ու հիվանդ:

Ա՜հ, ուրեմն ինձ գթա, իմ բարեկամ սիրելի,
Ինձ կփրկի միայն քո կարեկցանքը սիրալիր:

112

Your love and pity doth th'impression fill

Which vulgar scandal stamped upon my brow,

For what care I who calls me well or ill,

So you o'er-green my bad, my good allow?

You are my All the world, and I must strive

To know my shames and praises from your tongue;

None else to me, nor I to none alive,

That my steel'd sense or changes right or wrong.

In so profound Abysm I throw all care

Of others' voices, that my Adder's sense

To critic and to flatterer stopped are.

Mark how with my neglect I do dispense:

You are so strongly in my purpose bred

That all the world besides me thinks th'are dead.

Քո կարեկցանքն ու սերը այն պիղծ խարանն են ջնջում,
Որը ճակատիս դրոշմեց զրպարտանքը գռեհիկ.
Փույթ չէ բնավ, բարեկամ, թե ինչ կասեն ինձ մարդիկ,
Երբ իմ հոռին կոծկում ես, լավ կողմերս՝ դրվատում:
Ամոթանքն ու գովեստն իմ եւ քո միտքը սրբազնյա
Պիտի ջանամ իմանալ միմիայն քո շուրթերից,
Քանզի չունեմ ես ուրիշ մի բարեկամ սրտակից,
Որը ուղղի կամ ծռի զգացմունքս պողպատյա:
Ողջ հոգսերն ու աղմուկը՝ բամբասանքը ուրիշի,
Ես նողկանքով մի խորին անդունդի մեջ եմ նետում,
Որ էլ երբեք չլսեմ շողոմանքը սեւ իժի,
Խծբծանքից քծնալի այլեւս չեմ ազդըվում:

Այնքան խորն ես դու մեխված իմ սրտում ու խոհերում,
Որ թվում է քեզնից դուրս ոչինչ չկա աշխարհում:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,

And that which governs me to go about

Doth part his function, and is partly blind,

Seems seeing, but effectually is out;

For it no form delivers to the heart

Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:

Of his quick objects hath the mind no part;

Nor his own vision holds what it doth catch:

For if it see the rud'st or gentlest sight,

The most sweet favour or deformed'st creature,

The mountain, or the sea, the day, or. night,

The crow, or dove, it shapes them to your feature.

Incapable of more, replete with you,

My most true mind thus maketh mine eye untrue.

Մեր անջատման իսկ պահից, աչքս մնաց իմ սրտում,
Եվ գրեթե քայլում եմ լիակատար կուրացած.
Նրան այնպես է թվում, թե տեսնում է գերազանց,
Իրականում ոչ մի բան առաջվա պես չի տեսնում:
Քանի որ նա իմ հոգուն այլեւս չի հաղորդում
Ծաղիկների ու թռչնաց պատկերները գեղանի,
Աչքիս օտար են մնում այդ ամենը կենդանի,
Ընկալածին անտարբեր, նա ոչ մի բան չի տեսնում:
Այլանդակը ամենից, կամ չքնաղը կախարդիչ,—
Լեռ, ծով, ցերեկ ու գիշեր, ագռավ, տատրակ, աղավնի,
Նմանեցնում է աչքս քո պատկերին սխրալի,
Եվ քեզանով առլեցուն, չի ընկալում այլ ոչինչ:

Իմ սերն այնքան շիտակ է, որ ամեն ինչ տեսնելով,
Դրանք ինձ ցույց է տալիս փոխակերպված, կեղծ ձեւով:

114

Or whether doth my mind being crowned with you

Drink-up the monarch's plague, this flattery?

Or whether shall I say mine eye saith true,

And that your love taught it this Alchemy,

To make of monsters, and things indigest,

Such cherubins as your sweet self resemble,

Creating every bad a perfect best,

As fast as objects to his beams assemble?

O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,

And my great mind most kingly drinks it up;

Mine eye well knows what with his gust is greeing,

And to his palate doth prepare the cup.

If it be poisoned, 'tis the lesser sin

That mine eye loves it and doth first begin.

Գուցե միայն իմ սիրտը քո պատկերով կախարդված
Ըմպի թույնի բաժակը միապետի քծնության,
Եվ կամ պետք է ես ասեմ, որ քո սերը ուխտազանց
Ուսուցել է աչքերիս այն արվեստը մոգական,
Որով նրանք այլակերպ ճիվաղներից գարշելի
Ստեղծում են պաշտելի քերովբեներ քեզ նման,
Եվ տգեղը ընկնելով տեսադաշտում աչքերի,
Արագորեն փոխվում է շքեղության աննման:
Ցնորվել են աչքերս, ճիշտ է միտքս առաջին,
Իմ վեհանձն հոգին է արքայաբար այն ըմպում,
Նրա սիրած բաները հայտնի են իմ աչքերին,
Եվ ըստ նրա ճաշակի, նրա բաժակն են լցնում:

Նվազագույն չարիք է, եթե թույն է մատուցվում,
Առաջինը տեսնելով, իմ աչքերն են այն խմում:

115

Those lines that I before have writ do lie,

Even those that said I could not love you dearer;

Yet then my judgment knew no reason why

My most full flame should afterwards burn clearer.

But reckoning Time, whose millioned accidents

Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,

Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,

Divert strong minds to th'course of alt'ring things -

Alas, why, fearing of Time's tyranny,

Might I not then say 'Now I love you best',

When I was certain o'er incertainty,

Crowning the present, doubting of the rest?

Love is a babe: then might I not say so,

To give full growth to that which still doth grow.

Օ՜, ես ստել, ստել եմ վերջին իմ սին տողերով,
Թե քեզ սիրել չեմ կարող սաստկությամբ ու քնքշորեն
Քանզի չէի կռահում, որ կրակը ինձ այրող,
Հետո պիտի բռնկի էլ ավելի ուժգնորեն:
Մտածելով այդ պահին, որ դիպվածներ զանազան
Անգթորեն կայլայլեն գեղեցիկը պաշտելի,
Պիտի փոխեն արքայի օրենքները սրբազան
Եվ կորովի հոգու մեջ շեղեն իղձը ցանկալի,
Ավա՜ղ, քանզի բռնակալ ժամանակից ահաբեկ,
Վստահ միայն ներկային, մնացածը մոռացած,
Չէի՞ կարող այն պահին ես քեզ ասել համոզված,
Որ «քեզ այժմ սիրում եմ էլ ավելի, քան երբեք»:

Սերը նման է մանկան, ժամանակը փոփոխվող
Չի՞ փոփոխում նաեւ մեր զգացմունքները աճող:

116

Let me not to the marriage of true minds

Admit impediments; love is not love

Which alters when it alteration finds,

Or bends with the remover to remove.

O no, it is an ever-fixed mark

That looks on tempests and is never shaken;

It is the star to every wand'ring bark,

Whose worth's unknown, although his heighth be taken.

Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks

Within his bending sickle's compass come;

Love alters not with his brief hours and weeks,

But bears it out even to the edge of doom.

If this be error and upon me proved,

I never writ, nor no man ever loved.

Չեմ ճանաչում գեթ մի ուժ, որը լինի ընդունակ
Երկու անդավ սրտերի միացմանը խանգարել.
Սեր չէ բնավ այն սերը, որ փոխվելով շարունակ,
Սկսում է մարմրել, տկարանալ ու մեռնել:
Օ՜, ոչ, սերը, մշտավառ մի փարոս է հաստատուն
Աշխարհավեր փոթորկին կանգնած ընդդեմ, աներեր.
Նա ուղեցույց մի աստղ է նավաբեկյալ նավաստուն,
Որի ուժը անիմաց չի ճանաչվել շատ դարեր:
Սերը թշվառ միմոս չէ ժամանակի բիրտ ձեռքում,
Որ քաղում է մանգաղով այտ ու շուրթեր վարդագույն.
Սերը հոսուն ժամերով եւ օրերով չի ապրում,
Մինչ դատաստանը վերջին նա կմնա միշտ կանգուն:

Եվ եթե դա այդպես չէ, կապացուցեն սխալն այդ,
Ապա ոչինչ չեմ գրել եւ չի սիրել ոչ մի մարդ:

117

Accuse me thus: that I have scanted all

Wherein I should your great deserts repay,

Forgot upon your dearest love to call,

Whereto all bonds do tie me day by day;

That I have frequent been with unknown minds

And given to time your own dear-purchased right;

That I have hoisted sail to all the winds

Which should transport me farthest from your sight.

Book both my wilfulness and errors down,

And on just proof surmise accumulate;

Bring me within the level of your frown,

But shoot riot at me in your wakened hate;

Since my appeal says I did strive to prove

The constancy and virtue of your love.

Մեղադրիր ինձ, որ չնչին մի վարձք եմ ես վճարել
Ի հատուցումն անարատ արժանիքիդ պատվելի,
Թե մոռացա նվիրվել քո ջերմ սիրուն պաշտելի,
Ու հետ բոլոր կապերն են հավերժորեն ինձ կապել,
Թե քո անձի սրբազան իրավունքն եմ անարգել
Հաճախելով անծանոթ ուրիշ-ուրիշ սրտերին,
Թե նավակս հանձնել եմ ապերասան հողմերին,
Որ ինձ քեզնից հեռացնեն, տանեն օտար այլ ափեր:
Նշիր նաեւ մեղսալի սխալներս անհամար,
Սիրուս կողքին դրանք դիր եւ անաչառ բաղդատիր,
Խոժոռադեմ հայացքով իմ երեսին դու նայիր,
Սակայն ինձ մի՛ սպանիր ատելությամբ բոցավառ:

Քանի որ ես փորձել եմ ինձ հավաստել անվրեպ,
Թե որքան է իմ սերը հավատարիմ քո հանդեպ:

118

Like as to make our appetites more keen

With eager compounds we our palate urge,

As to prevent our maladies unseen

We sicken to shun sickness when we purge:

Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,

To bitter sauces did I frame my feeding,

And, sick of welfare, found a kind of meetness

To be diseased ere that there was true needing.

Thus policy in love, t'anticipate

The ills that were not, grew to faults assured,

And brought to medicine a healthful state

Which, rank of goodness, would by ill be cured.

But thence I learn, and find the lesson true,

Drugs poison him that so fell sick of you.

Ինչպես որ մենք դառնահամ եւ անախորժ խմիչքով,
Որպեսզի էլ ավելի ախորժակը մեր սըրենք,
Գրգռում ենք քիմքերը ստամոքսը պարպելով,
Որ վերահաս ցավերը հիվանդությամբ խափանենք,
Այդպես էլ ես՝ լիացած քո անսպառ քաղցրությամբ,
Իմ խոհերին խառնեցի համեմունքներ դառնալի,
Բարօր կյանքից ձանձրացած սփոփվեցի դառնությամբ,
Հիվանդացա, որ գտնեմ ախորժակս երբեմնի:
Այդպես, չեղած ցավերը հեռացնելու մարմաջով
Սիրո խնդրում, միտումով ես գործեցի սխալներ,
Իմ քաջառողջ վիճակին մատուցեցի ես դեղեր,
Որը լցված բարությամբ՝ ուզեց բուժվել չարիքով:

Սակայն այդ կերպ հասկացա եւ գտա մի լավ խրատ,
Որ նրան է դեղը թույն, ով քեզանով է հիվանդ:

119

What potions have I drank of Siren tears,

Distilled from limbecks foul as hell within,

Applying fears to hopes, and hopes to fears,

Still losing when I saw myself to win!

What wretched errors hath my heart committed,

Whilst it hath thought itself so blessed never!

How have mine eyes out of their spheres been fitted

In the distraction of this madding fever!

О benefit of ill! now I find true

That better is by evil still made better,

And ruined love when it is built anew

Grows fairer than at first, more strong, far greater.

So I return rebuked to my content,

And gain by ill thrice more than I have spent.

Ջրահարսի ինչպիսի դառն արցունքներ ըմպեցի
Ժանտ դժոխքի չարաշուք թորանոցի մեջ թորված,
Իմ հույսերը եւ վախը միշտ իրարու հաջորդած,
Հազիվ մի բան շահելով, նոր կորուստներ տվեցի:
Ի՜նչ ողբալի սխալներ գործեց սիրտս այն պահին,
Երբ չէր եղել ավելի երջանիկ ու լիահո՜ւյս,
Ինչպե՞ս իրենց խորշերից իմ աչքերը պրծան դուրս
Եվ հածեցին մոլորված տագնապի մեջ տենդագին:
Ո՛վ չարիքի ուժ եւ շահ, ես հիմա եմ հասկանում,
Որ վշտերից դառնալի, լավն է դառնում թանկագի՛ն,
Որ խորտակված, հին սերը վերածնվում է կրկին
Եվ նախկինից ավելի հզոր ու պերճ է դառնում:

Ես էլ այժմ չարիքից երջանկություն եմ գտնում,
Եվ շահում եմ եռակի, քան վատնել եմ նախկինում:

120

That you were once unkind befriends me now,

And for that sorrow which I then did feel

Needs must I under my transgression bow,

Unless my nerves were brass or hammered steel.

For if you were by my unkindness shaken

As I by yours, y'have passed a hell of time,

And I, a tyrant, have no leisure taken

To weigh how once I suffered in your crime.

О that our night of woe might have rememb'red

My deepest sense, how hard true sorrow hits,

And soon to you, as you to me then, tend'red

The humble salve, which wounded bosoms fits!

But that your trespass now becomes a fee;

Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

Քո մեղքերը երբեմնի հաշտեցնում են ինձ քեզ հետ,
Եվ այն դառը կսկիծը, որ տվեցիր ինձ կրել,
Խղճմտանքիս խայթի տակ պիտի ընկճի ինձ հավետ,
Եթե միայն ջղերս պողպատից չեն դարբնվել:
Քանի որ մեր փոխադարձ դրժումներից չարաղետ
Դու էիր, որ ապրեցիր դժոխային ժանտ ժամեր,
Եվ ես, անգութ էակս, չխորհեցի մի պահ գեթ,
Թե ոճիրդ որքան ինձ բերեց չարիք ու վշտեր:
Օ՜, ինչու իմ խեղճ հոգուն՝ ուրվականը վհատման
Չհիշեցրեց, թե վիշտը ինչպես է ինձ խոցոտում,
Ինչպես որ դու ինձ տվիր բալասանը այս զղջման,
Որը այնպես խոշտանգված սրտի վերքն է ամոքում:

Բայց վերջապես քո մեղքը փրկագին է գերազանց,
Իմն էլ քոնին դառնում է մի հատուցում փոխադարձ:

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,

When not to be receives reproach of being,

And the just pleasure lost, which is so deemed

Not by our feeling but by others' seeing.

For why should others' false adulterate eyes

Give salutation to my sportive blood?

Or on my frailties why are frailer spies,

Which in their wills count bad what I think good?

No, I am that I am, and they that level

At my abuses reckon up their own;

I may be straight though they themselves be bevel;

By their rank thoughts my deeds must not be shown,

Unless this general evil they maintain:

All men are bad and in their badness reign.

Գերադասում եմ լինել գծուծ, ստոր, փոքրոգի,
Քան չարախոս լեզուներն ինձ այդպիսին անվանեն.
Երբ հաճույքը դիտվում է ըստ ուրիշի կարծիքի,
Անմեղությամբ իր հանդերձ՝ նա դատվում է ապօրեն:
Ինչո՞ւ այլոց հայացքը, որը կեղծ է եւ պագշոտ,
Հակվի տկար կողմերիս եւ խաղերին իմ արյան,
Կամ լրտեսներ ունենամ ողորմելի ու քինոտ,
Որպեսզի մեղք համարեն իմ գործերը սրբազան:
Ո՛չ, ես այն եմ, ինչ որ եմ. սակայն նրանք զրպարտում,
Իրենց գործած մեղքերն են վերագրում իմ անձին.
Ես կարող եմ ուղղամիտ, արդար լինել տակավին,
Թեեւ նրանք խոտորված՝ այն օրենքն են հաստատում,

Թե բոլորն են ոճրագործ, եւ գործելով պիղծ մեղքեր,
Արքայաբար հրճվում են, ձեւանալով անմեղներ:

122

Thy gift, thy tables, are within my brain

Full charactered with lasting memory,

Which shall above that idle rank remain

Beyond all date, even to eternity;

Or, at the least, so long as brain and heart

Have faculty by nature to subsist,

Till each to razed oblivion yield his part

Of thee, thy record never can be missed.

That poor retention could not so much hold,

Nor need I tallies thy dear love to score;

Therefore to give them from me was I bold,

To trust those tables that receive thee more:

To keep an adjunct to remember thee

Were to import forgetfulness in me.

Հուշատետրդ, սիրելիս, որ տվեցիր ինձ նվեր,
Իմ ուղեղում պահեցի՝ գրված անջինջ տառերով,
Որոնք այս բութ, սնապարծ մեր սերնդին թաղելով,
Նրանց մահից հետո էլ պիտի ապրեն ձիգ դարեր:
Կամ թե կապրեն գեթ այնքան, քանի իմ միտքն ու հոգին
Կվայելեն ապրելու վեհ շնորհը բնության,
Մինչ այն օրը, երբ նրանք մոռացումի քմայքին
Քո հուշերից կհանձնեն միայն մի մաս աննշան:
Իմ հոգին է լինելու հուշատետրը իսկական,
Որն անցյալի էջերը ավելի վառ կպահի,
Եվ եթե ես անարժեք թղթերին հույս տածեի
Վկայելու մեր սերը մեր անվախճան միության,

Դա իմ կողմից կլիներ մի անխոհեմ քայլ միայն,
Եվ քեզ պիտի առհավետ ես մատնեի մոռացման:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:

Thy pyramids built up with newer might

To me are nothing novel, nothing strange;

They are but dressings of a former sight.

Our dates are brief, and therefore we admire

What thou dost foist upon us that is old,

And rather make them born to our desire

Than think that we before have heard them told.

Thy registers and thee I both defy,

Not wondering at the present, nor the past,

For thy records, and what we see, doth lie,

Made more or less by thy continual haste.

This I do vow and this shall ever be:

I will be true, despite thy scythe and thee.

Ո՛չ, դահիճ ժամանակ, դու պարծենալ չես կարող,
Թե ինձ պիտի այլայլես եւ դարձընես անճանաչ.
Նորույթներ չեն ինձ համար քո բուրգերը հիասքանչ,
Այլ միեւնույն զգեստի այլ ծալքերն են փոփոխվող:
Մեր օրերը շատ կարճ են, ահա ինչու հինավուրց
Հրաշքներդ հոյակերտ հիացնում են մեզ այնքան,
Մենք կարծում ենք, թե դրանք մեզ համար են հատկապես,
Մոռանալով, որ դրանք մեզ ծանոթ են շատ վաղուց:
Անարգում եմ քեզ եւ քո դիվանները հնության,
Ներկային ու անցյալին ես ապշահար չեմ նայում.
Քո ամեն մի հուշարձան խաբեություն է միայն,
Որոնք շտապ ընթացքով քանդում ես ու նորոգում:

Իսկ գալով ինձ, ուխտել եմ հավատարիմ միշտ մնալ
Ի հեճուկս քո կամքին եւ մանգաղիդ անիծյալ:

124

If my dear love were but the child of state,

It might for fortune's bastard be unfathered,

As subject to time's love, or to time's hate,

Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.

No, it was builded far from accident;

It suffers not in smiling pomp, nor falls

Under the blow of thralled discontent,

Whereto th'inviting time our fashion calls;

It fears not policy, that Heretic,

Which works on leases of short-numb'red hours,

But all alone stands hugely politic,

That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.

To this I witness call the fools of time,

Which die for goodness, who have lived for crime.

Թե սերս լիներ սոսկ արքայական մի մանուկ,
Ի խնդություն բախտավոր մի պոռնիկի զավակի,
Ժամանակի ոխակալ, կեռ մանգաղը չարաշուք,
Նրան պիտի կտրատեր, ինչպես փշին ու ծաղկին:
Ո՛չ, իմ սերը հեռու է դիպվածներից դժնդակ,
Հանդեսներից ծիծաղկուն նա բնավ չի՛ տառապում,
Որպես ստրուկ չի ընկնում վրդովմունքի հողմի տակ,
Որը դյութիչ մեր դարը իբրեւ նորույթ է կոչում:
Նա չի սոսկում երբեւէ քաղաքական դավերից,
Հերետիկից, որ կյանքին կարճ ժամկետ է սահմանում,
Սակայն մնում է կանգուն լոկ վերնագույն խավերում.
Նա չի աճում արեւից, կամ խեղդըվում անձրեւից:

Ես այդ վիշտը թողնում եմ միմոսներին երջանիկ,
Որոնց՝ կյանքը ոճիր է, իսկ մեռնելը՝ մի բարիք:

125

Were't aught to me I bore the canopy,

With my extern the outward honouring,

Or laid great bases for eternity,

Which proves more short than waste or ruining?

Have I not seen dwellers on form and favour

Lose all, and more, by paying too much rent,

For compound sweet forgoing simple savour,

Pitiful thrivers, in their gazing spent?

No, let me be obsequious in thy heart,

And take thou my oblation, poor but free,

Which is not mixed with seconds, knows no art,

But mutual render, only me for thee.

Hence, thou suborned informer! a true soul

When most impeached stands least in thy control.

Արժե՞ արդյոք, որ սերս ամպհովանի միշտ կրեր,
Եվ ընծայել արտաքուստ նրան հարգանք ու պատիվ,
Կամ ի խնդիր հավերժի, գցել ամուր խարիսխներ,
Ում ավերմունքն ու մահը կխորտակեն շատ հեշտիվ:
Մի՞թե երբեք չտեսա այն ձեւամոլ, ցոփ մարդկանց,
Որոնք լոկ այս աշխարհի բարիքները բաղձալով,
Իրենց անխառն հաճույքը խառնուրդներով եղծելով,
Կորան իբրեւ հարուստներ ողորմելի, մոռացված:
Ո՛չ, թույլ տուր ինձ ծնրադիր ընկնեմ սրտիդ պաշտելի,
Ընդունիր իմ ջերմ սերը, թեեւ աղքատ, բայց անեղծ,
Ուր կեղծիքը երբեւէ գեթ միջամուխ չի լինի,
Եվ ի նշան իմ սիրո, սեր հատուցիր դու անկեղծ:

Հեռո՛ւ, մատնիչ ժամանակ, բիրտ դատախազ կաշառված,
Չի ճանաչի քեզ երբեք անմեղ հոգիս զրպարտված:

126

O thou my lovely boy, who in thy power

Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;

Who hast by waning grown, and therein show'st

Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;

If Nature (sovereign mistress over wrack),

As thou goest onwards still will pluck thee back,

She keeps thee to this purpose, that her skill

May time disgrace, and wretched minutes kill.

Yet fear her, O thou minion of her pleasure,

She may detain, but not still keep, her treasure!

Her audit (though delayed) answered must be,

And her quietus is to render thee.

( )

Անգին տղաս, քո իշխած ժամացույցը հեղհեղուկ,
Ժամանակի թրատող գերանդին է չարաշուք,
Որը ցույց է տալիս քեզ բյուր սրտերը թառամած,
Քանի դեռ դու աճում ես, ո՜վ հմայիչ արարած:
Բնությունը՝ գերագույն իշխանուհին կործանման,
Չի կասեցնում քայլերդ հանուն միայն այն բանի,
Որ նենգությամբ լոկ խաբի ժամանակը անվախճան,
Եվ ձանձրալի ու տխուր քո ժամերը ըսպանի:
Բայց վախեցիր, սիրելիս, քմայքներից պաշտողիդ,
Նա քեզ իբրեւ իր գանձը կպահի մի ակնթարթ,
Նա պետք է պարտքն իր մարի եւ կմնա միշտ անպարտ,
Եթե անձդ անհապաղ վերադարձնի վախճանիդ:

127

In the old age black was not counted fair,

Or if it were it bore not beauty's name;

But now is black beauty's successive heir,

And beauty slandered with a bastard shame:

For since each hand hath put on Nature's power,

Fairing the foul with art's false borrowed face,

Sweet beauty hath no name, no holy bower,

But is profaned, if not lives in disgrace.

Therefore my mistress' brows are raven black,

Her eyes so suited, and they mourners seem

At such who not born fair no beauty lack,

Sland'ring creation with a false esteem:

Yet so they mourn, becoming of their woe,

That every tongue says beauty should look so.

Հին դարերում թուխ կինը գեղուհի չէր համարվում,
Եթե նույնիսկ եղել է գրավիչ ու պերճ այնքան.
Բայց նա այժմ դարձել է ժառանգորդը գեղության,
Եվ անսովոր ամոթով գեղեցիկն է անարգվում:
Բայց այն օրից դեռ ի վեր, երբ տգեղը գարշելի
Պաճուճվել է սեթեւեթ, արվեստական կեղծ դեմքով,
Անուն չունի այլեւս գեղեցիկը պաշտելի,
Եվ չի փայլում վաղեմի նվիրական տարիքով:
Իմ սիրուհու աչքերը սեւաթույր են հանց գիշեր,
Եվ կարծես այն բոլորի վիշտն ու սուգն է նա կրում,
Որոնք թեւեւ տգեղ չեն, բայց սիրում են կեղծ գույներ,
Արարչությանը սակայն կեղծիքով են զրպարտում:

Բայց սեւ գույնը այնպես է սազում նրա աչքերին,
Որ ասում են՝ չքնաղը, պիտի լիներ այսպիսին:

128

How oft, when thou, my music, music play'st,

Upon that blessed wood whose motion sounds

With thy sweet fingers, when thou gently sway'st

The wiry concord that mine ear confounds,

Do I envy those jacks that nimble leap

To kiss the tender inward of thy hand,

Whilst my poor lips, which should that harvest reap,

At the wood's boldness by thee blushing stand!

To be so tickled, they would change their state

And situation with those dancing chips,

O'er whom thy fingers walk with gentle gait,

Making dead wood more blest than living lips.

Since saucy jacks so happy are in this,

Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Ո՛վ իմ նվագ կենդանի, երբ քնքուշ ու մեղմորեն,
Մատներիդ տակ սխրալիր հնչյուններն ես դու ուղղում,
Որոնք կայտառ թրթիռով դաշներգում են քաղցրորեն,
Լսելիքս որքա՜ն ես դու կախարդում ու շոյում:
Նախանձում եմ ես նույնիսկ ստեղներին ոստոստող,
Որոնք այնքան երջանիկ՝ ձեռքիդ ափն են համբուրում,
Իսկ շուրթերն իմ սիրակեզ, երջանկության կարոտող,
Չնչին փայտի ժպիտից լոկ ապշում են ու շիկնում:
Որքա՜ն կուզեն շուրթերս շոյվել այդպես քնքշաբար,
Ստեղների հետ փոխել վիճակն իրենց թախծալի,
Որոնց վրա մատներդ կաքավում են հեշտաբար,
Որոնք իմ խեղճ շուրթերից երջանիկ են ավելի:

Բայց քանի որ շոյում ես լարերը չոր ու մեռած,
Տուր ինձ շուրթերդ ի համբույր, իսկ մատներդ տուր նրանց:

129

Th'expense of spirit in a waste of shame

Is lust in action, and till action, lust

Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,

Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,

Enjoyed no sooner but despised straight,

Past reason hunted, and no sooner had

Past reason hated as a swallowed bait

On purpose laid to make the taker mad:

Mad in pursuit, and in possession so,

Had, having, and in quest to have, extreme,

A bliss in proof, and proved, a very woe,

Before, a joy proposed, behind, a dream.

All this the world well knows, yet none knows well

To shun the heaven that leads men to this hell.

Պոռնկությունը՝ հոգու ավերումն է բովանդակ
Ամոթանքի մսխումով, եւ մինչեւ նա կհաղթի,
Ոճրագործ է, անպատկառ, անագորույն, չար, վայրագ,
Երդմնազանց, վայրենի, նենգամիտ ու ամբարիշտ:
Նա որքան շուտ հղփանում, նույնքան շուտ է անարգվում,
Օրհասական խայծ իբրեւ անիծվում է անդադար,
Ով այդ խայծը գտնելով կլանում է անկշտում,
Նա դառնում է ցնորված, անբուժելի խելագար:
Նա խենթ է եւ տիրելու ու վայելքի ժամանակ,
Փորձության մեջ անսահման երանություն է զգում,
Բայց ի վերջո մի անհուն թախիծով է համակվում,
Նախ բերկրալի նպատակ, հետո՝ երազ, սի՜ն պատրանք:

Բոլոր մարդիկ այդ բանը այնքան լավ են հասկանում,
Սակայն դժոխք գնալուց ոչ մեկը չի խուսափում:

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;

Coral is far more red than her lips' red;

If snow be white; why then her breasts are dun;

If hairs be wires, black wires grow on her head.

I have seen roses damasked, red and white,

But no such roses see I in her cheeks,

And in some perfumes is there more delight

Than in the breath that from my mistress reeks.

I love to hear her speak, yet well I know

That music hath a far more pleasing sound;

I grant I never saw a goddess go -

My mistress when she walks treads on the ground.

And yet, by heaven, I think my love as rare

As any she belied with false compare.

Իմ սիրուհու աչքերը չունեն փայլը արեւի,
Բուստն ավելի բոսոր է նրա վարդյա շուրթերից.-
Կուրծքը ձյան պես ճերմակ չէ, թխագույն է հիրավի,
Եվ վարսերը հյուսված են մետաղյա սեւ լարերից:
Ես տեսել եմ դամասկյան բազում վարդեր՝ ալ, ճերմակ,
Սակայն նրա այտերը վարդերի չեն նմանվում.
Մի շարք ծաղկանց բուրմունքում կա ավելի շատ հեշտանք,
Քան այն շնչում, որ նրա շրթունքներն են արձակում:
Նրա լեզուն քաղցրահունչ շատ եմ սիրում ես լսել,
Թեեւ գիտեմ, որ նվագն ավելի քաղցր է հնչում.
Աստվածուհու քայլվածքը ես երբեւէ չեմ տեսել,
Իմ սիրուհին՝ քայլելիս, ոտքը գետնին է առնում:

Բայց նա այնքան հազվագյուտ մի էակ է երկնային,
Որքան որ կեղծ բաղդատմամբ չարախոսված դիցուհին:

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,

As those whose beauties proudly make them cruel;

For well thou know'st to my dear doting heart

Thou art the fairest and most precious jewel.

Yet, in good faith, some say that thee behold

Thy face hath not the power to make love groan:

To say they err, I dare not be so bold,

Although I swear it to myself alone.

And, to be sure that is not false I swear,

A thousand groans but thinking on thy face

One on another's neck do witness bear

Thy black is fairest in my judgement's place.

In nothing art thou black save in thy deeds,

And thence this slander as I think proceeds.

Դու սիրում ես ինձ իշխել այն գեղեցիկ կանանց պես,
Որոնց հպարտ հմայքը նրանց անում է անգութ,
Քանզի շատ լավ գիտես դու, որ իմ սրտին սիրակեզ,
Կախարդական ու անգին մի գոհար ես հազվագյուտ:
Բայց ոմանք էլ ասում են, որ պատկերը քո սեւլիկ
Չունի այնքան հրապույր, որ լացացնի սիրողին,
Չեմ հանդգնում ես ասել, որ ստում են այդ մարդիկ,
Բայց նրանց հետ ես տեղին վեճ եմ մղում մտովին:
Եվ որպեսզի ես դրանց ճշտությունը հաստատեմ,
Սրտիս միջից պոռթկում են խոր հառաչներ անհամար,
Վկայելու, երբ ընդոստ դու կանգնում ես աչքիս դեմ,
Որ սեւաթույր աչքերդ շատ չքնաղ են ու պայծառ:

Ո՛չ մի բանով դու սեւ չես, քո գործերն են միայն սեւ,
Որը միակ առիթն է, որ քեզ անվերջ բամբասեն:

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,

Knowing thy heart torments me with disdain,

Have put on black, and loving mourners be,

Looking with pretty ruth upon my pain.

And truly not the morning sun of heaven

Better becomes the grey cheeks of the east,

Nor that full star that ushers in the even

Doth half that glory to the sober west,

As those two mourning eyes become thy face.

O let it then as well beseem thy heart

To mourn for me, since mourning doth thee grace,

And suit thy pity like in every part.

Then will I swear beauty herself is black,

And all they foul that thy complexion lack.

Քո աչքերը մինչեւ իսկ ես սիրում եմ ու պաշտում,
Երբ իմ սիրտն եմ խոշտանգում նախատինքով գթալի,
Նրանք սեւ են եւ նույնիսկ սգի մեջ էլ հաճելի
Իրենց աղու նայվածքով վշտիս գութ են արձակում:
Արեւելքի գորշ դեմքին արեւն այնպես չի սազում,
Եվ երեկոն ավետող այն աստղերը լուսավոր
Արեւմուտքը մռայլված այնքան էլ չեն շողացնում,
Ինչպես դեմքիդ փայլում են սեւ աչքերդ սգավոր:
Ա՛հ, երանի քո սիրտն էլ հանուն սիրուս սեւ հագներ,
Քանզի սուգը այնպես լավ սազում է քո պերճ դեմքին.
Երանի՜ թե քո գութը այնպես պճներ քո հոգին,
Ինչպես տեսքիդ արտաքին պարգեւել է շնորհներ:

Այնժամ պիտի երդվեի, որ թուխն է լոկ հրաշագեղ,
Եվ ով չունի քո գույնը, նա անդուր է ու տգեղ:

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan

For that deep wound it gives my friend and me!

It's not enough to torture me alone,

But slave to slavery my sweet'st friend must be?

Me from myself thy cruel eye hath taken,

And my next self thou harder hast engrossed:

Of him, myself, and thee, I am forsaken,

A torment thrice threefold thus to be crossed.

Prison my heart in thy steel bosom's ward,

But then my friend's heart let my poor heart bail;

Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,

Thou canst not then use rigor in my jail.

And yet thou wilt; for I, being pent in thee,

Perforce am thine, and all that is in me.

Անե՛ծք, անե՛ծք այն հոգուն, որը ինձ եւ ընկերիս
Խոցեց երկու հարվածով, մղկտացրեց սիրտը մեր,
Բավական չէ՞ր, որ միայն նա չարչարեր խեղճ հոգիս,
Եվ նույն բախտի գրոհից նրան ազատ արձակեր:
Քո աչքերը անողորմ ինձ խլեցին ինձանից,
Նրանք երկրորդ իմ եսը յուրացրեցին վայրաբար,
Արդ, մնալով լքըլված՝ ինձնից, քեզնից, նրանից,
Եռապատիկ տառապանք պարտադրվեց ինձ համար:
Ա՛հ, բանտարկիր իմ սիրտը քո քար սրտի զնդանում,
Սակայն թույլ տուր, որ նա լոկ բարեկամիս ծառայի.
Եվ այն մեկը, որ պիտի կալանքի տակ ինձ պահի,
Նրա համար թող սիրտս պահակ լինի ողջ կյանքում:

Դու ինձ համար մի բանտ ես, հոգիս քեզ է պատկանում,
Եվ ես պիտի տառապեմ իմ սեփական զնդանում:

134

So, now I have confess'd that he is thine,

And I myself am mortgaged to thy will,

Myself I'll forfeit, so that other mine

Thou wilt restore, to be my comfort still:

But thou wilt not, nor he will not be free,

For thou art covetous and he is kind;

He learned but surety-like to write for me

Under that bond that him as fast doth bind.

The statute of thy beauty thou wilt take,

Thou usurer, that put'st forth all to use,

And sue a friend came debtor for my sake;

So him I lose through my unkind abuse.

Him have I lost; thou hast both him and me:

He pays the whole, and yet am I not free.

Ահա այդպես, բարեկամս պատկանում է արդեն քեզ,
Կամքիդ գրավ դրեցի ես իմ անձը սեփական,
Որ դու երկրորդ իմ եսը վերադարձնել ինձ հաճես,
Որ ինձ համար նա դառնա մխիթարանք հավիտյան:
Բայց չես ուզի դու նրան վերադարձնել ինձ կրկին,
Քանզի նա շատ վեհանձն է, իսկ դու անչափ ընչաքաղց.
Հանուն մեր հին կապերի, մտերիմ ու սրտագին,
Դուք իրար հետ ամրակուռ դաշինքով եք շղթայված:
Դու ուզում ես չառարկել քո հմայքը անթերի,
Հետապնդում ես նրան վաշխառուի պես ագահ.
Անգաղտնապահ լինելով, ես նրան հար կորցըրի,
Եվ երկուսով միասին քո լծի տակ ենք ահա:

Նա քեզ պետք է անտրտունջ ողջ պարտքերը վճարի,
Ես էլ, ինչպես նախկինում, դարձյալ ազատ չեմ լինի:

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,

And Will to boot, and Will in overplus;

More than enough am I that vex thee still,

To thy sweet will making addition thus.

Wilt thou, whose will is large and spacious,

Not once vouchsafe to hide my will in thine?

Shall will in others seem right gracious,

And in my will no fair acceptance shine?

The sea, all water, yet receives rain still,

And in abundance addeth to his store;

So thou being rich in Will, add to thy Will

One will of mine, to make thy large Will more.

Let no unkind, no fair beseechers kill;

Think all but one, and me in that one Will.

Այլոց նման դու նույնպես ունես վսեմ կամքը քո,
Որ անունս մշտապես տիրապետես անկաշկանդ.
Եվ ես, որ քեզ փնտրում եմ, գալիս եմ վես հարգանքով
Հավելելու քո կամքին իմ բաղձանքը հնազանդ:
Օ՜, դո՛ւ, որի տենչանքը անհուն է եւ անպարփակ,
Չի՞ ցանկանա, որ իր մեջ իղձս գտնի մի անկյուն,
Մի՞թե կամքդ, որ այլոց հարգված հյուրն է շարունակ,
Չի արձակի իմ կամքին հաճության գեթ մի շողյուն:
Օվկիանոսը, որ ջուր է, դարձյալ ջուր է ընդունում,
Եվ ձգտում է լայնանալ, ընդարձակել ափերն իր,
Այդպես էլ դու, քո կամքին կաթիլներս հավելիր,
Եվ ավելի ընդլայնիր սերդ անբավ, անհատնում:

Մեկի մասին դու միայն մտահոգվիր մշտապես,
Այդ բաղձանքով սիրիր ինձ, քո Վիլյամին սիրակեզ:

* 135 եւ 136 սոնետները գրված են բառախաղով։ Բանաստեղծի կրճատված անունը անգլերեն «Will» — Վիլյամ բառից է, որը գրավոր եւ բանավոր խոսքի մեջ ունի կամքի կամ ցանկության իմաստ:

136

If thy soul check thee that I come so near,

Swear to thy blind soul that I was thy Will,

And will thy soul knows is admitted there;

Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.

Will will fulfil the treasure of thy love,

Ay, fill it full with wills, and my will one.

In things of great receipt with ease we prove

Among a number one is reckoned none:

Then in the number let me pass untold,

Though in thy store's account I one must be;

For nothing hold me, so it please thee hold

That nothing me, a something sweet to thee.

Make but my name thy love, and love that still,

And then thou lovest me for my name is Will.

Եթե դեմ է կույր հոգիդ, որ իրարու այցի գանք,
Նրան երդվիր, որ Վիլյամն՝ իր բաղձանքն է սիրահար.
Նա գիտի, որ հոգու մեջ իղձը ունի մեծ հարգանք,
Ա՜հ, ուրեմն՝ ընդունիր սիրուս ճիչը տարփավառ:
Վիլյամն է, որ քո սիրտը պիտի համակ լիացնի,
Լիության մեջ մարդն իրեն շատ երջանիկ է զգում,
Մինչդեռ մեկը՝ անհամար, խառնիճաղանջ ամբոխում,
Հավասար է զրոյի, եւ իրեն չի ըզգացնի:
Թող ամբոխում ես անցնեմ բոլորովին աննշան,
Թեեւ ոչինչ կդիտվեմ սիրողներիդ մեծ թվում,
Թե հաճո է, ինձ նայիր որպես մարդու անարժան,
Բայց իմացիր, ես եմ լոկ քեզ խնդություն պատճառում:

Իմ անունը դու սիրիր, իմ սիրելի բարեկամ,
Եվ ինձ անշուշտ կսիրես, քանզի անունս է Վիլյամ:

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,

That they behold, and see not what they see?

They know what beauty is, see where it lies,

Yet what the best is take the worst to be.

If eyes, corrupt by over-partial looks,

Be anchored in the bay where all men ride,

Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,

Whereto the judgement of my heart is tied?

Why should my heart think that a several plot,

Which my heart knows the wide world's common place?

Or mine eyes seeing this, say this is not,

To put fair truth upon so foul a face?

In things right true my heart and eyes have erred,

And to this false plague are they now transferred.

Ո՛վ դու հիմար եւ կույր սեր, իմ աչքե՞րն ես կախարդում,
Որ նայում եմ ակնապիշ, բայց չեմ տեսնում եւ ոչինչ.
Նրանք գիտեն, թե ինչ է գեղեցիկը հմայիչ,
Բայց տգեղն ու չքնաղը իրարից չեն տարբերում:
Եթե դու իմ հայացքը այն ջրերին հառեցիր,
Որտեղ բոլոր նավերը միշտ վխտում են անարգել,
Էլ ինչո՞ւ իմ սրտի մեջ ամուր խարիսխ գցեցիր,
Ինչո՞ւ նրան չես ուզում ազատություն պարգեւել:
Ինչո՞ւ համար իմ սիրտը բաց դաշտերը հանրության
Սեփական ու կուսական այգու տեղ է ընդունում,
Իսկ աչքերս ասում են՝ դա այդպես չէ, եւ սակայն
Այս հանցապարտ ճակատը անկեղծությամբ են պճնում:

Պատճառն այն է, որ սիրտս եւ աչքերը իմ կրկին,
Ուղիղ ճամփից մոլորված, զոհ են դարձել կեղծիքին:

138

When my love swears that she is made of truth,

I do believe her, though I know she lies,

That she might think me some untutored youth,

Unlearned in the world's false subtleties.

Thus vainly thinking that she thinks me young,

Although she knows my days are past the best,

Simply I credit her false-speaking tongue:

On both sides thus is simple truth suppressed.

But wherefore says she not she is unjust?

And wherefore say not I that I am old?

O, love's best habit is in seeming trust,

And age in love loves not t'have years told.

Therefore I lie with her, and she with me,

And in our faults by lies we flattered be.

Երբ սիրուհիս երդվում է, որ անկեղծ է նա ինձ հետ,
Հավատում եմ ես նրան, թեեւ հաստատ ես գիտեմ,
Որ նա միայն ստում է նենգաբար ու անխոհեմ,
Կարծելով, թե դեռահաս պատանի եմ եւ տգետ:
Այդպես նա ինձ միամիտ երիտասարդ է կարծում,
Երբ օրերս վաղ գարնան արդեն վաղուց են հոսել,
Ես էլ նրա ստահոդ, սին խոսքերին հավատում,
Եվ իրական վիճակից հեռանում ենք երկուսս էլ:
Բայց ինչո՞ւ եմ ես ժխտում իմ տարիքը զառամյալ,
Իսկ նա իր սերն է կեղծում եւ խաբում է ինձ նորից,
Քանզի սերը ապրում է վստահությամբ կարծեցյալ,
Եվ տարեցը սիրելով ամաչում է տարիքից:

Մենք երկուսս էլ իրարու լոկ ստում ենք եւ խաբում,
Եվ այդ պատիր զրույցով մեր մեղքերը սքողում:

139

O call not me to justify the wrong

That thy unkindness lays upon my heart;

Wound me not with thine eye but with thy tongue;

Use power with power, and slay me not by art.

Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,

Dear heart, forbear to glance thine eye aside;

What need'st thou wound with cunning when thy might

Is more than my o'erpressed defense can bide?

Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows

Her pretty looks have been mine enemies,

And therefore from my face she turns my foes,

That they elsewhere might dart their injuries.'

Yet do not so, but since I am near slain,

Kill me outright with looks, and rid my pain.

Օ՜, մի խնդրիր, որ ներեմ այն չարիքներն անսքող,
Որոնք անգութ քո հոգին հասցնում է հեգ սրտիս.
Դու ինձ ընկճիր քո լեզվով, բայց մի խոցիր հայացքով,
Եվ մի փնտրիր հնարքներ, որ ըսպանես թշվառիս:
Անկեղծորեն ինձ ասա, թե սիրում ես ուրիշին,
Օ՜, բայց երբ ինձ հանդիպես, բարեհաճիր ինձ նայել,
Հարկ կա՞ արդյոք դիմելու ինձ խոցելու հնարքին,
Երբ անպաշտպան ու անզոր արդեն քեզ եմ հանձնվել:
Որպեսզի քեզ չըմեղեմ, պիտի ասեմ՝ սիրուհիս
Գիտի, որ իր աչքերը ոսոխներս են անողորմ,
Ուստի նրանց նետերը էլ չի ուղղում նա դեմքիս,
Խնայելով իմ կյանքը, հեռացնում է ուրիշ կողմ:

Բայց քանի որ ինձ արդեն մահվան դուռը դու տարար,
Աչքերիդ մի թարթումով վերջ տուր կյանքիս տանջահար:

140

Be wise as thou art cruel, do not press

My tongue-tied patience with too much disdain,

Lest sorrow lend me words, and words express

The manner of my pity-wanting pain.

If I might teach thee wit, better it were,

Though not to love, yet, love, to tell me so -

As testy sick men, when their deaths be near,

No news but health from their physicians know.

For if I should despair, I should grow mad,

And in my madness might speak ill of thee;

Now this ill-wresting world is grown so bad,

Mad slanderers by mad ears believed be,

That I may not be so, nor thou belied,

Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

Որքան էլ որ անգութ ես, եղիր խոհեմ ու բարի,
Մի թույլ տուր ինձ, որ բացեմ իմ շուրթերը համրացած,
Որ հուսահատ վիճակս չըլինի թե գըրգռի
Արհամարհված վշտերիս խուլ ցասումը զայրագնած:
Երանի՜ թե հաջողվեր դառնայիր հեզ ու խելոք,
Եվ թեպետ ինձ չես սիրում, քեզ սիրում եմ ասեիր.
Չէ՞ որ անհույս հիվանդը, երբ հիշում է ցավը իր,
Կուզե բժիշկն ավետի ապաքինման մասին լոկ:
Քանի որ ես հուսահատ միայն պիտի խենթանամ,
Եվ քո մասին խոլական նոպայի մեջ վատ խոսեմ,
Աշխարհն այժմ դարձել է այնքան բիրտ ու չարակամ,
Որ ինձ հավատ կընծայեն ականջները անխոհեմ:

Օ՜, որպեսզի խուսափես բամբասանքից պիղծ, անլուր,
Ուղիղ նայիր ինձ վրա, եթե սիրտըդ է այլուր:

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,

For they in thee a thousand errors note,

But 'tis my heart that loves what they despise,

Who in despite of view is pleased to dote.

Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,

Nor tender feeling to base touches prone,

Nor taste, nor smell, desire to be invited

To any sensual feast with thee alone;

But my five wits nor my five senses can

Dissuade one foolish heart from serving thee,

Who leaves unswayed the likeness of a man,

Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.

Only my plague thus far I count my gain,

That she that makes me sin awards me pain.

Իմ աչքերը քեզ բնավ անկեղծորեն չեն սիրում,
Քանզի քեզ մոտ տեսնում են թերություններ անհամար.
Բայց իմ սիրտն է քեզ սիրում, ում իմ աչքերն են ատում,
Եվ ջանում է քո առաջ հաճոյանալ խոլաբար:
Եվ քաղցրահունչ քո լեզուն լսելիքս չի դյութի,
Ինձ մոտ չկա հեշտասեր հպումների զգացում.
Եվ ոչ համը, ոչ հոտը երբեւիցե չեն տենչում
Հրավիրել ինձ քեզ մոտ զվարճալի խնջույքի:
Զգայության նույնիսկ հինգ օրգանները իմ բոլոր
Չեն արգելի խենթ սրտիս դառնալ ստրուկ՝ քո սրտին,
Որը անզոր է թողնում էությունս արտաքին
Եվ դյութանքի այդ խաղից միակ շահս այն է, որ

Այն չար կինը, որը ինձ մղում է մեղք գործելու,
Ստիպում է եւ նրա չարիքները կրելու:

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,

Hate of my sin, grounded on sinful loving.

O but with mine compare thou thine own state,

And thou shalt find it merits not reproving,

Or if it do, not from those lips of thine,

That have profaned their scarlet ornaments,

And seal'd false bonds of love as oft as mine,

Robbed others' beds' revenues of their rents.

Be it lawful I love thee, as thou lov'st those

Whom thine eyes woo as mine importune thee:

Root pity in thy heart, that when it grows

Thy pity may deserve to pitied be.

If thou dost seek to have what thou dost hide,

By self-example mayst thou be denied.

Այո՛, դու շատ իրավ ես, սերը իմ մեղքն է անճառ,
Եվ իզուր չէ ինձ ատում առաքինի քո հոգին.
Բայց եթե մեր մեղքերը դու բաղդատես անաչառ,
Կհասկանաս, որ սերս արժան չէ այդ պարսավին:
Այդ պարսավը չպետք է քո շուրթերից ես լսեմ,
Որոնք համակ պղծվեցին ուրիշների անկողնում,
Ինչպես հաճախ կնքեցիր սիրո կապեր՝ կեղծ, նսեմ,
Գողանալով այն վարձքը, որ նրանց էր պատկանում:
Սերս եղավ քեզ համար օրինավոր այն չափով,
Որ չափով քո աչքերն են ուրիշներին դարբասել,
Բայց գութ կրիր սրտիդ մեջ, որ նա այնտեղ աճելով,
Կարողանա քո հանդեպ այլոց գութը միշտ շարժել:

Իսկ եթե ոչ, եւ եթե երջանկություն որոնես,
Երանի՜ թե ինձ նման վիշտ ու մերժում լոկ գտնես:

143

Lo, as a careful housewife runs to catch

One of her feathered creatures broke away,

Sets down her babe and makes all swift dispatch

In pursuit of the thing she would have stay,

Whilst her neglected child holds her in chase,

Cries to catch her whose busy care is bent

To follow that which flies before her face,

Not prizing her poor infant's discontent:

So runn'st thou after that which flies from thee,

Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;

But if thou catch thy hope, turn back to me,

And play the mother's part, kiss me, be kind:

So will I pray that thou mayst have thy Will,

If thou turn back, and my loud crying still.

Տես, թե ինչպես խեղճ մայրը, դուրս վազելով իր բնից,
Գետնի վրա թողնելով գրկած փոքրիկ ձագուկին,
Թեւածում է սրընթաց փախած ձագի ետեւից,
Եվ ջանում է իր բույնը վերադարձնել վերստին:
Մինչդեռ, լքված փոքրիկը մորն է փնտրում լալագին,
Վազում նրա ետեւից, ձգտում թռչել դեպի վեր,
Սակայն մայրը, սրտակեղ լաց ու կոծին անտարբեր,
Մտահոգված է միայն հասնել փախչող իր ձագին:
Դու էլ նրան ես փնտրում, ով քեզանից է փախչում,
Մինչդեռ ինքս՝ երեխադ, քեզ որոնում եմ հեռվից,
Սակայն եթե գտնես այն, ինչ որ դու ես ցանկանում,
Վերադարձիր եւ մոր պես ինձ գուրգուրիր քնքշալից:

Այդպես պիտի պաղատեմ, որ Վիլյամիդ տիրանաս,
Եթե իմ վիշտն ու ողբը դու մեղմացնել կարենաս:

144

Two loves I have, of comfort and despair,

Which like two spirits do suggest me still:

The better angel is a man right fair;

The worser spirit a woman coloured ill.

To win me soon to hell, my female evil

Tempteth my better angel from my side,

And would corrupt my saint to be a devil,

Wooing his purity with her foul pride.

And whether that my angel be turned fiend

Suspect I may, but not directly tell,

But being both from me, both to each friend,

I guess one angel in another's hell.

Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,

Till my bad angel fire my good one out.

Ինձ իշխում են երկու սեր՝ սփոփման եւ վհատման,
Չարիքի եւ բարիքի երկու հզոր ոգիներ.
Մեկը՝ բարի մի մարդ է, հանց հրեշտակ աննման,
Իսկ մյուսը՝ մի տգեղ ու չար կին է սեւահեր:
Իմ էգ դեւը, որպեսզի դժոխքի մեջ ինձ քարշ տա,
Հեռացնում է ինձանից հրեշտակին իմ բարի,
Կախարդանքով ջանում է նրան անել սատանա,
Հետապնդում է նրա մաքրությունը անթերի:
Բայց ես հաստատ չեմ պնդում, դա դեռ կասկած է միայն.
Եվ նա որքան կողմնակալ ընկեր է այդ երկուսին,
Իմ հանդեպ է նույն չափով խստաբարո ու դաժան,
Եվ կարծում եմ, որ մեկը դժոխքումն է մյուսի:

Կասկածի մեջ, անվստահ ես սպասեմ դեռ պիտի,
Մինչեւ որ չար էգ դեւը նրան դուրս կշպրտի:

145

Those lips that Love's own hand did make

Breathed forth the sound that said 'I hate'

To me that languish'd for her sake;

But when she saw my woeful state,

Straight in her heart did mercy come,

Chiding that tongue that ever sweet

Was used in giving gentle doom,

And taught it thus anew to greet:

'I hate' she altered with an end,

That follow'd it as gentle day

Doth follow night, who like a fiend

From heaven to hell is flown away;

'I hate' from hate away she threw,

And saved my life, saying 'not you'.

Իմ սիրուհու քաղցրաբույր շրթունքները սիրակեզ,
Որոնք սերն է իր ձեռքով վարպետորեն ստեղծել,
«Ես ատում եմ» բառերն են իմ երեսին շպրտել,
Ինձ, որ իր խոր կարոտից տառապում եմ մշտապես:
Բայց երբ հանկարծ նկատեց իմ վիճակը վշտահար,
Նրա գութը հայտնվեց, սաստեց իսկույն այդ լեզուն,
Որը ընդմիշտ քաղցրալիր, հրապույրով առլեցուն,
Եկել էր, որ մեղմորեն դատավճիռն իմ կարդար:
«Ես ատում եմ» բառերին նա տվեց այլ վերջաբան,
Բարեփոխեց ճիշտ այնպես, ինչպես այգը բացվելով
Հաջորդում է ժանտատես ու մռայլված գիշերվան,
Նրան ինչպես մի դեւի երկնից դժոխք նետելով:

«Ես ատում եմ» բառերը նա կրկին ետ առնելով,
Փրկեց հավերժ իմ կյանքը, «բայց ոչ թե քեզ» ասելով:

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,

[ ] these rebel powers that thee array

Why dost thou pine within and suffer dearth,

Painting thy outward walls so costly gay?

Why so large cost, having so short a lease,

Dost thou upon thy fading mansion spend?

Shall worms, inheritors of this excess,

Eat up thy charge? Is this thy body's end?

Then soul, live thou upon thy servant's loss,

And let that pine to aggravate thy store;

Buy terms divine in selling hours of dross;

Within be fed, without be rich no more:

So shall thou feed on Death, that feeds on men,

And Death once dead, there's no more dying then.

Օ՜, իմ թշվառ, խեղճ հոգի, կենտրո՛ն՝ հողի մեղավոր,
Եթե ըմբոստ ուժերից ծաղրված ես հանց գերին,
Ինչո՞ւ տանջվում, մաշվում ես, կարոտ կյանքի հոգեւոր,
Մինչդեռ շքեղ պճնում ես քո պատերը արտաքին:
Հարկ կա՞ մսխել միջոցներ այն կիսավեր տան վրա,
Որը ահա կփլչի, եւ վախճանդ է մոտ այնքան.
Ժառանգորդներդ մի՞թե գարշ որդերը չեն դառնա,
Արդյո՞ք այդ է՝ փայփայած նպատակդ վերջնական:
Ապրիր հաշվին ծառայիդ, մահվան հանդեպ անտարբեր,
Թող նա հյուծվի քեզ տրված իր գանձերի իսկ գնով,
Տեղը անպետք ժամերի դնիր անմահ ժամկետներ,
Աղքատ եղիր արտաքուստ, հոգիդ սնիր գործերով:

Տըրուկ մահվան ի հաշիվ դու այդպես ես ապրելու,
Եվ երբ մահը մահանա, դու անմահ ես մնալու:

147

My love is as a fever, longing still

For that which longer nurseth the disease,

Feeding on that which doth preserve the ill,

Th'uncertain sickly appetite to please.

My reason, the Physician to my love,

Angry that his prescriptions are not kept,

Hath left me, and I desperate now approve,

Desire is death, which Physic did except.

Past cure I am, now Reason is past care,

And frantic mad with evermore unrest,

My thoughts and my discourse as madmen's are,

At random from the truth vainly expressed:

For I have sworn thee fair, and thought thee bright,

Who art as black as hell, as dark as night.

Ա՛հ, իմ սերը կարծես թե նմանվում է ջերմախտի,
Եվ այն թույնն է պահանջում, որը ցավն է ձգձգում
Նա սնվում է նրանով, որ տանջանքն է հավերժում,
Եվ դրանով գոհացնում ախորժակը հիվանդի:
Խելքս, որը պիտ բուժեր հիվանդ սիրտս տարփածու,
Զայրացած, որ մերժում եմ իր պատվերը կատարել,
Հիասթափված ու անհույս, երեսնիվայր ինձ լքել
Եվ սնում է իմ սիրտը տենչանքներով մահացու:
Զրկված հույսից ամոքման, բանականի խնամքից,
Հավերժորեն անձնատուր ոգորումին մոլեգնող,
Մտածում եմ ու խոսում խենթի նման զառանցող,
Եվ սին բառեր շռայլում՝ այնքան հեռու ճշմարտից:

Զի երդվեցի, որ շքեղ գոհար ես դու լուսեղեն,
Բայց խավար ես հանց գիշեր, եւ դժնեղեմ՝ հանց գեհեն:

148

O me! what eyes hath love put in my head,

Which have no correspondence with true sight?

Or, if they have, where is my judgement fled,

That censures falsely what they see aright?

If that be fair whereon my false eyes dote,

What means the world to say it is not so?

If it be not, then love doth well denote

Love's eye is not so true as all men's: no,

How can it? O how can love's eye be true,

That is so vexed with watching and with tears?

No marvel then, though I mistake my view:

The sun itself sees not till heaven clears.

O cunning love, with tears thou keep'st me blind,

Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

Ավա՜ղ, սերը ինչպիսի՞ աչքեր է ինձ շնորհել,
Որ իրական աչքերի ամենեւին նման չեն.
Թե նման են, որտե՞ղ է դատող միտքս չքացել,
Որը ստույգ տեսածս խարդախում է նենգորեն:
Եթե տգեղն աչքերիս թվում է պերճ, աննման,
Ապա ինչո՞ւ բոլորը հակառակն են հաստատում,
Իսկ եթե դա այդպես չէ, սերը պնդում է լոկ այն,
Որ իր աչքերն այնքան էլ հստակորեն չեն տեսնում:
Եվ սերն ինչպե՞ս կտեսնի լացից խամրած աչքերով,
Զարմանալի՞ է արդյոք սխալները աչքերի.
Արեգակը մինչեւիսկ հստակ տեսնել չի կարող,
Քանի երկինքն է պատած վարագույրով ամպերի:

Նե՜նգ սեր, դու ինձ լացացնում եւ աչքերս ես կուրացնում,
Որ չտեսնեմ երբեւէ, թե ի՜նչ մեղքեր ես գործում:

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,

When I against myself with thee partake?

Do I not think on thee, when I forgot

Am of myself, all tyrant for thy sake?

Who hateth thee that I do call my friend?

On whom frown'st thou that I do fawn Upon?

Nay, if thou lour'st on me, do I not spend

Revenge upon myself with present moan?

What merit do I in myself respect

That is so proud thy service to despise,

When all my best doth worship thy defect,

Commanded by the motion of thine eyes?

But, love, hate on, for now I know thy mind:

Those that can see thou lov'st, and I am blind.

Քեզ չե՞մ սիրում, ո՜վ անգութ, երբ ինձ հետ եմ ես կռվում,
Որ պաշտպանեմ քո անձը եւ կարենամ քեզ դուր գալ.
Քեզ համար չե՞մ մտածում, երբ ես ինձ եմ մոռանում,
Հանուն պատվիդ ու սիրուդ, ո՜վ թագուհի բռնակալ:
Ո՞վ է արդյոք այն մեկը, ում ատում ես, նախատում,
Իսկ ես՝ սեր եմ շնորհում հրապուրված նրանով.
Երբ խոլական ցասումով ինձ վրա ես հարձակվում,
Մի՞թե ես չեմ արտասվում սրտի ահեղ պոռթկումով:
Ի՞նչ արժանիք ունեմ ես լինել գոռոզ, ինքնագոհ,
Որ չուզենամ քո կամքին ստրկաբար ծառայել,
Երբ շարժումին աչքերիդ խոնարհվում եմ անձնազոհ,
Եվ մինչեւիսկ խելահեղ՝ քո արատներն եմ պաշտել:

Ճանաչեցի քեզ այժմ, դու սիրում ես լոկ նրանց,
Ովքեր հստակ են տեսնում, իսկ ես՝ կույր եմ մոլորված:

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might

With insufficiency my heart to sway,

To make me give the lie to my true sight,

And swear that brightness doth not grace the day?

Whence hast thou this becoming of things ill,

That in the very refuse of thy deeds

There is such strength and warrantise of skill

That, in my mind, thy worst all best exceeds?

Who taught thee how to make me love thee more

The more I hear and see just cause of hate?

O, though I love what others do abhor,

With others thou shouldst not abhor my state.

If thy unworthiness raised love in me,

More worthy I to be beloved of thee.

Ի՞նչ ուժերից, որտեղի՞ց մենաշնորհ ուժը այդ
Առատորեն քաղում ես եւ անզորիս տիրանում,
Ստիպում ես հերքել այս իրողությունն ակնհայտ,—
Թե արեւի լույսը չէ տիեզերքը շողացնում:
Որտեղի՞ց ես դյութելու այն արվեստը ձեռք բերել,
Որով հոռի բաներին երանգներ ես ներարկում,
Ի՜նչ թովչություն ու փայլ ես արատներիդ շնորհել,
Որ սիրատենչ աչքերիս աստվածություն ես թվում:
Ի՜նչ հնարքով հեշտորեն դու ինձ սեր ես ներշնչում,
Երեւալով մաքրափայլ, առաքինի ու բարի,
Երբ շատերը քո հանդեպ միայն նողկանք են զգում,
Իսկ ես՝ սիրում եմ սաստիկ ավելի ու ավելի:

Եթե անարգ ու ստոր էությունդ եմ սիրել ես,
Դրա համար պետք է որ դու ավելի ինձ սիրես:

151

Love is too young to know what conscience is,

Yet who knows not conscience is born of love?

Then, gentle cheater, urge not my amiss,

Lest guilty of my faults thy sweet self prove.

For, thou betraying me, I do betray

My nobler part to my gross body's treason:

My soul doth tell my body that he may

Triumph in love; flesh stays no farther reason;

But rising at thy name doth point out thee

As his triumphant prize. Proud of this pride,

He is contented thy poor drudge to be,

To stand in thy affairs, fall by thy side.

No want of conscience hold it that I call

Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

Սերը շատ է դեռատի խղճի խայթը ճանաչել,
Թեեւ խիղճը սրտի մեջ ծնվել է հենց նույն սիրուց.
Արդ, խորամա՛նկ, մի՛ ասա, թե լոկ ես եմ մեղանչել,
Եվ մի փորձիր խույս տալու մեղքերս ինձ հետ կիսելուց:
Դու ես ազնիվ իմ հոգին հրապուրում ու մղում
Կոշտ մարմինս քարշ տալու դավերի մեջ տմարդի.
Հոգիս համառ պնդում է, որ սիրո մեջ կհաղթի,
Բայց իմ անզոր մարմինը նրան լսել չի ուզում:
Սակայն ի լուր քո անվան աչքը քեզ է նա հառում,
Նայում է քեզ իբրեւ այդ հաղթանակի իր զոհին,
Հպարտության մեջ արբշիռ՝ ծնրադիր է նա լինում,
Եվ ոտքերիդ մոտ ընկնում իբրեւ խոնարհ քո գերին:

Ուրեմն՝ մի՛ մեղադրիր, թե ես խղճի խայթ չունեմ,
Քանզի վեր եմ ելնում ես, որ վերստին վայր ընկնեմ:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,

But thou art twice forsworn, to me love swearing:

In act thy bed-vow broke, and new faith torn

In vowing new hate after new love bearing.

But why of two oaths' breach do I accuse thee,

When I break twenty? I am perjured most,

For all my vows are oaths but to misuse thee,

And all my honest faith in thee is lost,

For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,

Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,

And to enlighten thee gave eyes to blindness,

Or made them swear against the thing they see:

For I have sworn thee fair, more perjured eye,

To swear against the truth so foul a lie.

Դու լավ գիտես, որ սերս, շատ երդումներ է խախտել,
Սակայն եւ դու, սրբազան երդումներդ ինձ տալով
Կրկնակի ես ինձ դավել այլոց գրկում շոյվելով,
Եվ քո սերը մոռացած՝ ատելություն ես ուխտել:
Բայց իրա՞վ եմ, եթե քեզ ամբաստանեմ խստագին,
Երբ գործել եմ քսան մեղք, ավելի եմ դրուժան,
Քանի որ ես երդվում եմ, որ խոշտանգեմ քո հոգին,
Եվ հակառակ խոստումիս՝ ինձ մղում ես նենգության:
Քանզի ես քեզ տվեցի հանդիսավոր, սուրբ երդում,
Որ դու հեզ ես, ամոթխած, այնքան պարկեշտ ու բարի.
Ես իմ խանդոտ աչքերը արցունքներով կուրացրի,
Որպեսզի քեզ հռչակեմ իբրեւ պայծառ լուսատու:

Ես երդվեցի, որ ձյան պես դու ճերմակ ես, գեղեցիկ,
Ի՜նչ նենգություն է նսեմ, երբ նյութում ես մի կեղծիք:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:

A maid of Dian's this advantage found,

And his love-kindling fire did quickly steep

In a cold valley-fountain of that ground;

Which borrowed from this holy fire of Love

A dateless lively heat, still to endure,

And grew a seething bath, which yet men prove

Against strange maladies a sovereign cure.

But at my mistress' eye Love's brand new fired,

The boy for trial needs would touch my breast;

I, sick withal, the help of bath desired,

And thither hied, a sad distempered guest;

But found no cure: the bath for my help lies

Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

Կուպիդոնը իր ջահը դրեց կողքին ու նիրհեց.
Մի լուսադեմ նազող կույս՝ Անահիտի դուստրերից,
Օգտվելով շուտափույթ բարեպատեհ առիթից,
Սիրո ջահը ձորակի աղբյուրի մեջ ընկղմեց,
Որտեղ ջուրը վառ սիրո այդ կրակից սրբազան
Հոգեպարար, կենսատու մի ջերմություն ստացավ,
Եվ ահա նա փոխարկվեց, դարձավ մի ջերմ ավազան,
Որտեղ մարդիկ բուժում են անպատմելի ախտ ու ցավ:
Օ՜, բայց տղան սիրուհուս՝ աչքերի դեմ ջահն այրեց
Եվ պինդ հպեց իմ սրտին, որ նրան եւ ինձ փորձի,
Ես ցավերից խելահեղ՝ այդ ջրի մեջ նետվեցի,
Ուր ցավատանջ իմ սիրտը ամենեւին չբուժվեց:

Ավազանը այդ բուժիչ այնտեղ գտա ես միայն,
Ուր Էրոսը իր ջահը բոցավառեց հավիտյան:

154

The little Love-god lying once asleep,

Laid by his side his heart-inflaming brand,

Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep

Came tripping by; but in her maiden hand

The fairest votary took up that fire

Which many legions of true hearts had warmed;

And so the General of hot desire

Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.

This brand she quenched in a cool well by,

Which from Love's fire took heat perpetual,

Growing a bath and healthful remedy,

For men diseased; but I, my mistress' thrall,

Came there for cure and this by that I prove,

Love's fire heats water, water cools not love.

Սիրո մանուկ աստվածը մտավ թավուտ մի անտառ,
Ջահը դրեց իր կողքին եւ քուն մտավ անվրդով.
Կույս մնալու երդվյալ նիմֆաները անհամար,
Սիրո ջահին մոտեցան թռչկոտելով ու նազով:
Ապա վեստյան մի կույսը, որ չքնաղ էր ավելի,
Անմեղ սրտերն հրկիզող աշտանակն այդ վերցրեց,
Եվ կուսական իր ձեռքով տիրակալին կրքերի
Նա անպաշտպան ու անզեն խորը քնի մեջ թողեց:
Նա այդ ջահը ընկղմեց աղբյուրի մեջ մոտակա,
Որը անշեջ ավազան դարձավ սիրո կրակից.
Ես էլ այնտեղ գնացի բուժվելու շատ ցավերից,
Սակայն այնտեղ ես լոկ մի ճշմարտություն հասկացա,

Որ ջերմ սիրո կրակից նույնիսկ պաղ ջուրն է եռում,
Մինչդեռ սերը այդ ջրից բոլորովին չի սառում:

ՇԵՅՔ-ՍՊԻՐԻ ՀՆՉՅԱԿՆԵՐԸ

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79