107 | ՇԵՅՔ-ՍՊԻՐԻ ՀՆՉՅԱԿՆԵՐԸ

1 / 1

Բնագիր

Not mine own fears, nor the prophetic soul

Of the wide world, dreaming on things to come,

Can yet the lease of my true love control,

Supposed as forfeit to a confined doom.

The mortal moon hath her eclipse endured

And the sad augurs mock their own presage,

Incertainties now crown themselves assured,

And peace proclaims olives of endless age.

Now with the drops of this most balmy time

My love looks fresh, and Death to me subscribes,

Since spite of him I'll live in this poor rhyme,

While he insults o'er dull and speechless tribes.

And thou in this shalt find thy monument,

When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

1 / 1

Տողացի

Ռուբէն Թարումեանի թարգմանությամբ

Ո՛չ իմ սեփական վախերը, ո՛չ էլ մարգարեական հոգին

Համայն աշխարհի, երեւակայելով գալիքի մասին,

Չեն կարող տակավին վարձակալել իմ իսկական սիրո վերահսկումը,

Ենթադրելով որպես հատուցում ազատազրկման դատավճիռը*:

Մահկանացու լուսինն իր խավարումը կրեց

Եւ տխուր ավգուրները հեգնում են իրենց սեփական գուշակումները,

Անորոշություններն այժմ պսակել են իրենց վստահությամբ,

Եւ աշխարհը հռչակում է ձիթենիներ անվերջ դարերի:

Այժմ կաթիլներով այս ամենասփոփիչ ժամանակի

Իմ սերը երեւում է թարմ, եւ Մահը ինձ է ենթարկվում,

Քանզի, չնայած նրան, ես կապրեմ այս աղքատ տողերում,

Մինչ նա անարգում է բութ եւ խոսքազուրկ ցեղերին:

Եւ դու սրանում կգտնես քո հուշարձանը,

Երբ բռնակալների զինանշաններն ու պետերի դամբարանները կջնջվեն:

* Այս տողը (եւ ամբողջ հնչյակը) շատ խրթին է եւ բազմաթիվ մեկնությունների տեղիք է տվել։ Մեկնողները կարծում են, որ հնչյակում ակնարկված են ինչ-որ քաղաքական իրողություններ։ Ավանդաբար համարվում է, որ խոսքը Եղիսաբեթ թագուհու (մահկանացու լուսնի) վախճանի (կամ որեւէ փորձության) մասին է, որի արդյունքում ազատ է արձակվել մի բարձրաստիճան անձնավորություն (գուցե՝ Փեմբրուկի 3-րդ կոմսը կամ Սաութհեփթընի 3-րդ կոմսը)։

1 / 6

Դավիթ Դավթյանի եւ Հովհաննես Քելեշյանի

թարգմանությամբ

Ոչ սեփական երկյուղս, ոչ մարգարե ոգին այն,
Որ քննում է ապառնին անծայրածիր աշխարհի,
Չեն որոշի, թե սերս որքան պիտի դեռ ապրի,
Ում մինչեւիսկ կարծել են, թե մեռած է հավիտյան:
Մահկանացու լուսինը շիջման ժամն իր վերապրեց,
Եվ գուշակներն արդեն իսկ իրենց բոթերն են ծաղրում,
Կասկածանքը վերջապես ստուգությամբ պսակվեց,
Եվ ձիթենին է արդեն խաղաղություն մեզ բերում:
Ես հար անմահ կմնամ իմ երգերում պանծալի,
Չի սպառնա ինձ երբեք մահվան սուրը չարաշուք.
Մահը պիտի անբարբառ, բութ ցեղերին կործանի,
Բայց դու, երգս կստանաս իբրեւ կոթող վեհաշուք,

Երբ խորտակվեն արքաներն իշխանությամբ միանձնյա,
Սաղավարտները նրանց եւ շիրիմներն պղնձյա:

Ոչ իմ տագնա՛պը, ոչ էլ մարգարե ոգի՛ն աշխարհի,
Որոնք տեսնում են ա՛յն, ինչ գալիքն էլ դեռ չի նշմարում,
Չե՜ն կարող գծել սահմանը՝ սիրո իմ հավատարիմ,
Քանզի նա սկիզբ ու վախճան չունի՛ այս հին աշխարհում:
Երբ Մահկանացու լուսինը հաղթեց խավարման բանտին,
Ծաղրած իրեն մահ գուշակողների բարբաջանքը սին,
Կասկածանքները իսկույն փոխվեցին հույս ու հավատի,
Եւ Խաղաղության Ձիթենի՛ դրվեց ղարի ճակատին:
Իմ սերն ինձ նո՜ր է թվում այս խաղաղ ժամանակներում,
Եւ խոնարհվո՜ւմ է մահը իմ առջեւ ու ե՜տ նահանջում,
Եւ, ընդդեմ մահվան, ես պիտի ապրեմ այս պա՜րզ տողերում,
Զի բութ ամբոխի վրա՛ է մահվան ուժը լոկ պատում:

Դու էլ հուշարձան կգտնես ձոնում այս հավերժական.
Երբ անհետ կորչեն բռնակալների շիրիմնե՛րն անգամ…

(97) Ո՛չ իմ անձնական վախերըս, եւ ո՛չ մարգարէական
Հոգին ընդարձակ այս լայն աշխարհին, գալիք բաներու
Վըրայ երազելով, կրնան ճըշմարիտ իմ սիրոյ տըւած
Պայմանաժամ գրոյն զսպել փոխանցումն, ենթադրելով զայն
Տուգանք ու փրկանք արգելափակուած դատապարտութեան:

Տե՛ս, յաղթահարեր է մահկանացու Լուսինը արդէն
Խաւարումը իր, կը ծաղրեն տխուր չարագուշակներ
Իրենց նշանները կանխագուշակ. եւ ամէն ինչ որ
Անորոշութիւն էր, ահա հիմա վստահ ինքզինքնին
Կը պսակադրեն, եւ խաղաղութիւնն կը յայտարարէ
Դափնեպսակներ անվերջ դարերու:
Եւ կաթիլներով
Այժըմ յանկուցիչ այս ժամանակին, սէրըս աւելի
Թարմ է քան երբեք, եւ Մահը այսպէս ինծի կ՚ենթարկուի,
Քանի հակառակ իր կամքին պիտի ապրիմ ես այս խեղճ
Տողայանգին մէջ, մինչ ան անարգանք համըր, անհըրապոյր
Ցեղախումբերու վըրայ կը թափէ:
Եւ այս բանի մէջ
Պիտի գտնես դուն յուշարձանը քու, բռնակալներու
Սաղաւարտներն երբ եւ գերեզմանները պղնձակուռ
Ալ մաշած կ՚ըլլան:

Ո՛չ երկյուղը իմ եւ ո՛չ էլ ոգին մարգարեական,
Որ այս աշխարհում տեսնում են գալիք օրերը բոլոր,
Չեն նախաձայնի իմ սիրո ժամկետն հավիտենական,
Այլ պիտի կարծեն, թե մեռած է նա, կործանված, մոլոր:
Բայց օրհասական լուսնի խավարումն անցել է անհետ,
Եւ մարգարեներն իրենց իսկ ձայնած բոթն են ծանակում,
Անհավատությունն հավատի թագով պսակվեց հավետ,
Ճյուղը ձիթենու խաղաղություն է արդ նշանակում:
Հանգստացուցիչ այդ ժամանակի կաթիլների հետ՝
Թարմ է սերը իմ, եւ Վախճանը ինձ ոչինչ չի անի.
Ի հեճույս նրան՝ կապրեմ այս աղքատ երգերում հավետ,
Մինչ մահը պիտի անբարբառ ու բութ մարդկանց կործանի:

Քո հուշարձանը դու այս տողերում կգտնես միայն,
Զի արքաների գերեզմաններից երկար կապրի այն:

Ոչ վա´խն իմ հոգու, ոչ էլ զորավոր, խրախճանական
Ոգի´ն մարգարե — ճշմարիտ սերըս երբեք չի´ խախտի,
Ինչքան էլ ասեն. «Սերը գրա´վ ա մի վախճանական,
Որ ընծայել ա Վերին Գրողը* անխուսա´փ բախտին»:
Լուսինն անցավոր** — համակերպվում ա սեւ´ խավարմունքին,
Տրտում ավգո´ւրն*** ա քամահրանքով կարդում ապագան.
Հեղհեղուկն էսօր արքա ա օծում հաստատ վարմունքին,
Ու ձիթենի´ն ա գո´ռ հայտարարում. «Պատերազմ — չի´ գա»:
Ու անձրեւում ա ամմե´ն-ամմե´ն տեղ դա´րն սպեղանի:
Դալա´ր ա սերըս, բայց Մա´հն ա շիրիմ փորում իմ սրտում:
Չէ´, գի´րըս վկա, ես չեմ հեռանա, Մահն ինչ է´լ անի,
Թո էթա նեղի — վայրի ցեղերի´ն, անլեզո´ւ, տրտո´ւմ:

Իմ էս սոնե´տը առ քեզ մահարձան: Էսի կմնա´,
Երբ արդեն ամմե´ն բրոզե դամբան — անցնի´ ու գնա:

–––––
* Բախտի աստվածը, Վերին Գրո´ղը, էն աստվածը, ով բախտն ա գրում: Տես նախաբանը:
** «Անցավոր», այսինքն, «մահկանացու»:
*** Ավգուր — Հին Հռոմի գուշակ քուրմ: Տես նախաբանը:

Ո՛չ վախն իմ, ո՛չ հոգին գուշակչական
Ողջ աշխարհի, գալիք պատկերելով,
Չեն հսկելու իմ սերը իսկական,
Որպես սահման՝ զնդան ենթադրելով:
Մահկանացու լուսինը խավարեց,
Հեգնում են գուշակներն իրենց ասածը,
Անճշտությունն իր տեղը արդ զիջեց,
Եւ ձիթենյաց անվե՛րջ դարն սկսված է:
Կաթիլներով սփոփիչ ժամանակի
Իմ սերն է թարմ, ինձ Մահն է ենթարկվում․
Զի այս տաղում կապրեմ ես մշտակի․
Մինչ նա, անխոսք ցեղերն է անարգում:

Եւ աստ դու կգտնես քո հուշարձանը,
Երբ կջնջվի վերջին իսկ դամբարանը: