Ռուբէն Թարումեան | ՇԵՅՔ-ՍՊԻՐԻ ՀՆՉՅԱԿՆԵՐԸ

1

From fairest creatures we desire increase,

That thereby beauty's Rose might never die,

But as the riper should by time decease,

His tender heir might bear his memory:

But thou, contracted to thine own bright eyes,

Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,

Making a famine where abundance lies,

Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.

Thou that art now the world's fresh ornament

And only herald to the gaudy spring,

Within thine own bud buriest thy content,

And, tender churl, mak'st waste in niggarding:

Pity the world, or else this glutton be,

To eat the world's due, by the grave and thee.

Տենչում ենք բերք չքնաղ էակներից,
Որ չմեռնի կյանքի գեղեցկությունը,
Իսկ երբ թոշնի հասունը նրանցից
Ժառանգն իր նուրբ պահի հիշողությունը․
Բայց դու լույս աչերի՛դ սիրահարված,
Քո էության բոցով քեզ հրկիզում ես,
Այնտեղ, ուր լիություն է՝ սով սփռած․
Քո քաղցր անձի բիրտ թշնամին հենց դու ես։
Դու, որ այսօր պերճանքն ես աշխարհի
Եւ գույնզգույն գարնան ավետաբերը,
Թաղում ես քեզ քո բողբոջում բերրի
Եւ, նուրբ ժլատ, մսխում ես շնորհներդ։

Խղճա․ եւ մի թաղիր գերեզմանում,
Մի զարդ, որ աշխարհին է պատկանում։

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.

Երբ կգերեն քառսուն Ձմեռ ճակատդ
Եւ հանդը գեղության քո կակոսեն,
Կյանքիդ գարնան հպարտ քո հանդերձանքդ
Մի անարժեք քուրձի կվերածեն․
Այդժամ, թե հարց տան, ո՞ւր է գեղությունդ,
Գանձերն ամեն՝ ծաղկուն քո օրերի,
Ասելը՝ փոս ընկած աչաց խորքում է,
Խայթող ամոթ, սին գովք լոկ կլինի։
Ի՜նչ լավ կարտահայտվեր խոհեմությունդ,
Թե ասեի՛ր․ «Զավակս այս չքնագեղ
Իմ ծերության օրվա արդարացումն է»,
Որ քո պերճանքը նա է ժառանգել։

Եւ թարմ ես դու ժամին քո ծերության
Եւ զգում ես տաք արյուն, երբ սառն է այն։

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

Ասա դեմքին, որ հայելում տեսնում ես․
Եկել է ժամ կերտել այն նոր մարմնում,
Իսկ այլապես՝ աշխարհն արհամարհում ես,
Ինչ-որ մի մոր ես դու դժբախտացնում։
Եւ ո՞ւր է նե, ում անաղարտ ալուցքը
Քո հերկագործությունը չվերցնի։
Կամ ո՞վ է նա, ում եսասեր մոլուցքը
Անմիտ դարձնի՝ սերունդը կասեցնի։
Դու հայելին ես մորդ ու քեզնով
Նա իր կյանքի Ապրիլն է հետ դարձնում․
Եւ դու կնճռոտ տարիներիդ միջով,
Քեզ կտեսնես ոսկի այս օրերում։

Բայց թե կապրես, որ չհիշվես հավետ,
Մեռի՛ր մենակ, պատկերն էլ քո քեզ հետ։

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

Սիրուն շռայլ, ինչո՞ւ ես դու ծախսում
Վրադ՝ քեզ ժառանգված գեղեցկությունը․
Ոչ զերդ նվեր․ պարտքով է այն հանձնում,
Ազատներին առատն Բնությունը․
Ինչո՞ւ ես չարարկում, չքնաղ ժլատ,
Մի գանձ, որ պետք է դեռ վերադարձնել։
Ինչո՞ւ ես, անօգուտ ծախսում անդարդ
Հսկա գումար, բայց չես կարող ապրել։
Գործարքներով, կնքվող միայն քեզ հետ,
Անուշ էակ, խաբում ես ինքդ քեզ․
Երբ Բնության կոչով մեկնես հավետ,
Այդ ի՞նչ հաշվեկշիռ պիտի թողնես։

Քեզ հետ գեղեցկությունդ կթաղվի,
Մինչ ներդրված՝ շահույթ դեռ կբերի։

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

Ժամերն, որ կերտեցին նուրբ հմտությամբ
Չքնաղ կերպար, որին հանգում է աչքը,
Բիրտ կլինեն դրա հենց նկատմամբ
Կայլանդակեն այդ կատարյալ կերտվածքը,
Քանզի ամռան ամեն մի ակնթարթը
Տանում է դեպ ձմեռ ու կործանում․
Սառչում է հյութն, անկում փարթամ սաղարթը,
Պերճանքն անցնում է, ձյունածածկ լինում․
Թե սրվակում դու չես պահել, նմուշը՝
Հեղուկ գերին՝ նուրբ թուրմը ամառվա,
Անցել են գեղությունն ու իր կենսուժը,
Նրա մասին գեթ հուշ էլ չի մնա։

Սակայն ծաղկին, թեկուզեւ ցուրտ տանի,
Իր թուրմն անուշ ողջ բույրը կպահի։

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

Մի՛ թող ձմռան բիրտ ձեռքը այլայլի
Քո մեջ ամառդ, մինչ քեզ չես թորել․
Մեղրի՛ր՝ հյութովդ անոթ մի տենչալի,
Քանի դեռ ինքն այն չի ոչնչացվել։
Վաշխառություն դա պետք չէ համարել․
Երջանկացնում է դա իր ներդրողին,
Կարող ես քեզ կրկին վերաստեղծել,
Շահութաբերությամբ․ տասով՝ մեկին։
Տասնապատիկ բախտով քեզ կրկնել,
Դեռ իրենցով էլ տասնապատկվեիր՝
Էլ ի՞նչ կարող էր մահն այդժամ անել,
Թե քո ժառանգներում դու մնայիր։

Մի՛ համառիր․ դու շատ ես սքանչատես,
Որ որդերին՝ մահվամբ քեզ կտակես։

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

Երբ լուսատուն բարի՝ արեւելքում
Հանում է վեր գլուխը իր այրվող
Տե՜ս, թե նրան ինչպես են հետեւում,
Աչքերը ամենքի՝ երկրպագող․
Երբ նա երկնի բլուրն է մագլցում,
Որպես ամուր հասուն երիտասարդ,
Մարդիկ դեռ հիանում են ու հրճվում,
Ոսկի արշավն իր դիտելով անթարթ․
Բայց երբ հոգնած կառքով վեհ գագաթից
Նա ճոճվելով թողնում է օրն արդեն,
Նրա ուղու այս ցածրագույն մասից
Աչքերն (այդքա՜ն հրճված) շրջվում են դեն․

Այդպես եւ դու, քո կեսօրին հասած,
Անտես կանցնես, ժառանգ քեզ չթողած։

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

Դու՝ ինքդ երգ՝ ինչո՞ւ երգից տխուր ես։
Չէ՞ որ քաղցրի հետ քաղցրը հաշտ է, տե՛ս,
Ինչո՞ւ ես ա´յն սիրում, ինչ քեզ անդուր է,
Կամ ընդունում ես, ինչ տհաճ է քեզ։
Դաշնույթը ճիշտ լարված հնչյուններով իր
Հաշտ միությամբ զազիր է ականջիդ,
Զի քեզ դիմում է նուրբ կշտամբանքով, միշտ՝
Քո գորշ մենակության համար անմիտ։
Նայի՛ր, լարերն այս, որ կազմում են շարը,
Հարում են մեկմեկու հստակ կարգում,
Ասես կազմում այդ հայրն, որդին ու մայրը,
Միասնությամբ մեկ երգ են կատարում։

Այդ երգն անխոսք, հուշում է միտք միակ,
Քեզ երգելով․ «Ոչինչ ես միայնակ»։

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

Արդյո՞ք այրու աչք թրջելու վախից ես
Սպառում դու քեզ կյանքովդ ամուրի։
Ա՜հ, թե անզարմ գնաս դու աշխարհից այս,
Աշխարհը կողբա ինչպես այրի․
Աշխարհը կողբա որ քեզ կորցնում է,
Որ չմնաց կերպարդ քո որդում,
Մինչ հասարակ ամեն այրի պահում է,
Կերպարը ամուսնու՝ զավակներում։
Տե՛ս, մսխողի ծախսածը աշխարհում,
Փոխում է տեղը սոսկ, սակայն մնում է․
Իսկ վատնված պերճանքը չի փրկվում․
Չօգտագործված՝ իսպառ ոչնչանում է։

Այլոց հանդեպ չունի սեր իր սրտում,
Ով ինքն իր դեմ ոճիր է կատարում։

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

Ամոթ․ չասես, թե դու մեկին սիրում ես․
Այնքա՜ն անմիտ ես քո հանդեպ վարվում։
Լավ, ընդունենք, շատերը քեզ սիրում են,
Բայց, ակներեւ է․ ինքդ չես սիրում․
Քանզի քեզ համակած ատելությունը,
Դրդում է, որ դու ինքդ քեզ դավես,
Խարխլելով չքնաղ այն շինությունը,
Որն անհապաղ պիտի դու նորոգես․
Փոխի՛ր մտքերդ, որ փոխեմ կարծիքս։
Թող տանդ ոչ թե դավ, այլ սեր ապրի։
Եղիր քնքուշ, ինչպես որ գեղեցիկ ես,
Կամ գոնե քո հանդեպ եղիր բարի․

Կերտի´ր քեզ պես մեկին, դու իմ սիրույն,
Որ միշտ ապրի պերճանքը քո ուրույն։

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

Որքան մաշվում, նույնքան արագ աճում ես
Այն էակում, ում հայրը կդառնաս,
Եւ թարմ արյունը, որը ընծայում ես
Դու քոնը կկոչես, երբ ծերանաս․
Ահա հանճարը, պերճությունն ու աճը,
Առանց դրա՝ անմիտ, ծեր, ցուրտ թոշնում․
Առանց դրա աշխարհն ու ժամանակը,
Կվերանան երեք քսանամյակում։
Էակն այն ով հաճո չէ Բնությանը՝
Տգեղ, կոպիտ՝ անզարմ կհեռանա․
Իսկ քեզ առատությամբ տրվածն այնքան է,
Որ այդ շռայլ ընծան պիտ բազմանա․

Նա փորագրել է քեզ կնիք որպես,
Որ ինքդ քեզ տպես, այլ ոչ մեռնես։

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

Երբ որ անցնող ժամերն եմ ես հաշվում,
Տեսնում․ քաջ օրն ընկնում է գարշ գիշեր,
Երբ որ թոշնած մանուշ եմ նկատում,
Եւ սամույրե՝ ձյունին տված վարսեր,
Երբ որ տեսնում եմ անտերեւ ծառեր,
Որոնց ստվերում շոգից փրկվում էր հոտը,
Եւ սայլերին՝ ճերմամորուս խուրձեր`
Որ դեռ երեկ ամռան կանաչ թարմ խոտն էր․
Քո գեղության մասին անվերջ խորհում եմ․
Որ ժամանակն այն նույնպես կջնջի,
Քանզի ամեն պերճանք մի օր մեռնում է,
Եւ նորերին ճամփան իր կզիջի։

Ժամանակի հունձից դու չես փախչի․
Իր հետ սերունդդ լոկ կմարտնչի։

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

Ո՜հ, թե դուք ձերը լինեիք։ Բայց սեր, դուք
Մնում եք ձերը լոկ, քանի դեռ կաք․
Գալիք վերջին պիտի պատրաստ լինեք ու
Ձեր տեսքն անուշ մեկ ուրիշին դուք տաք․
Պիտի պերճանքը, որ ձեզ ընծայված է
Ընդմիշտ մնա․ եւ ձերը կլինեք
Հետո, կրկին, երբ մահանաք, միայն թե
Անուշ որդուն կերպարը ձեր հանձնեք։
Ո՞վ կթողնի, կորչի չքնաղ այն տունը,
Որ խնամված՝ կարող է ետ մղել
Ձմռան օրվա նենգ հողմերի ճնշումն ու
Մահվան անանց ցրտին դիմակայել։

Մսխողը լոկ․ գիտե՛ք իմ սեր անգին,
Ունեիք Հայր, թող նույնն ասի Որդին։

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

Ոչ, աստղերի՛ց չեմ ես քաղում մտքերս,
Ու, թեեւ, աստղերից էլ եմ գիտակ,
Բայց ոչ այնքան, որ գուշակեմ դեպքերը․
Ժանտախտ կամ սով, կամ ցավ, կամ եղանակ․
Ու չեմ կանխատեսում մոտ լինելիքը,
Չեմ զգուշացնում, թե երբ է ձյուն, քամի,
Կամ չեմ ասում իշխաններին գալիքը
Ըստ երկնքում գտած նշանների․
Բայց աչքերում քո իմ տեսած աստղերը,
Ասում են ինձ խորհուրդն իրենց այսպես,
Որ կծաղկեն մեկտեղ քո ճիշտն ու գեղը,
Թե դու դրանց պահպանելուն անցնես․

Իսկ այլապես, տե՛ս ի՛նչ կգուշակեմ․
Քեզ հետ քո ճիշտն ու գեղն էլ կավարտվեն։

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

Երբ մտածում եմ․ այն ինչ որ աճում է
Մնում է կատարյալ սոսկ կարճ մի պահ,
Որ այս բեմին մեծ՝ սոսկ ներկայացում է,
Որին աստղերն ազդում են գաղտնապահ․
Որ թե մարդկանց եւ թե բուսոց աճումը,
Երկինքն է նույն շարժում եւ կասեցնում․
Սկզբում հանդուգն են, բայց հետո անկում են,
Ապա նաեւ ծաղկունքն է մոռացվում․
Եւ անցողիկության մասին խորհում եմ․
Երիտասարդ եք, բայց հաստատ գիտեմ․
Վիճում են Ժամանակը ու Անկումը
Որ օրը ձեր մռայլ գիշեր դարձնեն,

Եւ այդ մարտում՝ Ժամանակին ընդդեմ,
Ինչ որ կորցնեք՝ ձեզ ետ կպատվաստեմ։

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

Բայց դուք ինչո՞ւ ավել զորեղ ձեւով չեք
Այդ բիրտ Ժամանակին հակադրվում,
Ավել օրհնյալ կերպով, քան սին տողերս,
Քայքայումից ձեզ չես պատսպարում։
Հիմա դուք երջանիկ պահի գագաթն եք,
Եւ կուսական քանի՞ այգի անտունկ,
Կընդունեին ձեր կենդանի ջինջ վարդը,
Ավել նման ձեզ, քան նկարն անշունչ։
Այդպես պիտ թարմացվեն կյանքի գծերը,
Երբ ո՛չ վրձինն արդի, ո՛չ գրիչն անհաս,
Չեն պատկերի ձեր դեմքն ու ձեր հույզերը,
Անի, որ դուք ապրեք աչքում մարդկանց։

Հենց ձեզ տալով, դու ձեզ կպահպանեք,
Յուր հմտությամբ կերտված պիտի ապրեք։

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

Կհավատա՞ն տաղիս ապագայում,
Եթե նկարագրեմ ձեր վեհ ձիրքերը,
Թեեւ, երկինք վկա, երգիս ստվերում,
Կորչում են այլ անթիվ արժանիքները,
Թե պատկերել փորձեմ աչաց ձեր լույսը,
Երգել ամբողջ հմայքն իմ տողերում,
Կասեն այնժամ․ «Ստում է բանահյուսը․
Կերպ երկնային չունի մահկանացուն»։
Ուստի իմ ձեռագրերն (այնժամ դեղնած)
Կարհամարհվեն, որպես բանդագուշանք,
Կերպարդ կկարծեն սոսկ հորինված,
Եւ կամ հնաշխարհիկ երգի ճոխ հանգ․

Բայց թե լինի որդիդ այդ օրերում,
Կապրես կրկնակ․ իր մեջ եւ այս երգում։

18

Shall I compare thee to a summer's day?

Thou art more lovely and more temperate:

Rough winds do shake the darling buds of May,

And summer's lease hath all too short a date;

Sometime too hot the eye of heaven shines,

And often is his gold complexion dimmed;

And every fair from fair sometime declines,

By chance or nature's changing course untrimmed:

But thy eternal summer shall not fade,

Nor lose possession of that fair thou ow'st,

Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,

When in eternal lines to time thou grow'st.

So long as men can breathe or eyes can see,

So long lives this, and this gives life to thee.

Քեզ հետ ես բաղդատեմ ամռան ջերմ օ՞րը,
Դու մեղմ ես ավելի ու գեղեցիկ․
Կոկոնը մայիսյան ցնցում է հողմը,
Եւ պահն ամռան այնքա՜ն է վաղանցիկ․
Մեկ-մեկ փայլում, այրում է արեգակը,
Հաճախ էլ մշուշոտ է իր ոսկին․
Ամեն հրաշք կորցնում է իր հմայքը,
Երբ բնության անսում է քմայքին․
Բայց չի խամրի երբեք հավերժ ամառդ,
Եւ չի կորչի պերճանքը քո ուրույն,
Եւ չի պարծի, թե իր ստվերում ես՝ Մահը,
Երբ դու աճես անանց այս տողերում։

Քանի մարդիկ շնչում են ու տեսնում,
Այդքան քեզ երգն այս ուժ կտա կյանքում։

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,

And make the earth devour her own sweet brood;

Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,

And burn the long-lived Phoenix in her blood;

Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,

And do whate'er thou wilt, swift-footed time,

To the wide world and all her fading sweets;

But I forbid thee one most heinous crime:

O, carve not with thy hours my love's fair brow,

Nor draw no lines there with thine antique pen;

Him in thy course untainted do allow

For beauty's pattern to succeeding men.

Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,

My love shall in my verse ever live young.

Ո՜հ Ժամանակ, հատի՛ր ճանկն Առյուծի,
Պոկի՛ր վայրագ Վագրի սուր ժանիքները
Եւ Փյունիկին իր արյան մեջ այրի՛ր,
Թող հողն ուտի անգին իր պտուղները․
Վազքով կերտի՛ր ուրախ եւ գարշ օրեր․
Արա՛ ուզածդ Ժամանակ անհագ
Բեր պերճանքին այս աշխարհի ավեր
Ես արգելում եմ քեզ սոսկ մեկ հանցանք․
Ժամերդ չակոսեն սիրուս նուրբ դեմքը
Հետքով քո հին գրչի գծագրության․
Թող անվնաս թողնի իրեն քո զենքը,
Որպես չքնաղ նմուշ գեղեցկության։

Կամ թե արա՛ սեւ գործդ ժամանակ․
Տաղում իմ նա կայտառ է շարունակ։

20

A woman's face with nature's own hand painted

Hast thou, the Master-Mistress of my passion;

A woman's gentle heart, but not acquainted

With shifting change, as is false women's fashion;

An eye more bright than theirs, less false in rolling,

Gilding the object whereupon it gazeth;

A man in hue, all hues in his controlling,

Which steals men's eyes and women's souls amazeth.

And for a woman wert thou first created,

Till nature as she wrought thee fell a-doting,

And by addition me of thee defeated,

By adding one thing to my purpose nothing.

But since she pricked thee out for women's pleasure,

Mine be thy love and thy love's use their treasure.

Կնոջ երես, ճոխ բնությամբ գծված
Ունես՝ կրքիս դու Տեր ու Տիրուհի․
Կնոջ նուրբ սիրտ, բայց ոչ ստով թույնված,
Առանց որոշ կանանց կեղծ ձեւերի․
Աչեր պայծառ ու զերծ կեղծ խաղերից,
Որոնք ոսկում են այն, ինչին նայում են․
Առնի կեցվածք, գերող՝ շատ շատերից,
Որ աչք՝ արանց, հոգի՝ կանանց խոցում է։
Դու նախապես ստեղծվել ես, որպես կին,
Բայց բնությունը քեզ այրված սիրով
Ինձնից խլել, փոխել է վերստին,
Մի բան ինձ անօգուտ հավելելով․

Բայց որ կերտել է քեզ կանանց համար,
Թող սերդ ի՛նձ, իրենց՝ սերդ ի կատար։

21

So is it not with me as with that Muse,

Stirred by a painted beauty to his verse,

Who heaven itself for ornament doth use,

And every fair with his fair doth rehearse,

Making a couplement of proud compare

With sun and moon, with earth and sea's rich gems,

With April's first-born flowers, and all things rare

That heaven's air in this huge rondure hems.

O let me, true in love, but truly write,

And then believe me, my love is as fair

As any mother's child, though not so bright

As those gold candles fixed in heaven's air:

Let them say more that like of hearsay well,

I will not praise that purpose not to sell.

Ոչ, նրանցից չեմ ես ում Մուսային,
Պճնանքն է շռայլված ոգեւորում,
Որ գործածում են զարդ որպես՝ երկինն
Ու հրաշքներ ձոնում իրենց սիրուն,
Իր հետ գոռոզաբար համեմատում են
Երկրի, ծովի ակներ, արեւ, լուսին,
Գարնան ծաղիկ, ամենը, ինչ աճում է,
Երկնի հսկա այս գմբեթի տակին։
Թող սերը իմ ու խոսքս ճիշտ լինի,
Վստահ եղեք, որ չի զիջի իմ սերը
Մորից ծնվածներին․ թող չփայլի
Ինչպես երկնում վառվող ոսկի ջահերը․

Թող նա՛ խոսի, ով գովք է լոկ սիրում,
Ես չեմ գովի ա՛յն, ինչը չեմ ծախում։

22

My glass shall not persuade me I am old,

So long as youth and thou are of one date,

But when in thee time's furrows I behold,

Then look I death my days should expiate:

For all that beauty that doth cover thee

Is but the seemly raiment of my heart,

Which in thy breast doth live, as thine in me.

How can I then be elder than thou art?

O therefore, love, be of thyself so wary

As I not for myself but for thee will,

Bearing thy heart, which I will keep so chary

As tender nurse her babe from faring ill:

Presume not on thy heart when mine is slain;

Thou gav'st me thine, not to give back again.

Չի՛ համոզի ինձ հայելիս, որ ծեր եմ,
Քանի դեռ դու կայտառ ես, պարմանի,
Բայց երբ տեսնեմ քո տարիքիդ գծերը
Այնժամ ես զգում եմ, մահն ինձ կտանի․
Քանզի քո ողջ անգին գեղեցկությունը,
Այլ բան չէ, քան չքնաղ հանդերձ սրտիս,
Որ քո՛ կրծքում է․ քոնն էլ՝ ի՛մ մարմնում է։
Ուրեմն չեմ կարող ես մեծ լինել քեզնից։
Ո՜հ, սեր իմ, խնայի՛ր դու քեզ խնդրում եմ,
Ինչպես եւ ես՝ հանուն ոչ ինձ, այլ՝ քեզ․
Քո սիրտն իմ մեջ է, ես այն պաշտպանում եմ,
Մանկանը փայփայող քնքուշ մոր պես․

Դու սիրտդ չես ստանա, եթե մեռնեմ․
Այն չես տվել որ ետ վերադարձնեմ։

23

As an imperfect actor on the stage,

Who with his fear is put besides his part,

Or some fierce thing replete with too much rage,

Whose strength's abundance weakens his own heart;

So I, for fear of trust, forget to say

The perfect ceremony of love's rite,

And in mine own love's strength seem to decay,

O'ercharged with burden of mine own love's might:

О let my books be then the eloquence

And dumb presagers of my speaking breast,

Who plead for love, and look for recompense,

More than that tongue that more hath more expressed.

О learn to read what silent love hath writ:

To hear with eyes belongs to love's fine wit.

Ինչպես բեմի վրա վատ դերասանը,
Որ, շփոթված, բառերն է մոռանում,
Կամ զայրույթով լցված մոլի գազանը,
Ում սիրտն է հավելյալ ուժից մարում․
Այդպես վախից, ահա, ես մոռանում եմ
Սիրո ծեսի խոսքերը կատարյալ,
Եւ ինձ թվում է, սերս նվազում է,
Հենց իր հզորության բեռով ճնշյալ։
Ո՜հ թող աչքերս պերճախոս լինեն
Եւ իմ սրտի համր ավետաբերները,
Որ սեր հայցեն ու հատուցում խնդրեն
Ավել, քան շատախոս լեզվի բառերը։

Փորձիր կարդալ լռին սիրո գրածը․
Աչքով լսելն է սիրելու նուրբ գանձը։

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled

Thy beauty's form in table of my heart;

My body is the frame wherein 'tis held,

And perspective it is best painter's art.

For through the painter must you see his skill

To find where your true image pictured lies,

Which in my bosom's shop is hanging still,

That hath his windows glazed with, thine eyes.

Now see what good turns eyes for eyes have done:

Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me

Are windows to my breast, wherethrough the sun

Delights to peep, to gaze therein on thee.

Yet eyes this cunning want to grace their art,

They draw but what they see, know not the heart.

Աչքերս նկարչի պես պատկերել են
Կերպարդ պերճ՝ թղթին մեջ իմ սրտի
Մարմինն իմ՝ շրջանակ՝ այն պարուրել է․
Հեռանկարն է ձիրքը վարպետի։
Մեծ ձիրքը պիտ տեսնեք հենց նկարչում,
Գտնեք, խորքում դրված ձեր ճիշտ պատկերը,
Դեռ փակցված կրծքիս իմ սրահում,
Որի պատուհաններն են քո աչքերը։
Դու տես բարիքն արված աչքով՝ աչքի․
Պատկերդ նկարել են ի՛մ աչքերը,
Քոնոնք էլ՝ պատուհանն են իմ կրծքի,
Որով սիրում է քեզ նայել արեւը։

Աչքերն էլ դեռ հմուտ լինեն պիտի․
Իրե՛նց տեսածն են նկարում, այլ ոչ՝ սրտի։

25

Let those who are in favour with their stars

Of public honour and proud titles boast,

Whilst I, whom fortune of such triumph bars,

Unlooked for joy in that I honour most.

Great princes' favourites their fair leaves spread

But as the marigold at the sun's eye,

And in themselves their pride lies buried,

For at a frown they in their glory die.

The painful warrior famoused for fight,

After a thousand victories once foiled,

Is from the book of honour rased quite,

And all the rest forgot for which he toiled:

Then happy I that love and am beloved,

Where I may not remove, nor be removed.

Ում նկատմամբ աստղերը բարեհաճ են
Թող պարծենան կոչմամբ եւ պաշտոնով,
Իսկ իմ բախտով ճամփաս փառքից զատված է․
Անտես եմ, բայց ես գոհ եմ դրանով։
Մեծ տերերի սիրեցյալներն աճում են,
Ինչպես վաղենիկներն արեւ տեսած,
Սակայն գոռոզությունն իրենց կորչում է՝
Տիրոջ խիստ հայացքով փառքից զրկված։
Եւ հոգնաբեկ, բայց փառավոր զինվորը,
Հազար հաղթանակից հետո պարտված,
Պատվո գրքից անվերադարձ ջնջվում է,
Ամբողջ մեծ վաստակով իր մոռացված։

Ու երջանիկ եմ ես՝ սիրված, սիրող,
Եւ չի լինի ինձ սրանից զրկող։

26

Lord of my love, to whom in vassalage

Thy merit hath my duty strongly knit,

To thee I send this written embassage

To witness duty, not to show my wit;

Duty so great, which wit so poor as mine

May make seem bare, in wanting words to show it,

But that I hope some good conceit of thine

In thy soul's thought (all naked) will bestow it,

Till whatsoever star that guides my moving

Points on me graciously with fair aspect,

And puts apparel on my tottered loving,

To show me worthy of thy sweet respect:

Then may I dare to boast how I do love thee,

Till then, not show my head where thou mayst prove me.

Սիրո իմ տեր, ում՝ ավատառությունս
Ամրապնդել են քո արժանիքները,
Հղում եմ գրավոր դեսպանությունն այս,
Որ պարտքս հավաստեմ իմ՝ ոչ մտքերս․
Պարտք՝ մեծ այնքան, որ մերկ, տկար իմ միտքը
Բառ չի գտնի, որ այն ներկայացնի,
Բայց ես հուսով եմ, որ բարի կարծիքդ
Հոգուդ խորքում ինչ մերկ է կթաքցնի,
Մինչ աստղս ուղեցույց ինձ նկատի ու
Նայի ինձ բարեհաճ, գթող աչքով,
Եւ սերս խեղճ, մաշված զգեստավորի ինչ,
Քո հարգանքին արժան ինձ դարձնելով։

Այդժամ, գուցե, ժտեմ բացել իմ սերը,
Մինչ այդ կուզեմ ինձ չտեսնեն աչքերդ։

27

Weary with toil, I baste me to my bed,

The dear repose for limbs with travel tired,

But then begins a journey in my head,

To work my mind, when body's work's expired;

For then my thoughts (from far where I abide)

Intend a zealous pilgrimage to thee,

And keep my drooping eyelids open wide,

Looking on darkness which the blind do see;

Save that my soul's imaginary sight

Presents thy shadow to my sightless view,

Which, like a jewel (hung in ghastly night),

Makes black night beauteous, and her old face new.

Lo thus by day my limbs, by night my mind,

For thee, and for myself, no quiet find.

Ճամփից հոգնած գամվում եմ անկողնուն՝
Տենչած հանգիստ, երբ վերջույթներն հոգնած են,
Բայց անցուդարձ գլխո՛ւմս է սկսվում,
Շարժվում հոգիս, երբ գործն ոտքիս սպառված է․
Մտքերս էլ այս հեռվից, ուր բնակվում եմ,
Սկսում են եռանդուն մի ուխտ դեպ քեզ,
Եւ իմ կպչող կոպերը լայն բացում են,
Որ ես մթին նայեմ մի կույր ասես․
Սակայն հոգուս անիրական հայացքը
Կույր աչքերիս տեսիլքն է քո բերում,
Որն ահարկու մթում որպես մի ակն
Փայլում է ու գիշերն է լուսացնում։

Տե՛ս` քո, եւ իմ համար չունեն հանգիստ,
Ցերեկ՝ ոտքերս, գիշերով՝ հոգիս։

28

How can I then return in happy plight

That am debarred the benefit of rest?

When day's oppression is not eased by night,

But day by night and night by day oppressed;

And each (though enemies to either's reign)

Do in consent shake hands to torture me,

The one by toil, the other to complain

How far I toil, still farther off from thee.

I tell the day to please him thou art bright,

And dost him grace when clouds do blot the heaven;

So flatter I the swart-complexioned night,

When sparkling stars twire not thou gild'st the even:

But day doth daily draw my sorrows longer,

And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

Ինչպե՞ս բացեմ ես վայելքի դռները,
Թե արգելված է ինձ խաղաղ անդորրը:
Երբ բեռն օրվա չի նվազում գիշերը․
Ճնշված են մեկմեկուց գիշերն ու օրը.
Եւ այս երկուսն էլ (փոխատյաց զույգով)
Տանջում են ինձ ձեռքով ձեռքի տված,
Հոգսով՝ այս մեկը, մյուսը՝ տրտունջով,
Որ քեզանից մնում եմ հեռացած:
Օրվան շոյում եմ, թե այնքան պայծառ ես,
Որ ամպամած երկինք կլուսացնես.
Ասում եմ ի հաճույս սեւ գիշերվան ես,
Թե աստղ որպես խավար կոսկեզօծես.

Բայց օրն օրով ձգում է տառապանքս,
Գիշերն էլ գիշերով՝ զորում տանջանքս։

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,

I all alone beweep my outcast state,

And trouble deaf heaven with my bootless cries,

And look upon myself and curse my fate,

Wishing me like to one more rich in hope,

Featured like him, like him with friends possessed,

Desiring this man's art and that man's scope,

With what I most enjoy contented least;

Yet in these thoughts myself almost despising,

Haply I think on thee, and then my state

(Like to the lark at break of day arising

From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;

For thy sweet love rememb'red such wealth brings

That then I scorn to change my state with kings.

Երբ ես լքված Բախտից եւ մարդկանցից,
Ողբում եմ միայնակ մերժված իմ կյանքս,
Եւ զուր դիմում երկնին անկարեկից,
Եւ ինձ նայում եւ անիծում վիճակս,
Տենչում մեկին՝ ոգով իր նմանվել,
Մեկին՝ դեմքով, մյուսին՝ շրջապատով,
Եւ կամ մեկի արհեստը յուրացնել,
Եւ հաճույքի էլ չեմ ձգտում հոգով․
Բայց կողմ թողած մտքիս տեղապտույտը,
Հանկարծ հիշում եմ քեզ, եւ իմ հոգին
(Ինչպես ծագին գետնից ելնող արտույտը)
Սկսում է երգ երկնի դարպասներին․

Քանզի քո սերն է մեծագույն իմ գանձս,
Եւ արքայի հետ չեմ փոխի վիճակս։

30

When to the sessions of sweet silent thought

I summon up remembrance of things past,

I sigh the lack of many a thing I sought,

And with old woes new wail my dear time's waste:

Then can I drown an eye (unused to flow)

For precious friends hid in death's dateless night,

And weep afresh love's long since cancelled woe,

And moan th'expense of many a vanished sight;

Then can I grieve at grievances foregone,

And heavily from woe to woe tell o'er

The sad account of fore-bemoaned moan,

Which I new pay as if not paid before:

But if the while I think on thee (dear friend)

All losses are restored, and sorrows end.

Երբ ես դատին՝ անուշ անձայն մտքի
Կոչում եմ անցյալի մասին հուշերս,
Կամ սուգն անում իմ զուր փնտրտուքի,
Եւ վերստին ողբում անցած օրերս.
Կարող եմ հեղեղել չորցած աչքերս
Ընկերներիս համար` ընդմիշտ մեկնած,
Եւ վերստին ողբալ սիրո ցավերս,
Եւ տրտնջալ տեսիլներից չքված.
Կարող եմ ես վշտել վշտից անցած,
Եւ ծանրագին ողբից ողբով կրկնել
Տխուր իմ պարտքը՝ հին ցավից ցաված,
Որ պիտ ես տամ, կարծես թե չեմ տվել.

Բայց երբ որ քեզ եմ, իմ ընկեր, հիշում
Դառնում է ետ կորցրածս, լացն՝ անցնում:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,

Which I by lacking have supposed dead,

And there reigns love and all love's loving parts,

And all those friends which I thought buried.

How many a holy and obsequious tear

Hath dear religious love stol'n from mine eye,

As interest of the dead; which now appear

But things removed that hidden in thee lie!

Thou art the grave where buried love doth live,

Hung with the trophies of my lovers gone,

Who all their parts of me to thee did give;

That due of many now is thine alone.

Their images I loved I view in thee,

And thou (all they) hast all the all of me.

Քո կուրծքն է թանկ բոլոր այն սրտերով,
Որոնք ես համարում էի մեռած,
Եւ անդ տիրում են սերն իր հույզերով
Եւ ընկերներն, ում գիտեի թաղված։
Որքան շատ սուրբ եւ բարեհաճ արցունք է
Անհուն այդ սերն իմ աչքերից կորզել
Իրենց օգտին․ ովքեր ասես երկունք են
Քո մեջ թաքուն գտել եւ բնակվել։
Շիրիմ ես դու, ուր սերն հողված ապրում է,
Կախված են ավարներն իմ սերերի,
Ովքեր տվել են քեզ հոգուս ավյունը․
Եւ քոնն է արդ, ինչ ձոն էր շատերին։

Քո մեջ իրենց տեսնում եմ բոլորին,
Եւ դու՝ նրանք՝ ունեք ինձ լիովին։

32

If thou survive my well-contented day,

When that churl Death my bones with dust shall cover,

And shalt by fortune once more re-survey

These poor rude lines of thy deceased lover,

Compare them with the bett'ring of the time,

And though they be outstripped by every pen,

Reserve them for my love, not for their rhyme,

Exceeded by the height of happier men.

O then vouchsafe me but this loving thought:

'Had my friend's Muse grown with this growing age,

A dearer birth than this his love had brought

To march in ranks of better equipage:

But since he died, and poets better prove,

Theirs for their style I'll read, his for his love'.

Թե դու ապրես իմ օրը հատուցման,
Երբ Մահն իմ ոսկրերին մոխիր կածի,
Եւ կնայես հանկարծ կրկին անգամ
Տողերն անկոփ՝ ննջած քո սիրակցի,
Օրվա լավ երկերին դու բաղդատիր,
Ու թող զիջեն դրանք այլոց գրչին,
Պահիր հանուն սիրուս եւ, ոչ հանգի՝
Գերազանցված ոճով ավել նրբին։
Այդժամ պատվիր ինձ այսպիսի մտքով․
«Թե մտերմիս Մուսան դարով աճեր,
Ավել քան սա կաներ նա իր սիրով,
Ավել զինված շարքում նա կքայլեր․

Բայց նա մեռավ, եւ կկարդամ այսու,
Նրանց՝ ոճի համար, իրեն՝ սիրու»։

33

Full many a glorious morning have I seen

Flatter the mountain tops with sovereign eye,

Kissing with golden face the meadows green,

Gilding pale streams with heavenly alcumy,

Anon permit the basest clouds to ride

With ugly rack on his celestial face,

And from the forlorn world his visage hide,

Stealing unseen to west with this disgrace:

Even so my sun one early morn did shine

With all triumphant splendor on my brow;

But out alack, he was but one hour mine,

The region cloud hath masked him from me now.

Yet him for this my love no whit disdaineth:

Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

Բազում անգամ տեսել եմ․ առավոտը
Պատվում է գագաթները վեհ ակով,
Շոյում ոսկի դեմքով դաշտի թարմ խոտը,
Ոսկում գունատ ջրերն երկնի դեղով,
Եւ արտոնում է ստոր ամպոց արշավը
Իր վես դեմքի վրա՝ տձեւ կարգով,
Եւ ծածկելով լքված երկրից կերպարը,
Սողում անտես դեպ մայրամուտ՝ փութով․
Այդպես շողաց արեւն իմ մի անգամ
Իմ ճակատին՝ ողջ հաղթական փառքով․
Բայց իմն եղավ, ավաղ, նա սոսկ մեկ ժամ,
Եւ ամպը դիմակեց իրեն քողով։

Նրան բայց սերն իմ չի արհամարհում․
Նույնիսկ երկնի արեւն է շղարշվում։

34

Why didst thou promise such a beauteous day,

And make me travel forth without my cloak,

To let base clouds o'ertake me in my way,

Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?

'Tis not enough that through the cloud thou break,

To dry the rain on my storm-beaten face,

For no man well of such a salve can speak,

That heals the wound, and cures not the disgrace:

Nor can thy shame give physic to my grief;

Though thou repent, yet I have still the loss:

Th'offender's sorrow lends but weak relief

To him that bears the strong offence's cross.

Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,

And they are rich and ransom all ill deeds.

Ինչո՞ւ դու խոստացար չքնաղ տաք օր,
Երբ ինձ առանց թիկնոց էիր ճամփում,
Որ ինձ որսան ճամփիս ամպերը ստոր,
Թաքցնելով պերճանքդ՝ գարշ մեգում։
Ո՛չ, բավ չէ, որ ամպերը ճեղքեցիր,
Չորացնելու հողմից ծեծված իմ դեմքը,
Քանզի ոչ ոք այն դեղը չի գովի,
Որ չի բուժում պատիվ՝ այլ սոսկ բաց վերքը․
Ամոթը քո ինձ դեղ չի իմ դարդից․
Թեկուզ զղջում ես դու, բայց ես տուժած եմ․
Զղջումը թույլ սփոփանք է ցավերից,
Երբ խիստ անարգանքի կրում ես խաչը։

Սակայն սիրո ակներ են արցունքներդ,
Եւ հատուցում են չար բոլոր գործերդ։

35

No more be grieved at that which thou hast done:

Roses have thorns, and silver fountains mud:

Clouds and eclipses stain both moon and sun,

And loathsome canker lives in sweetest bud.

All men make faults, and even I in this,

Authorizing thy trespass with compare,

Myself corrupting, salving thy amiss,

Excusing thy sins more than their sins are;

For to thy sensual fault I bring in sense,

Thy adverse party is thy advocate,

And 'gainst myself a lawful plea commence:

Such civil war is in my love and hate,

That I an accessary needs must be,

To that sweet thief which sourly robs from me.

Թող քեզ այլեւս չտանջեն մեղքերդ․
Աղբրում կա տիղմ եւ վարդն ունի փշեր․
Ամպում են եւ լուսինը եւ արեւը,
Եւ քաղցրագույն պտղում կապրեն որդեր։
Բոլորն են սխալվում, ու նաեւ ես՝
Բաղդատությամբ քո մեղքը մեղմելով,
Ինձ պղծելով հարթում եմ վրեպդ այսպես՝
Քեզ ավելին, քան հարկ է ներելով․
Քո զգացմունքով եմ մեղքդ բացատրում,
Եւ քո ներհակն է այժմ փաստաբանդ,
Եւ ինքս իմ դեմ ես հայց եմ հարուցում․
Այնպես են մարտնչում իմ սերն ու ատը,

Որ ակամա դառնում եմ հանցակից,
Անուշ գողին, որ կողոպտում է ինձ։

36

Let me confess that we two must be twain,

Although our undivided loves are one:

So shall those blots that do with me remain,

Without thy help, by me be borne alone.

In our two loves there is but one respect,

Though in our lives a separable spite,

Which though it alter not love's sole effect,

Yet doth it steal sweet hours from love's delight.

I may not evermore acknowledge thee,

Lest my bewailed guilt should do thee shame,

Nor thou with public kindness honour me,

Unless thou take that honour from thy name –

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Թող ինձ ասեմ, որ պետք է երկվանանք,
Թեեւ մեր անբաժան սերերը մեկ են․
Որ այդ բծերն եղած ինձ հետ մնան,
Որ ես մենակ կրեմ գործած այդ մեղքը։
Բայց մեր երկու սերերն ունեն մեկ կապ,
Թեեւ չարիքը կյանքերի տարբեր է,
Այն չի փոխում միակ մեր սերն անչափ,
Խլում է բայց սիրո անուշ ժամերը։
Որ մեղքս ստոր հանկարծ քեզ չանարգի,
Գուցե փորձեմ էլ քեզ չնկատել,
Եւ դու այլոց առաջ ինձ մի պատվիր,
Կարող է դա անվանը քո դիպչել․

Ոչ, պետք չէ դա․ այն կերպ եմ քեզ սիրում,
Որ իմն են քո եւ կյանք եւ համարում։

37

As a decrepit father takes delight

To see his active child do deeds of youth,

So I, made lame by Fortune's dearest spite,

Take all my comfort of thy worth and truth;

For whether beauty, birth, or wealth, or wit,

Or any of these all, or all, or more,

Intitled in thy parts, do crowned sit,

I make my love ingrafted to this store:

So then I am not lame, poor, nor despised,

Whilst that this shadow doth such substance give,

That I in thy abundance am sufficed,

And by a part of all thy glory live:

Look what is best, that best I wish in thee;

This wish I have, then ten times happy me.

Ինչպես ծեր հայրն է բերկրանքով լցված,
Երբ որ տեսնում է իր որդու գործերը,
Այդպես էլ ինձ՝ Ճակատագրից խոցված,
Ամբողջ սփոփանքն են քո արժանիքները․
Քանզի եթե ծագումը, միտքը, գեղը,
Կամ մեկն այդ բոլորից, կամ ավելին,
Քո մեջ օծված իրենց գտել են տեղը,
Ես պատվաստում եմ սերս այդ պաշարին․
Այդժամ ես կաղ չեմ կամ արհամարհված,
Քանզի այդ ստվերն այն հիմքն է ինձ բերում,
Որ ես քո լիությամբ եմ գոհացած,
Եւ քո փառքի մասով եմ ես ապրում․

Ինչ լավագույնն է՝ քեզ եմ, տե՛ս, մաղթում․
Ինձ տասնակի է դա երջանկացնում։

38

How can my Muse want subject to invent

While thou dost breathe, that pour'st into my verse

Thine own sweet argument, too excellent

For every vulgar paper to rehearse?

O give thyself the thanks if aught in me

Worthy perusal stand against thy sight,

For who's so dumb that cannot write to thee,

When thou thyself dost give invention light?

Be thou the tenth Muse, ten times more in worth

Than those old nine which rhymers invocate,

And he that calls on thee, let him bring forth

Eternal numbers to outlive long date.

If my slight Muse do please these curious days,

The pain be mine, but thine shall be the praise.

Ինչպես կարող է նյութ Մուսաս փնտրել,
Երբ դու ես հենց լցնում տաղերը իմ
Մտքով քո քաղցր՝ անչափ չքնաղ ու վեհ,
Որ այն գրվի մի հասարակ թղթին։
Ո՜հ, ինքդ քեզ դու շնորհակալ եղիր,
Թե արժանի գտնես ինձ մոտ մի բան,
Զի ո՞վ է համր այնքան, որ քեզ չերգի,
Երբ դու ես լույս տալիս ոգեշնչման։
Եղիր դու տասներորդ Մուսան․ հին ինը
Ուժով տասնապատիկ քեզ կզիջեն,
Եւ ով դիմում է քեզ, գիտի քո գինը,
Գործեր կերկնի, որ դարեդար կապրեն։

Եւ թե այդօր Մուսաս հաճո լինի,
Ցավն ինձ մնա, իսկ գովքը քեզ լինի։

39

O how thy worth with manners may I sing,

When thou art all the better part of me?

What can mine own praise to mine own self bring?

And what is't but mine own when I praise thee?

Even for this, let us divided live,

And our dear love lose name of single one,

That by this separation I may give

That due to thee which thou deserv'st alone.

O absence, what a torment wouldst thou prove,

Were it not thy sour leisure gave sweet leave

To entertain the time with thoughts of love,

Which time and thoughts so sweetly doth deceive,

And that thou teachest how to make one twain,

By praising him here who doth hence remain.

Քեզ ո՞նց պատշաճ կարող եմ գովերգել,
Երբ դու ամբողջ իմ մասն ես լավագույն,
Ինձ ի՞նչ կարող է գովքն առ իս բերել․
Արդյո՞ք քեզ գովելով ես չեմ գովվում։
Ուստի, այսու թող մենք բաժան ապրենք,
Մեր սերն անգին մեկինը չլինի,
Եւ ես էլ տալ քեզ ի զորու լինեմ
Ինչին դու միայնակ ես արժանի։
Ո՜հ, բաժանումն ի՜նչ ծանր կլիներ,
Եթե չտար ժամանցն անուշ պարպում,
Սիրո տենչով պահերը չլցներ,
Որ ժամն ու միտքն է քաղցրորեն խաբում,

Եւ չասեիր, ոնց մեկը՝ երկվացնել,
Գովերգելով նրան, ով աստ չէ էլ։

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;

What hast thou then more than thou hadst before?

No love, my love, that thou mayst true love call;

All mine was thine before thou hadst this more.

Then if for my love thou my love receivest,

I cannot blame thee for my love thou usest;

But yet be blamed, if thou thyself deceivest

By wilful taste of what thyself refusest.

I do forgive thy robb'ry, gentle thief,

Although thou steal thee all my poverty;

And yet love knows it is a greater grief

To bear love's wrong than hate's known injury.

Lascivious grace, in whom all ill well shows,

Kill me with spites, yet we must not be foes.

Վերցրու բոլոր սերերս, սեր, բոլորը․
Ի՞նչ դա կտա ավել քան դու ունես։
Բոլորն էլ քոնն էր, երբ ստացար այս նորը․
Չկա մի սեր, իմ սեր, որ ճիշտ կոչես։
Թե դու ստացար սիրուս, իմ սեր որպես,
Չեմ մեղադրի սիրուս կորզման համար․
Բայց մեղավոր ես, թե խաբում ես քեզ,
Եւ քայլն այս քո դու չես գտնում արդար։
Ներում եմ քեզ արարքդ, գող քնքուշ,
Թեկուզ տարել ես ողջ իմ ունեցվածքը․
Կնախընտրեմ սիրո այս վիշտը հույժ,
Քան միշտ կրելն ատելության վնասը։

Վավաշ հմայք, թող չարդ քեզ մնա,
Սպանիր, բայց հետդ չեմ թշնամանա։

41

Those pretty wrongs that liberty commits,

When I am sometime absent from thy heart,

Thy beauty and thy years full well befits,

For still temptation follows where thou art.

Gentle thou art, and therefore to be won,

Beauteous thou art, therefore to be assailed;

And when a woman woos, what woman's son

Will sourly leave her till he have prevailed?

Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,

And chide thy beauty and thy straying youth,

Who lead thee in their riot even there

Where thou art forced to break a twofold truth:

Hers, by thy beauty tempting her to thee,

Thine, by thy beauty being false to me.

Ազատության գործած քնքուշ մեղքերը,
Երբ մերթ բացակայում եմ քո սրտից,
Քո պերճանքին ու տարիքին վայել են․
Հեռու չէ գայթակղանքը դեռ քեզնից:
Բարի ես դու, ուստի եւ քեզ հաղթում են,
Չքնաղ ես դու, եւ պաշարում են քեզ․
Ո՞ր այրը, երբ մի կին հետամտում է,
Մինչ նե հաղթի, թթված կանցնի անտես:
Բայց դու կարող էիր տարածքս չմտնել,
Սաստել պերճանքդ, հեշտասեր տարիքդ,
Որ քեզ անսանձ տանում էին այնտեղ,
Ուր դու խախտում ես այս երկու դաշինքը․

Իր՝ պերճանքով իրեն գայթակղելով,
Քո՝ պերճանքով ինձ դավաճանելով:

42

That thou hast her, it is not all my grief,

And yet it may be said I loved her dearly;

That she hath thee, is of my wailing chief,

A loss in love that touches me more nearly.

Loving offenders, thus I will excuse ye:

Thou dost love her because thou know'st I love her,

And for my sake even so doth she abuse me,

Suffering my friend for my sake to approve her.

If I lose thee, my loss is my love's gain,

And losing her, my friend hath found that loss;

Both find each other, and I lose both twain,

And both for my sake lay on me this cross.

But here's the joy, my friend and I are one.

Sweet flattery! then she loves but me alone.

Որ քոնն է նե, իմ վիշտը չէ ամբողջ,
Թեեւ անչափ եմ ես ներան սիրել.
Որ դո՛ւ ներանն ես ցավն է ինձ տանջող՝
Սիրո կորուստ, որ դառն է առավել:
Սիրող գողեր, ձեզ տամ արդարացում․
Ներան սիրում ես, զի գիտես որ՝ ես էլ,
Եւ նե դավում է ինձ հենց ինձ հանուն,
Տրվում է քեզ, կատարելով այդ ծեսը։
Կորցնում եմ քեզ, գտնում է սերը իմ,
Կորցնում ներան՝ ընկերս է այն գտնում.
Գտնում եք ձեզ՝ կորցնում եմ երկուսին,
Եւ երկուսից էլ՝ խաչն եմ այս կրում:

Բայց կա սփոփանք․ մենք անձ ենք մեկ կազմում:
Անո՜ւշ պատրանք․ լոկ ինձ է նե սիրում:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,

For all the day they view things unrespected;

But when I sleep, in dreams they look on thee,

And darkly bright, are bright in dark directed.

Then thou, whose shadow shadows doth make bright,

How would thy shadow's form form happy show

To the clear day with thy much clearer light,

When to unseeing eyes thy shade shines so!

How would (I say) mine eyes be blessed made,

By looking on thee in the living day,

When in dead night thy fair imperfect shade

Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!

All days are nights to see till I see thee,

And nights bright days when dreams do show thee me.

Տեսնում եմ լավ՝ աչքերս երբ գոցված են,
Զի օրն ամբողջ իրեր են պիղծ դիտում.
Սակայն նայում են քեզ երբ ես քնած եմ,
Եւ մութ լույսով դեպի խավարն ուղղվում:
Իսկ դու, ում ստվերը ստվեր է լուսացնում,
Ի՜նչ պերճ հանդես քո ստվերը կկազմեր
Օրվա եւ քո պայծառագույն լույսում,
Երբ ստվերը քո տեսնում են կույր աչքեր:
Ի՜նչ օրհնություն է աչքերիս համար,
Նայել քեզ պարզ օր-ցերեկով կենդան,
Երբ կույր աչքին քո ստվերը անկատար
Փայլում է նո՛ւյնիսկ գիշերով դաժան:

Գիշեր է օրը, երբ քեզ չեմ տեսնում,
Եւ օր՝ գիշերը, թե դիտեմ քնում:

44

If the dull substance of my flesh were thought,

Injurious distance should not stop my way,

For then despite of space I would be brought,

From limits far remote, where thou dost stay.

No matter then although my foot did stand

Upon the farthest earth removed from thee,

For nimble thought can jump both sea and land

As soon as think the place where he would be.

But ah, thought kills me that I am not thought,

To leap large lengths of miles when thou art gone,

But that, so much of earth and water wrought,

I must attend time's leisure with my moan,

Receiving nought by elements so slow

But heavy tears, badges of either's woe.

Հույլ նյութը իմ մարմնի, թե միտք լիներ,
Ինձ չէր արգելակի տարածությունը,
Զի կանցնեի իսկույն ես եզերքներ,
Կգտնեի այնքա՜ն հեռու քո տունը:
Հոգ չէր լինի, թե ես գտնվեի
Քեզնից անչափ հեռու անհաս երկրում,
Զի միտքը ծովն էլ, հողն էլ կկտրի,
Երբ իմանա, թե ուր է սլանում:
Բայց միտքն է ինձ սպանում, որ միտք չեմ ես,
Որ մղոններ կտրած ես քեզ հասնեմ,
Եւ որ հողից, ջրից կերտված այսպես,
Ես պետք է ողբալից ժամեր վատնեմ,

Դանդաղ այդ տարրերից ոչինչ ստացած,
Լացից բացի՝ դառն նշանից դրանց:

45

The other two, slight air and purging fire,

Are both with thee, wherever I abide;

The first my thought, the other my desire,

These present-absent with swift motion slide;

For when these quicker elements are gone

In tender embassy of love to thee,

My life, being made of four, with two alone

Sinks down to death, oppressed with melancholy,

Until life's composition be recured

By those swift messengers returned from thee, -

Who even but now come back again assured

Of thy fair health, recounting it to me.

This told, I joy, but then no longer glad,

I send them back again and straight grow sad.

Երկուսն էլ մյուս՝ նուրբ օդն ու սուրբ կրակը,
Քեզ հետ են միշտ, որտեղ որ ես լինեմ․
Նախ միտքը իմ եւ մյուսը` իմ փափագը՝
Անորսալի, ճարպիկ միշտ կսահեն։
Իսկ երբ արագ տարրերը այդ մեկնում են
Սիրո քնքուշ դեսպանությամբ քեզ մոտ,
Իմ կյանքս, կորցնելով չորսից երկուսը,
Սուզվում է վար՝ դեպ մահ մելամաղձոտ,
Մինչ նորոգվի կյանքի բաղադրությունը,
Ճարպիկ այդ բանբերները ետ դառնան,
Պատմեն ինձ քո կյանքի եղելությունը՝
Որ քո կյանքում հաջող է ամեն բան:

Ուրախ եմ, բայց երկար չեմ ես խնդուն․
Իրենց հղում եմ հետ, կրկին տխրում:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,

How to divide the conquest of thy sight:

Mine eye my heart thy picture's sight would bar,

My heart mine eye the freedom of that right.

My heart doth plead that thou in him dost lie

(A closet never pierced with crystal eyes),

But the defendant doth that plea deny,

And says in him thy fair appearance lies.

To 'cide this title is impanneled

A quest of thoughts, all tenants to the heart,

And by their verdict is determined

The clear eye's moiety and the dear heart's part:

As thus: mine eye's due is thy outward part,

And my heart's right thy inward love of heart.

Իմ աչքն ու սիրտն են մի մարտում դժնի․
Ինչպե՞ս կերպարը քո տնօրինել.
Աչքն արգելում է սիրտը քեզ տեսնի,
Եւ սիրտն՝ աչքին՝ այդ կամքն իրագործել:
Պնդում է սիրտն իմ, որ դու իր խորքում ես
(Մի խցիկում, որն աչքը չի խոցել),
Պատասխանորդն էլ հայցը այդ մերժում է․
Թե տեսքդ նա իր մեջ է զետեղել:
Այս վեճը լուծելու համար ստեղծված է
Մտքի ատյան՝ սրտի վարձկալների,
Եւ դատավճիռով նրանց կարգված է
Մասնաբաժին՝ սրտի եւ աչքերի.

Եւ այսպիսով. աչքինն է արտաքինդ.
Եւ ներքին սերը քո սրտի՝ սրտինը:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,

And each doth good turns now unto the other:

When that mine eye is famished for a look,

Or heart in love with sighs himself doth smother,

With my love's picture then my eye doth feast,

And to the painted banquet bids my heart;

Another time mine eye is my heart's guest,

And in his thoughts of love doth share a part.

So either by thy picture or my love,

Thyself, away, art present still with me,

For thou not farther than my thoughts canst move,

And I am still with them, and they with thee;

Or if they sleep, thy picture in my sight

Awakes my heart to heart's and eye's delight.

Իմ աչքն ու սիրտն ունեն կնքված դաշինք,
Նրանք իրար բարիք են փոխանցում.
Երբ որ կարոտ է աչքն իմ քո տեսքին,
Կամ սիրտն է սիրատանջ իրեն խեղդում,
Սիրուս նկարն այդժամ աչքիս հրճվանքն է,
Եւ խնջույքի է նա սրտին կանչում.
Մեկ այլ անգամ՝ սրտիս իմ հյուրն է աչքս,
Եւ խոհերում սիրո մի մաս կիսում:
Այսպես՝ քո պատկերով կամ իմ սիրով,
Նույնիսկ հեռու՝ մնում ես դու ինձ հետ,
Քանզի քեզ հետ եմ ես իմ մտքերով․
Ես նրանց հետ եմ, եւ նրանք՝ քեզ հետ․

Կամ թե քնած են՝ տեսքդ իմ աչքում
Սրտիս, աչքիս բերկրանքն է արթնացնում:

48

How careful was I, when I took my way,

Each trifle under truest bars to thrust,

That to my use it might un-used stay

From hands of falsehood, in sure wards of trust!

But thou, to whom my jewels trifles are,

Most worthy comfort, now my greatest grief,

Thou best of dearest, and mine only care,

Art left the prey of every vulgar thief.

Thee have I not locked up in any chest,

Save where thou art not, though I feel thou art,

Within the gentle closure of my breast,

From whence at pleasure thou mayst come and part;

And even thence thou wilt be stol'n, I fear,

For truth proves thievish for a prize so dear.

Ի՜նչ խնամքով ես, երբ ճամփա ընկա,
Ամեն մանրուք պինդ պահեցի կողպած՝
Որ ձեռքերով ե՛ւ կեղծ, ե՛ւ սրիկա,
Ես չգտնեմ դրանք օգտագործված:
Բայց դու, ում դեմ մանրուք են շողակներս,
Սփոփանքն ես իմ ու վիշտս մեծագույն,
Ում հետ են, սիրելիս, բոլոր հոգսերս՝
Ավար ես թողնված գողին դժգույն:
Քեզ չեմ կողպել ես որեւէ արկղում,
Պահում եմ ուր չկաս, բայց զգում եմ քեզ՝
Կրծքիս խորքի քնքուշ խցի միջում,
Ուր երբ ուզես կգաս ու կմեկնես.

Եւ վախենամ քեզ կտանեն․ քանզի
Արդարն էլ կզանցի՝ հանուն գանձի:

49

Against that time (if ever that time come)

When I shall see thee frown on my defects,

When as thy love hath cast his utmost sum,

Called to that audit by advised respects;

Against that time when thou shalt strangely pass,

And scarcely greet me with that sun, thine eye,

When love, converted from the thing it was

Shall reasons find of settled gravity:

Against that time do I insconce me here

Within the knowledge of mine own desert,

And this my hand against myself uprear,

To guard the lawful reasons on thy part.

To leave poor me thou hast the strength of laws,

Since why to love I can allege no cause.

Պահի համար այդ (թե որ այն հասնի)
Երբ կտեսնեմ՝ իմ ախտն է քեզ տհաճ,
Երբ սերդ վերջնարդյունքը կհաշվի,
Խոր հարգանքով հաշվառումի կանչված․
Պահի համար, երբ դու օտարացած
Մի կերպ կողջունես աչքով, անձայն,
Երբ սերը, նախկինից վերափոխված
Պատճառը կգտնի հույժ սառնության.
Պահի համար այդ պիտ գոտեպնդվեմ՝
Գիտակցելով վաստակս իսկական,
Եւ ձեռքս ինձ ընդդեմ կբարձրացնեմ,
Հօգուտ քո հիմքերի օրինական:

Խեղճիս կարող ես օրենքով լքել,
Քանզի սիրո հիմքեր ես չեմ գտել:

50

How heavy do I journey on the way,

When what I seek (my weary travel's end)

Doth teach that ease and that repose to say,

'Thus far the miles are measured from thy friend.'

The beast that bears me, tired with my woe,

Plods dully on, to bear that weight in me,

As if by some instinct the wretch did know

His rider loved not speed, being made from thee:

The bloody spur cannot provoke him on

That sometimes anger thrusts into his hide,

Which heavily he answers with a groan

More sharp to me than spurring to his side;

For that same groan doth put this in my mind:

My grief lies onward and my joy behind.

Որքա՜ն դժվար եմ ես շարժվում ճամփով,
Երբ որ գիտեմ․ ճամփորդության վերջում
Հանգիստն ու քունը ինձ կասեն ցավով,
«Քո ընկերից մղոնք են քեզ զատում»:
Եւ իմ ողբից արդեն հոգնած իմ ձին,
Կրում է, քարշ գալով, հոգուս այդ բեռը,
Կարծես հուշել է մի բնազդ խեղճին․
Որ չեմ շտապում քեզնից այս հեռուները.
Եւ չի մղում նրան արնոտ խթանը,
Որ մերթ զայրույթն է կողը իր խրում,
Եւ խոր հառաչն է, սոսկ, իր պատասխանը,
Որ խթանից ցավոտ է ի՛նձ խոցում․

Զի այդ հառաչն է ինձ անվերջ հուշում.
Իմ վիշտն առջեւն է, խինդը` ետեւում:

51

Thus can my love excuse the slow offence

Of my dull bearer, when from thee I speed:

From where thou art, why should I haste me thence?

Till I return, of posting is no need.

O what excuse will my poor beast then find,

When swift extremity can seem but slow?

Then should I spur though mounted on the wind,

In winged speed no motion shall I know:

Then can no horse with my desire keep pace;

Therefore desire (of perfect'st love being made)

Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,

But love, for love, thus shall excuse my jade:

Since from thee going he went wilful slow,

Towards thee I'll run and give him leave to go.

Իմ սերը կների դանդաղությունը
Ծույլ նժույգիս՝ քեզնից հեռանալիս․
Ինչո՞ւ է պետք իզուր շտապողությունը,
Մինչ իմ վերադառնալն այս կողմերից։
Ո՜հ, ո՞նց այդժամ արդարանա խեղճ ձին,
Երբ իսկ սլացքը կթվա դանդաղ։
Այդժամ կխթանեմ հեծած քամին,
Թռիչքն էլ կընկալեմ անչափ հապաղ․
Եւ չեմ գտնի ինձ պետք արագ ձիուն․
Ուստի տենչանքը (կատարյալ կրքի)
Կխրխնջա իր հրեղեն վազքում,
Բայց սերն, այսպես ձիուս կարդարացնի․

Եթե քեզնից նա չէր շարժվում փութով,
Դեպ քեզ ես կվազեմ․ թող գա քայլով։

52

So am I as the rich whose blessed key

Can bring him to his sweet up-locked treasure,

The which he will not ev'ry hour survey,

For blunting the fine point of seldom pleasure.

Therefore are feasts so solemn and so rare,

Since, seldom coming, in the long year set,

Like stones of worth they thinly placed are,

Or captain jewels in the carcanet.

So is the time that keeps you as my chest,

Or as the wardrobe which the robe doth hide,

To make some special instant special blest,

By new unfolding his imprisoned pride.

Blessed are you whose worthiness gives scope,

Being had, to triumph, being lacked, to hope.

Հարուստն եմ ես, ում բանալին օրհնյալ
Բացում է դուռ՝ կողպած գանձանակի,
Որն ամեն ժամ նա չի ցանկա բանալ,
Որ չխամրի նուրբ համը հաճույքի։
Ուստի տոներն այդքան են ճոխ ու թեր,
Զի հազվադեպ գալով, երկար տարում,
Բաշխված են նոսր՝ ինչպես անգին քարեր,
Կամ մեծադիր ակներ՝ զուսպ մանյակում։
Այդպես էլ ժամանակն է ձեզ պահում,
Ինչպես մի տուփ, կամ պահարան փակված,
Եւ սոսկ մի պահ է երջանիկ դարձնում,
Կրկին պարծանքն իր բացելով բանտված։

Ընտրանք տալու ձիրքով եք դուք օրհնյալ․
Երբ կաք՝ ցնծալ, երբ բացակա՝ հուսալ։

53

What is your substance, whereof are you made,

That millions of strange shadows on you tend,

Since every one hath, every one, one shade,

And you, but one, can every shadow lend?

Describe Adonis, and the counterfeit

Is poorly imitated after you;

On Helen's cheek all art of beauty set,

And you in Grecian tires are painted new;

Speak of the spring and foison of the year

The one doth shadow of your beauty show,

The other as your bounty doth appear,

And you in every blessed shape we know.

In all external grace you have some part,

But you like none, none you, for constant heart.

Այդ ի՞նչ նյութից եք դուք կերտված, ասեք,
Որ բյուր օտար ստվերներ են ձեզ հսկում,
Մինչդեռ ամենքն ունեն մեկ ստվեր, լոկ մեկ,
Իսկ ձեզ, մեկին բազումքն են հետեւում։
Ադոնիսի կերպարը պատկերեն՝
Ձեր վատ նմանակումն այն կլինի․
Հեղինեի դեմքին արվեստ դնեն՝
Հույնի զգեստով ձեզ աչքը կտեսնի․
Խոսենք գարնան, բերքաքաղի մասին
Եւ մեկն է՝ ստվերը ձեր առատության,
Իսկ մյուսը՝ գեղությունն է ձեր նրբին,
Օրհնյալ ձեւով ձեզ բնորոշ այնքան։

Ամեն պերճանք ձեզնից բաժին ունի,
Բայց սիրտը ձեր հաստատ՝ ոչ ոք, չունի։

54

O how much more doth beauty beauteous seem

By that sweet ornament which truth doth give!

The rose looks fair, but fairer we it deem

For that sweet odour which doth in it live.

The canker blooms have full as deep a dye

As the perfumed tincture of the roses,

Hang on such thorns, and play as wantonly,

When summer's breath their masked buds discloses;

But, for their virtue only is their show,

They live unwooed, and unrespected fade,

Die to themselves. Sweet roses do not so,

Of their sweet deaths are sweetest odours made:

And so of you, beauteous and lovely youth,

When that shall vade, by verse distils your truth.

Որքա՜ն ավել է գեղեցիկը գեղ
Շնորհիվ անուշ զարդի՝ ճշմարտության։
Չքնաղ է վարդը, բայց ավել շքեղ
Անուշ բույրով, հյութով իր էության։
Մասրի ծաղիկն ունի ճոխ թանձր գույն
Ինչպես բուրեղ վարդի խոր երանգները,
Փշերն են նույն դրա, եւ խաղն է նույն,
Երբ շունչն ամռան բացում է կոկոնները․
Սակայն իրենց լոկ տեսքն է զորավոր,
Անհույս ծաղկում են, չհարգված՝ թոշնում,
Մեռնում անհայտ։ Իսկ քաղցր վարդն է որ,
Անուշ մեռնում է՝ բույր անուշ դառնում․

Եւ ձեզ էլ երբ լքի կյանքի գարունը,
Տաղերը կթորեն ձեր իսկությունը։

55

Not marble nor the gilded monuments

Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,

But you shall shine more bright in these contents

Than unswept stone, besmeared with sluttish time.

When wasteful war shall Statues overturn,

And broils root out the work of masonry,

Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn

The living record of your memory.

'Gainst death and all oblivious enmity

Shall you pace forth; your praise shall still find room

Even in the eyes of all posterity

That wear this world out to the ending doom.

So, till the judgement that yourself arise,

You live in this, and dwell in lovers' eyes.

Ո՛չ մարմարե, ո՛չ ոսկեզօծ արձանը
Չեն վերապրի հզոր տողերը այս,
Ուր կշողաք դուք ավելի պայծառ քան,
Քարերն անօգ, ժամանակից մաշված։
Երբ Արձաններ շրջեն քանդիչ մարտերը,
Եւ խռովքներ փշրեն գործք որմնադրի,
Ո՛չ թուր Մարսի, եւ ո՛չ կռվի բոցերը,
Ձեր կենդանի կերպարն այս չեն այրի։
Ընդդեմ մահվան եւ մոռացնող դավի
Կանցնեք առաջ․ ձեր գովքը միշտ անշեջ է
Բյուր աչքերում բոլոր սերունդների,
Որ կմաշեն աշխարհն այս մինչ իր վերջը։

Արդ, դատաստանը մինչ, երբ կհառնե՛ք,
Տաղում, աչքում սիրողների ապրե՛ք։

56

Sweet love, renew thy force, be it not said

Thy edge should blunter be than appetite,

Which but today by feeding is allayed,

Tomorrow sharp'ned in his former might.

So, love, be thou: although today thou fill

Thy hungry eyes even till they wink with fullness,

Tomorrow see again, and do not kill

The spirit of love with a perpetual dullness:

Let this sad int'rim like the ocean be

Which parts the shore, where two contracted new

Come daily to the banks, that when they see

Return of love, more blest may be the view;

As call it winter, which being full of care,

Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

Սե՛ր քաղցր, զորացիր, եւ թող չասեն
Քո սայրը բութ է, քան թե ախորժակը,
Որ սոսկ այսօր կարող է հագեցվել,
Իսկ վաղն արդեն ունի նախկին վիճակը։
Սե՛ր, այդպիսին եղիր․ թեկուզ լցնես
Այսօր քաղցած աչքերդ մինչ փակվելը,
Կրկին նայի՛ր դու վաղն, ու չսպանե՛ս
Սիրո ոգին․ մերժիր միշտ ծույլ լինելը․
Թող պահն այդ մի տխուր օվկիան լինի,
Որ բաժանում է սիրահար սրտերը,
Բայց երբ սիրո դարձի րոպեն հասնի
Ավել օրհնյալ լինի դրա պատկերը․

Կամ դա կոչի՛ր ձմեռ տագնապալի,
Որ կդարձնի ամառը ցանկալի։

57

Being your slave, what should I do but tend

Upon the hours and times of your desire?

I have no precious time at all to spend,

Nor services to do till you require.

Nor dare I chide the world-without-end hour

Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,

Nor think the bitterness of absence sour

When you have bid your servant once adieu.

Nor dare I question with my jealous thought

Where you may be, or your affairs suppose,

But like a sad slave stay and think of nought

Save where you are how happy you make those.

So true a fool is love that in your will

(Though you do any thing) he thinks no ill.

Երբ ես ձեր ստրուկն եմ, ո՞նց չծառայեմ
Պահին եւ ժամերին ձեր ցանկության։
Ես ծախսելու անգին րոպե չունեմ,
Չունեմ գործեր, առանց ձեր հաճության։
Չեմ ափսոսում երկար ու ձիգ ժամերը
Երբ (իմ իշխան) գալուն եմ ձեր սպասում,
Չեմ անիծում այն դառնագին պահերը,
Երբ դուք ինձ հեռանալ եք կարգադրում։
Չեմ հանդգնում հարցնել խանդոտ մտքում,
Թե ուր եք դուք, ինչով եք դուք զբաղված,
Բայց ստրուկ որպես սպասում եմ, մտածում․
Երնեկ նրան, ով կողքն է ձեր կանգնած։

Ուրեմն ճիշտ է, որ հիմար է սերը,
Կարդարացնի նա ձեր բոլոր քայլերը։

58

That god forbid, that made me first your slave,

I should in thought control your time of pleasure,

Or at your hand th'account of hours to crave,

Being your vassal bound to stay your leasure.

O let me suffer (being at your beck)

Th'imprison'd absence of your liberty,

And patience, tame to sufferance, bide each check,

Without accusing you of injury.

Be where you list, your charter is so strong

That you yourself may priviledge your time

To what you will; to you it doth belong

Yourself to pardon of self-doing crime.

I am to wait, though waiting so be hell,

Not blame your pleasure, be it ill or well.

Չանի աստված, ինձ՝ ստրուկը ձեր դարձրած,
Որ զվարճությանը ես ձեր հետեւեմ,
Կամ լինելով ավատառուն երդված,
Ձեր ժամերի հաշիվը պահանջեմ։
Ո՜հ, թող որ, դիմանամ (ձեզ սպասելով)
Բանտված, մինչեւ որ ինձ կնկատեք,
Եւ ընդունեմ ամեն մերժում պատվով,
Եւ ձեզ հանկարծ չմեղադրեմ երբեք։
Եղեք ուր կամենաք՝ ձեր իրավունքն է,
Դուք ձեզ ձեր ժամանակն եք արտոնում․
Ինքներդ եք ընտրում ուզած զբաղմունքը
Եւ ձեր իսկ զանցանքի համար ներում։

Սպասում եմ ես, դժոխային ցավով,
Ձեր վատ, թե՝ լավ զվարճանքն ընդունելով։

59

If there be nothing new, but that which is

Hath been before, how are our brains beguiled,

Which, labouring for invention, bear amiss

The second burthen of a former child!

O that record could with a backward look,

Even of five hundred courses of the sun,

Show me your image in some antique book,

Since mind at first in character was done,

That I might see what the old world could say

To this composed wonder of your frame:

Whether we are mended, or whe'er better they,

Or whether revolution be the same.

O sure I am the wits of former days

To subjects worse have given admiring praise.

Եթե նոր բան չկա, երկրի վրա,
Ուղեղը մեր ի՜նչ խեղճ է ու չնչին,
Որ, փորձելով ստեղծել, խաբվում է նա,
Երկրորդ ծնունդ տալով նույն զավակին։
Ո՜հ, թե՜ գրվածքը ետ հայացք գցեր
Գոնե հինգ հարյուրակ արեւադարձ,
Ինձ ցույց տար հին գրքում պատկերը ձեր,
Երբ առաջուց էր միտքը գրանցված,
Իմանայի, կարծիքը հների
Այդ հրաշքի մասին՝ ձեր կազմության․
Շտկվել ենք մե՞նք, իրե՞նք են գովելի,
Թե՞ չի փոխվում պտույտը բնության։

Ո՜հ, ես վստահ եմ, ուղեղները հին
Գովքեր էին տալիս վատագույնին։

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,

So do our minutes hasten to their end,

Each changing place with that which goes before,

In sequent toil all forwards do contend.

Nativity, once in the main of light,

Crawls to maturity, wherewith being crowned,

Crooked eclipses 'gainst his glory fight,

And Time that gave doth now his gift confound.

Time does transfix the flourish set on youth.

And delves the parallels in beauty's brow,

Feeds on the rarities of nature's truth,

And nothing stands but for his scythe to mow.

And yet to times in hope my verse shall stand,

Praising thy worth, despite his cruel hand.

Ինչպես շարժվում են ալիքներն առ ափ,
Այդպես դեպ վերջ շտապում են րոպեները,
Հաջորդներին զիջում են տեղը շտապ,
Հերթով ձգտում առաջ՝ ժողված ջանքերը։
Ծնունդը, հենց որ լույսն է մեծ տեսնում,
Սողում է դեպ արբունք, իսկ երբ հասնում է,
Խավարումներն են իր փառքին զարկում,
Եւ Ժամանակն ընծան իր կործանում է։
Խոցում է նա ծաղկունքը պարմանի,
Փորում է ակոսներ՝ պերճ ճակատին,
Ուտում ծնած իր գանձը գեղանի,
Եւ չի թողնում ոչինչ իր գերանդին։

Բայց դեպ գալիքը տաղն իմ կտանի,
Քո գովքը․ ինչ էլ ձեռքն իր չար անի։

61

Is it thy will thy image should keep open

My heavy eyelids to the weary night?

Dost thou desire my slumbers should be broken,

While shadows like to thee do mock my sight?

Is it thy spirit that thou send'st from thee

So far from home into my deeds to pry,

To find out shames and idle hours in me,

The scope and tenure of thy jealousy?

O no, thy love, though much, is not so great;

It is my love that keeps mine eye awake,

Mine own true love that doth my rest defeat,

To play the watchman ever for thy sake.

For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,

From me far off, with others all too near.

Քո կա՞մքն է, որ պատկերդ չի թողնում
Կպչեն կոպերս տանջալի գիշերը։
Քո ցանկությա՞մբ է նինջս ընդհատվում,
Երբ որ խաբում են աչքս քո ստվերները։
Արդյո՞ք հոգիդ է, մոտս ուղարկված՝
Այսքան հեռու՝ գործերս դիտելու,
Որ բիծ գտնի, անգործ ժամեր անցած,
Որքա՞ն, մինչ ե՞րբ ես դու ինձ խանդելու։
Ո՜հ, ոչ, այդքան չէ սերը քո սրտում․
Ի՛մ սերն է, որ պահում է աչքս բաց,
Ի՛մ սերն է, որ հանգիստն է իմ խախտում,
Անդուլ աննինջ պահակը քո դարձած։

Հսկում եմ քեզ, մինչ դու այլուր արթուն ես․
Այլոց շատ մոտ՝ ինձնից այնքա՜ն հեռու ես։

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,

And all my soul, and all my every part;

And for this sin there is no remedy,

It is so grounded inward in my heart.

Methinks no face so gracious is as mine,

No shape so true, no truth of such account,

And for myself mine own worth do define,

As I all other in all worths surmount.

But when my glass shows me myself indeed,

Beated and chopped with tanned antiquity,

Mine own self-love quite contrary I read;

Self so self-loving were iniquity.

'Tis thee (my self) that for myself I praise,

Painting my age with beauty of thy days.

Մեղքն ինքնա-սիրելու տիրել է ինձ,
Ամբողջ հոգուն իմ, եւ ամեն մասին․
Եւ ես չունեմ բուժումը այդ մեղքից,
Այնքան այն խորն է իմ սրտի միջին։
Կարծեմ, չկա այնքան նուրբ դեմք, քան իմը,
Ոչ ձեւ այնքան ճիշտ, ոչ էլ նվիրում,
Անցել եմ բոլորի արժանիքները
Ես ինքս եմ իմ արժեքը սահմանում,
Բայց երբ տեսնում եմ դեմքն իմ հայելում՝
Հնությունից ծեծված ու աղաղված,
Ինքնա-սիրման մյուս կողմն եմ ես կարդում․
Անմտության աստիճանի հասած։

Այդ քեզ (ինքս ինձ) եմ ես անվերջ գովում,
Տարիքն իմ օրերով քո զարդարում։

63

Against my love shall be as I am now,

With Time's injurious hand crushed and o'erworn;

When hours have drained his blood and filled his brow

With lines and wrinkles; when his youthful morn

Hath travelled on to age's steepy night,

And all those beauties whereof now he's king

Are vanishing, or vanished out of sight,

Stealing away the treasure of his spring:

For such a time do I now fortify

Against confounding age's cruel knife

That he shall never cut from memory

My sweet love's beauty, though my lover's life.

His beauty shall in these black lines be seen,

And they shall live, and he in them still green.

Ընդդեմ օրվան, երբ սերս ինձ նման,
Ժամանակի ձեռքով կջախջախվի․
Երբ կկորչի այրող եռանդն արյան,
Եւ կսառչի․ երբ այգը պատանի
Կուղեւորվի դեպ ծերության խոր ցայգ,
Պերճանքն, որին նա տերն է ու արքան
Կանցնի, կանհայտանա աներեւակ,
Գողանալով գանձերը իր գարնան․
Կանգնում եմ ես ընդդեմ այդ օրերի,
Երբ կշողա նենգ ծերության դանակը․
Որ հիշողությունից այն չկտրի
Սիրուս պերճանքը, կամ խլի իր կյանքը։

Տողերն այս սեւ՝ պերճանքն իր անդադար
Կպահպանեն եւ նա կապրի դալար։

64

When I have seen by Time's fell hand defaced

The rich proud cost of outworn buried age;

When sometime lofty towers I see down rased,

And brass eternal slave to mortal rage;

When I have seen the hungry ocean gain

Advantage on the kingdom of the shore,

And the firm soil win of the wat'ry main,

Increasing store with loss, and loss with store;

When I have seen such interchange of state,

Or state itself confounded to decay,

Ruin hath taught me thus to ruminate:

That Time will come and take my love away.

This thought is as a death, which cannot choose

But weep to have that which it fears to lose.

Տեսնում եմ երբ․ Ժամանակից խեղված
Հարուստ պտուղն արդեն թաղված դարի․
Եւ վեհ աշտարակները տապալված,
Հավերժ արույրը ստրուկ դարձած հրի․
Տեսնում եմ երբ․ սոված օվկիանն աճում է
Ափի արքայության հողի խլմամբ,
Ամուր գետինն էլ ջրերին հաղթում է,
Լրացնելով կորուստը նվաճմամբ․
Տեսնում եմ երբ․ վիճակը միշտ փոխվում է,
Երկիրն իրեն մղում է վախճանի,
Ավերն ու մահն ինձ անընդհատ հուշում են․
Այս Ժամանակն իմ սերն էլ կտանի։

Այդ միտքը մահ է․ եւ մնում է սոսկ
Ողբալ ինչ քոնն է, որ կորցնելն է սոսկ։

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,

But sad mortality o'ersways their power,

How with this rage shall beauty hold a plea,

Whose action is no stronger than a flower?

O how shall summer's honey breath hold out

Against the wrackful siege of batt'ring days,

When rocks impregnable are not so stout,

Nor gates of steel so strong, but Time decays?

O fearful meditation! Where, alack,

Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?

Or what strong hand can hold this swift foot back,

Or who his spoil of beauty can forbid?

O none, unless this miracle have might,

That in black ink my love may still shine bright.

Եթե արույր ու քար, երկիր ու ծով,
Մահն իր ուժով դաժան գերազանցում է,
Պերճանքն ինչպե՞ս ընդդեմ ելնի հայցով,
Երբ ուժն իր ծաղիկի՛ն անգամ զիջում է։
Եւ շունչն ամռան ինչպե՞ս դիմակայի
Ընդդեմ քանդիչ օրվա բիրտ պաշարման,
Երբ ժայռը ու պողպատն էլ չեն հաղթի,
Զորեղ Ժամանակի ուժին քանդման։
Ո՜հ միտք սարսափեցնող։ Ժամանակի
Ակն ո՞ւր հենց իր արկղից կթաքնվի։
Ո՞ր ձեռքն ուժեղ նրան կարգելակի,
Կամ պերճանքի խլումը կարգելի։

Ոչ ոք, եթե հրաշքն այն չլինի,
Որ սերս թանաքում սեւ միշտ փայլի։

66

Tired with all these, for restful death I cry:

As to behold desert a beggar born,

And needy nothing trimmed in jollity,

And purest faith unhappily forsworn,

And gilded honour shamefully misplaced,

And maiden virtue rudely strumpeted,

And right perfection wrongfully disgraced,

And strength by limping sway disabled,

And art made tongue-tied by authority,

And folly (doctor-like) controlling skill,

And simple truth miscalled simplicity,

And captive good attending captain ill:

Tired with all these, from these would I he gone,

Save that, to die, I leave my love alone.

Իսպառ հոգնած՝ կանչում եմ մահը ես․
Երբ որ տեսնում եմ․ արժանին աղքատ է,
Եւ անպետքին՝ զուգված շքեղապես,
Եւ ստորաբար լքված անեղծ հավատը,
Եւ ոսկե փառք՝ անարժանին տրված,
Եւ անառակեցված ջինջ կուսությունը,
Եւ կատարելությունը անարգված,
Եւ ուժն, ում տերը կաղ իշխանությունն է,
Եւ գեղ արվեստ՝ լեզվին կապանք դրված,
Եւ հմտություն հսկող տխմարությունը,
Եւ պարզ անկեղծը՝ պարզամիտ դիտված,
Եւ չարության ծառա՝ բարիությունը․

Իսպառ հոգնած, ամենն այս կլքեմ,
Բայց ոնց մեռնեմ՝ սիրուս մենակ թողնեմ։

67

Ah wherefore with infection should he live,

And with his presence grace impiety,

That sin by him advantage should achieve,

And lace itself with his society?

Why should false painting imitate his cheek,

And steal dead seeming of his living hue?

Why should poor beauty indirectly seek

Roses of shadow, since his rose is true?

Why should he live, now Nature bankrupt is,

Beggared of blood to blush through lively veins,

For she hath no exchequer now but his,

And proud of many, lives upon his gains?

O him she stores, to show what wealth she had,

In days long since, before these last so bad.

Ա՜խ, նա ինչո՞ւ պիտ աղտի հետ ապրի*,
Եւ իր պատվով ծածկի անպատվությունը,
Որ մեղքը իր հաշվին բարգավաճի,
Ապա կապի իրեն եւ հանրությունը:
Ինչո՞ւ պիտ պատճենի շպարն իր այտերը.
Եւ գողանա երանգն իր կենդանի։
Ինչո՞ւ թողած իր իսկական վարդերը
Աղքատ պերճանքը կեղծը որոնի:
Ինչո՞ւ ապրի, երբ Բնությունը սնանկ է,
Որ երակներ լցնի ալ արյունով,
Քանզի արդեն չունի այլ գանձն ու հանքը,
Եւ արդ ապրում է նա իր վաստակով:

Պահում է՝ ցույց տալու, ի՜նչ գանձ ուներ
Հնում, մինչ որ եկան այս գարշ օրերն:

68

Thus is his cheek the map of days outworn,

When beauty lived and died as flowers do now,

Before these bastard signs of fair were borne,

Or durst inhabit on a living brow;

Before the golden tresses of the dead,

The right of sepulchres, were shorn away,

To live a second life on second head;

Ere beauty's dead fleece made another gay:

In him those holy antique hours are seen,

Without all ornament, itself and true,

Making no summer of another's green,

Robbing no old to dress his beauty new;

And him as for a map doth Nature store,

To show false Art what beauty was of yore.

Նմուշ է դեմքն իր՝ անցյալից հասած,
Երբ գեղն ապրում էր ծաղիկի նման,
Մինչ կեղծ պերճանքը անօրեն ծնված,
Բնակություն գտավ հոնքին կենդան․
Մինչ օրն այն, երբ վարսերը մեռածի՝
Շիրմին պատկան՝ սկսեցին խուզել,
Տալ կյանք երկրորդ ապրած ու անցածին.
Մեռած վարսով մեկ այլ մարդու զուգել․
Իր մեջ հին սուրբ ժամերն են երեւում,
Առանց զարդի․ հենց ինքն է՝ իսկական,
Այլոց ծաղկից ամառ նա չի կերտում,
Անցած հնից, նա չի շորթում պերճանք.

Նմուշ եղավ նա Բնության համար,
Որ կեղծ Արվեստը գեղը իմանար։

69

Those parts of thee that the world's eye doth view

Want nothing that the thought of hearts can mend;

All tongues (the voice of souls) give thee that due,

Utt'ring bare truth, even so as foes commend,

Thy outward thus with outward praise is crowned,

But those same tongues that give thee so thine own,

In other accents do this praise confound

By seeing farther than the eye hath shown.

They look into the beauty of thy mind,

And that in guess they measure by thy deeds;

Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)

To thy fair flower add the rank smell of weeds:

But why thy odour matcheth not thy show,

The soil is this, that thou dost common grow.

Մասերդ, որ բացված են աշխարհին
Լավացվելու կարիք բնավ չունեն․
Բոլորը քեզ տալիս են արժանին,
Եւ ոսոխներն էլ գովքը քո կասեն,
Քո արտաքինը, արտաքուստ գովված է,
Բայց նույն, քեզ արժանին տվող լեզուն,
Կարծում է, որ թերեւս մոլորված է,
Երբ որ հայացքը խորն է թափանցում։
Նայում են քո հոգու գեղեցկությանը,
Եւ համադրում այն քո արարքներին․
Ապա, նույնիսկ լինեն քո բարեկամը,
Խառնում են հոտ խոտի քո նուրբ ծաղկին․

Բայց բույրը քո վայել չէ քո տեսքին,
Զի մատչելի է աճդ ամենքին։

70

That thou are blamed shall not be thy defect,

For slander's mark was ever yet the fair;

The ornament of beauty is suspect,

A crow that flies in heaven's sweetest air.

So thou be good, slander doth but approve

Thy worth the greater, being wooed of time,

For canker vice the sweetest buds doth love,

And thou present'st a pure unstained prime.

Thou hast passed by the ambush of young days,

Either not assailed, or victor being charged,

Yet this thy praise cannot be so thy praise

To tie up envy, evermore enlarged:

If some suspect of ill masked not thy show,

Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

Արատ չէ այն, որ դու մեղադրված ես՝
Չքնաղն է զրպարտչի թիրախ դառնում․
Եւ միշտ էլ զարդը պերճության՝ կասկածն է՝
Ագռավ թռչող՝ երկնի մաքուր օդում։
Եղիր դու լավը եւ կհաստատվի
Ժամանակով․ արժանիքներդ մեծ են,
Իսկ դու անբիծ ծաղկունք ես հիրավի,
Անուշ կոկոնն է միշտ ընտրում գարշ ցեցը։
Պարտվել են բազմաթիվ ախոյաններդ,
Մղել ես ետ գրոհը շատերի,
Բայց չեն բավարարի հաղթանակներդ,
Որ վերջ տաս նախանձին նոր օրերի․

Թե ստվերը արատի քեզ չդիպչեր,
Դու միայնակ կտիրեիր սրտեր։

71

No longer mourn for me when I am dead

Than you shall hear the surly sullen bell

Give warning to the world that I am fled

From this vile world with vildest worms to dwell;

Nay, if you read this line, remember not

The hand that writ it, for I love you so

That I in your sweet thoughts would be forgot,

If thinking on me then should make you woe.

Or if (I say) you look upon this verse,

When I (perhaps) compounded am with clay,

Do not as much as my poor name rehearse,

But let your love even with my life decay,

Lest the wise world should look into your moan,

And mock you with me after I am gone.

Երբ որ մեռնեմ ես սգացեք դուք ինձ,
Քանի դեռ կլսվի ղողանջ դժգույն,
Ազդարարող, որ աշխարհից այս պիղծ
Փախել եմ որդերի մոտ պղծագույն․
Եւ թե կարդաք այս տողը, մի՛ հիշեք
Գրողի ձեռքն․ այնպես եմ ձեզ սիրում,
Որ լավ է մտքերից ձեր ինձ հանեք,
Քան ինձ հիշելը ձեզ դարձնի տրտում։
Կամ թե այդժամ նայեք դուք այս տաղին,
Երբ ես կավին ձուլված լինեմ անհետ,
Չասեք անգամ դուք խեղճ անունը իմ,
Բայց թող կորչի, անցնի ձեր սերն ինձ հետ,

Որ չտեսնեն ինչպես եք ինձ ողբում,
Եւ չծաղրի աշխարհը իմաստուն։

72

O lest the world should task you to recite

What merit lived in me that you should love,

After my death (dear love) forget me quite;

For you in me can nothing worthy prove,

Unless you would devise some virtuous lie

To do more for me than mine own desert,

And hang more praise upon deceased I

Than niggard truth would willingly impart:

O lest your true love may seem false in this,

That you for love speak well of me untrue,

My name be buried where my body is,

And live no more to shame nor me nor you:

For I am shamed by that which I bring forth,

And so should you, to love things nothing worth.

Ո՜հ, որ աշխարհը չստիպի ասել
Ինչով եմ արժանի, որ ինձ սիրեք,
Երբ ես մեռնեմ, ինձ մի փորձեք հիշել.
Զի արժանիք իմ մեջ հազիվ գտնեք,
Եթե չհորինեք մի սուտ կարգին,
Անարժանիս տալով գովասանքներ,
Եւ վերագրեք ինձ դուք շատ ավելին,
Քան իսկությունն ագահ կհաղորդեր․
Ո՜հ, որ ձեր սերը չթվա ստորին,
Որ դուք հանուն սիրո անցնեք ստի,
Անունս թող թաղվի մարմնիս կողքին,
Եւ ետ ո՛չ ինձ, ո՛չ ձեզ այն չանարգի․

Զի ամաչում եմ ստեղծածիս համար,
Եւ դուք՝ որ չարժանիս եք սիրահար:

73

That time of year thou mayst in me behold

When yellow leaves, or none, or few, do hang

Upon those boughs which shake against the cold,

Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.

In me thou seest the twilight of such day

As after sunset fadeth in the west,

Which by and by black night doth take away,

Death's second self, that seals up all in rest.

In me thou seest the glowing of such fire

That on the ashes of his youth doth lie,

As the death-bed whereon it must expire,

Consumed with that which it was nourished by.

This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,

To love that well which thou must leave ere long.

Իմ մեջ տարվա այն պահն ես դու տեսնում,
Երբ տերեւները դեղբ՝ սամույրաթել
Մերկ ճյուղերին են ցրտահար դողում՝
Ավեր դասում, ուր հավքն էր դայլայլել։
Իմ մեջ տեսնում ես մթնշաղն օրվա,
Որ մեղմ մարում է արեւամուտում,
Որին տանում է մութը գիշերվա,
Մահվան մյուս անձն՝ ամեն ինչ կլանում։
Իմ մեջ տեսնում ես մի շողանք հրի՝
Երիտ իր օրերի ածխին ընկած,
Ինչպես մահճին, որին պիտի մարի,
Եւ կլանված՝ նյութով իրեն սնած։

Դու զգում ես այն, թե սերդ ոնց զորես,
Որ լավ սիրես այն, ինչը պիտ կորցնես։

74

But be contented when that fell arrest

Without all bail shall carry me away,

My life hath in this line some interest,

Which for memorial still with thee shall stay.

When thou reviewest this, thou dost review

The very part was consecrate to thee:

The earth can have but earth, which is his due;

My spirit is thine, the better part of me.

So then thou hast but lost the dregs of life,

The prey of worms, my body being dead,

The coward conquest of a wretch's knife,

Too base of thee to be remembered:

The worth of that is that which it contains,

And that is this, and this with thee remains.

Բայց գոհ եղիր, երբ այդ կալանքն անգութ
Առանց գրավ ընդմիշտ ինձ կտանի․
Իմ կյանքն այս տողերում ունի օգուտ․
Այն հուշ որպես քեզ հետ միշտ կլինի։
Երբ դու վերադիտես սա, կտեսնես
Հենց մասն այն, որ քեզ նվիրաբերվածն է․
Հողի հասանելիքն է հողն, իսկ քեզ՝
Հոգին է իմ, որ լավագույն իմ մասն է։
Դու կկորցնես թափոնը սոսկ կյանքի․
Որս որդերի՝ մարմի՛նն իմ կմեռնի՝
Ավարն երկչոտ՝ գողի բիրտ դանակի,
Շատ ստոր, որ մեկը այն մտապահի․

Դե, իսկ արժեքը՝ պարունակությունն է,
Հենց սա է՝ այն, ինչ քեզ ընդմիշտ մնում է։

75

So are you to my thoughts as food to life,

Or as sweet seasoned showers are to the ground;

And for the peace of you I hold such strife

As 'twixt a miser and his wealth is found:

Now proud as an enjoyer, and anon

Doubting the filching age will steal his treasure;

Now counting best to be with you alone,

Then bettered that the world may see my pleasure:

Sometime all full with feasting on your sight,

And by and by clean starved for a look;

Possessing or pursuing no delight

Save what is had or must from you be took.

Thus do I pine and surfeit day by day,

Or gluttoning on all, or all away.

Դուք մտքերիս համար կյանքի սնունդ եք,
Ինչպես զով անձրեւներ՝ հողի համար.
Եւ ոնց ժլատն ու իր հարստությունը,
Ես ձեզ ի շահ վարում եմ միշտ պայքար․
Ահա հպարտ եմ վայելքում․ եւ հետ՝
Երկմիտ, որ գանձն իմ կտանի գող դարը.
Ահա կուզեմ մենակ լինել ձեզ հետ,
Ապա՝ բերկրանքն իմ որ տեսնի աշխարհը.
Երբեմն՝ արբած ձեզ տեսնելու կրքով,
Քիչ անց՝ իսպառ կարոտ ձեր հայացքին․
Հաճույք չունենալով, չորոնելով,
Զատ այն, որ ունենում եմ ձեր կողքին:

Օրեր այսպես, անհագ եմ եւ հյուծված,
Եւ կամ լափում ամեն ինչ, կամ՝ սոված:

76

Why is my verse so barren of new pride?

So far from variation or quick change?

Why with the time do I not glance aside

To new-found methods and to compounds strange?

Why write I still all one, ever the same,

And keep invention in a noted weed,

That every word doth almost tell my name,

Showing their birth, and where they did proceed?

O know, sweet love, I always write of you,

And you and love are still my argument;

So all my best is dressing old words new,

Spending again what is already spent:

For as the sun is daily new and old,

So is my love still telling what is told.

Ինչո՞ւ է տաղն իմ զուրկ նոր պերճանքից,
Հեռու արագ փոփոխումից նյութի։
Ինչո՞ւ եմ հետ մնում ժամանակից՝
Նոր ձեւերից ու ոճերից արդի։
Ինչո՞ւ եմ միշտ գրում միանման,
Եւ լուծումները՝ հին զգեստով պահում,
Ու ամեն բառս ցոլքն է իմ անվան,
Եւ իր ծնունդն ու սկիզբն է ցուցադրում։
Ո՜հ, քաղցր սեր, ես ձեզ եմ միշտ գրում,
Եւ դուք եւ սերն եք միշտ իմ որոնածը․
Երբեմն լոկ հին խոսքն եմ հարդարում,
Ծախսում կրկին այն, ինչ արդեն ծախսված է․

Զի ոնց արեւն է միշտ եւ նոր, եւ հին,
Այդպես ասվածն ասում է սերը իմ։

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,

Thy dial how thy precious minutes waste,

The vacant leaves thy mind's imprint will bear,

And of this book, this learning mayst thou taste:

The wrinkles which thy glass will truly show

Of mouthed graves will give thee memory;

Thou by the dial's shady stealth mayst know

Time's thievish progress to eternity;

Look what thy memory cannot contain

Commit to these waste blanks, and thou shalt find

Those children nursed, delivered from thy brain,

To take a new acquaintance of thy mind.

These offices, so oft as thou wilt look,

Shall profit thee, and much enrich thy book.

Քո հայելին կասի մաշվող պերճանքդ,
Ժամցույցդ՝ րոպեները քո սպառվող,
Թերթերը կկրեն հոգուդ տպվածքը,
Իսկ այս գրքում, դասեր կան խրատող․
Կնճիռք, որ հայելիդ կցուցադրի
Շիրմի երախը քեզ կհիշեցնեն,
Ծածուկ քայլերն էլ ժամցույցի ստվերի
Ժամանակի գող քայլը կմատնեն․
Տե՛ս, ինչ հիշողությունդ չպահի
Հանձնիր այս թղթերին, եւ կգտնես
Քո մտքերով սնված զավակներիդ,
Հոգուդ հետ նոր դաշինք կհաստատես։

Իրերն այդ, թե հաճախ դրանց նայես,
Շահույթ էլ կբերեն․ գրքիդ եւ քեզ։

78

So oft have I invoked thee for my Muse,

And found such fair assistance in my verse,

As every alien pen hath got my use,

And under thee their poesy disperse.

Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,

And heavy ignorance aloft to fly,

Have added feathers to the learned's wing

And given grace a double majesty.

Yet be most proud of that which I compile,

Whose influence is thine, and born of thee:

In others' works thou dost but mend the style,

And arts with thy sweet graces graced be;

But thou art all my art, and dost advance

As high as learning my rude ignorance.

Այնքան հաճախ ես իմ Մուսան եղել,
Եւ ինձ օգնել, երբ տաղ էի ստեղծում,
Որ արդ սկսել են այլք նույնպես վարվել,
Եւ քո անվամբ տաղեր են տարածում։
Աչքերդ, որ համրին կօգնեն երգել,
Եւ կհանեն երկինք տգիտությանը,
Ուսյալներին թեւեր են պարգեւել
Եւ կրկնակի նուրբ փայլ՝ գեղեցկությանը։
Հպարտ եղիր, սակայն, ի՛մ կազմածով,
Այն որ քեզնով է ներշնչված, ծնված․
Դու սոսկ շտկում ես գործն այլոց՝ ոճով,
Քո գեղությամբ արվեստն է սոսկ գեղված․

Իսկ դու իմ ողջ արվեստն ես, եւ տանում
Ինձ, տգետիս, ուսյալ ես դու դարձնում։

79

Whilst I alone did call upon thy aid,

My verse alone had all thy gentle grace,

But now my gracious numbers are decayed,

And my sick Muse doth give another place.

I grant (sweet love) thy lovely argument

Deserves the travail of a worthier pen,

Yet what of thee thy poet doth invent

He robs thee of, and pays it thee again:

He lends thee virtue, and he stole that word

From thy behaviour; beauty doth he give,

And found it in thy cheek; he can afford

No praise to thee but what in thee doth live.

Then thank him not for that which he doth say,

Since what he owes thee, thou thyself dost pay.

Մինչ ես մենակ՝ սատար էի հայցում,
Մենակ տաղերն իմ ունեին քո գեղը,
Բայց արդ իմ նուրբ տողերն են քայքայվում,
Եւ իմ տկար Մուսան զիջում է տեղը:
Գիտեմ ես, սեր․ կերպարդ սիրելի
Արժան է վարժ՝ ոչ իմ տկար գրչիս,
Բայց, ինչ էլ բանաստեղծդ հորինի,
Քեզնից է գողանում եւ քեզ տալիս․
Օժտում է քեզ ձիրքով, որ գողացված է
Քո պահվածքից. պերճանքդ է երգում,
Որ քո այտին գտավ. նրա ասածը
Արդեն իսկ բնակվում է քո անձում:

Եւ զուր ես դու իրեն շնորհակալում.
Զի պարտքն իր քեզ հենց դու ես վճարում:

80

O how I faint when I of you do write,

Knowing a better spirit doth use your name,

And in the praise thereof spends all his might,

To make me tongue-tied speaking of your fame.

But since your worth (wide as the Ocean is)

The humble as the proudest sail doth bear,

My saucy bark (inferior far to his)

On your broad main doth wilfully appear.

Your shallowest help will hold me up afloat,

Whilst he upon your soundless deep doth ride,

Or (being wracked) I am a worthless boat,

He of tall building and of goodly pride.

Then if he thrive and I be cast away,

The worst was this: my love was my decay.

Գովերգելիս ձեզ ո՜նց եմ ես նեղվում,
Երբ այլ ոգին տալիս է ձեր անունը,
Եւ այդ գովքում ողջ ուժն է իր ծախսում,
Եւ ձեզ փառերգելուց լեզուս կապվում է:
Բայց զի ձեր ձիրքը՝ զերդ անծայր Օվկիան՝
Կրում է առագաստ թե՛ վեհ, թե՛ հեզ,
Հոխորտ նավակն իմ՝ փոքր ու աննշան՝
Անկոչ մտնում է ջուրը ձեր անեզր:
Ինձ կփրկի չնչին ձեր օժանդակը,
Մինչ նա անցնում է ձեր անձայն խորքով,
Կամ ես մի քայքայված անպետք նավակ եմ․
Նա՝ վեհ կառույց՝ հպարտ ու անվրդով:

Այդժամ թե նա ծաղկի, ես կկորչեմ,
Եւ դա է վատ. սիրուց կկործանվեմ:

81

Or shall I live your epitaph to make,

Or you survive when I in earth am rotten,

From hence your memory death cannot take,

Although in me each part will be forgotten.

Your name from hence immortal life shall have,

Though I (once gone) to all the world must die;

The earth can yield me but a common grave,

When you intombed in men's eyes shall lie:

Your monument shall be my gentle verse,

Which eyes not yet created shall o'er-read,

And tongues to be your being shall rehearse,

When all the breathers of this world are dead;

You still shall live (such virtue hath my pen)

Where breath most breathes, even in the mouths of men.

Այդ ե՞ս եմ շիրմագիր ձեզ կազմելու,
Թե՞ դուք կապրեք, երբ ես հողում փտեմ,
Բայց աստ ձեզնից հուշեր են մնալու,
Մինչ իմ մասերն ամեն կմոռացվեն։
Անունը ձեր անմահ միշտ կմնա,
Իսկ ես պիտ աշխարհի համար մեռնեմ․
Մի պարզ շիրիմ ինձ հողը կդառնա,
Մինչ ձեզ՝ մարդկանց աչքերը կշիրմեն․
Կոթող ձեզ նուրբ տողերն իմ կլինեն,
Որ կկարդան աչքեր դեռ չծնված,
Եւ լեզուները լինելիք ձեզ կպատմեն,
Երբ շնչողներն այսօր լինեն մեռած․

Դուք միշտ կապրեք (իմ գիրն այդ ուժն ունի)
Մարդկանց շուրթին, ուր շունչ միշտ կշնչի։

82

I grant thou wert not married to my Muse,

And therefore mayst without attaint o'erlook

The dedicated words which writers use

Of their fair subjects, blessing every book.

Thou art as fair in knowledge as in hue,

Finding thy worth a limit past my praise,

And therefore art inforced to seek anew

Some fresher stamp of the time-bettering days.

And do so, love; yet when they have devised

What strained touches rhetoric can lend,

Thou, truly fair, wert truly sympathised

In true plain words by the true-telling friend;

And their gross painting might be better used

Where cheeks need blood; in thee it is abused.

Այո, դու պսակված չես Մուսայիս,
Ուստի կարող ես անկաշկանդ դիտել
Բառերը, որ գրքերը ձոնելիս,
Կարող են գրողները շռայլել։
Դու՝ պերճ, թե արտաքնով, եւ թե՝ խելքով,
Գտնում ես, ձիրքդ բարձր է իմ գովքից,
Եւ արդ ահա փնտրում ես եռանդով
Ինչ-որ թարմ ոճ դրոշմով նոր օրերից։
Փնտրիր իմ սեր․ բայց մինչ նրանք կազմել են
Շինծու ձեւեր, որ հնչեցնեն խոսքում,
Դու, հիասքանչդ, ճիշտ արտահայտվել ես
Քո ընկերոջ անկեղծ պարզ բառերում․

Իսկ շպարը պետք է անարյուն այտին,
Մինչ քեզ վայել չէ դա բոլորովին։

83

I never saw that you did painting need,

And therefore to your fair no painting set;

I found (or thought I found) you did exceed

The barren tender of a poet's debt:

And therefore have I slept in your report,

That you yourself, being extant, well might show

How far a modern quill doth come too short,

Speaking of worth, what worth in you doth grow.

This silence for my sin you did impute,

Which shall be most my glory, being dumb,

For I impair not beauty, being mute,

When others would give life, and bring a tomb.

There lives more life in one of your fair eyes

Than both your poets can in praise devise.

Ծաղկեցվելու բնավ չունեք կարիք,
Եւ անձը ձեր երբեք չեմ ծաղկեցրել.
Երգչի պարտքի դիմաց սին վճարից՝
Գտել եմ, որ միշտ վեր եք դուք եղել.
Եւ ես ննջել եմ, երբ գովել են ձեզ,
Անձամբ ձեզ թողնելով ապացուցել,
Որ մերօրյա գրիչը իրապես,
Անզորը է ձեր ձիրքերը փոխանցել:
Իմ լռությունն այդ մեղք եք համարել,
Մինչ համրությունն է ձիրքը իմ անշահ,
Զի ես՝ անձայն՝ պերճանքը չեմ եղծել,
Երբ այլք կյանք ձոնելով բերում են մահ:

Ավել կա կյանք ձեր մեկ չքնաղ աչքում,
Քան զույգ երգիչ գովքում են ձեզ ձոնում։

84

Who is it that says most which can say more

Than this rich praise - that you alone are you,

In whose confine immured is the store

Which should example where your equal grew?

Lean penury within that pen doth dwell

That to his subject lends not some small glory,

But he that writes of you, if he can tell

That you are you, so dignifies his story:

Let him but copy what in you is writ,

Not making worse what nature made so clear,

And such a counterpart shall fame his wit,

Making his style admired every where.

You to your beauteous blessings add a curse,

Being fond of praise, which makes your praises worse.

Ո՞վ է նա, որ ավելին կերկնի,
Քան ճոխ այս գովքը, որ լոկ դուք եք դուք,
Ում անձը պետք է օրինակ լինի,
Եթե կա մեկը ձեզ պես վեհաշուք։
Խեղճ թուլություն է այն գրչում ապրում,
Որն առարկան իր չի փառավորի,
Բայց նա ով անձն է ձեր նկարագրում,
Կասի դուք՝ դուք եք, եւ կճանաչվի․
Թող նա սոսկ պատճենի ձեր մեջ գրվածը,
Անփոխ թողնի ստեղծածը բնության,
Եւ այդ պատճենը կդառնա իր գանձը,
Իր ոճը կբերի հավանության:

Ձեր օրհնանքին անեծք եք հավելում,
Գովք սիրելով, որ գովքն է ձեր եղծում:

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,

While comments of your praise, richly compiled,

Reserve their character with golden quill

And precious phrase by all the Muses filed.

I think good thoughts, whilst other write good words,

And like unlettered clerk still cry 'Amen'

To every hymn that every spirit affords

In polished form of well-refined pen.

Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',

And to the most of praise add something more;

But that is in my thought, whose love to you

(Though words come hindmost) holds his rank before.

Then others for the breath of words respect,

Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

Լեզուն կապված Մուսաս համեստ լռում է,
Մինչ գովքը ձեր ճոխ մեկնություններով,
Ոսկե գրչով եւ տառերով գրվում է՝
Այլոց Մուսաների թանկ բառերով:
Ինձ մոտ մտքերն են լավ, նրանց՝ բառերը,
Եւ դպրի պես, գոչում եմ միշտ «Ամեն»
Գովքին բոլոր, որ ձեր գովաբանները
Ստեղծում են վարժ, հղկված գրչով ամեն:
Ասում եմ. «Ճիշտ է», երբ որ ձեզ գովում են,
Եւ այդ գովքին դեռ իմն եմ հավելում.
Բայց դա՝ մտքում, զի սերս առջեւում է․
Բառերը միշտ վերջում են հայտնվում:

Հարգիր այլոց՝ խոսքի քամու համար,
Ինձ՝ համր իմ մտքերի՝ բարեհոժար:

86

Was it the proud full sail of his great verse,

Bound for the prize of all-too-precious you,

That did my ripe thoughts in my brain inhearse,

Making their tomb the womb wherein they grew?

Was it his spirit, by spirits taught to write

Above a mortal pitch, that struck me dead?

No, neither he, nor his compeers by night

Giving him aid, my verse astonished.

He, nor that affable familiar ghost

Which nightly gulls him with intelligence,

As victors, of my silence cannot boast;

I was not sick of any fear from thence;

But when your countenance filled up his line,

Then lacked I matter, that infeebled mine.

Այդ առագա՞ստն էր տաղերի իր մեծ,
Ձեզ՝ պարգեւին ամենաթանկ ուղղված,
Որ իմ մտքերն իմ ուղեղում թաղեց,
Արգանդն, ուր աճեցին՝ շիրիմ դարձրած:
Թե՞ իր ոգին՝ ոգուց գրել ուսված
Անմահ տողով ինձ մահացու խոցեց:
Ո՛չ նա եւ ո՛չ գիշերն իրեն օգնած
Ընկերն իր՝ տաղը իմ չխափանեց:
Ո՛չ նա, ո՛չ բարեհաճ այն ուրվականը,
Որ միտք է գիշերով նրան տալիս,
Թող չպարծեն՝ պատճառն են լռությանս.
Ես վախ չունեմ նրանց եւ ոչ մեկից.

Բայց երբ ձեր աջակցմամբ լցվեց իր տողը,
Զրկված նյութից՝ իմ տաղն արդեն անզոր էր:

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,

And like enough thou know'st thy estimate:

The charter of thy worth gives thee releasing;

My bonds in thee are all determinate.

For how do I hold thee but by thy granting,

And for that riches where is my deserving?

The cause of this fair gift in me is wanting,

And so my patent back again is swerving.

Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,

Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;

So thy great gift, upon misprision growing,

Comes home again, on better judgement making.

Thus have I had thee as a dream doth flatter,

In sleep a king, but waking no such matter.

Մնաս բարով, շատ թանկ ես ինձ համար,
Ու, երեւի, գնից քո դու տեղյակ ես․
Ազատ ես՝ ձիրքերով քո անհամար․
Պարտատոմսերս առ քո՝ սահմանափակ են։
Ինչպե՞ս պահեմ քեզ, թե ոչ քո՛ կամքով,
Եւ ո՞րն է քեզ արժան հարստությունը։
Այդ հրաշք ընծան թողնեմ ինձ ո՞ր հիմքով․
Ուստի արտոնագիրն իմ դադարում է։
Դու քեզ տվել ես՝ ձիրքդ չիմացած,
Կամ իմ հաշվով, թերեւս, սխալվել ես․
Ուստի քո մեծ ընծան, սխալն ուղղած
Դառնում է տուն․ ճիշտ դատը կայացել է։

Դու իմն էիր մի երազում չքնաղ․
Նիրհում՝ արքա, արթուն՝ ոչինչ, ավաղ։

88

When thou shalt be disposed to set me light,

And place my merit in the eye of scorn,

Upon thy side against myself I'll fight,

And prove thee virtuous, though thou art forsworn:

With mine own weakness being best acquainted,

Upon thy part I can set down a story

Of faults concealed wherein I am attainted,

That thou in losing me shall win much glory;

And I by this will be a gainer too,

For, bending all my loving thoughts on thee,

The injuries that to myself I do,

Doing thee vantage, double vantage me.

Such is my love, to thee I so belong,

That for thy right myself will bear all wrong.

Երբ դու կկամենաս ինձ անարգել,
Եւ կհանես վաստակն իմ ծաղրանքի,
Ես քո կողմից՝ իմ դեմ կպայքարեմ,
Կասեմ, դրժող ես բայց՝ առաքինի․
Իմ արատները ինքս լավ գիտեմ,
Եւ քո կողմից բացել կարող եմ ես
Բծեր, որոնք ինձ կխայտառակեն,
Որ դու ինձ կորցնելով, փառքի հասնես:
Եւ այդպիսով ես նույնպես կշահեմ,
Քանզի քո սերն է նյութը իմ մտքի,
Վերքերն էլ, որ ես ինձ կհասցնեմ,
Թե քեզ օգուտ են, ինձ՝ կրկնակի:

Դա սերն է․ քեզ այնքան եմ պատկանում,
Որ կկրեմ ի շահ քեզ ստորացում:

89

Say that thou didst forsake me for some fault,

And I will comment upon that offence;

Speak of my lameness, and I straight will halt,

Against thy reasons making no defence.

Thou canst not (love) disgrace me half so ill,

To set a form upon desired change,

As I'll myself disgrace, knowing thy will:

I will acquaintance strangle and look strange,

Be absent from thy walks, and in my tongue

Thy sweet beloved name no more shall dwell,

Lest I (too much profane) should do it wrong,

And haply of our old acquaintance tell.

For thee, against myself I'll vow debate,

For I must ne'er love him whom thou dost hate.

Ասա, որ ես զանցանք եմ կատարել,
Եւ ես իսկույն այն կդատապարտեմ.
Ասա, որ կաղ եմ՝ կսկսեմ կաղել,
Եւ չեմ խոսի փաստարկներիդ ընդդեմ:
Դու չես կարող այնքան ինձ ստորացնել,
Եւ ձեւ տալ իմ վարքին այնքան նսեմ,
Ոնց քո կամքով կարող եմ ես անել.
Ծանոթությունը մեր կթաքցնեմ,
Զբոսանքներիդ վայրից կխուսափեմ,
Լեզվով իմ քաղցր անունդ չի ասվի,
Որ, պղծագույնս, ես չվրիպեմ,
Եւ մեր ծանոթությունը չբացվի:

Ի շահ քեզ կվիճեմ ես ինքս իմ դեմ,
Զի ում ատում ես չպիտի սիրեմ:

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

Ուրեմն ատի՛ր, եւ թե կուզես՝ հիմա՛։
Հիմա, երբ որ աշխարհն ինձ հակառակ է,
Ճկի՛ր ինձ բախտիս հետ դու անխնա,
Ու նաեւ մի՛ եղիր վերջին փորձանքը:
Ա՜հ, մի՛ արա, երբ ես ցավից փրկվել եմ,
Արի պարտված վշտի վերջապահում․
Մի՛ հավելիր քամոտ մթին անձրեւը․
Մի՛ հապաղիր, թե ցավ ես ինձ բերում։
Եթե կուզես լքել ինձ՝ ոչ վերջում,
Երբ մյուս ցավերը կավարտեն սկսածը,
Այլ եկ սկզբնագրոհով․ որ հենց սկզբում
Ես ճաշակեմ Ճակատագրի հարվածը․

Զի այլ վշտեր, որ ա՛րդ են վիշտ թվում,
Քեզ կորցնելու հետ չեն համեմատվում:

91

Some glory in their birth, some in their skill,

Some in their wealth, some in their body's force,

Some in their garments, though new-fangled ill,

Some in their hawks and hounds, some in their horse;

And every humour hath his adjunct pleasure,

Wherein it finds a joy above the rest;

But these particulars are not my measure:

All these I better in one general best.

Thy love is better than high birth to me,

Richer that wealth, prouder than garments' cost,

Of more delight than hawks and horses be;

And having thee, of all men's pride I boast:

Wretched in this alone, that thou mayst take

All this away, and me most wretched make.

Ոմանք պարծում են՝ ցեղ ունեն ու շնորհ,
Ոմանք՝ հարստությամբ, ոմանք՝ ուժով,
Ոմանք՝ զգեստով, թեկուզեւ վատ, բայց՝ նոր,
Ոմանք՝ բազեներով, ոմանք՝ ձիով.
Եւ ամեն մեկն ունի սիրած զբաղմունքը,
Որ մեծագույն հաճույք է պարգեւում.
Բայց այդ բաները չեն հոգուս հուզմունքը.
Սրանց՝ մեկ գանձն է իմ գերազանցում:
Քո սերն է ավելին, քան վեհ հայրերը,
Ավել, քան հագուստներ, հարստություն,
Ավել, քան բազեները եւ ձիերը.
Ես քեզ ունեմ, քեզնով եմ պարծենում.

Դժբախտ եմ, որ կարող ես դու վերցնել
Ամենն այս եւ իսպառ դժբախտացնել:

92

But do thy worst to steal thyself away,

For term of life thou art assured mine,

And life no longer than thy love will stay,

For it depends upon that love of thine.

Then need I not to fear the worst of wrongs,

When in the least of them my life hath end;

I see a better state to me belongs

Than that which on thy humour doth depend.

Thou canst not vex me with inconstant mind,

Since that my life on that revolt doth lie.

O what a happy title do I find,

Happy to have thy love, happy to die!

But what's so blessed-fair that fears no blot?

Thou mayst be false, and yet I know it not.

Արա քո վատը․ քեզ դու գողացիր,
Կյանքում, գիտեմ, դու իմն ես անկասկած,
Եւ կյանքն ավել, քան սերդ չի տեւի,
Քանզի քո այդ սիրուց է այն կախված:
Ուստի ես չեմ սոսկում վատագույնից,
Երբ փոքրագույնն էլ կյանքս կավարտի.
Քան այն կախված լինի քո քմայքից,
Աչքիս, եղածը, լավ է, շարունակվի։
Ինձ չես տանջի մտքով քո անկայուն,
Զի արդ կյանքիս մի մասն է այն դարձել:
Ո՜հ, ի՜նչ երջանկություն եմ ես գտնում,
Երջանկություն՝ սիրել քեզ, կամ՝ մեռնել:

Բայց կա՞ չքնաղ մի բան, որ բիծ չունի:
Դու կկեղծես՝ ինձ չի լինի հայտնի:

93

So shall I live, supposing thou art true,

Like a deceived husband; so love's face

May still seem love to me, though altered new;

Thy looks with me, thy heart in other place:

For there can live no hatred in thine eye,

Therefore in that I cannot know thy change.

In many's looks, the false heart's history

Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,

But heaven in thy creation did decree

That in thy face sweet love should ever dwell;

What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,

Thy looks should nothing thence but sweetness tell.

How like Eve's apple doth thy beauty grow,

If thy sweet virtue answer not thy show!

Կապրեմ՝ հավատարիմ քեզ համարած
Զերդ ամուսին խաբված․ քո վարքն էլ մեղմ
Դեռ սեր ինձ կթվա, թեեւ փոխված․
Ինձ հետ այն կլինի, քո սիրտն՝ այլ տեղ․
Զի տեղ չունի դեմքիդ ատելությունը,
Եւ չեմ զգա, թե դու փոխվես հոգում:
Այլոց դեմքին, սրտի կեղծ պատմությունը
Գրված է ստվերներում, կնճիռներում:
Բայց քեզ երկինքը ստեղծելիս վճռել է,
Որ քո դեմքին միշտ սեր պիտ բնակվի.
Եւ ինչ էլ քո մտքում, սրտում եղել է,
Քո տեսքը քաղցրություն կարտահայտի:

Պերճանքդ՝ Եւայի խնձորն է բուն,
Թե ձիրքը քո տեսքիդ չի պատշաճում:

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,

That do not do the thing they most do show,

Who, moving others, are themselves as stone,

Unmoved, cold, and to temptation slow -

They rightly do inherit heaven's graces,

And husband nature's riches from expense;

They are the lords and owners of their faces,

Others but stewards of their excellence.

The summer's flow'r is to the summer sweet,

Though to itself it only live and die,

But if that flow'r with base infection meet,

The basest weed outbraves his dignity:

For sweetest things turn sourest by their deeds;

Lilies that fester smell far worse than weeds.

Ով ուժ ունի քանդիչ, եւ չի քանդում,
Ով չի անում բաներ, իրեն պատկան,
Այլոց շարժում է, ինքը՝ քար մնում՝
Անշարժ ու անվրդով, սառցանման.
Արդար նա շնորհն է ժառանգում երկնի,
Եւ տնտեսում բարիքը բնության.
Նա տերն ու տնօրենն է իր անձի,
Իսկ այլք՝ սպասարկուներն իր վեհության:
Ամռան ծաղիկն է քաղցրությունն ամռան,
Թեկուզ լոկ իր համար է նա ապրում,
Բայց երբ ստոր աղտն անցնում է այդ ծաղկան,
Ստոր գաղձն էլ է նրան գերազանցում.

Զի քաղցրը դառնանում է իր գործով.
Շուշանը նեխ՝ գաղձից է գարշ՝ հոտով:

95

How sweet and lovely dost thou make the shame

Which, like a canker in the fragrant rose,

Doth spot the beauty of thy budding name!

O in what sweets dost thou thy sins inclose!

That tongue that tells the story of thy days

(Making lascivious comments on thy sport)

Cannot dispraise, but in a kind of praise,

Naming thy name, blesses an ill report.

O what a mansion have those vices got

Which for their habitation chose out thee,

Where beauty's veil doth cover every blot,

And all things turns to fair that eyes can see!

Take heed (dear heart) of this large privilege:

The hardest knife ill used doth lose its edge.

Ի՜նչ քաղցր ու գեղ ես դու ամոթ գործում,
Որն, ուտիճի պես բուրավետ վարդի,
Քո պատանի անունն է աղտեղում:
Ո՜հ, ի՜նչ անուշ է զգեստդ ամոթի:
Լեզուն, որ քո օրերն է շարադրում
(Քո հասցեին կոպիտ ակնարկներով)
Միայն գովասանքով է կշտամբում,
Կեղծիքն է օրհնվում քո անունով:
Ի՜նչ ապարանք այդ արատներն ունեն,
Որ զերդ բնակարան ընտրել են քեզ,
Ուր գեղությամբ ծածկվում է բիծ ամեն,
Դառնում չքնաղ ամենն՝ աչքին ի տես:

Դու խնայի՛ր (իմ սիրտ) այս ձիրքը մեծ.
Զի սայրն էլ կարծրագույն ուտում է ցեց:

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,

Some say thy grace is youth and gentle sport;

Both grace and faults are loved of more and less:

Thou mak'st faults graces that to thee resort.

As on a finger of a throned queen

The basest jewel will be well esteemed,

So are those errors that in thee are seen

To truths translated, and for true things deemed.

How many lambs might the stern wolf betray,

If like a lamb he could his looks translate!

How many gazers mightst thou lead away,

If thou wouldst use the strength of all thy state!

But do not so; I love thee in such sort,

As thou being mine, mine is thy good report.

Կասեն, թե թարմ ես, զեխ, եւ դա է մեղքդ,
Ոմանք՝ թե տարիքով ես հմայում.
Սիրում են քո հմայքն ու մեղքն ամենքը․
Մեղքերը հմայիչ ես դու դարձնում:
Ինչպես, որ թագուհու մատին դրված
Էժանագույն պարզ ակն էլ է պաշտվում,
Այդպես քո մեջ մեղքերը նկատված
Արժանավոր բաներ են համարվում:
Քանի՜ գառան բիրտ գայլը կխաբեր,
Եթե գառանը նմանվեր իր արտաքնով:
Քանի՜ հայացք կարող էիր տանել,
Թե օգտվեիր դիրքից քո ողջ ուժով:

Ոչ, պետք չէ դա․ այն կերպ եմ քեզ սիրում,
Որ իմն են քո եւ կյանք եւ համարում։

97

How like a winter hath my absence been

From thee, the pleasure of the fleeting year!

What freezings have I felt, what dark days seen!

What old December's bareness every where!

And yet this time removed was summer's time,

The teeming autumn big with rich increase,

Bearing the wanton burthen of the prime,

Like widowed wombs after their lords' decease:

Yet this abundant issue seem'd to me

But hope of orphans, and unfathered fruit,

For summer and his pleasures wait on thee,

And thou away, the very birds are mute;

Or if they sing, 'tis with so dull a cheer

That leaves look pale, dreading the winter's near.

Որքա՜ն ձմռան նման էր բաժանումը
Քեզնից՝ հաճույք իմ վաղանցուկ տարվա:
Ի՜նչ մութ օրեր եւ ի՜նչ ցրտի զգացում էր:
Ի՜նչ մերկություն էր խուլ ուշ ձմեռվա:
Եւ այն պահին էլ տակավին ամառ էր,
Արգասաբեր աշուն, հարուստ բերքով
Եւ ծաղկունքի ճոխ բեռը կենսավառ էր,
Ինչպես այրու արգանդ հղի՝ պտղով․
Սակայն առատ այդ բերքը ինձ թվում էր
Հույս որբերի, անհայրացած պտուղ,
Քանզի ամառն ու ջերմն իր քեզ սպասում են,
Իսկ երբ չկաս, անգամ հավքերն են լուռ.

Եւ կամ երգում են, բայց տխուր այնքան,
Որ խամր են տերեւներն, ահից ձմռան:

98

From you have I been absent in the spring,

When proud-pied April (dressed in all his trim)

Hath put a spirit of youth in every thing,

That heavy Saturn laughed and leapt with him.

Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell

Of different flowers in odour and in hue,

Could make me any summer's story tell,

Or from their proud lap pluck them where they grew:

Nor did I wonder at the lily's white,

Nor praise the deep vermilion in the rose;

They were but sweet, but figures of delight,

Drawn after you, you pattern of all those.

Yet seemed it winter still, and, you away,

As with your shadow I with these did play.

Ձեզնից ես հեռացա գարնան պահին,
Երբ զարդարուն ապրիլն (իր զգեստներով)
Ամեն ինչին տվեց մանուկ ոգին,
Եւ ցատկոտեց Սատուրնն իր հետ երկրով:
Ոչ երգը հավքերի, ոչ քաղցր բույրը
Բազմապիսի երանգներով ծաղիկների,
Ինձ չէր ստիպի երգել ամռան նուրբ թույրը,
Եւ կամ քաղել դրանք ծոցից բերրի.
Ոչ հիացրեց շուշանն իր սպիտակով,
Ոչ գովեցի որդանը թունդ՝ վարդի.
Սոսկ քաղցր էին դրանք, սոսկ լի փայլով,
Գծված ձեզնից՝ ոգուց այդ բոլորի:

Թվում էր դեռ ձմեռ է, դուք՝ հեռու․
Դրանք, ասես, ձեր ստվերն էին կրում:

99

The forward violet thus did I chide:

'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,

If not from my love's breath? The purple pride

Which on thy soft cheek for complexion dwells

In my love's veins thou hast too grossly dyed.

The lily I condemned for thy hand,

And buds of marjoram had stol'n thy hair;

The roses fearfully on thorns did stand,

One blushing shame, another white despair;

A third, nor red nor white, had stol'n of both,

And to his robb'ry had annexed thy breath,

But for his theft in pride of all his growth

A vengeful canker eat him up to death.

More flowers I noted, yet I none could see

But sweet or colour it had stol'n from thee.

Վաղ մանուշին այսպես եմ նախատել․
«Քաղցրիկ գող, որտեղի՞ց կորզածդ բույրը,
Թե ոչ սիրուս շնչից։ Կարմի՛րըդ էլ,
Որ թշերիդ նրբին դարձել է թույրը
Սիրուս երակներում ես դու ներկել։
Սաստել եմ շուշանին ձեռքիդ համար,
Կոկոնն է մարեմի տարել քո հյուսը,
Վարդերն են փշաքաղ, սարսափահար․
Մեկն ամոթից շիկնած, գունատ է մյուսը․
Երրորդն էլ կողոպտած այդ երկուսին,
Կողոպտածին քո շունչն է հավելել,
Բայց գողության համար ծաղկման պահին
Ուտիճն է վրեժխնդիր նրան պատժել։

Եւ չեմ գտել գետ մեկ ծաղիկ մինչ արդ
Որ գույն ու բույր քեզնից չգողանար։

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long

To speak of that which gives thee all thy might?

Spend'st thou thy fury on some worthless song,

Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?

Return, forgetful Muse, and straight redeem

In gentle numbers time so idly spent;

Sing to the ear that doth thy lays esteem

And gives thy pen both skill and argument.

Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,

If Time have any wrinkle graven there;

If any, be a satire to decay,

And make Time's spoils despised every where.

Give my love fame faster than Time wastes life;

So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

Մուսա, որտե՞ղ ես միշտ, որ մոռանում ես
Գովել նրան, ով քեզ տալիս է ուժ:
Թե՞ կիրքդ անարժեք երգին ծախսում ես,
Տալով առարկային ստոր՝ լույս անուշ:
Ե՛կ մոռացկոտ Մուսա եւ հատուցիր
Նուրբ տաղերով՝ պահերը զուր ծախսված.
Քեզ գնահատողի համար երգիր՝
Գրչիդ ե՛ւ հմտություն, ե՛ւ նյութ տված:
Ե՛լ, ծույլ Մուսա, սիրուս դեմքին նայիր,
Արդյո՞ք այն Ժամանակը չի կնճռել:
Եթե այո, անկման ծաղրանք եղիր,
Ստիպի՛ր այն ամենուր արհամարհել:

Տո՛ւր փառք սիրուս, հաղթի՛ր դու Ժամանակը.
Կանխի՛ր դրա մանգաղն ու կեռ դանակը:

101

O truant Muse, what shall be thy amends

For thy neglect of truth in beauty dyed?

Both truth and beauty on my love depends;

So dost thou too, and therein dignified.

Make answer, Muse: wilt thou not haply say,

'Truth needs no colour with his colour fixed,

Beauty no pencil, beauty's truth to lay;

But best is best, if never intermixed'?

Because he needs no praise, wilt thou be dumb?

Excuse not silence so, for't lies in thee

To make him much outlive a gilded tomb,

And to be praised of ages yet to be.

Then do thy office, Muse; I teach thee how

To make him seem long hence as he shows now.

Ո՜հ, հույլ Մուսա, ինչո՞ւ ես անտեսում
Դու ճշտությունը՝ գեղությամբ ներկված:
Երբ ճիշտն ու գեղը սերն է իմ հսկում.
Եւ դու ես նրանով՝ փառավորված:
Լսի՛ր, Մուսա․ կարո՞ղ է դու ասես,
«Ճշտին գույն պետք չէ՝ այն իր գույնն ունի,
Գեղեցկությունն՝ առանց վրձնի է վես,
Եւ լավը չեն խառնում լավագույնին»:
Թե վեր է նա գովքից, պիտի լռե՞ս:
Քո լռությունը չի արդարացվում,
Քանզի տրված է քեզ անել այնպես,
Որ նա գովվի այսօր եւ դարերում:

Առա՛ջ, Մուսա․ կասեմ ինչպես անես
Որ նա երկար չքնաղ մնա այսպես։

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;

I love not less, though less the show appear:

That love is merchandised whose rich esteeming

The owner's tongue doth publish every where.

Our love was new, and then but in the spring,

When I was wont to greet it with my lays,

As Philomel in summer's front doth sing,

And stops his pipe in growth of riper days:

Not that the summer is less pleasant now

Than when her mournful hymns did hush the night,

But that wild music burthens every bough,

And sweets grown common lose their dear delight.

Therefore like her, I sometime hold my tongue,

Because I would not dull you with my song.

Իմ սերն աճել է, սակայն ոչ տեսքից.
Սիրում եմ շատ՝ թվում է հակառակը.
Մեծ սերը տարբերվում է ապրանքից,
Որն ամենուր գովում է վաճառակը:
Մեր սերը նոր էր, մեր սիրո գարունն էր,
Երբ ես այն իմ երգով էի օրհնում,
Այդպես գարնանը Ֆիլոմելն երգում է,
Ամռանը ճոխ՝ շվին իր լռեցնում.
Այսօր ամառը ոչ պակաս շքեղ է,
Քան երբ ներա օրհներգն էր տարածվում,
Բայց լի են երգերով բոլոր ճյուղերը,
Եւ լիացած՝ հմայքն է պակասում:

Եւ ես իր պես փորձում եմ քիչ երգել,
Զի չեմ ուզում երգով քեզ ձանձրացնել:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,

That, having such a scope to show her pride,

The argument all bare is of more worth

Than when it hath my added praise beside.

О blame me not if I no more can write!

Look in your glass, and there appears a face

That overgoes my blunt invention quite,

Dulling my lines, and doing me disgrace.

Were it not sinful then, striving to mend,

To mar the subject that before was well?

For to no other pass my verses tend

Than of your graces and your gifts to tell;

And more, much more than in my verse can sit,

Your own glass shows you, when you look in it.

Ավա՜ղ, երկնածը Մուսայիս խղճուկ է,
Թեպետ ունակ է գործ ստեղծել փայլուն,
Մինչ նյութը մերկ, ավել վսեմաշուք է,
Քան երբ դրան իմ գովքն եմ հավելում:
Ո՜հ, մի՛ ասեք, թե չեմ կարող գրել:
Նայեք ձեր հայելուն, եւ կտեսնեք
Մի դեմք, որն անհնար է գովերգել,
Զի չեն ստեղծված բառերը համարժեք:
Արդյո՞ք դա մեղք չէր․ փորձելով շտկել,
Խեղել մի բան, որ լավն էր նախկինում։
Զի այլ բանի տողերս չեն ձգտել
Քան ձեր շնորհները գովերգել բազում.

Եւ շատ, շա՜տ ավելին, քան տաղը իմ,
Կասի ձեզ, թե նայեք, ձեր հայելին:

104

To me, fair friend, you never can be old,

For as you were when first your eye I eyed,

Such seems your beauty still. Three winters cold

Have from the forests shook three summers' pride,

Three beauteous springs to yellow autumn turned

In process of the seasons have I seen,

Three April perfumes in three hot Junes burned,

Since first I saw you fresh which yet are green.

Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,

Steal from his figure, and no pace perceived;

So your sweet hue, which methinks still doth stand,

Hath motion, and mine eye may be deceived;

For fear of which, hear this, thou age unbred:

Ere you were born was beauty's summer dead.

Դուք ինձ համար, չեք ծերանա երբեք,
Եւ նույնն եք, ինչ, երբ մենք իրար տեսանք,
Նույն գեղությամբ: Եւ ցուրտ ձմեռ երեք
Ծառից գցեց երեք ամռան պերճանք,
Երեք չքնաղ գարուն աշուն դարձած
Տեսա ես եղանակների վազքում,
Երեք հունիս՝ երեք ապրիլ այրված,
Անցան, ինչ ես տեսա ձեզ թարմ, ծաղկուն:
Գեղանքը բայց, ժամի սլաք ինչպես,
Անցնում է գողեգող, կարծես սառած.
Եւ քաղցր տեսքն էլ ձեր, կանգնած ասես,
Ունի շարժում՝ աչքիցս վրիպած.

Եւ քեզ ի վախ, լսիր սա դար գալիք.
Մինչ ձեզ մեռավ ամառը գեղեցիկ:

105

Let not my love be call'd idolatry,

Nor my beloved as an idol show,

Since all alike my songs and praises be

To one, of one, still such, and ever so.

Kind is my love to-day, to-morrow kind,

Still constant in a wondrous excellence;

Therefore my verse, to constancy confined,

One thing expressing, leaves out difference.

'Fair, kind and true' is all my argument,

'Fair, kind, and true', varying to other words,

And in this change is my invention spent,

Three themes in one, which wondrous scope affords.

'Fair, kind, and true' have often lived alone,

Which three till now never kept seat in one.

Թող չթվա, թե սերս կռապաշտ է,
Եւ ոչ էլ սիրելիս՝ մի կուռք դիտվի,
Զի, իմ բոլոր գովեստն ու երգն ասված են
Մեկին, մեկի մասին, եւ նույնովի:
Բարի է սերս այսօր, բարի է վաղը,
Միշտ հաստատուն, չքնաղ իր վեհությամբ.
Ուստի հաստատ են եւ իմ գովքն ու տաղը,
Մեկ բանն արտահայտում են նույնությամբ:
«Չքնաղ, բարի, ազնիվ»՝ ահա ողջ նյութը,
«Չքնաղ, բարի, ազնիվ»՝ այլ բառերով,
Եւ հենց այս փոփոխումն է ողջ իմ գյուտը,
Երեք նյութեր՝ մեկում, մի նոր կերպով:

«Չքնաղ, բարի, ազնիվ»՝ հաճախ մենակ,
Զի այժմ լոկ դարձան միաբնակ:

106

When in the chronicle of wasted time

I see descriptions of the fairest Wights,

And beauty making beautiful old rhyme

In praise of ladies dead and lovely knights,

Then in the blazon of sweet beauty's best,

Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,

I see their antique pen would have expressed

Even such a beauty as you master now.

So all their praises are but prophecies

Of this our time, all you prefiguring,

And, for they looked but with divining eyes

They had not skill enough your worth to sing:

For we, which now behold these present days,

Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

Երբ թերթելով տարեգրության էջեր
Տեսնում եմ գովք չքնաղ Էակների,
Եւ գեղություն կերտող գեղ հին տաղեր
Ի փառս պերճ տիկնանց, ասպետների,
Գեղեցկության փայլուն նմուշներում
Ձեռքի, ոտքի, շուրթի, աչքի, հոնքի,
Տեսնում եմ, որ գովել էին փորձում
Հենց այսօրվա գեղանքը ձեր անձի:
Բայց գովքն իրենց այդ մարգարեություն էր
Ա՛յս, մեր օրվա, ձեզ նախապատկերող,
Եւ զի դա վաղանցիկ գուշակություն էր,
Չգտնվեց ձեր ձիրքը գովերգող.

Այսօր էլ, երբ ինքներս ենք տեսնում,
Ցնցվում է աչքը, իսկ լեզուն՝ կապվում:

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul

Of the wide world, dreaming on things to come,

Can yet the lease of my true love control,

Supposed as forfeit to a confined doom.

The mortal moon hath her eclipse endured

And the sad augurs mock their own presage,

Incertainties now crown themselves assured,

And peace proclaims olives of endless age.

Now with the drops of this most balmy time

My love looks fresh, and Death to me subscribes,

Since spite of him I'll live in this poor rhyme,

While he insults o'er dull and speechless tribes.

And thou in this shalt find thy monument,

When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

Ո՛չ վախն իմ, ո՛չ հոգին գուշակչական
Ողջ աշխարհի, գալիք պատկերելով,
Չեն հսկելու իմ սերը իսկական,
Որպես սահման՝ զնդան ենթադրելով:
Մահկանացու լուսինը խավարեց,
Հեգնում են գուշակներն իրենց ասածը,
Անճշտությունն իր տեղը արդ զիջեց,
Եւ ձիթենյաց անվե՛րջ դարն սկսված է:
Կաթիլներով սփոփիչ ժամանակի
Իմ սերն է թարմ, ինձ Մահն է ենթարկվում․
Զի այս տաղում կապրեմ ես մշտակի․
Մինչ նա, անխոսք ցեղերն է անարգում:

Եւ աստ դու կգտնես քո հուշարձանը,
Երբ կջնջվի վերջին իսկ դամբարանը:

108

What's in the brain that ink may character

Which hath not figured to thee my true spirit?

What's new to speak, what new to register,

That may express my love, or thy dear merit?

Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,

I must, each day say o'er the very same,

Counting no old thing old, thou mine, I thine,

Even as when first I hallowed thy fair name.

So that eternal love in love's fresh case

Weighs not the dust and injury of age,

Nor gives to necessary wrinkles place,

But makes antiquity for aye his page,

Finding the first conceit of love there bred,

Where time and outward form would show it dead.

Ի՞նչ կա գլխում, գրով պատկերվելիք,
Որ չի ասել քեզ իմ անկեղծ հոգին:
Ի՞նչ ասելիք նոր, ի՞նչ նոր գրվելիք,
Որ սերս կկերտի, կամ ձիրքդ անգին:
Ոչինչ, անուշ տղա․ բայց ուխտ որպես,
Պիտի ես ամեն օր ասեմ հենց նույնը,
Հին բան չկա, դու իմն ես, քոնը՝ ես,
Ինչ առաջուց օրհնել եմ քո անունը:
Եւ թարմ հանդերձանքով հավերժ այդ սերը
Փոշին ու ախտն է տարիքի ժխտում,
Այն նաեւ անտեսում է կնճիռները,
Եւ հնությունն էլ իր ծառան դարձնում,

Գտնում, թե այն որտեղ էր հղացած՝
Ուր արտաքուստ այն կթվար մեռած:

109

O, never say that I was false of heart,

Though absence seem'd my flame to qualify.

As easy might I from myself depart

As from my soul, which in thy breast doth lie:

That is my home of love: if I have ranged,

Like him that travels I return again,

Just to the time, not with the time exchanged,

So that myself bring water for my stain.

Never believe, though in my nature reign'd

All frailties that besiege all kinds of blood,

That it could so preposterously be stain'd,

To leave for nothing all thy sum of good;

For nothing this wide universe I call,

Save thou, my rose; in it thou art my all.

Ո՜հ, մի՛ ասա, թե կեղծ եմ ես սրտով,
Թեեւ իմ հուրը հանդարտվեց հեռվում։
Կարո՞ղ եմ հեռանալ ես անվրդով,
Երբ իմ հոգին, պահվում է քո կրծքում՝
Տանն իմ սիրո․ եւ թե ես հեռացել եմ
Նաեւ կրկին վերադարձել եմ միշտ,
Ճիշտ այն ժամին, որ պահը չկորցնեմ եւ
Քավեմ գործած մեղքերն իմ ամբարիշտ։
Մի՛ հավատա՝ թեեւ մերթ ինձ տիրել են
Թուլություններ՝ արյուն թունավորող՝
Որ անհեթեթորեն ես քեզ թողել եմ․
Ոչ մի գնով լքել քեզ չեմ կարող․

Ոչինչ եմ մեծ տիեզերքն այս համարում․
Լոկ դու, իմ վարդ․ լոկ դու ես իմ կյանքում։

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,

And made myself a motley to the view,

Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,

Made old offences of affections new.

Most true it is that I have looked on truth

Askance and strangely; but, by all above,

These blenches gave my heart another youth,

And worse essays proved thee my best of love.

Now all is done, have what shall have no end:

Mine appetite I never more will grind

On newer proof, to try an older friend,

A god in love, to whom I am confined.

Then give me welcome, next my heaven the best,

Even to thy pure and most most loving breast.

Ավաղ, դա ճիշտ է․ շատ եմ խարխափել
Եւ ինքս ինձ դարձրել եմ խեղկատակ,
Խեղել մտքերս, թանկն էժան ծախել,
Նոր կապերում գործել եմ հին զանցանք:
Իրոք, նայել եմ ես ճշմարտությանը
Կասկածանքով․ սակայն երկինք վկա,
Ամենն այդ ինձ բերեց գիտակցությանը,
Որ դու ես սերն իմ լավագույն, որ կա:
Ուրեմն, ունես դու այն, ինչ վերջ չունի:
Իմ ախորժակն այլեւս պիտ զսպեմ․
Նոր փորձությամբ ընկերս չի փորձվի․
Սիրո աստված, միշտ քոնը կլինեմ:

Արդ, երկրային դրախտ իմ լավագույն,
Ինձ ընդունիր քո կուրծքը մաքրագույն:

111

O for my sake do you with Fortune chide,

The guilty goddess of my harmful deeds,

That did not better for my life provide

Than public means which public manners breeds.

Thence comes it that my name receives a brand,

And almost thence my nature is subdued

To what it works in, like the dyer's hand:

Pity me then, and wish I were renewed,

Whilst like a willing patient I will drink

Potions of eisel 'gainst my strong infection;

No bitterness that I will bitter think,

Nor double penance to correct correction.

Pity me then, dear friend, and I assure ye

Even that your pity is enough to cure me.

Իմ տեղ դուք կշտամբեք Ճակատագրին,
Մեղավորին իմ վատ արարքների,
Որ միջոցներ տվեց սոսկ հանրային,
Եւ հանրային բերեց զբաղմունքների։
Հենց այստեղից են իմ անվան բծերը․
Եւ բնությունն իմ՝ գործն է կլանել,
Ինչպես որ ներկը՝ ներկողի ձեռքերը.
Ինձ խղճացեք, եւ ցանկացեք փոխվել։
Ես կխմեմ ինչպես հոժար հիվանդը
Դեղեր թթու՝ ընդդեմ այս վարակի.
Ես դառնությունը չեմ ասի թե դառն է,
Շտկածը կշտկեմ կրկնակի:

Միայն թե, թանկ ընկեր, ինձ խղճացեք,
Ձեր գութն ինձ կբուժի, հավատացեք:

112

Your love and pity doth th'impression fill

Which vulgar scandal stamped upon my brow,

For what care I who calls me well or ill,

So you o'er-green my bad, my good allow?

You are my All the world, and I must strive

To know my shames and praises from your tongue;

None else to me, nor I to none alive,

That my steel'd sense or changes right or wrong.

In so profound Abysm I throw all care

Of others' voices, that my Adder's sense

To critic and to flatterer stopped are.

Mark how with my neglect I do dispense:

You are so strongly in my purpose bred

That all the world besides me thinks th'are dead.

Ձեր սերն ու գութը կլցնեն խարանը,
Որ ճակատիս դրոշմվեց անկիրթ աղմկով,
Քանզի ի՞նչ փույթ, կասեն ինձ լավ թե՞ վատը,
Թե վատն իմ կծաղկեք ձեր լավ խոսքով:
Դուք իմ ամբողջ աշխարհն եք, եւ ձգտում եմ
Ամոթն ու գովքը իմ ձեզնից լսել.
Չկա էլ մեկը, ով կարողանում է,
Իմ ճիշտն ու թյուրը պողպատված փոխել:
Այլոց՝ քննող, քծնող դատողությունը
Եւ կարծիքներն Անդունդ եմ խոր նետում,
Գոցում եմ իմ՝ Իժի լսողությունը:
Տեսեք, ինչպես եմ դա ես բացատրում.

Այնքան դուք խոր եք իմ մտքում դաջված,
Որ ողջ աշխարհն է ինձ թվում մեռած:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,

And that which governs me to go about

Doth part his function, and is partly blind,

Seems seeing, but effectually is out;

For it no form delivers to the heart

Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:

Of his quick objects hath the mind no part;

Nor his own vision holds what it doth catch:

For if it see the rud'st or gentlest sight,

The most sweet favour or deformed'st creature,

The mountain, or the sea, the day, or. night,

The crow, or dove, it shapes them to your feature.

Incapable of more, replete with you,

My most true mind thus maketh mine eye untrue.

Ինչ ձեզ թողել եմ, աչքն իմ՝ իմ հոգում է.
Իսկ այն, որ շարժվելիս է ինձ օգնում
Թողել է գործն իր ու մասամբ էլ կույր է.
Կարծես տեսնում է՝ ոչ գործնականում․
Զի ոչ մի ձեւ այն չի տանում սրտին՝
Թռչնի, ծաղկի, մարմնի՝ որն այն կորզում է.
Դրանց դիտմանը չի օգնում հոգին․
Հայացքն էլ չի պահում այն, ինչ որսում է․
Զի այդ տեսածը նուրբ է, թե կոպիտ է,
Անուշագույն, թե գարշ մի արարած,
Գիշեր, թե՝ օր, լեռներ են, թե հովիտ է,
Նրանց տալիս է կերպը ձեր զտված:

Սահմանափակ՝ ձեզնով լեցուն ընդմիշտ՝
Իմ ճիշտ հոգին դարձնում է աչքս անճիշտ:

114

Or whether doth my mind being crowned with you

Drink-up the monarch's plague, this flattery?

Or whether shall I say mine eye saith true,

And that your love taught it this Alchemy,

To make of monsters, and things indigest,

Such cherubins as your sweet self resemble,

Creating every bad a perfect best,

As fast as objects to his beams assemble?

O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,

And my great mind most kingly drinks it up;

Mine eye well knows what with his gust is greeing,

And to his palate doth prepare the cup.

If it be poisoned, 'tis the lesser sin

That mine eye loves it and doth first begin.

Արդյո՞ք հոգիս ձեզնով թագադրված
Թույն արքայի՝ քծնանք է ճաշակել:
Արդյո՞ք ասեմ, որ աչքս չի խաբված,
Եւ սերն է ձեր ալքիմիան այս տվել՝
Հրեշներից տձեւ պատրաստելու
Քերովբեներ, նման ձեր քաղցր անձին,
Վատից էլ կատարյալը կերտելու,
Երբ հայտնվում է ձեր սիրո լույսին:
Ո՜հ, առաջինն է․ դա քծնանքն է իմ,
Հոգիս արքայաբար ըմպում է այն.
Աչքիս հայտնի է, որն է հաճելին,
Եւ դա է մատուցում քիմքին միայն:

Եթե դա թույն է՝ մեղք է փոքրագույն,
Զի աչքն իմ առաջինն է այն ըմպում:

115

Those lines that I before have writ do lie,

Even those that said I could not love you dearer;

Yet then my judgment knew no reason why

My most full flame should afterwards burn clearer.

But reckoning Time, whose millioned accidents

Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,

Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,

Divert strong minds to th'course of alt'ring things -

Alas, why, fearing of Time's tyranny,

Might I not then say 'Now I love you best',

When I was certain o'er incertainty,

Crowning the present, doubting of the rest?

Love is a babe: then might I not say so,

To give full growth to that which still doth grow.

Ստում են նախկինում գրված տողերս,
Թե չեմ սիրի ձեզ ավելի ես վառ,
Երբ դեռ անհայտ էին ինձ պատճառները,
Թե սերս ինչո՞ւ պիտի պայծառանար:
Ժամանակի անթիվ պատահարները
Խախտում են երդումներ արքաների,
Խեղում գեղեցկություն, բթում իղձերը,
Շեղում ուղին ուժեղ հոգիների․
Ավաղ, ինչո՞ւ՝ վախից Ժամանակի,
Ես չասեի․ «Իմ սերն ուժեղագույնն է»,
Երբ որ դա պարզ էր ինձ, որոշակի,
Ներկան՝ հստակ, գալիքն՝ երկբայություն էր:

Բայց սերը մանչ է, ու կստացվեր ոչ ճիշտ՝
Կոչել հասուն այն, ինչ աճում է միշտ:

116

Let me not to the marriage of true minds

Admit impediments; love is not love

Which alters when it alteration finds,

Or bends with the remover to remove.

O no, it is an ever-fixed mark

That looks on tempests and is never shaken;

It is the star to every wand'ring bark,

Whose worth's unknown, although his heighth be taken.

Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks

Within his bending sickle's compass come;

Love alters not with his brief hours and weeks,

But bears it out even to the edge of doom.

If this be error and upon me proved,

I never writ, nor no man ever loved.

Թողեք չասեմ, արգելք կա աշխարհում
Սիրո համար․ եւ սեր չէ այն զգացումը,
Որ փոփոխվում է, փոփոխված կյանքում,
Կամ էլ շեղող ուժից իսկույն շեղվում է։
Ո՜հ ոչ, նշան է սերը մշտավառ,
Որ փոթորիկների առջեւ հաստատ է․
Այն աստղ է դեգերող նավի համար,
Որի հայտնի է տեղն, արժեքն՝ անհայտ է։
Ժամանակի հտպիտ այն չի դառնում,
Թեեւ մերթ գերանդուց նրա խամրում է․
Այն չի փոխվում մի կարճ ժամում, ամսում,
Բայց օրհասի եզրին իսկ այն տոկում է։

Թե ճիշտ չէ սա եւ ինձ կապացուցեք՝
Մարդ չի սիրել եւ չեմ գրել երբեք։

117

Accuse me thus: that I have scanted all

Wherein I should your great deserts repay,

Forgot upon your dearest love to call,

Whereto all bonds do tie me day by day;

That I have frequent been with unknown minds

And given to time your own dear-purchased right;

That I have hoisted sail to all the winds

Which should transport me farthest from your sight.

Book both my wilfulness and errors down,

And on just proof surmise accumulate;

Bring me within the level of your frown,

But shoot riot at me in your wakened hate;

Since my appeal says I did strive to prove

The constancy and virtue of your love.

Ինձ մեղադրեք. որ մոռացա ամենը,
Ինչով պիտի ձեր ձիրքը հատուցեմ,
Եւ մոռացա, ձեր թանկագին մեծ սերը,
Որին լրիվ կապված եմ ես արդեն.
Որ ես այլոց հաճախ եմ տրամադրել
Ձեզ պատկանող անգին սուղ ժամանակը.
Որ այլեւայլ քամով է ուղղորդվել
Եւ ձեր աչքից կորչել է իմ նավակը:
Նշեք ե՛ւ կամքն իմ կոր, ե՛ւ սխալները,
Եւ փաստերին կասկած էլ հավելեք.
Բերեք նշանոցին խոժոռ աչքերը,
Սակայն ատելությամբ մի՛ կրակեք.

Քանզի արարքներով իմ անվայել
Ես զորությունն եմ ձեր սիրո փորձել:

118

Like as to make our appetites more keen

With eager compounds we our palate urge,

As to prevent our maladies unseen

We sicken to shun sickness when we purge:

Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,

To bitter sauces did I frame my feeding,

And, sick of welfare, found a kind of meetness

To be diseased ere that there was true needing.

Thus policy in love, t'anticipate

The ills that were not, grew to faults assured,

And brought to medicine a healthful state

Which, rank of goodness, would by ill be cured.

But thence I learn, and find the lesson true,

Drugs poison him that so fell sick of you.

Ինչպես մեր ախորժակը սրելիս
Մենք նուրբ կծվով մեր քիմքն ենք գրգռում,
Ինչպես անտես ախտերը կանխելիս
Մենք դառն ախտի դեմ դառն ենք ընդունում.
Այդպես, լի ձեր չհագեցնող քաղցրով,
Դառնով ես համեցի իմ ուտելիքը,
Եւ սոսկ բարօրությամբ տառապելով
Հիվանդացա, մինչեւ կգար կարիքը:
Սիրո չեղած ախտի կանխման այս ոճը,
Հաճախ եզրափակվում է նրանով,
Որ բժշկի բերվում է ողջ առողջը
Եւ լի բարով՝ բուժվում է չարիքով։

Սակայն դեղերը՝ դասն այս ընդունում եմ՝
Ձեզնով հիվանդներին թունավորում են:

119

What potions have I drank of Siren tears,

Distilled from limbecks foul as hell within,

Applying fears to hopes, and hopes to fears,

Still losing when I saw myself to win!

What wretched errors hath my heart committed,

Whilst it hath thought itself so blessed never!

How have mine eyes out of their spheres been fitted

In the distraction of this madding fever!

О benefit of ill! now I find true

That better is by evil still made better,

And ruined love when it is built anew

Grows fairer than at first, more strong, far greater.

So I return rebuked to my content,

And gain by ill thrice more than I have spent.

Ի՜նչ թուրմ եմ ես խմել Սիրահավքի
Արտասուքից՝ կեղտոտ սարքում թորած,
Վախն ածելով հույսին եւ հույս՝ վախին,
Պարտվել միշտ, երբ ինձ զգում էի հաղթած:
Այդ ի՜նչ մեղքեր էր խեղճ գործում իմ սիրտս,
Մինչ երջանիկ էր այն իրեն կարծում:
Ի՜նչ տենդ էր խելագար տիրում մարմինս,
Երբ խորշերից աչքերս էին ելնում։
Ո՜հ դու, օգուտ ցավի, հիմա տեսնում եմ,
Որ չարը լավը կդարձնի է՛լ լավ,
Եւ սերն ավեր, երբ վերակառուցվում է,
Աճում է ավելի զորեղ, չքնաղ:

Այսպես սաստված դառնում եմ իմ սիրուն,
Եւ եռակի՝ ցավի դիմաց շահում:

120

That you were once unkind befriends me now,

And for that sorrow which I then did feel

Needs must I under my transgression bow,

Unless my nerves were brass or hammered steel.

For if you were by my unkindness shaken

As I by yours, y'have passed a hell of time,

And I, a tyrant, have no leisure taken

To weigh how once I suffered in your crime.

О that our night of woe might have rememb'red

My deepest sense, how hard true sorrow hits,

And soon to you, as you to me then, tend'red

The humble salve, which wounded bosoms fits!

But that your trespass now becomes a fee;

Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

Որ դուք եղաք անգութ, օգնեց ինձ արդ,
Եւ այն վշտից, որը ես ճաշակեցի,
Թե իմ ջղերն արույր չեն կամ պողպատ,
Պիտի ճկվեմ մեղքից իմ զանցանքի:
Զի թե ցնցեց ձեզ իմ արարքն անգութ,
Ինչպես ձերն՝ ինձ, դժոխք եք դուք ապրել,
Իսկ ես, չկամեցա՝ բիրտ անձ անփույթ՝
Կշռել, որքան եմ ձեր մեղքից տուժել:
Ո՜հ, թե գիշերը մեր վշտի հիշեր,
Որքա՜ն թախիծը խորն է հարվածում,
Եւ ձեզ ապա՝ ինչպես դուք ինձ՝ բերեր
Մի սպեղանի՝ որ ցավն է ամոքում:

Բայց ձեր զանցանքն այն արդ դարձավ վճար․
Հատույց․ ձերն իմ եւ իմը՝ ձեր համար:

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,

When not to be receives reproach of being,

And the just pleasure lost, which is so deemed

Not by our feeling but by others' seeing.

For why should others' false adulterate eyes

Give salutation to my sportive blood?

Or on my frailties why are frailer spies,

Which in their wills count bad what I think good?

No, I am that I am, and they that level

At my abuses reckon up their own;

I may be straight though they themselves be bevel;

By their rank thoughts my deeds must not be shown,

Unless this general evil they maintain:

All men are bad and in their badness reign.

Էլ լավ է ստոր լինել, քան համարվել,
Երբ որ չեղած՝ ստանում ես կշտամբանք,
Կարող է եւ արդար վայելքն անցնել,
Երբ այդպիսին է այն այլոց կարծմամբ:
Ինչո՞ւ պիտի այլոց լկտի աչքերը
Ողջույն ուղղեն արյանը իմ կայտառ:
Կամ թույլը լրտեսի թուլություններս՝
Ում վատ է այն, ինչ ինձ համար՝ արդար:
Ոչ, ե՛մ ես, այն ինչ ե՛մ, եւ թող հանկարծ
Չվերագրեն ինձ սեփական մեղքերը.
Գուցե ուղիղ եմ ես, նրանք՝ շեղված.
Եւ պիղծ մտքով թող չդատեն գործերս,

Թե չեն ասում․ չարիք է ինչ, որ կա.
Բոլորն են վատ եւ վատության արքա:

122

Thy gift, thy tables, are within my brain

Full charactered with lasting memory,

Which shall above that idle rank remain

Beyond all date, even to eternity;

Or, at the least, so long as brain and heart

Have faculty by nature to subsist,

Till each to razed oblivion yield his part

Of thee, thy record never can be missed.

That poor retention could not so much hold,

Nor need I tallies thy dear love to score;

Therefore to give them from me was I bold,

To trust those tables that receive thee more:

To keep an adjunct to remember thee

Were to import forgetfulness in me.

Նվերդ՝ քո մատյանն, իմ ուղեղում է
Լրիվ հիշողությամբ տպավորված,
Ու վեր պարապ նյութից այն մնալու է
Տառից, թվից այն կողմ՝ հավերժացած.
Կամ, գեթ, մինչեւ որ իմ ուղեղն ու սիրտը
Բնությունից՝ կարող են դեռ ապրել,
Եւ չեն հանձնի քեզ մոռացքի խոր գիրկը,
Քո գրառումը չի կարող կորչել։
Իսկ այդ մատյանը չէր պահի շատ բան,
Քո սերն էլ հիշելու պատճեն ինձ պետք չէ․
Ուստի հանձնել հանդգնեցի ես այն:
Վստահելով գրքին, ուր դու անվերջ ես.

Հնարք ինձ պետք չէ, որ հիշեմ ես քեզ,
Կամ կստացվեր որ մոռացկոտ եմ ես:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:

Thy pyramids built up with newer might

To me are nothing novel, nothing strange;

They are but dressings of a former sight.

Our dates are brief, and therefore we admire

What thou dost foist upon us that is old,

And rather make them born to our desire

Than think that we before have heard them told.

Thy registers and thee I both defy,

Not wondering at the present, nor the past,

For thy records, and what we see, doth lie,

Made more or less by thy continual haste.

This I do vow and this shall ever be:

I will be true, despite thy scythe and thee.

Ո՛չ, Ժամանակ, չասես, թե ես փոխվում եմ.
Բուրգերդ, կառուցված մի նոր թափով,
Ըստ իս, ոչ նոր են, ոչ յուրահատուկ են.
Նախկին կերպարն են՝ նոր հանդերձանքով:
Մեր դարը կարճ է, եւ, ուստի պաշտում ենք
Այն հինը, որ դու մեզ ես հրամցնում,
Եւ կընդունենք, որ այն զուտ նոր ծնունդ է,
Քան թե, որ այն եղել է նախկինում:
Թե քեզ, թե մատյաններդ ես մերժում եմ,
Չի հիացնում անցյալը ու ներկան:
Զի քո գրածն ու մեր տեսածը, սուտ են,
Արված վազքում քո շարունակական:

Երդվում եմ գերանդուդ ընդդեմ եւ քեզ․
Լինել արդար։ Թող միշտ լինի այսպես։

124

If my dear love were but the child of state,

It might for fortune's bastard be unfathered,

As subject to time's love, or to time's hate,

Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.

No, it was builded far from accident;

It suffers not in smiling pomp, nor falls

Under the blow of thralled discontent,

Whereto th'inviting time our fashion calls;

It fears not policy, that Heretic,

Which works on leases of short-numb'red hours,

But all alone stands hugely politic,

That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.

To this I witness call the fools of time,

Which die for goodness, who have lived for crime.

Իմ սերը սոսկ զավակ չէ պետության,
Ճակատագրի դրանկ` անհայր, անտուն,
Թիրախ՝ ժամանակի սիրո, ատման,
Մի խոտ՝ խոտում, ծաղիկ՝ ծաղիկներում:
Ոչ, նա կերտվածք չէ մի դիպվածական.
Կեղծ ժպիտից, բնավ, նա չի հուզվում
Չի սասանվում հարվածներից ցասման,
Ինչին որ ժամանակն է մեզ մղում.
Այն չի սոսկում գործից քաղաքական,
Այդ Հերետիկ կարճաժամկետ խաղից,
Բայց ինքն է մի քաղաք հսկայական,
Որ չի կախված շոգից, անձրեւներից:

Կոչեմ վկա դարի հտպիտներին,
Ապրած ի չարս, մեռած, արդ, ի բարին:

125

Were't aught to me I bore the canopy,

With my extern the outward honouring,

Or laid great bases for eternity,

Which proves more short than waste or ruining?

Have I not seen dwellers on form and favour

Lose all, and more, by paying too much rent,

For compound sweet forgoing simple savour,

Pitiful thrivers, in their gazing spent?

No, let me be obsequious in thy heart,

And take thou my oblation, poor but free,

Which is not mixed with seconds, knows no art,

But mutual render, only me for thee.

Hence, thou suborned informer! a true soul

When most impeached stands least in thy control.

Ինձ ի՞նչ կտար ամպհովանին կրելը,
Ցուցադրական հարգանքը երեսիս,
Եւ կամ հավերժության հիմքեր դնելը,
Որ կարճ է, ի վերջո, քայքայումից:
Թե՞ չեմ տեսել․ հանուն շահի ապրող՝
Կորցրած ամբողջը, վճարած մեծ գին,
Ճոխ քաղցրության դիմաց, եւ կյանք մսխող՝
Դիտորդությամբ, մի հաջողակ չնչին:
Ո՛չ, թույլ տուր հնազանդ լինել սրտիդ,
Վերցրու ընծաս․ աղքատ, սակայն հոժար,
Որն անխառնուրդ է, անարվեստ, վճիտ,
Տուրք փոխադարձ՝ լոկ ինձ՝ լոկ քեզ համար:

Կորչի՛ր, ծախու լրտես․ արդար հոգուն
Ամբաստանված, դու չե՛ս վերահսկում:

126

O thou my lovely boy, who in thy power

Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;

Who hast by waning grown, and therein show'st

Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;

If Nature (sovereign mistress over wrack),

As thou goest onwards still will pluck thee back,

She keeps thee to this purpose, that her skill

May time disgrace, and wretched minutes kill.

Yet fear her, O thou minion of her pleasure,

She may detain, but not still keep, her treasure!

Her audit (though delayed) answered must be,

And her quietus is to render thee.

( )

Իմ սիրելի՜ տղա, որ քո ձեռքում
Ժամանակի մանգաղն ես պինդ պահում․
Նվազելով աճում ես, ցույց տալով
Սիրողներիդ թոշնումը՝ քո աճով:
Թե Բնությունը (տերը քայքայման),
Քաշում է հետ՝ որպես քեզ պահապան,
Նա քեզ պահում է, որ իր հմտությամբ
Ժամանակին սաստի քո գոյությամբ:
Բայց մեկ է, սիրեցյալ իր, զգուշացիր.
Միշտ չէ, որ նա պահում է գանձը իր:
Կգա հաշվեքննումը անկասկած,
Եւ նա քեզ կհանձնի՝ պարտքի դիմաց:

127

In the old age black was not counted fair,

Or if it were it bore not beauty's name;

But now is black beauty's successive heir,

And beauty slandered with a bastard shame:

For since each hand hath put on Nature's power,

Fairing the foul with art's false borrowed face,

Sweet beauty hath no name, no holy bower,

But is profaned, if not lives in disgrace.

Therefore my mistress' brows are raven black,

Her eyes so suited, and they mourners seem

At such who not born fair no beauty lack,

Sland'ring creation with a false esteem:

Yet so they mourn, becoming of their woe,

That every tongue says beauty should look so.

Հնում սեւ գույնը չէր կարծվում պերճանք է,
Կամ, առնվազն՝ չէր կոչվում այդպես,
Բայց այժմ սեւը գեղանքի ժառանգն է,
Գեղանքն էլ անարգված՝ խառնուրդ որպես.
Ինչ ուժը Բնության ամենք ստացան,
Պերճացնելով տգեղը արվեստով,
Չունի էլ գեղն անուն ու կացարան․
Պղծված է, կամ ապրում է ամոթով:
Ուստի մուգ սեւ են տիրուհուս ունքերը,
Եւ սուգ են իր աչքերն, ասես, պահում,
Նրանց համար, ում հույսն են հնարքները,
Եւ կեղծիքով ստեղծվածն են անարգում.

Բայց սուգն իրենց ողբին այնքան վայել է,
Որ արդ ամենքն ասում են, սա է գեղը:

128

How oft, when thou, my music, music play'st,

Upon that blessed wood whose motion sounds

With thy sweet fingers, when thou gently sway'st

The wiry concord that mine ear confounds,

Do I envy those jacks that nimble leap

To kiss the tender inward of thy hand,

Whilst my poor lips, which should that harvest reap,

At the wood's boldness by thee blushing stand!

To be so tickled, they would change their state

And situation with those dancing chips,

O'er whom thy fingers walk with gentle gait,

Making dead wood more blest than living lips.

Since saucy jacks so happy are in this,

Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

Որքա՜ն հաճախ, իմ երգ, երբ նվագում ես,
Այդ օրհնված փայտի վրա, հնչող՝
Քո մատներով, երբ նրբորեն վարում ես
Դաշնույթը լարերի, ականջ շոյող,
Խանդում եմ ստեղներին, որ ժիր ցատկում են,
Համբուրելու նուրբ ափը քո ձեռքի,
Մինչ իմ շուրթերը, ապարդյուն շիկնում են,
Քաջությունից ինձ շրջանցած փայտի:
Եւ շոյվելու համար, նրանք ձգտում են
Տեղով փոխվել չոփերի հետ շարժուն,
Որոնց վրա մատներդ մեղմ զբոսնում են,
Փայտն անկենդան՝ երանելի դարձնում:

Զի երջանիկ են այդ խիզախ ստեղները,
Մատներդ տուր իրե՛նց, իսկ ինձ՝ շուրթերդ:

129

Th'expense of spirit in a waste of shame

Is lust in action, and till action, lust

Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,

Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,

Enjoyed no sooner but despised straight,

Past reason hunted, and no sooner had

Past reason hated as a swallowed bait

On purpose laid to make the taker mad:

Mad in pursuit, and in possession so,

Had, having, and in quest to have, extreme,

A bliss in proof, and proved, a very woe,

Before, a joy proposed, behind, a dream.

All this the world well knows, yet none knows well

To shun the heaven that leads men to this hell.

Տարփանքն իրագործվող՝ հոգու վատնում է
Անապատի մեջ ամոթի։ Մինչ այդ
Այն ուխտադրուժ, սպանիչ, արնոտ, փծուն է,
Սաստիկ, մեղսոտ, կոպիտ, դաժան, վայրագ,
Իսկ վայելած՝ իսկույն արհամարհվում է․
Անմիտ որսում են, բայց արդեն բռնած՝
Անմիտ ատում են, եւ խելագարվում են,
Ասես բռնել են խայծ հատուկ դրված.
Դառնում են խենթ ձգտող ու տիրացող,
Տիրելն էլ, տիրանալն էլ ծայրագույն է․
Սկզբում՝ հաճույք, հետո բայց՝ ցավ այրող,
Նախքան այդ՝ խինդ, հետո՝ երազն անցնում է:

Աշխարհը սա գիտի, բայց չի փորձել
Դժոխք տանող դրախտն այս շրջանցել:

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;

Coral is far more red than her lips' red;

If snow be white; why then her breasts are dun;

If hairs be wires, black wires grow on her head.

I have seen roses damasked, red and white,

But no such roses see I in her cheeks,

And in some perfumes is there more delight

Than in the breath that from my mistress reeks.

I love to hear her speak, yet well I know

That music hath a far more pleasing sound;

I grant I never saw a goddess go -

My mistress when she walks treads on the ground.

And yet, by heaven, I think my love as rare

As any she belied with false compare.

Աչքերն իմ տիրուհու արեգակներ չեն․
Մարջանն է ալ, քան իր կարմիր շուրթերը․
Սպիտակ է ձյունն, իսկ իր կրծքերն աշխետ են․
Թե մազը լար է, ի՛ր մոտ սեւ լարեր են։
Տեսել եմ ես վարդեր՝ կարմիր, սպիտակ,
Բայց չեմ տեսնում վարդեր իր այտերին,
Եւ օծանելիքներ կան անուշակ,
Բայց ոչ նման նրա շնչի հոտին։
Սիրում եմ խոսքը իր, բայց ես գիտեմ,
Որ մեղեդի չէ այն ամենեւին․
Ես դիցուհու քայլելը չեմ տեսել՝
Իմ տիրուհին դոփում է հատակին։

Բայց ոչ պակաս է պերճ նե, անկասկած,
Քան այն կանայք, որ կեղծ են բաղդատված։

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,

As those whose beauties proudly make them cruel;

For well thou know'st to my dear doting heart

Thou art the fairest and most precious jewel.

Yet, in good faith, some say that thee behold

Thy face hath not the power to make love groan:

To say they err, I dare not be so bold,

Although I swear it to myself alone.

And, to be sure that is not false I swear,

A thousand groans but thinking on thy face

One on another's neck do witness bear

Thy black is fairest in my judgement's place.

In nothing art thou black save in thy deeds,

And thence this slander as I think proceeds.

Դու բռնակալ ես, ինչպիսին որ ե՛ս,
Ինչպես նրանք, պերճանքը ում դաժան է.
Քանզի սրտիս համար՝ դու լավ գիտես՝
Չքնաղագույն եւ թանկագույն շողակն ես:
Բայց հավատա, քեզ տեսնողներն ասում են,
Որ դեմքդ չի ծնում սիրո հառաչ․
Չեմ հանդգնում ասել, թե սխալվում են,
Թեեւ կերդվեմ առ դա ինքս իմ առաջ:
Որ համոզվեմ, թե կեղծ չէ իմ երդումը,
Հազար հառաչ, հենց դեմքն եմ քո հիշում,
Հաջորդաբար գալիս ու վկայում են․
Քո սեւն է լույսը իմ դատող մտքում:

Ո՛չ սեւ չես դու, այլ լոկ քո արարքները,
Եւ այստեղից են չարախոսանքները:

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,

Knowing thy heart torments me with disdain,

Have put on black, and loving mourners be,

Looking with pretty ruth upon my pain.

And truly not the morning sun of heaven

Better becomes the grey cheeks of the east,

Nor that full star that ushers in the even

Doth half that glory to the sober west,

As those two mourning eyes become thy face.

O let it then as well beseem thy heart

To mourn for me, since mourning doth thee grace,

And suit thy pity like in every part.

Then will I swear beauty herself is black,

And all they foul that thy complexion lack.

Աչքերդ եմ սիրում․ ինձ խղճալով,
Որ սիրտդ ինձ քամահրանքով տանջում է,
Հագել են սեւ եւ մեղմ կարեկցանքով,
Ցավիս, ասես, սգավորներ՝ նայում են։
Եւ իսկապես, արեւը վաղորդյան
Չի լավացնում այտերն արեւելքի,
Եւ աստղը վառ, ծագող երեկոյան,
Այնքան փառք չի տալիս արեւմուտքին.
Որքան դեմքիդ այդ սգացող աչքերը:
Ո՜հ, թող այդժամ սրտիդ վայել լինի
Սգալ ինձ, զի քեզ սուգն է զարդաբերը,
Եւ կարեկցանքդ նո՛ւյն կերպ հարդարի:

Այդժամ կերդվեմ․ հենց սեւն է գեղությունը․
Նրանք են գեշ, ովքեր չունեն քո գույնը:

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan

For that deep wound it gives my friend and me!

It's not enough to torture me alone,

But slave to slavery my sweet'st friend must be?

Me from myself thy cruel eye hath taken,

And my next self thou harder hast engrossed:

Of him, myself, and thee, I am forsaken,

A torment thrice threefold thus to be crossed.

Prison my heart in thy steel bosom's ward,

But then my friend's heart let my poor heart bail;

Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,

Thou canst not then use rigor in my jail.

And yet thou wilt; for I, being pent in thee,

Perforce am thine, and all that is in me.

Անեծք սրտին, որն իմ սրտին ստիպում է
Տանջվել ինձ հասցրած վերքից դժնի:
Եւ բավ չէր, որ լոկ ինձ նա չարչարում էր,
Ստրուկ ստրկության ընկե՞րս էլ պիտ լինի:
Դաժան քո աչքը ինձ վերցրեց ինձնից,
Է՛լ խիստ դու մյուս իմ եսն ես կլանել.
Զրկված եմ նրանից, ինձնից, քեզնից։
Ցավն եռակի այսպես է պետք հատել․
Բանտի՛ր հոգիս կրծքիդ պողպատ խցում,
Թող սիրտն իմ ընկերոջ այն ետ գնի․
Դու չես կարող դաժան վարվել բանտում,
Զի սիրտն իր պահապանն իմ կլինի։

Բայց կվարվես. քանզի փակված քո մեջ,
Ես քոնն եմ եւ ամենն, ինչ կա իմ մեջ:

134

So, now I have confess'd that he is thine,

And I myself am mortgaged to thy will,

Myself I'll forfeit, so that other mine

Thou wilt restore, to be my comfort still:

But thou wilt not, nor he will not be free,

For thou art covetous and he is kind;

He learned but surety-like to write for me

Under that bond that him as fast doth bind.

The statute of thy beauty thou wilt take,

Thou usurer, that put'st forth all to use,

And sue a friend came debtor for my sake;

So him I lose through my unkind abuse.

Him have I lost; thou hast both him and me:

He pays the whole, and yet am I not free.

Հիմա ընդունեցի, որ քոնն է նա,
Եւ ինքս էլ պատանդ եմ քո կամքի․
Ինձնից հրաժարվեմ, որ ինձ դառնա
Մյուս եսն իմ, ու ինձ միշտ մխիթարի.
Բայց չես ուզի, ազատ նա չի լինի,
Քանզի ագահ ես դու, իսկ նա՝ անկեղծ.
Որպես իմ երաշխորդ կնքեր պիտի
Հանձնառագիրը, որ նրան կապեց:
Գեղեցկությունդ գործածում ես արդ,
Դու, վաշխառու, միայն օգուտ քաղող,
Դատում ես ընկերոջս՝ ինձ համար.
Եւ ես նրան կորցնում եմ իմ մեղքով:

Կորցրել եմ. ե՛ւ իրեն, ե՛ւ ինձ ունես.
Նա վճարում է, բայց ազատ չեմ ես:

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,

And Will to boot, and Will in overplus;

More than enough am I that vex thee still,

To thy sweet will making addition thus.

Wilt thou, whose will is large and spacious,

Not once vouchsafe to hide my will in thine?

Shall will in others seem right gracious,

And in my will no fair acceptance shine?

The sea, all water, yet receives rain still,

And in abundance addeth to his store;

So thou being rich in Will, add to thy Will

One will of mine, to make thy large Will more.

Let no unkind, no fair beseechers kill;

Think all but one, and me in that one Will.

Ինչ կամք էլ նե ունի, բայց դու՝ քո Ւիլլը,
Ու եւս՝ Ւիլլ, եւ Ւիլլ` ի հավելում․
Ավել քան բավ եմ ես, իմ սեր, որ իղձը՝
Քո քաղցր իղձն եմ միշտ ես լրացնում:
Եւ մի՞թե դու, ում իղձը մեծ, անծայր է,
Չէի՛ր պահի իմ իղձը քո իղձում:
Ինչո՞ւ այդ իղձն այլոց, թվում է, քաղցր է,
Իսկ իղձը իմ այնքա՛ն չես հավանում:
Ջրով լի ծովը, կընդունի անձրեւը,
Կհավելի նոր ջուր իր պաշարին.
Եւ դու՝ Ւիլլով հարուստ, լրի՛ր քո Ւիլլը,
Դարձրու իղձով իմ, Ւիլլդ ավելին:

Թող չարը չսպանի հայցվոր բարի.
Բոլորն են մեկ, եւ ես մեջն այդ Ւիլլի:

136

If thy soul check thee that I come so near,

Swear to thy blind soul that I was thy Will,

And will thy soul knows is admitted there;

Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.

Will will fulfil the treasure of thy love,

Ay, fill it full with wills, and my will one.

In things of great receipt with ease we prove

Among a number one is reckoned none:

Then in the number let me pass untold,

Though in thy store's account I one must be;

For nothing hold me, so it please thee hold

That nothing me, a something sweet to thee.

Make but my name thy love, and love that still,

And then thou lovest me for my name is Will.

Եթե հոգիդ ասի, թե շատ եմ մոտ,
Երդվիր քո կույր հոգուն, որ ես քո Ւիլլն եմ,
Ես Իղձ եմ, նա գիտի, եւ իղձ կրքոտ․
Մարմնավորի՛ր, իմ սեր, սիրո տեսիլս:
Սիրո քո գանձը Ւիլլը կլրի,
Իղձեր անդ կլցնի, եւ մեկն էլ՝ իմը:
Մենք լավ գիտենք․ շարքում մեծ թվերի
Մեկ թիվը աննշան է ու չնչին է.
Ուստի թող ես անցնեմ, եւ մի՛ հաշվիր,
Թեկուզ քո պահեստում ինձ մեկ գրես.
Ոչնչի տեղ պահիր, միայն՝ պահիր,
Որ ես, ոչինչս, հաճելի եմ քեզ:

Սիրիր անունս, որ սիրես եւ ինձ․
Քանզի անունս Ւիլլ է, այն է՝ Իղձ:

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,

That they behold, and see not what they see?

They know what beauty is, see where it lies,

Yet what the best is take the worst to be.

If eyes, corrupt by over-partial looks,

Be anchored in the bay where all men ride,

Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,

Whereto the judgement of my heart is tied?

Why should my heart think that a several plot,

Which my heart knows the wide world's common place?

Or mine eyes seeing this, say this is not,

To put fair truth upon so foul a face?

In things right true my heart and eyes have erred,

And to this false plague are they now transferred.

Կույր Սեր, ի՞նչ արեցիր իմ աչքերին,
Որ չեն տեսնում այն, ինչ նրանք տեսնում են․
Գիտեն, թե որն է գեղը, բայց ընդսմին
Գտնում են լավագույնը՝ վատագույն է:
Թե աչքերին, խեղված այդ հայացքից,
Տրված է խարսխվել ծոցում մի բաց,
Ինչո՞ւ ես կեռ կոփել այդ կեղծիքից,
Որից սրտիս կարծիքն է ամրացված:
Ինչո՞ւ պիտ սիրտս փակ գտնի տարածքը,
Որն ընդհանուր տիրույթ է աշխարհի:
Կամ իմ աչքերը թաքցնեն տեսածը,
Ծածկեն ճշտով երես մի ամեհի:

Թե որն է ճիշտ՝ սխալվել են աչքս ու սիրտը,
Եւ արդ տիրում է նրանցում կեղծ դիրտը:

138

When my love swears that she is made of truth,

I do believe her, though I know she lies,

That she might think me some untutored youth,

Unlearned in the world's false subtleties.

Thus vainly thinking that she thinks me young,

Although she knows my days are past the best,

Simply I credit her false-speaking tongue:

On both sides thus is simple truth suppressed.

But wherefore says she not she is unjust?

And wherefore say not I that I am old?

O, love's best habit is in seeming trust,

And age in love loves not t'have years told.

Therefore I lie with her, and she with me,

And in our faults by lies we flattered be.

Երդվում է նե, թե պարզ է, անաղարտ,
Ես հավատում եմ, բայց գիտեմ․ ստում է,
Որ նե կարծում է ինձ երիտասարդ,
Չճանաչած կյանքի կեղծիքն ու թույնը:
Ինձ հաճելի է հույս նման տածել,
Մինչ նա գիտի, որ կյանքն իմ անցյալում է,
Իր կեղծ լեզվին ուզում եմ վստահել.
Երկու կողմից էլ ճիշտը քողարկվում է:
Ինչո՞ւ է նե ստում, թե անաղարտ է:
Ինչո՞ւ եմ ես տարիքս թաքցնում:
Սիրո հանդերձը ձեւական հավատն է,
Իսկ տարեցին տարիքն է խանգարում:

Ուստի նե՝ ինձ եւ ես՝ ներան ստում ենք,
Եւ մեր արատների ստով շոյվում ենք:

139

O call not me to justify the wrong

That thy unkindness lays upon my heart;

Wound me not with thine eye but with thy tongue;

Use power with power, and slay me not by art.

Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,

Dear heart, forbear to glance thine eye aside;

What need'st thou wound with cunning when thy might

Is more than my o'erpressed defense can bide?

Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows

Her pretty looks have been mine enemies,

And therefore from my face she turns my foes,

That they elsewhere might dart their injuries.'

Yet do not so, but since I am near slain,

Kill me outright with looks, and rid my pain.

Ո՜հ մի՛ խնդրիր չարիքն արդարացնել,
Որ դու անգութ դնում ես իմ սրտին.
Ո՛չ աչքերով՝ լեզվով փորձիր խոցել,
Ո՛չ հնարքով՝ զարկի՛ր ուժով ուժին:
Ասա՛ այլ տեղ է սերդ, բայց դեմքիս․
Աչք մի՛ թեքիր․ ինչո՞ւ ծածուկ խփել.
Երբ շատ ավել է ուժը քո, հոգիս,
Քան ի զորու եմ ես դիմակայել:
Արդարացնեմ քեզ. «Սերը իմ գիտի․
Ներա աչքերն են իմ թշնամիները,
Եւ արդ ինձնից շրջում է ոսոխիս,
Որ ուրիշին հասնեն վնասվածքները»:

Բայց պետք չէ դա, քանզի խփված եմ գեթ,
Սպանի՛ր աչքով, որ ցավն անցնի անհետ:

140

Be wise as thou art cruel, do not press

My tongue-tied patience with too much disdain,

Lest sorrow lend me words, and words express

The manner of my pity-wanting pain.

If I might teach thee wit, better it were,

Though not to love, yet, love, to tell me so -

As testy sick men, when their deaths be near,

No news but health from their physicians know.

For if I should despair, I should grow mad,

And in my madness might speak ill of thee;

Now this ill-wresting world is grown so bad,

Mad slanderers by mad ears believed be,

That I may not be so, nor thou belied,

Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

Եղի՛ր խոհեմ, որքան որ դու դաժան ես,
Եւ մի՛ ճնշիր հոգիս քամահրանքով,
Որ վիշտն իմ ինձ չտա բառերն այն դառը՝
Ձեւված իմ գթություն հայցող ցավով:
Թե քեզ տայի այնքա՜ն խոհեմություն,
Թեկուզ անսեր, ինձ հետ այնպես խոսել՝
Ինչպես մահմերձը հույս առ փրկություն,
Ուզում է բժշկից միայն լսել:
Քանզի, հուսահատված, ես կգժվեմ,
Եւ գժությամբ քեզ կանարգեմ անսանձ․
Այնքան է արդ աշխարհը այս դժխեմ՝
Գիժ ստողին լսում է գիժ ականջ,

Որ չգժվեմ, եւ դու չզրպարտվես,
Նայի՛ր ուղիղ, թեկուզ սրտով շեղվես:

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,

For they in thee a thousand errors note,

But 'tis my heart that loves what they despise,

Who in despite of view is pleased to dote.

Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,

Nor tender feeling to base touches prone,

Nor taste, nor smell, desire to be invited

To any sensual feast with thee alone;

But my five wits nor my five senses can

Dissuade one foolish heart from serving thee,

Who leaves unswayed the likeness of a man,

Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.

Only my plague thus far I count my gain,

That she that makes me sin awards me pain.

Իրավ, ես չեմ սիրում քեզ աչքերով,
Նրանք հազար արատ են նկատում,
Բայց սիրտս իմ սիրում է այլ ձեւով,
Եւ հակառակ` պաշտել է ցանկանում։
Ոչ իմ ունկերն են քո ձայնով գերվել,
Ոչ շոշափումն է՝ խիստ հակված հպման,
Ոչ՝ համն ու ռունգը կուզեին կանչվել
Քեզ հետ խրախճանքի մի զգայական․
Բայց միտքն ու հինգ զգայարաններն անզոր են,
Երբ մեկ հիմար սիրտ քեզ է ենթարկվում,
Դառնում է մարդն այդ կամազուրկ անձով իր
Գոռոզ սրտիդ ստրուկն, ավատառուն։

Իմ փորձանքում մեկ շահ, սակայն, տեսնում եմ․
Մեղքի է նե՛ դրդում, ով եւ պատժում է։

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,

Hate of my sin, grounded on sinful loving.

O but with mine compare thou thine own state,

And thou shalt find it merits not reproving,

Or if it do, not from those lips of thine,

That have profaned their scarlet ornaments,

And seal'd false bonds of love as oft as mine,

Robbed others' beds' revenues of their rents.

Be it lawful I love thee, as thou lov'st those

Whom thine eyes woo as mine importune thee:

Root pity in thy heart, that when it grows

Thy pity may deserve to pitied be.

If thou dost seek to have what thou dost hide,

By self-example mayst thou be denied.

Իմ մեղքը սերն է, իսկ քո ձիրքն ատելը
Իմ մեղքը՝ մեղսավոր սիրուց ծնված․
Բայց դու հիշիր քո սեփական մեղքերը,
Եւ կտեսնես․ իզուր եմ կշտամբված․
Կամ թե իզուր չէ՝ ոչ քո շուրթերով,
Որոնք պղծել են ալ կարմիր զարդերը,
Եւ նույն հաճախ կնքած կեղծ կապերով,
Խլել են ուրիշի մահճի վարձերը:
Արդար լինեն իմ սերը քեզ, եւ քոնը՝
Նրանց, ում քո աչքերն են հետեւում․
Թող գութ ծնվի սրտում քո, եւ այդ օրը,
Գուցե գտնի քո գութը գթություն:

Թե մի բանի ձգտես թաքուն տիրել,
Կարող ես նույն կերպով եւ դու մերժվել:

143

Lo, as a careful housewife runs to catch

One of her feathered creatures broke away,

Sets down her babe and makes all swift dispatch

In pursuit of the thing she would have stay,

Whilst her neglected child holds her in chase,

Cries to catch her whose busy care is bent

To follow that which flies before her face,

Not prizing her poor infant's discontent:

So runn'st thou after that which flies from thee,

Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;

But if thou catch thy hope, turn back to me,

And play the mother's part, kiss me, be kind:

So will I pray that thou mayst have thy Will,

If thou turn back, and my loud crying still.

Ինչպես, տան կինն է ետ բերել փորձում
Մեկին իր փետրավորներից փախած,
Դնում է վայր մանկան եւ սլանում
Հետապնդում, որ չկորչի հանկարծ,
Մինչ երեխան ուզում է խանգարել,
Ճչում է, ջանալով բռնել իր ոտքը,
Իսկ նա գործով է իր միայն տարվել
Եւ անտեսում է խեղճ որդու բողոքը.
Այդպես հետապնդում ես ուրիշի,
Մինչ ես, մանկիկդ քեզ քաշում եմ հետ․
Բայց երբ որսաս քո հույսը, ետ դարձիր,
Խաղա մոր դերը, ջերմ եղիր ինձ հետ:

Եւ կաղոթեմ, որ Իղձը քո գտնես,
Եթե դառնաս, եւ լացը իմ մեղմես:

144

Two loves I have, of comfort and despair,

Which like two spirits do suggest me still:

The better angel is a man right fair;

The worser spirit a woman coloured ill.

To win me soon to hell, my female evil

Tempteth my better angel from my side,

And would corrupt my saint to be a devil,

Wooing his purity with her foul pride.

And whether that my angel be turned fiend

Suspect I may, but not directly tell,

But being both from me, both to each friend,

I guess one angel in another's hell.

Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,

Till my bad angel fire my good one out.

Երկու սերեր ունեմ ես՝ վիշտ եւ հույս,
Որ՝ ինձ երկու հոգով փորձում են հար.
Լավ հրեշտակը մարդ է՝ ինքը լույս.
Իսկ վատ ոգին՝ մի կին՝ ներկված է չար:
Որ ինձ արագ դժոխք հասցնի, չար կինը
Տանում է հրեշտակիս գայթակղելով,
Կցանկանար նա դեւ դարձնել սրբին իմ,
Փայլով պիղծ՝ մաքրությունն իր փորձելով:
Արդյո՞ք լուսե հրեշտակն իմ չարք դարձավ,
Ինձ այդ մասին մնում է ենթադրել,
Բայց զի այդ ընկերները հեռացան,
Կարծեմ մեկի դժոխքն է մյուսն ընկել:

Բայց դա երբեք հաստատ չի իմացվի,
Մինչեւ չարուց բարին չվտարվի:

145

Those lips that Love's own hand did make

Breathed forth the sound that said 'I hate'

To me that languish'd for her sake;

But when she saw my woeful state,

Straight in her heart did mercy come,

Chiding that tongue that ever sweet

Was used in giving gentle doom,

And taught it thus anew to greet:

'I hate' she altered with an end,

That follow'd it as gentle day

Doth follow night, who like a fiend

From heaven to hell is flown away;

'I hate' from hate away she threw,

And saved my life, saying 'not you'.

Սիրո ձեռքով կերտված շուրթից,
«Ատում եմ» ձայն արտաշնչվեց
Ինձ՝ ով տանջվում էր կարոտից․
Բայց երբ վիճակն իմ նե դիտեց,
Իր սիրտը գութ ընկավ իսկույն,
Սաստեց շատ քաղցր իր լեզվին,
Որ քնքշորեն էր միշտ դատում,
Եւ նոր կարգեց դիմել մեղմին.
«Ատում եմ» նե վերջում ասաց,
Ինչպես մեղմ օրն է այցելում,
Եւ չարք որպես գիշերն անցած,
Դժոխք է երկնքից թռչում.

«Ատում եմ»-ն ատելուց զատեց,
Փրկեց իմ կյանքն, ասաց․ «Ոչ ձեզ»:

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,

[ ] these rebel powers that thee array

Why dost thou pine within and suffer dearth,

Painting thy outward walls so costly gay?

Why so large cost, having so short a lease,

Dost thou upon thy fading mansion spend?

Shall worms, inheritors of this excess,

Eat up thy charge? Is this thy body's end?

Then soul, live thou upon thy servant's loss,

And let that pine to aggravate thy store;

Buy terms divine in selling hours of dross;

Within be fed, without be rich no more:

So shall thou feed on Death, that feeds on men,

And Death once dead, there's no more dying then.

Իմ խեղճ հոգի, մեղսոտ երկրիս առանցք,
[Մերժիր] ուժերն ապստամբ, քեզ շրջադրած,
Ինչո՞ւ ներսից հյուծվես, կրես զրկանք,
Դրսից պատերդ ճոխ լինեն նախշված:
Ինչո՞ւ կարճ ժամկետով մեծ գին այդքան
Խարխուլ ապարանքիդ ես դու ծախսում:
Որդե՞րը, ժառանգորդ այս ճոխության,
Ծախսերդ ուտեն: Այդ չէ՞ մարմնի վերջում:
Հոգիս, ապրի՛ր քո ծառայիդ սպառմամբ,
Թող այն հյուծվի, լրի քո պաշարները․
Աստծո ժամեր գնի՛ր՝ սնի ծախսմամբ.
Ներսից սնվիր, պետք չէ հարուստ լինելը․

Այդպես մարդկանց ուտող Մահով սնվի՛,
Մեռնելն էլ չի լինի, երբ Մահ մեռնի:

147

My love is as a fever, longing still

For that which longer nurseth the disease,

Feeding on that which doth preserve the ill,

Th'uncertain sickly appetite to please.

My reason, the Physician to my love,

Angry that his prescriptions are not kept,

Hath left me, and I desperate now approve,

Desire is death, which Physic did except.

Past cure I am, now Reason is past care,

And frantic mad with evermore unrest,

My thoughts and my discourse as madmen's are,

At random from the truth vainly expressed:

For I have sworn thee fair, and thought thee bright,

Who art as black as hell, as dark as night.

Իմ սերն ասես մի տենդ է, որ տենչում է
Այն, ինչ կառաջացնի հիվանդություն,
Սնվում է մի նյութով, որ ցավն ուտում է,
Հիվանդ իր ախորժակը գրգռում:
Սիրուց ինձ Բժշկող գիտակցությունը,
Դժգոհ, որ ցուցումներն իր չեն պահվում,
Թողեց ինձ, եւ ես այժմ համոզվում եմ․
Որ մահ է կիրքը, այն է՝ չի բուժվում:
Բուժումն անցավ, Գիտակցությունն անճար է,
Եւ խենթ եմ սոսկալի, միշտ տագնապած,
Մտքերն իմ ու խոսքերը խելագար են,
Անկապ, անճիշտ, անպետ, իզուր ասված.

Զի երդվեցի, չքնաղ ես, լուսաբեր,
Մինչ սեւ ես, զերդ դժոխք, մութ՝ զերդ գիշեր:

148

O me! what eyes hath love put in my head,

Which have no correspondence with true sight?

Or, if they have, where is my judgement fled,

That censures falsely what they see aright?

If that be fair whereon my false eyes dote,

What means the world to say it is not so?

If it be not, then love doth well denote

Love's eye is not so true as all men's: no,

How can it? O how can love's eye be true,

That is so vexed with watching and with tears?

No marvel then, though I mistake my view:

The sun itself sees not till heaven clears.

O cunning love, with tears thou keep'st me blind,

Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

Վա՜յ ինձ, սերն ի՞նչ աչքեր է պարգեւել, որ
Չունեն իսկ կապ տեսքի հետ ճշմարիտ:
Կամ, թե ունեն, այդ ո՞ւր են միտքն ու խելքը,
Որ ճիշտ դատեն, այն ինչ դիտված է ճիշտ:
Եթե չքնաղ է, աչքերի պաշտածը,
Ինչո՞ւ է ողջ աշխարհը դա ժխտում:
Թե ոչ, ապա սիրո աչքի տեսածն է
Սխալ․ եւ հենց մարդիկ են ճիշտ տեսնում։
Ինչպե՞ս սիրո աչքերը ճիշտ լինեն,
Հոգնած հայացքներից, արցունքներից:
Չեմ զարմանա, եթե ես սխալվեմ.
Արեւն էլ չի տեսնում թխպոտ երկնից:

Նենգ սեր, ինձ արցունքով պահում ես կույր,
Որ աչքս չգտնի բծերդ բյուր:

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,

When I against myself with thee partake?

Do I not think on thee, when I forgot

Am of myself, all tyrant for thy sake?

Who hateth thee that I do call my friend?

On whom frown'st thou that I do fawn Upon?

Nay, if thou lour'st on me, do I not spend

Revenge upon myself with present moan?

What merit do I in myself respect

That is so proud thy service to despise,

When all my best doth worship thy defect,

Commanded by the motion of thine eyes?

But, love, hate on, for now I know thy mind:

Those that can see thou lov'st, and I am blind.

Կասե՞ս, դաժան, թե չեմ սիրում ես քեզ,
Երբ ինձ ընդդեմ քո կողմն եմ ընդունում,
Թե քո մասին չէ միտքը իմ, երբ ես,
Եւ քո հանուն ինքս ինձ եմ բռնանում:
Կա՞ մեկ տհաճ քեզ, ում շողոքորթում եմ,
Ատող՝ ում ես ընկեր եմ համարում:
Եւ ավելին, եթե դու խոժոռվում ես,
Արդյո՞ք ցավով ինձ չեմ պատժում իսկույն:
Այդ ո՞ր ձիրքերն եմ իմ, այնքան հարգում
Որ ծառայելը քեզ արհամարհեմ,
Երբ լավն իմ քո վատին է խոնարհվում,
Հրամայված քո ակնարկով ամեն:

Բայց, սեր, ատի՛ր, արդեն գիտեմ ես քեզ.
Սիրում ես տեսնողին, մինչ կույր եմ ես:

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might

With insufficiency my heart to sway,

To make me give the lie to my true sight,

And swear that brightness doth not grace the day?

Whence hast thou this becoming of things ill,

That in the very refuse of thy deeds

There is such strength and warrantise of skill

That, in my mind, thy worst all best exceeds?

Who taught thee how to make me love thee more

The more I hear and see just cause of hate?

O, though I love what others do abhor,

With others thou shouldst not abhor my state.

If thy unworthiness raised love in me,

More worthy I to be beloved of thee.

Ո՜հ, ո՞ր ուժից է քեզ այդ ուժն ուժգին՝
Արատներով՝ տիրանալու սրտիս,
Որ ես չվստահեմ իմ հայացքին,
Երդվեմ, թե որ պայծառ չէ օրը լիս:
Ինչպե՞ս ես վայելուչ դարձնում դու չարը,
Որ ամենա քո վատ արարքներում
Կա ուժը այն եւ այն կամքի պաշարը
Որ ես լավին քո վատն եմ նախընտրում:
Ինչո՞ւ, որքան պատճառ կա զզվելու
Ես հակառակն՝ այդքան սիրում քեզ:
Ո՜հ, այլք թեեւ պատրաստ են ատելու,
Այլոց պես դու ինձ չպիտի ատես:

Թե արատներդ սերս են հարուցել,
Է՛լ արժանի եմ ես քեզնից սիրվել:

151

Love is too young to know what conscience is,

Yet who knows not conscience is born of love?

Then, gentle cheater, urge not my amiss,

Lest guilty of my faults thy sweet self prove.

For, thou betraying me, I do betray

My nobler part to my gross body's treason:

My soul doth tell my body that he may

Triumph in love; flesh stays no farther reason;

But rising at thy name doth point out thee

As his triumphant prize. Proud of this pride,

He is contented thy poor drudge to be,

To stand in thy affairs, fall by thy side.

No want of conscience hold it that I call

Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

Մանուկ է սեր, որ խիղճը ճանաչի,
Բայց մենք գիտենք․ խղճի ծնողն է սերը:
Իմ նուրբ սուտլիկ, զանցանքն իմ մի՛ շեշտի,
Որ մեղավոր քեզ չդարձնեն մեղքերս:
Զի դու մատնում ես ինձ՝ եւ ես մատնում եմ
Ազնիվ իմ մասը բիրտ մարմնիս դավին.
Երբ իմ հոգին, ահա, մարմնիս ասում է,
Որ կհաղթի սիրում․ եւ այդ պահին․
Անվամբ քո նա ելնում է, քեզ ցուցում,
Որպես իր պարգեւի: Եւ առավել,
Բավարարված է նա, որ քեզ հանուն
Կարող է միշտ կանգնել, կողքիդ ընկնել:

Անխիղճ չեմ, որ ներան եմ «սեր» կոչում,
Հանուն որի ելնում եմ եւ ընկնում:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,

But thou art twice forsworn, to me love swearing:

In act thy bed-vow broke, and new faith torn

In vowing new hate after new love bearing.

But why of two oaths' breach do I accuse thee,

When I break twenty? I am perjured most,

For all my vows are oaths but to misuse thee,

And all my honest faith in thee is lost,

For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,

Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,

And to enlighten thee gave eyes to blindness,

Or made them swear against the thing they see:

For I have sworn thee fair, more perjured eye,

To swear against the truth so foul a lie.

Քեզ սիրելուց, գիտես, ես ուրացել եմ,
Բայց դու՝ կրկնակի՝ ինձ երդվելիս․
Բեկվեց մահճիդ երդումն ու նոր ուխտելը
Նոր սեր, բայց եւ նողկանք ծնեց նորից:
Ինչո՞ւ եմ, բայց, հիշում երկու դրժածդ,
Երբ իմն են՝ քսանը։ Ես եմ ուխտադավ,
Զի ուխտս վերագրում էր քեզ չեղածը,
Եւ իմ ամբողջ հավատն առ քեզ կորավ,
Զի երդվեցի՝ սիրող ես ու բարի
Հավատարիմ, անկեղծ ես ու անքեն,
Որ լույս տամ քեզ՝ աչքերս կուրացրի,
Այնպես, որ տեսածին ընդդեմ երդվեն.

Զի երդվեցի, չքնաղ ես․ աչքս սուտ է՝
Ճշմարտության առջեւ ես ուխտադրուժ եմ:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:

A maid of Dian's this advantage found,

And his love-kindling fire did quickly steep

In a cold valley-fountain of that ground;

Which borrowed from this holy fire of Love

A dateless lively heat, still to endure,

And grew a seething bath, which yet men prove

Against strange maladies a sovereign cure.

But at my mistress' eye Love's brand new fired,

The boy for trial needs would touch my breast;

I, sick withal, the help of bath desired,

And thither hied, a sad distempered guest;

But found no cure: the bath for my help lies

Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

Դրեց իր ջահը Տենչը ու քնեց.
Եւ Դիանի մի կույս ուզեց օգտվի,
Եւ հուրը սիրավառ արագ սուզեց
Պաղ դաշտային աղբյուրն այդ տեղանքի,
Որ փոխառեց այդ սուրբ Սիրո հրից
Իր շոգը կենարար, ու մշտատաք
Եւ ջերմ բաղնիս դարձավ հայտնի, բուժիչ,
Ընդդեմ շատ ախտերի տարօրինակ:
Բայց ջահն աչքից սիրուս վառվեց նորից,
Կրծքիս դիպավ տղան փորձի համար.
Եւ պետք եղավ բուժում այդ բաղնիսից,
Եւ շտապեցի դեպ ջուրն այդ բուժարար.

Բայց դեղը իմ այլ տեղ է գտնվում՝
Ուր Տենչն իր հուրն առավ` սիրուս աչքում:

154

The little Love-god lying once asleep,

Laid by his side his heart-inflaming brand,

Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep

Came tripping by; but in her maiden hand

The fairest votary took up that fire

Which many legions of true hearts had warmed;

And so the General of hot desire

Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.

This brand she quenched in a cool well by,

Which from Love's fire took heat perpetual,

Growing a bath and healthful remedy,

For men diseased; but I, my mistress' thrall,

Came there for cure and this by that I prove,

Love's fire heats water, water cools not love.

Մի օր, Սիրո աստված պառկած քնած,
Կողքին դրել էր ջահն իր սիրավառ,
Երբ մի քանի հավերժահարս հանկարծ
Իր մոտ եկան․ եւ նուրբ ձեռքով արդար
Չքնաղ մի կույս վերցրեց կրակն անգին,
Այն որ բազում սրտեր էր ջերմացրած․
Եւ արդ քնած Ասպետը թեժ կրքի
Կույսի ձեռքով մնաց զինաթափված։
Այդ ջահը նա մարեց մի սառն աղբրում,
Որ կլանեց Սիրո անանց ջերմ շոգը,
Դարձավ բաղնիս եւ բուժարար մի թուրմ՝
Հիվանդներին․ բայց ես, սիրուս ստրուկը,

Եղա անդ՝ բուժվելու եւ պարզեցի․
Սիրուց ջուր կջերմի, սեր՝ չի սառչի։