Շէն-Մահի (Թորգոմ Մանուկյան) թարգմանությամբ
Շէն-Մահ (Թորգոմ Մանուկյան)
Շէն-Մահ (Թորգոմ Մանուկյան)
16.02.1919, Բաքուբա - 12. 10. 2012, Երուսաղեմ
Թորգոմ Բ (Թորգոմ Մանուկյան), հայ եկեղեցական գործիչ, գրող։ Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարք (1990-2012)։
Ամենապատիվ Տ. Թորգոմ արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ծնվել է Բաղդադի հյուսիսում Բաքուբա քաղաքի մոտ գտնվող փախստականների ճամբարում։ Սովորել է Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքարանի Սրբոց Հակոբյանց ժառանգավորաց վարժարանում։ 1939 թ. հուլիսի 23-ին ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա` ստանալով Թորգոմ անունը։ Աշխատել է Պատրիարքարանի «Սիոն» ամսագրի խմբագրությունում։ 1946 թ. հուլիսին մեկնել է ԱՄՆ եւ նշանակվել Հյուսիսային Ֆիլադելֆիայի (Փենսիլվանիա) Ս. Երրորդություն հայկական եկեղեցու հոգեւոր հովիվ։ 1962 թ. ընտրվել է Հայ Եկեղեցու Ամերիկայի Արեւմտյան թեմի առաջնորդ։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 14-ին, ձեռամբ երջանկահիշատակ Ամենայն Հայոց Վազգեն Ա Կաթողիկոսի, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնում ձեռնադրվել է եպիսկոպոս։ 1994 թ. օգոստոսի 19-ին Վազգեն Ա Կաթողիկոսի մահից հետո Ամենապատիվ Սրբազան Հայրը նշանակվել է Կաթողիկոսական Տեղապահ։ Թորգոմ Արքեպիսկոպոս Մանուկյանը ստացել է մի շարք ակադեմիական պարգեւներ, արժանացել է Նյու Յորքի Ընդհանուր Աստվածաբանական Ճեմարանի պատվավոր դոկտորի կոչման։ 1986 թ. ստացել է նաեւ Ամերիկայի երկու գլխավոր պարգեւները. «Ազատության Արձան» եւ «Էլիզ Այլընդ» պատվո շքանշանները։
Թորգոմ Պատրիարքը հեղինակ է 20 մենագրությունների, որոնց թվում՝ բանաստեղծական երեք ժողովածուներ, հայկական Ս. Պատարագի ուսումնասիրություն, հայոց Մեծ Եղեռնին նվիրված գրքեր։

1

From fairest creatures we desire increase,
That thereby beauty's Rose might never die,
But as the riper should by time decease,
His tender heir might bear his memory:
But thou, contracted to thine own bright eyes,
Feed'st thy light's flame with self-substantial fuel,
Making a famine where abundance lies,
Thyself thy foe, to thy sweet self too cruel.
Thou that art now the world's fresh ornament
And only herald to the gaudy spring,
Within thine own bud buriest thy content,
And, tender churl, mak'st waste in niggarding:
 
Pity the world, or else this glutton be,
To eat the world's due, by the grave and thee.

(15) Մենք գեղեցիկ էակներէն կ՚ակնկալենք որ բազմանան,
Եւ այդպէսով գեղեցիկին վարդը երբեք որ չը մեռնի.
Հասունացածը եթէ իակ Ժամանակին պիտ՚ մահանայ,
Ազնըւածին իր ժառանգորդն գոնէ կըրէ յիչատակն իր:

Բայց դուն այնպէս սիրով կապուած քու իսկ պայծառ աչքերուն հետ,
Բոցը լոյսիդ կը հրահրես քու ինքնութեանըդ քարիւղով,
Ամէն կողմ սով տարածելով՝ առատութիւն ուր կը տիրէ,
Ինքըդ քեզի դուն թշնամի քաղցը ինքնութեանըդ դէմ անգութ:

Եւ հիմա դուն որ աչխարհի նորագոյն զարդն ես պաշտելի,
Նախաձայնող, պատգամաբեր գարնան շըքեղ գեղեցկութեան,
Քու իսկ ծիլին մէջ կը թաղես քու ինքնութիւնըդ գոհունակ,
եւ, սիրազեղ դուն դեղջկուհի, զայն կը վատնես իբրեւ կծծի։

Բայց մեղքըցիր դուն աշխարհին, կամ այլապէս անկուշտն եղիր՝ 
Լափելու ինչ որ աշխարհին կը պատկանի՝ գերեզմանին
Եւ քու ձեռքով:

2

When forty Winters shall besiege thy brow,
And dig deep trenches in thy beauty's field,
Thy youth's proud livery so gazed on now
Will be a tottered weed of small worth held:
Then being asked where all thy beauty lies,
Where all the treasure of thy lusty days,
To say within thine own deep-sunken eyes
Were an all-eating shame, and thriftless praise.
How much more praise deserved thy beauty's use,
If thou couldst answer, 'This fair child of mine
Shall sum my count, and make my old excuse',
Proving his beauty by succession thine.

This were to be new made when thou art old,
And see thy blood warm when thou feel'st it cold.
 

(16) Յօնքդ ու ճակատըդ երբ քառսուն ցուրտ ձմեռներ պաշարեն,
Գեղեցկութեանըդ դաշտին մէջ խոր ակօսներ փորելով,
Երիտասարդ պերճանքդ հպարտ, ուր կը յառի ամէն աչք,
Իբրեւ խլեակ մը անարժէք մէկ կողմ պիտի նա նետուի:

Այն ատեն երբ հարցնեն՝ ո՞ւր է գեղեցկութիւնըդ ամբողջ,
Ո՞ւր Է նաեւ գանձը աշխոյժ ու կորովի օրերուդ,
Ըսել այնտե՛ղ, թաղուած մէջն է խոր ընկղմած աչքերուդ,
Պիտի լինէր կրծող ամօթ, եւ անխորհուրդ գովասանք:

Մինչ մեծ գովքի ալ արժանի պիտի դառնար գործածուիլն
Գեղեցկութեանդ, թէ պատասխան տայիր այսպես. «Գեղեցիկ
Զաւակն իմ այս, պիտի հաշիւն իմ փակէ, իմ ծերութեան պատճառով»,
Հաստատելով գեղեցկութիւնն իր՝ իբր ժառանգ քու գեղիդ։

Այսպէս պիտի նորոգուէիր, ծերանայիր երբոր դուն,
Արիւնըդ տա՛ք պիտ՚ տեսնէիր՝ երբ զայն դուն պաղ ըզգայիր:

3

Look in thy glass and tell the face thou viewest,
Now is the time that face should form another,
Whose fresh repair if now thou not renewest,
Thou dost beguile the world, unbless some mother.
For where is she so fair whose uneared womb
Disdains the tillage of thy husbandry?
Or who is he so fond will be the tomb
Of his self-love to stop posterity?
Thou art thy mother's glass, and she in thee
Calls back the lovely April of her prime;
So thou through windows of thine age shalt see,
Despite of wrinkles, this thy golden time.

But if thou live rememb'red not to be,
Die single, and thine image dies with thee.

(24) Հայելիիդ մեջ նայելով ըսէ թէ ի՞նչ դէմք կը տեսնես.
Ժամն է հիմա որ դէմքը այդ կազմէ ուրիչ դէմք մ՚իր նըման,
Որուն եըԷ թարմ նորոգումը այժըմ դուն չը կատարես,
Պիտի աշխարհն յուսախաբես, եւ օրհնանքէն մայր մը գրկես:

Ո՞ւր Է հասուն այն դեղուհին որուն արդանդն անընկալուչ
Արհամարհե հոգատարիդ մրչակումի աշխատանքներ.
Կամ ո՞վ այնպէս է միամիտ որ դամբարան ուզէ դառնալ
Իբր անձնասէր, կասեցնելով սերումն հաջորդ սերունդներուն:

Դուն հայելին ես մայրիկիդ, էւ ան քու մէջ ետ կը կանչէ՚
Ապրիլ ամիան այն սիրելի իր կատարյալ ճասունութեան,
Որպես զի դուն քու տարիքիդ պատուհանին մէջԷն տեսնես,
Կնճիռներուդ ալ հակառակ, քու իակ ոսկի ժամանակն այս:

Բայց թէ ապրիս՝ յիշուելով թէ գոյութիւն իսկ չես ունեցած,
Մեռեր մինակ, եւ քեզի հետ քու պատկերն այ պիտի մեռնի:

4

Unthrifty loveliness, why dost thou spend
Upon thyself thy beauty's legacy?
Nature's bequest gives nothing, but doth lend,
And being frank she lends to those are free:
Then, beauteous niggard, why dost thou abuse
The bounteous largess given thee to give?
Profitless usurer, why dost thou use
So great a sum of sums, yet canst not live?
For having traffic with thyself alone,
Thou of thyself thy sweet self dost deceive:
Then how, when nature calls thee to be gone,
What acceptable Audit canst thou leave?

Thy unused beauty must be tombed with thee,
Which used lives th'executor to be.

(17) Շըռայլ սիրելի, ինքզինքիդ վըրայ
Քու ժառանգութիւնը գեղեցկութեան
Ինչո՞ւ կը ծախսես։ Բընութիւնն ոչինչ
Քեզ կը կըտակէ․ միայն փոխ կուտայ,
Եւ սրտաբաց, անկեղծ, փոխ կուտայ անո՛նց՝
Որոնք ձերբազատ, նաեւ էն ազատ:
Ուրեմըն ինչո՞ւ, ով դո՛ւն, դուն կծծի,
Բայց եւ բարեսէր, կը չարաշահես
Այն առատաձեռն նուերներն որոնք
Քեզի են տրուած որ դուն ալ բաշխես։
Անշահ վաշխառո՛ւ, ինչո՞ւ կը վատնես
Գումարներն անգին, ու դուն չես կրնար
Մինչեւ իսկ ապրիլ։ Միայն անձիդ շուրջ
Երթեւեկն այսպէս կղզիացնելով,
Դուն բու քաղցր անձիդ պատրանքով կ՚ապրիս,
Դուն քեզ կը խաբես: Այն ատեն ինչպե՞ս
Բընությիւնը քեզ երբ անյայտացնէ,
Պիտի կարենաս տալ ընդունելի
Քու հաշուեյարդար:
                                        Քու չը գործածուած
Գեղեցկութիւնն ալ քեզի հետ պիտի
Դամբարան իջնէ, մինչդեռ եթէ զայն
Դուն գործածէիր՝ պիտի ապրէր զերթ կտակակատար։

5

Those hours that with gentle work did frame
The lovely gaze where every eye doth dwell
Will play the tyrants to the very same,
And that unfair which fairly doth excel;
For never-resting time leads summer on
To hideous winter and confounds him there,
Sap checked with frost and lusty leaves quite gone,
Beauty o'ersnowed and bareness every where:
Then were not summer's distillation left
A liquid prisoner pent in walls of glass,
Beauty's effect with beauty were bereft,
Nor it nor no remembrance what it was.

But flowers distilled, though they with winter meet,
Leese but their show; their substance still lives sweet.

(21) ժամերն որոնք ազնիւ գործով շրջանակի մը մէջ առին
Գողտրիկ նայուածքն որուն ամէն աչք կը յառի,
Բռնակալի դեր պիտ՚ խաղան ընդդէմ գողտրիկ նոյն նայուածքին.
Այգ՝ անարդար եւ անիրաւ, բայց աւելի քան տիրական:

Զի ժամանակը անդադրում՝ կ՚առաջնորդէ ամառն դէպի
Սառնամանիքը ձըժեռուան, խառնափնդոր շուարանքին,
Ծուծը ծառին սառով պատած, ծառը շէնշող տերեւաթափ,
Գեղեցկութիւնը ձիւնածածկ, ամայութիւն ամենուրեք:

Թէ ամառուան գոլորշիէն հեղուկ մասնիկ մը բանտարկեալ
Ապակիէ պատերուն մէջ չըգտնըւէր արդգելակուած,
Գեղեցկությիւնն ինքնին եւ իր ազդեցությիւն պիտ՚ ջնջուէին,
Ո՛չ գայն եւ ո՛չ անոր ինչպէս լինելն պիտի յիշեն մարդիկ:

Բայց ծաղկանց հիւթն ու էութիւն, թէ իսկ ձմրան դէմ յանդիման,
Առիթներ են ցուցադրութեան, ու կ՚ապրին քաղցր իրենց բնութիւն։

6

Then let not winter's ragged hand deface
In thee thy summer ere thou be distilled:
Make sweet some vial; treasure thou some place
With beauty's treasure ere it be self-killed:
That use is not forbidden usury
Which happies those that pay the willing loan;
That's for thyself to breed another thee,
Or ten times happier be it ten for one;
Ten times thyself were happier than thou art,
If ten of thine ten times refigured thee:
Then what could death do if thou shouldst depart,
Leaving thee living in posterity?

Be not self-willed, for thou art much too fair
To be death's conquest and make worms thine heir.

(22) Ուրեմն մի՛ թոյլ տար ձմրան բիրտ, կոշտ ձեռքերն եղծեն քու մէջ
Քու կենսունակ, քնքուշ ամառն, նախ քան որ դուն ցուրտէն կըծկիս․
Պատրաստէ դուն քաղցըր սրուակ քու դեղերու։ Շտեմարանէ
Վայրի մը մէջ գեղեցկութեան յարգի գանձեր, նախքան իրաւ 
Անոնք լինին դեղ ինքնասպան: Գործածությիւնն այդ արգելուած
Վաշխառութիւն չի նկատուիր, կ՚ուրախացնէ երբոր զանոնք
Որոնք պատրաստ են ինքնակամ փոխառութիւնը վըճարել:

Արդ՚ յըղանալ է ինքզինքիդ համար ուրիշ «Քու ինքնութիւնդ»,
Կամ տասն անգամ երջանկանալ, մէկի տեղ տասն սերընդելով.
Տասըն անգամ ինքդ աւելի կ՚երջանկանաս քան ինչ որ ես։
Տասը քեզմէ երբ տասն անգամ քեզի կրկնեն, վերատպեն,
Մահն այն ատեն ի՞նչ կրնայ քեզ ընել, եթէ մեկնած լինես
Քեզ թողնելով հաւերժութեան մէջ որ ապրիս:

Մի լինիր դուն խեռ, ինքնակամ, զի գեղեցիկ ես դուն այնքան.
Մե՛ղք՝ որ դառնաս դուն մահուան զոհ, եւ որդերն ալ քեզ ժառանգորդ։

7

Lo in the orient when the gracious light
Lifts up his burning head, each under eye
Doth homage to his new-appearing sight,
Serving with looks his sacred majesty;
And having climbed the steep-up heavenly hill,
Resembling strong youth in his middle age,
Yet mortal looks adore his beauty still,
Attending on his golden pilgrimage:
But when from highmost pitch, with weary car,
Like feeble age he reeleth from the day,
The eyes (fore duteous) now converted are
From his low tract and look another way:

So thou, thyself outgoing in thy noon,
Unlooked on diest unless thou get a son.

(27) Շրնորհալի լոյսը երբոր Արեւելքէն, տե՛ս, կը ծագի
Կըրակ-գըլուխն իր վեր բռնած, իւրաքանչիւրն աչքի տակէն
Կը դառնայ նոր երկըրպագու նոր-երեւոյթ կերպարանքին,
Նայուածքներով ծառայ դարձած դիմացն անոր սուրբ վեհութեան:

Եւ երբ արդեն մագըլցած ցից ու երկնային բրլուրն ի վեր,
Նըմանութիւնը կը բերէ զօրեղ, հըզօը, միջին տարիք պարմանիին,
Գեղեցկությունն անոր դեռ եւըս կը պաշտեն մահկանացու
Նոյն նայուածքներ, ծառայելով անոր ոսկեայ ուխտ-երթութեան:

Բայց բարձրագոյն այդ գէնիթէն երը յոգնաբեկ կառքն ըսկսի
Տատանելով ա՛լ հեռանալ լուսածագէն, ծեր, ուժասպառ,
Պարտաճանաչ աչքերըն այն այժըմ այլեւս կը զառածին,
Եւ անոր ցած տափաստանէն դեպ՚ ուրիշ կողմ կը սեւեռին:

Այսպէս եւ դուն, Քու կէսօրին երբ գերազանց կ՚երթաս առաջ,
Պիտի մեռնիս անտեսուելուվ՝ եթէ զաւակ դուն չը ծընիս։

8

Music to hear, why hear'st thou music sadly?
Sweets with sweets war not, joy delights in joy:
Why lov'st thou that which thou receiv'st not gladly,
Or else receiv'st with pleasure thine annoy?
If the true concord of well-tuned sounds,
By unions married, do offend thine ear,
They do but sweetly chide thee, who confounds
In singleness the parts that thou shouldst bear;
Mark how one string, sweet husband to another,
Strikes each in each by mutual ordering;
Resembling sire, and child, and happy mother,
Who all in one, one pleasing note do sing;

Whose speechless song being many, seeming one,
Sings this to thee, 'Thou single wilt prove none.'

(23) Նըւագ լսել... բայց դուն ինչո՞ւ կ՚ուզես տխուր նըւագ լսել:
Սիրելիներն իրարու հետ պատերազմել ինչպե՞ս կրնան.
Ուրախութիւնն ուրախութեան մէջ միմիայն հաճոյք կ՚առնէ.
Ինչո՞ւ սիրել ինչ որ դուն չես կրնար վայլել զըւարթութեամբ.
Կամ այլապէս հաճո՞յք արդեօք կ՚առնես դուն քու իսկ ձանձրույթէն:

Եթէ իրաւ ներդաշնութիւնը ձայներու դաշնալարուած,
Ջոգորդութեամբը մասերուն, քու ականջներդ կը զայրացնեն,
Անոնք մեղմիւ կը խրատեն՝ քե՛զ որ մասերն կը շըփոթես
Իրարու հետ, զանոնք կըրել եւ հանդուրժել պէտք Է գիտնաս:

Տե՛ս թէ ինչպէս լարերեն մէկն, իբրեւ միւսին քաղցր ամուսին,
Իւրաքանչիւը լարին կուտայ համաձայնուած շեշտն իր կարգին,
Կարծես ըլլան հայր ու զաւակ, եւ իրենց պէս երջանիկ մայր,
Որոնք բոլորն հաճելի մէկ, մէկ ձայնի վրայ միասին կերգեն:

Որոնց անբառ երգն ըլլալով բազում, բայց քեզ մէկ թրւացող,
Քեզ ա՛յս կ՚երգէ. «Դուն միայնակ ոչինչ կրնաս ապացուցել»:

9

Is it for fear to wet a widow's eye
That thou consum'st thyself in single life?
Ah! if thou issueless shalt hap to die,
The world will wail thee like a makeless wife;
The world will be thy widow and still weep,
That thou no form of thee hast left behind,
When every private widow well may keep,
By children's eyes, her husband's shape in mind:
Look what an unthrift in the world doth spend
Shifts but his place, for still the world enjoys it,
But beauty's waste hath in the world an end,
And kept unused the user so destroys it:

No love toward others in that bosom sits
That on himself such murd'rous shame commits.

(18) Այրի կընոջ արցունքներուն, թաց աչքերուն, վա՞խն է արդեօք,
Որ կը ստիպէ՝ քեզ ըսպառել ինքզինքդ կեանքին մէջ մենաւոր.
Թէ պատահի որ անզաւակ մահանալով դուն հեռանաս,
Աչխարհ պիտի ողբայ ըզքեզ իբրեւ ձախորդ, ըստերջ մի կին.
Աչխարհը քու այրին պիտի դառնայ, ողբայ, որովհետեւ
Դուն քու տիպէն ոչ ոք թողիր քու ետեւէն, քեզ հիշեցնող,
Երբ կեանքին մէջ իւրաքանչիւը պարզուկ այրի իր մտքին մէջ
Կը պահէ կերան իր ամուսնոյն, զաւակներուն աչքին մէջէն:

Տե՛ս, անառակն աշխարհի մժԷջ ինչպէ՜ս ամէն ինչ կը սպառէ,
Միայն իր տեղը փոխելով. ատկէ՝ աշխար հաճոյք կ՚առնէ.
Գեղեցկութեան բայց ըսպառումն աշխարհի մէջ վերջ մը ունի.
Եթէ պահուի՝ չը գործածուած, այդ անձը զայն կ՚ոչնչացնէ։

Ով ինքն իր վրայ մահասարսուռ ամօթը այս որ գործադրէ,
Անոր ծոցին մէջ ոչ մէկ սէր այլոց հանդէպ կրնայ ծընիլ:

10

For shame deny that thou bear'st love to any,
Who for thyself art so improvident.
Grant, if thou wilt, thou art beloved of many,
But that thou none lov'st is most evident;
For thou art so possess'd with murd'rous hate,
That 'gainst thyself thou stick'st not to conspire,
Seeking that beauteous roof to ruinate
Which to repair should be thy chief desire:
O change thy thought, that I may change my mind!
Shall hate be fairer lodged than gentle love?
Be as thy presence is, gracious and kind,
Or to thyself at least kind-hearted prove:

Make thee another self, for love of me,
That beauty still may live in thine or thee.

(19) Ամչնալով ուրացի՛ր՝ թէ մէկը դուն կը սիրես,
Դուն ինքզինքիդ ալ հանդէպ անհոգատար ես այսպէս.
Եթէ կ՚ուզես, ընդունինք, որ շատերէ սիրուած ես,
Բայց բացայայտ է ինքնին թէ դուն ոչ ոք կը սիրես:

Դուն բռնըւած ես այնպէս ատելութեամբ մահացու,
Դաւաճանել չես կրնար ինքզինքիդ դէմ ժըպըրհիլ,
Եւ կը փորձես գեղեցիկ առաստաղն այն աւերել
Զոր նորոգել մեծագոյն քու ցանկութիւնդ պիտ՚ ըլլար:

Մըտածման կերպըդ փոխէ՛, որ ես ալ միտքըս փոխեմ.
Քնքուշ սէրէն աւելի՝ ատելութի՞ւն սընուցել.
Ներկայութիւնըդ պահէ՝ շընորհալի եւ ազնիւ,
Կամ համոզէ դուն ըզքեզ թէ կը մընաս բարեսիրտ:

Գոնէ սիրոյս համար դուն ինքզինքէդ ա՛յլ անձ կերտէ,
Գեղեցկութիւնդ որ ապրի քու գեղիդ մէջ կամ անձիդ:

11

As fast as thou shalt wane, so fast thou grow'st
In one of thine, from that which thou departest,
And that fresh blood which youngly thou bestow'st
Thou mayst call thine, when thou from youth convertest:
Herein lives wisdom, beauty, and increase,
Without this, folly, age, and cold decay:
If all were minded so, the times should cease,
And threescore year would make the world away.
Let those whom Nature hath not made for store,
Harsh, featureless, and rude, barrenly perish:
Look whom she best endowed she gave the more;
Which bounteous gift thou shouldst in bounty cherish:

She carved thee for her seal, and meant thereby,
Thou shouldst print more, not let that copy die.

(14) Ինչ արագութեամբ ուժասպառ լինիս,
Նոյն արագութեամբ դուն պիտի աճիս
Քեզմէ ընձիւղած մէկ մասնիկին մէջ,
Որմէ, ինքզինքեդ դուն բաժնըւեցար.
Եւ այդ թարմ արիւնն որ կեանքով կ՚օԺտես
Դուն իրաւունքով քուկըդ կը կոչես
Երբ երիտասարդ աշխոյժ տարիքեդ
Կը ձեւաւորես, կը փոխակերպես:
Եւ այա՝ կենդանի իմաստութիւնն Է,
Աճումը նաեւ ու գեղեցկութիւն.
Իսկ առանց ասոնց՝ անմիտ արարքներ,
Փտտում տարիքի, եւ սառն աւերում:
Ամէնքն համախոհ եթէ լինէին
Ժամանակն անծիր պիտի դադարէր,
Աչխարհն կործանէր վաթսուն տարուան մէջ.
Թող անոնք որոնց բընությիւնն երբեք
ՉԷ պահեր ի պահ՝ ամլօրէն կորչին,
Բիրտ, անհըրապոյր, կոշտ ու անազնիւ։
Տե՛ս, ան աւելի շընորհներ կուտայ
Արդէն շընորհով օժտըւածներուն.
Առանձնաշնորհեալ ձիրքերն դուն պիտի
Երջանկութեան մէջ սրտամօտ պահես:

Քեզ կաղապարեց իբրեւ իր կընիք
Ռրպէս զի այդպէս աւելի տըպես,
Եւ թոյլ չը տաս որ այդ տիպը մեռնի։

12

When I do count the clock that tells the time,
And see the brave day sunk in hideous night,
When I behold the violet past prime,
And sable curls all silvered o'er with white,
When lofty trees I see barren of leaves,
Which erst from heat did canopy the herd,
And summer's green all girded up in sheaves
Borne on the bier with white and bristly beard:
Then of thy beauty do I question make
That thou among the wastes of time must go,
Since sweets and beauties do themselves forsake,
And die as fast as they see others grow,

And nothing 'gainst Time's scythe can make defence
Save breed to brave him when he takes thee hence.

(26) Երբ զանգերէն ժամացոյցին ժամանակն ես կը ճշտեմ,
Օրն սքանչելի ընկղմած է՝ գիշերին մէջ ահռելի.
Երբ կը դիտեմ մանուշակին գեղեցկութիւնը թօշնած,
Եւ սեւաթոյր գանգուրներուն արծաթ թելերն ճերմըկած,
Եւ բարձրուղէշ ծառերն իրենց տերեւներէն մերկացած,
Որոնք տօթին ամպհովանի էին եղած հօտերուն,
Ամրան կանաչն ամբողջ ճերմակ մազիկներով եւ փոշ-փուշ,
Խուրձեր կապուած ու դիզուած են դագաղ-կառքով տարուելու,
Ես այն ատեն գեղեցկութիւնըդ կը խորհիմ տանջահար:

Դուն ալ պիտի ժամանակի աւերածին կարգն անցնիս,
Զի քաղցրութիւն, գեղեցկութիւն իրենք իրենց կը լըքեն,
Եւ կը մեռնին անմիջապէս՝ այլոց աճիլն էրբ տեսնեն.

Ոչինչ կրնայ Ժամանակի մանգաղին դեմ պաշտպանել․
Քեզմէ ծընա՛ծը մի միայն պիտ՚ խիզախէ անոր դէմ։

13

O that you were your self! but, love, you are
No longer yours than you yourself here live;
Against this coming end you should prepare,
And your sweet semblance to some other give:
So should that beauty which you hold in lease
Find no determination; then you were
Your self again after yourself's decease,
When your sweet issue your sweet form should bear.
Who lets so fair a house fall to decay,
Which husbandry in honour might uphold
Against the stormy gusts of winter's day
And barren rage of death's eternal cold?

O, none but unthrifts: dear my love, you know
You had a Father, let your Son say so.

(13) Որքան կ՚ուզեի ինքգինքդ ըլլայիր! Բայց դո՛ւն՝ իմ աղուո՛ր,
Այլեւս ինքզինքիդ դուն չես պատկանիր. դուն այստեղ կ՚ապրիս.
Գալիք վախճանին ինքզինքըդ պիտի այժմէն յարդարես.
Եւ մէկ ուրիշին քու քաղցըր բնութիւնդ պէտք է փոխանցես։

Այն գեղեցկութիւնն իբըր վարձակալ ոը պահ ես դըրած
Թող վերք չըգտնէ։ Այն ատեն նորէն ինքզինքիդ պիտի
Դուն վերադառնաս քու իսկ մահէն վերջ անկասկածօրէն,
Երբ քու փափկասուն ծընունդըդ կըրէ քաղցըր ինքնությիւնդ:

Ո՜վ թոյլ պիտի տալ այսպէս գեղեցիկ տուն մը աւերի,
Եւ ո՞ր պատուաւոր հոգատար պիտի պաշտաանէ ընդդէմ
Զըմեռ օրերու փոթորկոտ հովին, տեղատարափին,
Եւ ամուլ, վայրագ, մահուան ցուրտին դէմ յաւիտենական:

Օ՜, ո՛չ ոք, բացի անժոյժն, անառակն, ա՛ղուորս, դուն գիտե՛ս.
Դուն հայր ունէիր, թող զաւակդ նոյնպէս կարենայ ըսել:

14

Not from the stars do I my judgement pluck,
And yet methinks I have astronomy,
But not to tell of good or evil luck,
Of plagues, of dearths, or seasons' quality;
Nor can I fortune to brief minutes tell,
Pointing to each his thunder, rain and wind,
Or say with princes if it shall go well
By oft predict that I in heaven find:
But from thine eyes my knowledge I derive,
And, constant stars, in them I read such art
As truth and beauty shall together thrive
If from thy self to store thou wouldst convert:

Or else of thee this I prognosticate,
Thy end is truth's and beauty's doom and date.

(20) Աստղերէն չէ՛ որ դատումներըս կը քաղեմ,
Սակայն կարծեմ թէ աստղերուն ինքնին ունիմ
Ես գիտութիւնն։ Բայց ո՛չ՝ բարի կամ չար բախտին
Վրայ խօսելու, աղէտ ու սով, եղանակաց
Յատկութիւններ. ո՛չ ալ կրնամ երկվայըկեանով
Բախտ գուշակել, ամէն մէկուն մատնանշել
Իր որոտումն, անձրեւն ու հովն, եւ կամ ըսել
Իշխաններուն թէ ամէն ինչ լաւ կ՚ընթանայ,
Իբր երկիեքէն գուշակութիւնս ներշնչուելով։

Իմ գիտելիքըս կը քաղեմ քու աչքերէն,
Մնայուն աստղեր, ուր կը կարդամ արուեստըն այս՝
Թէ՝ «Միասին պիտի աճին ճշմարտութիւն,
Գեղեցկութիւն, եթէ քեզմէ փոխակերպես,
Շտեմարանես». կամ այլապէս պիտ՚ քու մասին
Կանխասացեմ. «Վախճանը քու յաւերժօրէն
Դատակնիքն է ճշմարիտին, գեղեցիկին։»

15

When I consider every thing that grows
Holds in perfection but a little moment,
That this huge stage presenteth nought but shows
Whereon the stars in secret influence comment;
When I perceive that men as plants increase,
Cheered and checked even by the selfsame sky,
Vaunt in their youthful sap, at height decrease,
And wear their brave state out of memory:
Then the conceit of this inconstant stay
Sets you most rich in youth before my sight,
Where wasteful Time debateth with Decay
To change your day of youth to sullied night,

And all in war with Time for love of you,
As he takes from you, I ingraft you new.

(11) Նրկատեր եմ, որ ամէն ինչ որ կը մեծնայ, ու կ՚աճի,
Կատարեալի գագաթին մօտ կարճ փայրկեան միայն կը հանգչի.
Թէ՝ այս հսկա բեմին վըրայ ցուցահանդէս է միայն
Ցուցադրուող, ՚ւ ազդու աստղեր կը դիտարկեն գաղտնօրէն:

Նշմարեր եմ, տունկերու պէս կը բազմանան մարդիկներ,
Քաջալերուած եւ զըսպուած նոյնինքըն այդ երկինքէն,
Երիտասարդ ու կենսունակ, կը նըւաղին կատարին,
Եւ յաղթական շքերթն իրենց մոռացութեան կը տրուի:

Յարափոփոխ ու ինքնախաբ այս կացութեան յորձքին մէջ
Դուն իմ աչքին ամենաճոխ գեղեցկութեամբ կը գծուիս,
Ուր ըսպառիչ Ժամանակին հետ կը վիճի Աւերիչն,
Աչխոյժ ու թարմ օրերը քու պիղծ գիշերուան փոխելու:

Ժամանակին ընդդէմ ամէնքն կը պայքարին քու սիրոյն,
Ինչ որ քեզմէ ան յօշուտէ, քեզ ի նորոյ կը պատուաստէմ։

16

But wherefore do not you a mightier way
Make war upon this bloody tyrant Time,
And fortify yourself in your decay
With means more blessed than my barren rhyme?
Now stand you on the top of happy hours,
And many maiden gardens, yet unset,
With virtuous wish would bear your living flowers,
Much liker than your painted counterfeit:
So should the lines of life that life repair
Which this time's pencil or my pupil pen
Neither in inward worth nor outward fair
Can make you live yourself in eyes of men:

To give away yourself keeps yourself still,
And you must live drawn by your own sweet skill.

(12) Բայց ինչո՞ւ դուն ուժեղ կերպով չը հրաւիրես մարտակոչ
Այս բռնակալ, արիւնարբու Ժամանակին հակընդդէմ,
Ինքզինքդ ինչո՞ւ չը պաշտպանես դէմն աւերին, փտտումին,
Միջոցներով որ աւելի լինին օրհնեալ, քան ամուլ
Իմ յանկերգներն: Կանգնած ես այժմ երջանկութեան կատարին,
Եւ դեռ քանի՜ կոյս պարտեզներ, չը մշակուած, եւ պարկեշտ
Ցանկութիւնով պիտի ծընունդ տան կենսուրախ քու ծաղկանց,
Ննկարագեղ աւելի քան նմանատիպըդ կեղծող։

Նոյնապես կեանքի երակներով՝ կեանք ներարկող, նորոգող,
Ինքզինքիդ Հետ կրնաս ապրիլ՝ աչքերուն դէմ մարդերուն,
Զոր՝ ո՛չ մատիտն Ժամանակի եւ ո՛չ գրիչն իմ աշկերտի
Ներքին արժէքն ու արտաքին գեղեցկությիւնն պատկերել
Չըկարենան պիտի երբեք:

Տալով ինքզինքդ իսկ ոշրիշին Ինքզինքըդ դեռ կը պահես.
Եւ դուն ապրիս պիտի քու իսկ քաղցը տաղանդով պատկերուած:

17

Who will believe my verse in time to come
If it were filled with your most high deserts?
Though yet, heaven knows, it is but as a tomb
Which hides your life, and shows not half your arts.
If I could write the beauty of your eyes,
And in fresh numbers number all your graces,
The age to come would say, 'This poet lies;
Such heavenly touches ne'er touched earthly faces.'
So should my papers (yellowed with their age)
Be scorned, like old men of less truth than tongue,
And your true rights be termed a poet's rage
And stretched metre of an antique song:

But were some child of yours alive that time,
You should live twice, in it and in my rhyme.

(25) Իմ քերթուածին ո՞վ պիտ՚ հաւտայ գալիք բոլոր դարերուն
Քու շնորհալի արժանիքով եթէ լեցուն ան ըլլար:
Երկինք գիտէ թէ ան դեռ եւս դամբարանի է նըման
Ուր ծածկըւած է կեանքդ ամբողջ, առանց կէսն իսկ ցուցնելու:

Կարենայի եթէ գրրել գեղեցկութիւնն աչքերուդ,
Եւ թարմօրէն թւարկելու թիւերն ամբողջ շնորհներուդ,
Գալիք դարերն պիտի ըսեն. «Քերթողն այս սուտ կը խօսի.
Երկինքն այսպէս երբեք հպած չէ հողեղէն դէմքերու

Թե պատահի որ իմ թուղթերն (դեղնած իրենց տարիքով) 
Արհամարհուին, իբրեւ ծերեր ճշմատազանց լեզուագար,
Եւ քու իրաւ արժանիքներըդ նըկատուին քերթողի
Մոլեգնությիւն, եւ հին երգի չափազանցեալ մի կշռոյթ.

Միայն քեզմ է էթէ զաւակ մը ողջ ապրեր այդ պահուն,
Կրկին պիտի դուն ապրէիր՝ անոր մէջ եւ քերթուածիս։

18

Shall I compare thee to a summer's day?
Thou art more lovely and more temperate:
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer's lease hath all too short a date;
Sometime too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed;
And every fair from fair sometime declines,
By chance or nature's changing course untrimmed:
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose possession of that fair thou ow'st,
Nor shall Death brag thou wand'rest in his shade,
When in eternal lines to time thou grow'st.
 
So long as men can breathe or eyes can see,
So long lives this, and this gives life to thee.

(8) Ինչո՞ւ ես քեզ բաղդատեմ ամառնային օրուան հետ.
Դո՛ւն՝ աւելի սիրելի, եւ աւելի հաճելի.
Հովերը բիրտ կը ցնցեն սիրուն ծիլերն Մայիսի,
Եւ ամառուան ընձեռած առիթներն ալ՝ կարճ են շատ:

Երկինքին աչքն հըրագունդ երբեմն ուժգին կը շողալ,
Եւ դիմագիծն իր ոսկի՝ կը նրւաղի շատ յաճախ.
Իսկ բարեդէպ օրերն ալ իրարմէ շատ են տարբեր,
Բախտով եւ կամ բընութեան փոփոխական ընթացքով:

Բայց քու ամառը յաւերժ՝ պիտի երբեք չը թօշնի,
Ոչ իսկ ձեռքէ պիտ՚ հանէ գեղեցկությիւնն որ իրն Է.
Մահն իբկ պիտի չը պարծի թէ քեզ ունի իր շուքին,
Յաւերժական տաղերով երբ դուն աճիս առ յաւէտ:

Որքան ատեն մարդն՝ շնչել, աչքերն՝ տեսնել կարենան,
Պիտի ապրին տաղերն այս, եւ քեզ ալ կեանք պիտի տան։

19

Devouring time, blunt thou the Lion's paws,
And make the earth devour her own sweet brood;
Pluck the keen teeth from the fierce Tiger's jaws,
And burn the long-lived Phoenix in her blood;
Make glad and sorry seasons as thou fleet'st,
And do whate'er thou wilt, swift-footed time,
To the wide world and all her fading sweets;
But I forbid thee one most heinous crime:
O, carve not with thy hours my love's fair brow,
Nor draw no lines there with thine antique pen;
Him in thy course untainted do allow
For beauty's pattern to succeeding men.
 
Yet, do thy worst, old time: despite thy wrong,
My love shall in my verse ever live young.

(86) Լափող Ժամանակ, առիւծին ժանիքը դուն բրթացո՛ւր,
Եւ երկիրն ինքնին թող լափէ անոր քաղցըր ծընունդներն,
Եւ ծընօտներէն կատաղի վագրի՝ փրցո՛ւր դուն հատու
Ակռաներն անոր, եւ երկարակեաց փիւնիկը այրէ՛
Իր իսկ արեան մէջ, ուրախ ու տըխուր եղանակներն քու
Տորմիղներդ ըրէ: Եւ արագավազ դուն ո՛վ Ժամանակ,
Ըրէ՛ ինչ որ դուն կը կամիս ընել, լայն այս աշխարհին,
Եւ անոր ամբողջ տժգույն, թառամող քաղցրութիւններուն:

Բայց քեզ կ՚արգիլեմ մէկ եւ ամէնէն գարշ, հըրէչային
ՈՃիրն դործելէ․— Օ, քու ժամերովըդ մի՛ կնճռոտեր
Գեղեցիկ ճակատն իմ սիրելիիս, եւ ոչ ալ այնտեղ
Հընաձեւ գրիչովըդ գիծեր քաշէ։
                                                                  Դուն զինքն ընթացքին
Մէջ ժամանակիդ անաղարտ պահէ, տիպար մը իբրեւ
Ջինջ գեղեցկութեան իրերայաջորդ մարդոց սերունդին:

Ո՜վ հին Ժամանակ, քու վատթարագոյնըդ դուն կատարէ.
Զի հակառակ քու տըւած վընասին, Մէրըս պիտ՝ ապրի
Իւ քերթուածին մէջ, թէ՛ երիտասարդ եւ թէ յաւիտեան:

20

A woman's face with nature's own hand painted
Hast thou, the Master-Mistress of my passion;
A woman's gentle heart, but not acquainted
With shifting change, as is false women's fashion;
An eye more bright than theirs, less false in rolling,
Gilding the object whereupon it gazeth;
A man in hue, all hues in his controlling,
Which steals men's eyes and women's souls amazeth.
And for a woman wert thou first created,
Till nature as she wrought thee fell a-doting,
And by addition me of thee defeated,
By adding one thing to my purpose nothing.
 
But since she pricked thee out for women's pleasure,
Mine be thy love and thy love's use their treasure.

(1) Կնոջ մը դէմքն ունիս Դուն, բնութեան ձեռքովն իսկ ներկուած,
Գըլուխ-գործոց գեղուհին՝ իմ խանդագին, բուռն սիրոյն,
Նրբազգած սիրտ մը կնոջ, որ հետամուտ չէ սակայն
Յարափոփոխ լինելու, խոստումնադրուժ կանանց պէս,
Աչք մը պայծառ աւելի, եւ հեռու՝ կեղծ խաղերէ,
Որ ամէն ինչ կ՚օծանէ՝ նայուածքն անոր երբ յառէ:

Ճիչտ գոյնի մարդն է, որուն ենթակայ է ամէն գոյն,
Որ կը գերէ մարդոց աչքն, ու կիներուն ալ հոգին:
Դուն է՛ն առաջ իբրեւ կին ըստեղծուեցար, մինչեւ որ
Բնութիւնն այնպէս քեզ օծեց որ ինքն եղաւ սիրահար.
Եւ աւելին՝ զիս թողուց քեզմէ գերուած, պարտըւած,
Կէտ մ՚ի նպաստ բարդելով, նըպատակիս՝ բայց ոչինչ.

Եւ քանի որ հաճոյքին համար կանանց՝ քե՛զ խոցեց,
Սէրըդ՝ հաճոյքն իմ ըլլայ, սիրոյդ օգդուտն՝ անոնց գանձ:

21

So is it not with me as with that Muse,
Stirred by a painted beauty to his verse,
Who heaven itself for ornament doth use,
And every fair with his fair doth rehearse,
Making a couplement of proud compare
With sun and moon, with earth and sea's rich gems,
With April's first-born flowers, and all things rare
That heaven's air in this huge rondure hems.
O let me, true in love, but truly write,
And then believe me, my love is as fair
As any mother's child, though not so bright
As those gold candles fixed in heaven's air:
 
Let them say more that like of hearsay well,
I will not praise that purpose not to sell.

(61) Նոյնը ինծի չի՛ պատահիր, ինչպէս որ այդ Մուսան կ՚ընէ,
Որ քերթուածն իր կը ներչնչուի գեղցկուհւոյն գեղանկարէն,
Որ երկինքն իսկ կը գործածէ գեղազարդել կարենալու,
Եւ կը կրկնէ իւրաքանչիւը գեղեցկութիւն բաղդատելով
Իր գեղուհւոյն, այսպէս զուգեակ ըստեղծելով, հպարտօրէն
Բաղդատելով արեւ, լուսին, ու թանկագին գոհար քարերն
Երկրին, ծովուն, եւ ապրիլեան թարմ, նորածին ծաղիկներուն,
Եւ հազուագիւտ ուրիչ բոլոր բաներու հետ, որ այդ հսկայ
Երկնակամարն կը ներփակէ կըլորութեան մէջ իր անհուն:

Օհ, թոյլ տուր ինձ, որ նա սիրոյն մէջ ճշմարիտ, ճշմարտօրէն
Եւըս գըրեմ, եւ դուն նաեւ հաւատա՛ ինձ, սէրըս նոյնքան
Է գեղեցիկ, զաւակն որքան որեւէ մօր, թէպէտեւ ո՛չ
Այնքան փայլուն, որքան ոսկեայ մոմերըն այն, վե՛րն երկընքի
Լայն կամարին մէջ զետեղուած:
                                                                  Թող աւելին ըսեն անո՛նք
Որ հերիւրանք լըսել կ՚ուզեն. պիտի երբեք ես չը գովեմ
Նըպատակն այդ՝ ըսես շահու եւ ծախելու սիրոյն համար:

22

My glass shall not persuade me I am old,
So long as youth and thou are of one date,
But when in thee time's furrows I behold,
Then look I death my days should expiate:
For all that beauty that doth cover thee
Is but the seemly raiment of my heart,
Which in thy breast doth live, as thine in me.
How can I then be elder than thou art?
O therefore, love, be of thyself so wary
As I not for myself but for thee will,
Bearing thy heart, which I will keep so chary
As tender nurse her babe from faring ill:
 
Presume not on thy heart when mine is slain;
Thou gav'st me thine, not to give back again.

(7) Իմ հայելին զիս չի կրնար համոզել թէ՝ ծեր եմ ես,
Որքան ատեն ջահելութիւնն ու դուն ունիք նոյն ծընունդ,
Բայց երբ քու մէջ ժամանակին ակօսներն ես նշմարեմ,
Այն ատեն ես կը ցանկանամ որ մահուան հետ հաշտըւիմ,
Զի այդ ամբողծ գեղեցկութիւնն որ քեզ այդպէս կը ծածկէ,
Զարդարուն զգեստն է մի միայն, որ քեզ տըւաւ սիրտը իմ,
Սի՛րտըս՝ կուրծքիդ մէջ բընակող, ինչպէս քու սիրտն ալ իմ մէջ։

Ինչպե՞ս կըրնամ ես այն ատեն լինել տարեց քան դուն ես:
Օ, դուն իմ սէր, եղիր դուն միշտ, միշտ ինքզինքիդ ուշադիր,
Ինչպէս եւ էս պիտի լինեմ՝ ո՛չ ինքզինքիս, այլ քեզ համար,
Քու սիրտն իմ մէջըս կըրելով, զոր պիտ՚ պահեմ խընամքով,
Քնքուշ բոյժ-քոյրն ինչպէս մանուկն հիւանդութեան ախտին դէմ՝

Սիրտըդ երբեք չը չարչարես՝ իմ սիրտը երբ ըսպաննեն,
Քու աիրտը դուն ինծի տըւիր՝ ո՛չ երբեք քեզ դարձնելու:

23

As an imperfect actor on the stage,
Who with his fear is put besides his part,
Or some fierce thing replete with too much rage,
Whose strength's abundance weakens his own heart;
So I, for fear of trust, forget to say
The perfect ceremony of love's rite,
And in mine own love's strength seem to decay,
O'ercharged with burden of mine own love's might:
О let my books be then the eloquence
And dumb presagers of my speaking breast,
Who plead for love, and look for recompense,
More than that tongue that more hath more expressed.
 
О learn to read what silent love hath writ:
To hear with eyes belongs to love's fine wit.

(102) Ինչպէս անկատար դերասան մը, որ իր վախէն՝ բեմին
Վըրայ իր դերէն է մեկուսացուած, եւ կամ կատաղի
Բան մը՝ զայրոյթով լեցուն եւ յորդող, որ սաստկութեամբն իր
Զօրութեան՝ սիրտն իակ կը տկարացնէ, նոյնպէս նաեւ ես,
Անվատահութեան փախէն բռնըւած կը մոռնամ կրկնել
Կատարեալ ու ճիշտ արարողությիւնն սիրո կանոնին,
Ես իմ անձնական սիրոյս ուժին մէջ կարծես կը փտտիմ,
Նոյնիսկ իմ սիրոյս զօրութեան բեռով ծանրաբեռնըւած:

Օ, թող իմ գիրքերս ուրեմըն լինին խօսնակ պերճախօս
Եւ համըր նաեւ կանխագուշակներ իմ խօսուն կուրծքիս,
Որ սէր կ՚աղերսեն, եւ վարձատրութիւն դեռ կ՚ակնկալեն,
Աւելի քան որ այդ լեզուն յաճախ շատ շատ աւելին
Է արտայայտած: 
                                        Օ, սորվէ կարդալ թէ ի՞նչ՝ սէրը լուռ
Ուզած է գրել։ Զի աչքով լսել՝ միմիայն սիրոյ
Նուրբ զգայնութեան, սուր դատողութեան կը վերագրուի։

24

Mine eye hath played the painter and hath stelled
Thy beauty's form in table of my heart;
My body is the frame wherein 'tis held,
And perspective it is best painter's art.
For through the painter must you see his skill
To find where your true image pictured lies,
Which in my bosom's shop is hanging still,
That hath his windows glazed with, thine eyes.
Now see what good turns eyes for eyes have done:
Mine eyes have drawn thy shape, and thine for me
Are windows to my breast, wherethrough the sun
Delights to peep, to gaze therein on thee.
 
Yet eyes this cunning want to grace their art,
They draw but what they see, know not the heart.

(28) Աչքըս՝ նըկարիչ, քու գեղեցկութեան
Տիպն է ամրացրեր սրտիս սեղանին,
Մարմինս՝ շրջանակ, ուր տեղաւորուած,
Ամուր բըռնըւած կը մնայ ան միշտ.
Լաւագոյն արուեստը նըկարիչին
Համեմատութիւնն է ճիչտ բըռնըւած:

Եւ նըկարիչին ընդմէջէն պիտի
Դուն ճարտարութիւնն անոր նշմարես,
Գտնելու համար թէ ո՞ւր իրական
Քու պատկերըդ կայ ճարտար նըրկարուած,
Այն որ իմ կուրծքին պատկերասրահին
Մէջ դեռ կը մնայ կախուած, ամրացուած,
Եւ չընարակուած պատուհաններէն
Կարծես կը նայի քու հուր աչքերով:

Ի՜նչ բարիք հիմա աչքերն աչքերուն,
Տե՛ս կը փոխանցեն աչքերս քու կերպարն
Ահա կը գծեն, եւ ինծի համար
Քու հուր աչուկներն պատուհաններ են
Կուրծքիս վրայ բացուած, որոնց ընդմէջէն
Արեւն հրճուանքով կ՚ուզէ թափանցել
Այնտեղ պչնումով քեզի նայելու։

Ճարտար կերպերով աչքերը մինչդեռ
Կը փորձեն իրենց արուեստն աւելի
Դարձնել շնորհալի եւ հըրապուրիչ։
Անոնք կը գծեն ինչ որ կը տեսնեն,
Բայց սիրտը կարդալ անոնք չեն գիտեր:

25

Let those who are in favour with their stars
Of public honour and proud titles boast,
Whilst I, whom fortune of such triumph bars,
Unlooked for joy in that I honour most.
Great princes' favourites their fair leaves spread
But as the marigold at the sun's eye,
And in themselves their pride lies buried,
For at a frown they in their glory die.
The painful warrior famoused for fight,
After a thousand victories once foiled,
Is from the book of honour rased quite,
And all the rest forgot for which he toiled:
 
Then happy I that love and am beloved,
Where I may not remove, nor be removed.

(3) Անոնք որոնք հաշտ են իրենց աստղերուն հետ թող պարծին
Իրենց հպարտ տիտղոսներով, պատիւներով հանրային,
Մինչ ես, որուն բախտն է զրկեր դափնիներէ այսպիսի,
Կը վայելեմ ա՛յն զոր պատուել ամէնէն շատ կը սիրեմ։

Իչխաններու սիրելիներն իրենց դափնիքն էն սփռեր,
Բայց զերթ ծաղկունք կարմրադեղին որ արեւին աչքին դէմ
Հպարտությիւնն իրենց թաղած իրենց սրտին, ներսիդին,
Մէկ նայուածքի պըռըստումէն իրենց փառքով կը մեռնին։

Այս ցաւատանջ պատերազմին արժանիքով համբաւուած
Հազարավոր յաղթանակի դիմաց եթէ մէկ անգամ
Ան ձախողի, Պատուոյ Գիրքէն անունն անոր կը ջնջեն,
Եւ ամէն ինչ որուն համար կեանքն իր զոհեց՝ չի հիշուիր։

           Երանելի եմ որ կրնամ նաեւ սիրել ու սիրուիլ,
           Զերծ ջնջելու պարտադրանքէն, ջընջըւելու երկիւղէն։

26

Lord of my love, to whom in vassalage
Thy merit hath my duty strongly knit,
To thee I send this written embassage
To witness duty, not to show my wit;
Duty so great, which wit so poor as mine
May make seem bare, in wanting words to show it,
But that I hope some good conceit of thine
In thy soul's thought (all naked) will bestow it,
Till whatsoever star that guides my moving
Points on me graciously with fair aspect,
And puts apparel on my tottered loving,
To show me worthy of thy sweet respect:
 
Then may I dare to boast how I do love thee,
Till then, not show my head where thou mayst prove me.

(101) Դո՛ւն՝ տէրն իմ սիրոյս, քեզ ծառայելէն աւելի՝ գըտայ
Որ արժանիքդ է զիս ուժգին հիւսած պարտականութեանս:
Քեզի կը ղրկեմ պատգամն այս գրաւոր, պարտաւորութեանս
Իբր վկայութիւն, եւ ոչ ցուցնելու սրամտութիւնս.
Պարտաւորութիւն մը այնքան մեծ որ մերկ կրնայ ցոյց տալ,
Նըման իմ աղքատ սրամըրտութեանա, կարօտ լինելով
Բառերու որոնք զայն արտայայտել հստակ կարենան:

Բայց ա՛յդ՝ կը յուսամ, քու մէկ կերպ բարի սընապարծութիւնդ,
Խորը քու հոգւոյդ մրտածմունքին մեջ, մերկ, յստակ ամբողջ,
Պիտի շընորհէ, պաճուճազարդէ. մինչ որեւէ աստղ
Որ կ՚առաջնորդէ շարժումները իմ, շնորհալիօրէն
Զիս մատնանշէ ակն-հաճոյ տեսքով, եւ իմ կարկըտնած
Սէրըս հագուեցնէ ըզդեստով մը նոր, որ զիս արժանի
Կացուցանէ քաղցր քու մեծարանքիդ:
                                                                                           Մինչեւ այն ատեն
Թոյլ տուր որ պարծիմ թէ քեզ ինչ խորունկ սիրով սիրեցի,
Եւ թող չերեւամ, դլուխըս ցոյց չը տամ այնտեղ, ուր կրնաս
Դուն ինձի դատել, եւ կամ քննութեան փորձին ենթարկել:

27

Weary with toil, I baste me to my bed,
The dear repose for limbs with travel tired,
But then begins a journey in my head,
To work my mind, when body's work's expired;
For then my thoughts (from far where I abide)
Intend a zealous pilgrimage to thee,
And keep my drooping eyelids open wide,
Looking on darkness which the blind do see;
Save that my soul's imaginary sight
Presents thy shadow to my sightless view,
Which, like a jewel (hung in ghastly night),
Makes black night beauteous, and her old face new.
 
Lo thus by day my limbs, by night my mind,
For thee, and for myself, no quiet find.

(37) Աշխատանջքեն վաստակաբեկ կ՚աճապարեմ անկողին՝
Ճամբորդելէն յոգնած մարմնոյս համար հանգիստ ցանկալի:
Բայց գանկիս մէջ ճամբորդութիւն մը կը սկսի շրջմոլոր
Միտքըս գործի դընել՝ հազիւ մարմինիս գործն աւարտած:

Իմ բնակած հեռու տեղէն, խոկումներուս թեւերով
Մեծ եռանդով ճամբայ կ՚ելլեմ ուխտի գալու դէպի քեզ,
Փակուող կոպերըս ջանալով արթուն պահել լայնաբիբ,
Աչքերս մութին մէջ սեւեռուն, զոր լոկ կոյրերն կը տեսնեն:

Եւ բացի այդ, ցընորական տեսողութիւնն իմ հոգւոյն
Իմ աչազուրկ տեսողութեան դիմաց քու ստուերն կը գծէ,
Որ զերթ գոհար՝ մահասարսուռ գիշերին մէջ առկախուած,
Սեւ գիշերին՝ գեղ ու հըմայք, դէմքն անոր հին՝ կը նորէ:

Այսպէս մարմինըս ցերեկին, ու միտքըս ալ գիշերին,
Ոչ քեզ համար եւ ոչ ինծի հանգիստ առնել թոյլ կուտան:

28

How can I then return in happy plight
That am debarred the benefit of rest?
When day's oppression is not eased by night,
But day by night and night by day oppressed;
And each (though enemies to either's reign)
Do in consent shake hands to torture me,
The one by toil, the other to complain
How far I toil, still farther off from thee.
I tell the day to please him thou art bright,
And dost him grace when clouds do blot the heaven;
So flatter I the swart-complexioned night,
When sparkling stars twire not thou gild'st the even:
 
But day doth daily draw my sorrows longer,
And night doth nightly make griefs' strength seem stronger.

(41) Ինչպէ՞ս կրնամ վերադառնալ ուրախութեան խոստումով,
Ես որ զրկուած պիտի մընամ իմ հանգիստի բարիքէն.
Երբ ցերեկուան ճնշումներն չեն գիշերուան մէջ մեղմանար,
Այլ գիշերուան ձեռքէն՝ ցերե՛կն, եւ գիշերն ալ՝ ցերեկէն
Կը ճնշըւի: Եւ իրարու հետ համաձայն (թէպէտեւ
Թշնամիներ մէկը միւսին իշխանութեան) իրարու
Ձեռք կը թօթուեն դաշնակցելով չարչարելու համար զիս,
Մէկն՝ անդադրում աշխատանքով, միւսն ալ կարծես միշտ դժգոհ
Թէ որքան շատ ես կաշխատիմ, հեռու մնալով միշտ քեզմէ։

Ես՝ ցերեկին հաճոյք տալու համար՝ կ՚ըսեմ, որ այնքան
Պայծառ ես դուն, եւ շնրոհ կ՚ընես, ամպերն երբոր երկընքին
Երեսն ծածկեն: Մութ սեւ գիշերն շողոքորթել կը փորձեմ
Ըսելով թէ՝ պըլպըլացող աստղերն երբ չեն շողշողար
Դուն երեկոն կ՚ոսկեզօծես:
                                                        Սակայն ցերեկն ամէն օը
Ա՛լ աւելի է հետամուտ ցաւերը իմ երկարել,
Իսկ գիշերն ալ ամէն գիշեր ուժը ցաւին աւելի
Կը զօրացնէ՝ զիս ճնշելու, չարչարելու համար զիս:

29

When in disgrace with Fortune and men's eyes,
I all alone beweep my outcast state,
And trouble deaf heaven with my bootless cries,
And look upon myself and curse my fate,
Wishing me like to one more rich in hope,
Featured like him, like him with friends possessed,
Desiring this man's art and that man's scope,
With what I most enjoy contented least;
Yet in these thoughts myself almost despising,
Haply I think on thee, and then my state
(Like to the lark at break of day arising
From sullen earth) sings hymns at heaven's gate;
 
For thy sweet love rememb'red such wealth brings
That then I scorn to change my state with kings.

(125) Երբ բախտէն լքուած, մարդոց աչքերէն ապաշընորհուած,
Առանձին կ՚ողբամ՝ իմ վրտարանդի վիճակիս վրայ,
Եւ կը վրրդովեմ ականջներով խուլ երկինքն՝ անօգուտ
Իմ լաց ու կոծով, եւ ես ինքզինքիս նայելով՝ անէծք
Կը կարդամ դժխեմ իմ ճակատագրին, փափաքելով որ
Նըմանիմ մէկուն՝ ինձմէ յոյսերով աւելի հարուստ,
Եւ կերպարանքով անոր նրմանած, եւ անոր նըման
Բարեկամներով եւըս ճոխացած, եւ ցանկանալով
Արուեստն այս մարդուն, եւ միւս այն մարդուն՝ տեսադաշտը լայն,
Որ ես ըստանամ ինծի ամէնէն աւելի հաճոյք
Պատճառողէն իոկ իմ նըւազագոյն վայելքը սրտիս:

Այս խոհմունքներով երբ գըրեթէ ես ինքզինքըս կ՚ատեմ,
Գուցէ քու մասին է որ կը խորհիմ, յետոյ միայն իմ
Կացութեան մասին, արտոյտի նըման՝ առտըւան ծագին
Որ վեր սուրալով դաժան այս երկրէն տաղերն իր կ՚երգէ,
Երկնի դուռներուն:
                                           Որովհետեւ քու սերըդ երբ յիշեմ,
Այնպիսի փարթամ ճոխութիւն ինծի ան կը պատճառէ,
Որ այն ժամանակ ես կը քամահրիմ վիճակըս փոխել
Թագաւորներու իսկ վիճակին հետ:

30

When to the sessions of sweet silent thought
I summon up remembrance of things past,
I sigh the lack of many a thing I sought,
And with old woes new wail my dear time's waste:
Then can I drown an eye (unused to flow)
For precious friends hid in death's dateless night,
And weep afresh love's long since cancelled woe,
And moan th'expense of many a vanished sight;
Then can I grieve at grievances foregone,
And heavily from woe to woe tell o'er
The sad account of fore-bemoaned moan,
Which I new pay as if not paid before:
 
But if the while I think on thee (dear friend)
All losses are restored, and sorrows end.

(116) Երբ քաղցըր ու լուռ մտածումներուս խոկումներուն հետ
Կը վերաքաղեմ յուշերն անցեալի, ես կը հառաչեմ
Պակասին համար բազում բաներու զորըս փնտռած եմ.
Այսպէս կը վատնեն։
                                                Կրնա՞մ այն ատեն հոսելու անվարժ
Աչք մը ողողել բարեկամներու համար թանկագին՝
Ընկղմած մահուան մութ, անթուական գիշերներուն մէջ,
Եւ լալ ի նորոյ, երկար ժամանակ ջընջըւած սիրոյ
Կսկիծը վշտի, եւ ողբալ կորուստը անյայտացած
Բազմայիչատակ տեսարաններու:
                                                                         Այն ատեն կրնա՞մ
Ողբալ անցեալի տառապանքին վրայ, եւ շարունակել
Ծանրասիրտ պատմել կրկին ու կրկին ողբերու շարան,
Տխուր պատմութիւնն արդէն ողբացուած կսկիծ վիշտերու,
Զորըս ես դեռ նոր կը հատուցանեմ, կարծես առաջուց
Արդէն հատուցած ես չը լինեի:
                                                                     Բայց այն միջոցին
Որ ես քու մասին լուռ կը մտածեմ, բարեկամ անգին,
Կորուստներն ամբողջ վերահատուցուած, եւ ցաւերն ամբողջ
Վերջ գտած կ՚ըլլան:

31

Thy bosom is endeared with all hearts,
Which I by lacking have supposed dead,
And there reigns love and all love's loving parts,
And all those friends which I thought buried.
How many a holy and obsequious tear
Hath dear religious love stol'n from mine eye,
As interest of the dead; which now appear
But things removed that hidden in thee lie!
Thou art the grave where buried love doth live,
Hung with the trophies of my lovers gone,
Who all their parts of me to thee did give;
That due of many now is thine alone.
 
Their images I loved I view in thee,
And thou (all they) hast all the all of me.

(4) Բոլոր սիրտերն հըրապուրուած են քու գիրկէն ու ծոցէն,
Որմէ զրկուած, կը կարծէի թէ ան մեռած էր յաւէտ.
Բայց այնտեղ սէրն է կը տիրէ, սիրոյ բոլոը մասնիկներ,
Եւ իմ բոլոր բարեկամներ որոնք թաղուած են այնտեղ:

Որքան մաքուր ու սուրբ արցունք, եւ արցունքներ կեղծպատիր,
Կըրօնական եւ սիրելի սէրն է գողցեր իմ աչքէն,
Իբրեւ տոկոս մեռելներու, որոնք հիմա կը թըւին
Լոկ հեռակա իրեր որոնք քու շուջիդ մէջ կը պառկին:

Դուն դամբարանն ես ուր կ՚ապրի գերեզմանուած սէրն անգամ,
Ուր կախուած կան եւ դափնիներն իմ սիրահար անձերուն,
Որոնք ինձմէ առած բոլոր իրենց մասերն քեզ տըւին
Եւ հիմա քուկդ են միմիայն ինչ որ շատերն ունէին:

Պատկերներն իմ սիրածներուս քու մէջըդ ես կը տեսնեմ,
Եւ դուն ունիս (ինչպէս անոնք) ամբողջն ամբողջ որ եսն եմ։

32

If thou survive my well-contented day,
When that churl Death my bones with dust shall cover,
And shalt by fortune once more re-survey
These poor rude lines of thy deceased lover,
Compare them with the bett'ring of the time,
And though they be outstripped by every pen,
Reserve them for my love, not for their rhyme,
Exceeded by the height of happier men.
O then vouchsafe me but this loving thought:
'Had my friend's Muse grown with this growing age,
A dearer birth than this his love had brought
To march in ranks of better equipage:
 
But since he died, and poets better prove,
Theirs for their style I'll read, his for his love'.

(47) Եթէ հանդուրժես՝ լիովին իմ գոհ յղփացած օրուան,
Երբ այդ թշուառ Մահն փոշիով ծածկէ ոսկորներս ամբողջ,
Եւ դուն դիպուածով կարենաս կրկին աչքէ անցընել
Այս խեղճ ու անտաշ տողերն՝ քու մեռած, սիրահար տըղուն,
Բաղդատէ զանոնք բարելաւումին հետ ժամանակին:

Ուրիշ գըրիչներ զանոնք մինչեւ իսկ թէ գերազանցեն,
Պահէ դուն զանոնք իմ սիրոյս համար, ոչ թէ յանգերուն․
Անոնք երջանիկ մարդոց հասակէն աւելի բարձր են։
Օհ, շնորհէ դուն ինձ գոնէ սիրելի մըտածումն այս սոսկ․—

«Ներշնչող մուսան իմ բարեկամիս թէ աճէր՝ աճող
«Այս տարիքին հետ, ասկէ աւելի աիրելի ծընունդ
«Մը պիտ՚ պարգեւէր, քայլելու համար հաւասար շարքով,
«Նոյնքան օժտըւած, ըսպառազինուած գիտելքիներով։

«Բայց իմ մահէն վերք, եւ բանաստեղծներն այս կը հաստատեն,
«Անոնց գրուածքներն՝ լոկ իրենց ոճին, իակ անոր գրածներն՝
«Իր սիրոյն համար եւ պիտի կարդամ մասնաւորապէս»

33

Full many a glorious morning have I seen
Flatter the mountain tops with sovereign eye,
Kissing with golden face the meadows green,
Gilding pale streams with heavenly alcumy,
Anon permit the basest clouds to ride
With ugly rack on his celestial face,
And from the forlorn world his visage hide,
Stealing unseen to west with this disgrace:
Even so my sun one early morn did shine
With all triumphant splendor on my brow;
But out alack, he was but one hour mine,
The region cloud hath masked him from me now.
 
Yet him for this my love no whit disdaineth:
Suns of the world may stain, when heaven's sun staineth.

(65) Բազու փառաւոր առաւօտներ եմ տեսեր ես, որոնք
Լերանց գագաթները կը փաղաքշեն վեհափառ աչքով,
Եւ համբուրելով ոսկեշող դէմքով մարմանդներն կանաչ,
Ոսկեզօծելով գետերը դալուկ երկնի գոյներով։

Թոյլ կուտան յաճախ որ չարագուշակ ամպերն խափանեն
Տըգեղ շերտերով անոր երկնային դէմքը արեւոտ,
Եւ ծածկեն երեսն այս մեր ահխարհէն՝ լքեալ, միայնակ,
Եւ անտեսօրեն կարծես գողնալով այսպէս շնորհազուրկ
Ապրելու համար:
                                        Նոյնպէս իմ արեւս ամբողջ յաղթական
Իր շքեղութեամբ, առտու մը ճակտիս վըրայ ծագեցաւ։
Բայց, կորաւ ափսոս! Նա իմն էր միայն մեկ ժամուան համար․
Շրջապատի ամպն ինձմէ զայն ծածկած էր արդէն իսկոյն:

Բայց այս պատճառով սէրըս զանիկա պուտ մ՚իսկ չանգոսնեց:
Երկնային արեւն երբ բծաւորուի, երկրի արեւներն
Զարմանալի չէ որ նոյնպէս կրնան արատաւորուիլ:

34

Why didst thou promise such a beauteous day,
And make me travel forth without my cloak,
To let base clouds o'ertake me in my way,
Hiding thy brav'ry in their rotten smoke?
'Tis not enough that through the cloud thou break,
To dry the rain on my storm-beaten face,
For no man well of such a salve can speak,
That heals the wound, and cures not the disgrace:
Nor can thy shame give physic to my grief;
Though thou repent, yet I have still the loss:
Th'offender's sorrow lends but weak relief
To him that bears the strong offence's cross.
 
Ah, but those tears are pearl which thy love sheds,
And they are rich and ransom all ill deeds.

(66) Ինչո՞ւ գեղեցիկ օը մը արեւոտ ինծի խոստացար
Հըրապուրելով որ ես ճամբորդեմ առանց բաճկոնի,
Նաեւ թոյլ տալով որ մըռայլ ամպեր ետեւէս հասնին
Ճամբուս ընթացքին, ուժն ու գեղը քու ծածկելով իրենց
Գորշ ծածքի եւտին։
                                           Բաւարար չէ լոկ ամպերու մէջէն
Քու ճամբան գտնես, իմ փոթորկահար դէմքիս վըրայէն
Անձրեւը չորցնես, զի ոչ ոք կրնայ խօսիլ այնպիսի
Ըսպեղանիի մասին, որ կարող է վէրք դարմանել,
Բայց որ անկարող է նոյն ժամանակ անարգանքն բուժել:

Ոչ ալ քու ամօթը կրնայ վշտիս դեղ տալ, ամոքել.
Թէ իսկ դուն զղջաս, սիրտըս վընասով կը մնայ բեկուած.
Եւ անարգողին զղջումը կուտայ տըկար ըսփոփանք
Եւ կամ ամոքում, անոր որ ուժեղ նախատինքին խաչն
Այդպէս կըրելով պիտի պարտական մընայ տեւական:

Բայց այդ արցունքներն մարգարիտներ են սէրէդ վար թափուող,
Այնքան թանկագին որ ամբողջ քու վատ արարքներուն դէմ
Փրկանաւորող եւ քեզ ազատող գանձեր կը դառնան:

35

No more be grieved at that which thou hast done:
Roses have thorns, and silver fountains mud:
Clouds and eclipses stain both moon and sun,
And loathsome canker lives in sweetest bud.
All men make faults, and even I in this,
Authorizing thy trespass with compare,
Myself corrupting, salving thy amiss,
Excusing thy sins more than their sins are;
For to thy sensual fault I bring in sense,
Thy adverse party is thy advocate,
And 'gainst myself a lawful plea commence:
Such civil war is in my love and hate,
 
That I an accessary needs must be,
To that sweet thief which sourly robs from me.

(77)  Մի՛ ցաւիր երբեք այն բանին համար որ գործած ես դուն.
Վարդերը՝ փուշեր ունին, իակ արծաթ ցայտաղբիւրներն՝ ցեխ,
Ամպերը՝ ինչպէս ե՛ւ խաւարումներ՝ կը բծաւորեն
Լուսինն ու արեւ, նաեւ գարշելի որդը կը սընի
Ամենաքաղցրիկ կոկոնին ալ մէջ։
                                                                  Յանցանքներ ամէն
Մարդեր կը գործեն, եւ մինչեւ իսկ ես՝ նոյն յանցանքի մէջ,
Այլոց բաղդատմամբ քու մեղանչումներն արդարացնելով,
Ինքզինքըս մասամբ դատապարտելով, եւ քու զանցումներն
Ալ դարմանելով, եւ մեղքերը քու միշտ չըքմեղելով՝
Աւելի քան դուն զանոնք գործեր ես:
                                                                       Քանզի տռփական
Քու զանցումիդ մէջ իմաստ կը բերեմ – քու ընդդիմադիրդ
Ինքը կը դառնայ քեզի փաստաբան – եւ ես անձիս դեմ
Օրինաւոր դատ կը սկսիմ բանալ:
                                                                    Այնպիսի ներքին
Պայքար կայ սիրոյս, ատելութեանս մեջ, որ ես մեղսակից
Պարտիմ դառնալ զիս դաժան կողոպտող քաղցըր այդ գողին:

36

Let me confess that we two must be twain,
Although our undivided loves are one:
So shall those blots that do with me remain,
Without thy help, by me be borne alone.
In our two loves there is but one respect,
Though in our lives a separable spite,
Which though it alter not love's sole effect,
Yet doth it steal sweet hours from love's delight.
I may not evermore acknowledge thee,
Lest my bewailed guilt should do thee shame,
Nor thou with public kindness honour me,
Unless thou take that honour from thy name –
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

(113)  Թոյլ տուր դուն ինծի որ խոստովանիմ թէ երկուքըս մենք
Երկեակ պիտ՚ մընանք, թէպէտ մեր սէրերն անբաժանելի
Մէ՛կ են, պիտ՚ մընան. եւ նոյնպէս պիտի վըրաս մընացող
Արատներըն այն, առանց օգնութեանդ, պիտի առանձինն
Ես զանոնք կըրեմ։
                                           Սակայն մեր երկու սէրերուն մէջ կայ
Միայն միակամ մէկ վերաբերմունք, թէ իսկ չարակամ
Ու անջատ մընանք մեր կեանքերուն մէջ, որ, թէպէտ ոչինչ
Կը փոխէ սիրոյ խոր ու բացարձակ ազդեցութենէն,
Սակայն կը գողնայ քաղցրանուշ ժամեր աիրոյ հաճոյքեն:

Գուցէ քեղ ծանօթ լինելըս երբեք չը հրապարակեմ,
Որ չը լինի քեզ ողբալի յանցանքս ամօթ պատճառէ,
Ոչ ալ հանրութեան ներկայութեան դուն քու ազնըւութեամբ
Գուցէ զիս պատուես, բացի եթէ դուն այս պատիւն ինծի
Տաս քու անունէդ զայն անջատելով:
                                                                            Բայց մ՚ըներ այդպէս.
Զի քեզ կը սիրեմ այնպիսի ձեւով որ դուն իբր իմն ես,
Եւ այդապէսով քու բարի համբաւն ալ իմըս կը դառնայ:

37

As a decrepit father takes delight
To see his active child do deeds of youth,
So I, made lame by Fortune's dearest spite,
Take all my comfort of thy worth and truth;
For whether beauty, birth, or wealth, or wit,
Or any of these all, or all, or more,
Intitled in thy parts, do crowned sit,
I make my love ingrafted to this store:
So then I am not lame, poor, nor despised,
Whilst that this shadow doth such substance give,
That I in thy abundance am sufficed,
And by a part of all thy glory live:
 
Look what is best, that best I wish in thee;
This wish I have, then ten times happy me.

(120)  Ինչպէս որ հաճոյք կ՚առնէ զառամած հայր մը երբ տեսնէ
Գործունեայ, աշխոյժ զաւակն արարքով երիտասարդի,
Ես ալ՝ թէեւ կաղ՝ բախտին չարակամ բացառիկ ոխէն,
Կ՚առնեմ իմ ամբողջ ըսփոփանքը քու արժանիքներէդ,
Ճչմարտութենէն։
                                     Եւ որովհետեւ թէ՛ գեղեցկութիւն,
Կամ հարստությիւն, սրամտութիւն, եւ կամ ալ ծընունդ,
Կամ որեւէ մին այս բոլոր խումբէն, կամ ամբողջն ինքնին,
Եւ կամ աւելին, իրաւասու են քեզ մաս կազմելու,
Եւ թագադըրուած այդպէս բազմելու, ես այս բոլորին
Իմ սէրըս պիտի պատուաստեմ, կապեմ:
                                                                                 Եւ անկե յետոյ
Ես չեմ նկատուիր ո՛չ կաղ, ո՛չ աղքատ եւ ո՛չ ալ երբեք
Արհամարհըւած, քանի մինչեւ իսկ ըստուերն այս կուտայ
Այնպիսի հարուստ նիւթ գոյացութեան, որ բաւարարուած
Կը զգամ ես ինքզինքս քեզմէ պարգեւուած առատութեան մէջ,
Եւ ամբողջ փառքիդ մէկ մասնիկովն իսկ էս կրնամ ապրիլ։

Տե՛ս թէ լաւագոյնն ինչ բանի մէջ է. ա՛յդ լաւագոյնն ես
Կը ցանկանամ քեզ․ այս փափաքն ունի ես քեզի համար․
Ուրեմն այն ատեն ես տասնապատիկ երջանիկ կ՚ապրիմ։

38

How can my Muse want subject to invent
While thou dost breathe, that pour'st into my verse
Thine own sweet argument, too excellent
For every vulgar paper to rehearse?
O give thyself the thanks if aught in me
Worthy perusal stand against thy sight,
For who's so dumb that cannot write to thee,
When thou thyself dost give invention light?
Be thou the tenth Muse, ten times more in worth
Than those old nine which rhymers invocate,
And he that calls on thee, let him bring forth
Eternal numbers to outlive long date.
 
If my slight Muse do please these curious days,
The pain be mine, but thine shall be the praise.

(58) Ինչպե՞ս իմ մուսաս նիւթ կ՚ուզէ հնարել,
Երբ կաս, կը շնչես, իմ քերթուածին մէջ
Քեզմէ ծորելով քաղցըր բընութիւնդ,
Այնքան սքանչելի, զոր անբարեկիրթ
Որեւէ գրրիչ չէ կարող կրկնել:

Միայն ինքզինքիդ չնորհակալ եղիր,
Թէ ինձմէ մի բան արժանի լինի
Քու ներկայութեանդ ընթերցուելու․
Ո՞վ է այն յիմարն որ չը կարենայ
Քեզի գրելու, երբ ինքըդ անոր
Գիւտարարութեան լուսարձակ կուտաս:

Կ՚ուզեմ տասներորդ Մուսան որ ըլլաս,
Տասով աւելի արժանաւոր քան
Իննը հիներէն, որոնց յանգաստեղծ
Քերթողներն իրենց աղերսանքն կ՚ուղղեն:
Եւ անոնք որոնք քեզի կը դիմեն,
Ցաւիտենական տաղեր ըստեղծած
Թող ներկայանան, որպէս զի լաւէրժ
Ապրիլ կարենան ժամանակին մէջ։

Իմ վըտիտ Մուսաս էթէ կարենայ
Հաճույք պատճառել այս անօրինակ
Եւ իմ երկնելու յատուկ օրերուն,
Թող ցաւն իմն ըլլայ, բայց բաժինը քու
Պիտի անպայման գովեստըդ լինի:

39

O how thy worth with manners may I sing,
When thou art all the better part of me?
What can mine own praise to mine own self bring?
And what is't but mine own when I praise thee?
Even for this, let us divided live,
And our dear love lose name of single one,
That by this separation I may give
That due to thee which thou deserv'st alone.
O absence, what a torment wouldst thou prove,
Were it not thy sour leisure gave sweet leave
To entertain the time with thoughts of love,
Which time and thoughts so sweetly doth deceive,
 
And that thou teachest how to make one twain,
By praising him here who doth hence remain.

(113) Օ, ի՞նչ կերպերով արժանիքը քու կրնամ ես երգել,
Երբ իմ լաւագոյն մասն էս դուն արդէն: Իւ իսկ գովասանքս
Ի՞նչ աւելցընել կրընայ իմ անձին, չէ՞ որ ես ինքզինքս
Է որ կը գովեմ, երբ քեզ կը գովեմ։
                                                                    Այս իսկ պատճառով
Մենք երկուքս՝ եկո՛ւր, բաժնըւած ապրինք. եւ մեր թանկագին
Սէրը կորսնցնէ թող մեզմէ մէկին անունը միայն,
Որպէս զի ես այս բաժանումին մէջ կարենամ քեզ տալ
Այն ինչ որ միայն քեզ է արժանի տալ ու վերագրել:

Օ դո՛ւն բացակայ, ի՛նչ խոր տառապանք պիտի ազդէիր
Թէ չունենայիր դառըն պարապոյ ժամըդ ըզբօսման
Որ այդպես տըւաւ քաղցըր ու ազատ ժամեր վայելման
Գըրաւուած սիրոյ մտածումներով, եւ այս ժամանակն
Ու սէր խորհուրդներ այնքա՜ն քաղցրությամբ գիտեն մեզ խաբել:

Եւ թէ դուն գիտես սորվեցնել ինչպէս մէկը երկակի
Կրնանք բաժանել, գովաբանելով զայն այս տողերով,
Ուր հետեւաբար անիկա ներկայ միշտ պիտի մնայ:

40

Take all my loves, my love, yea, take them all;
What hast thou then more than thou hadst before?
No love, my love, that thou mayst true love call;
All mine was thine before thou hadst this more.
Then if for my love thou my love receivest,
I cannot blame thee for my love thou usest;
But yet be blamed, if thou thyself deceivest
By wilful taste of what thyself refusest.
I do forgive thy robb'ry, gentle thief,
Although thou steal thee all my poverty;
And yet love knows it is a greater grief
To bear love's wrong than hate's known injury.
 
Lascivious grace, in whom all ill well shows,
Kill me with spites, yet we must not be foes.

(69) Սէ՛ր իմ, այո՛, ա՛ռ, ամբողջ իմ սէրերս, ամբողջը ա՛ռ դուն.
Ըսէ՛, աւելի ի՞նչ ունիս հիմա, քան ինչ ունէիր
Դուն ասկէ առաջ: Ո՛չ, սիրելիդ իմ, ո՛չ էն սէր՝ որ դուն
Արդարեւ իրաւ ու ճշմարիտ սէր կարենաս կոչել:

Ունեցածս ամբողջ քուկդ էր, նախքան որ դուն այս աւելին
Ընդունած էիր: Ուրեմըն եթէ իմ աիրոյս փոխան
Իմ սէրս կ՚ընդունիս, ինչպէ՞ս մեղադրել քեզ ես կարենամ
Երբ դուն իմ սէրս է որ կը գործածես. բայց սակայն պիտի
Դուն մեղադըրուիս, եթէ դուն ինքզինքդ իրաւ կը խաբես
Կամաւորապէս համտեսելով ա՚յն՝ ինչ որ կը մերժես:

Աւազակութիւնդ այս քեզ կը ներեմ, ո՜վ դուն ազնիւ գող,
Թէպէտ կը գողնաս աղքատութիւնն իմ ամբողջ, լիովին:
Եւ սէրն գիտէ թէ սիրոյ յանցանքն կրել ի՜նչ աւելի մեծ
Վիշտ կը պատճառէ, քան թէ բացայայտ վէրքն ատելութեան:

Ո՜վ դուն վաւաշոտ շընորհ, որուն մէջ ամէն վատութիւն
Կը բացայայտուի, չարակամութեամբ ըսպաննէ դուն զիս.
Բայց պէտք չէ որ մենք ըլլանք ոսոխներ աներկբայօրէն:

41

Those pretty wrongs that liberty commits,
When I am sometime absent from thy heart,
Thy beauty and thy years full well befits,
For still temptation follows where thou art.
Gentle thou art, and therefore to be won,
Beauteous thou art, therefore to be assailed;
And when a woman woos, what woman's son
Will sourly leave her till he have prevailed?
Ay me, but yet thou mightest my seat forbear,
And chide thy beauty and thy straying youth,
Who lead thee in their riot even there
Where thou art forced to break a twofold truth:
 
Hers, by thy beauty tempting her to thee,
Thine, by thy beauty being false to me.

(79) Բոլոր քնքուշ այն յանցանքներն ազատութիւնն որ կը գործէ,
Երբ էս երբեմըն բացակայ եմ քու սրտէդ, ամբողջովին
Կը վայելէ գեղեցկութեանդ ու տարիքիդ, որովհետեւ
Միշտ փորձութիւնն է հետամուտ քեզ, ուր դուն կաս:
                                                                                                        Ազնիւ էս դուն,
Հետեւաբար միչտ գըրաւել քեզ կը ցանկան. գեղեցիկ ես,
Այդ պատճառով դուն թիրախ ես հիացումի։ Կին մը երբոր
Սիրաբանի, ո՞ր կնոջ-զաւակ պիտի լըքէ զայն դառնացած
Առանց անոր տիրանալու:
                                                      Ափառ՜ս ինծի! Բայց տակաւին
Իմ գրաւած տեղըս հանդուրժել գուցէ կրնաս, յանդիմանել
Գեղեցկութիւնդ ու պըտըտկան պատանությիւնդ, որոնք ըզքեզ
Կ՚առաջնորդեն ըմբոստութեանը մէջ իրենց, մինչեւ այնտեղ
Ուր պարտաւոր ես բացատրել երկ-կողմանի ճշմարտութիւն.

Նորան՝ որ քու գեղեցկութեամբ կը փորձես զայն քեզի քաշել,
Եւ քուկդ՝ որ քու գեղեցկութեամբ դաւաճան ես ինի հանդէպ։

42

That thou hast her, it is not all my grief,
And yet it may be said I loved her dearly;
That she hath thee, is of my wailing chief,
A loss in love that touches me more nearly.
Loving offenders, thus I will excuse ye:
Thou dost love her because thou know'st I love her,
And for my sake even so doth she abuse me,
Suffering my friend for my sake to approve her.
If I lose thee, my loss is my love's gain,
And losing her, my friend hath found that loss;
Both find each other, and I lose both twain,
And both for my sake lay on me this cross.
 
But here's the joy, my friend and I are one.
Sweet flattery! then she loves but me alone.

(68) Թէ՝ դո՛ւն զՆէ ունիս, չէ՛ իմ վիշտն ամբողջ, բայց կրնամ ըսել
Թէ զՆէ սիրեցի անձկօրեն, ուժգին: Թէ՝ Նէ՛ քեզ ունի,
Ինծի պատճառող ցաւն է մեծագոյն, սիրոյ մէջ կորուստ՝
Սիրտըս արիւնող որ ինծի կ՚ազդէ աւելի մօտէն:

Դուք իբրեւ սիրող օրինազանցներ ես ձեզ կը ներեմ.
Դուն զնէ կը սիրես որովհետեւ դուն գիտես որ ես ալ
Զինքը կը սիրեմ, եւ զիս մինչեւ իսկ սիրոյս պատճառով
Կը թշնամանէ, հանդուրժելով որ բարեկամը իմ
Զինքը հաւանի իմ սիրոյս համար:
                                                                     Քեզ եթէ երբեք
Ես կորսընցընեմ, իմ կորուստը այն շահն է իմ սիրոյս,
Եւ ըզՆէ այսպես կորսընցընելով, այդ կորուստը իմ
Գտնըւած կ՚ըլլայ բարեկամիս մօտ: Երկուքը իրար
Կը գտնեն այսպէս. եւ ես երկուքն ալ հաւասարապէս
Կը կորսընցընեմ, եւ երկուքեն ալ իմ սիրոյս համար
Ծանըր խաչը այս ուսերուս վըրայ անոնք կը դնեն:

Բայց ահաւասիկ ուրախութիւնն իմ. բարեկամիս հետ
Ես եւ ան մէկ ենք։ Քաղցըր փաղաքշանք եւ ի՜նչ ըսփոփանք!
Ուրեմըն այսպէս Նէ միմիայն զիս իրաւ կը սիրէ:

43

When most I wink, then do mine eyes best see,
For all the day they view things unrespected;
But when I sleep, in dreams they look on thee,
And darkly bright, are bright in dark directed.
Then thou, whose shadow shadows doth make bright,
How would thy shadow's form form happy show
To the clear day with thy much clearer light,
When to unseeing eyes thy shade shines so!
How would (I say) mine eyes be blessed made,
By looking on thee in the living day,
When in dead night thy fair imperfect shade
Through heavy sleep on sightless eyes doth stay!
 
All days are nights to see till I see thee,
And nights bright days when dreams do show thee me.

(39) Երբ իմ աչքերն ամէնէն շատ ես քթթեմ,
Այն ատեն իմ աչքերն կ՚տեսնեն լաւագոյն,
Զի օրն ամբողջ անճաձ իրեր կը դիտեն,
Բայց երբ քնանամ, երազի մէջ քեզ կը նային,
Եւ մութօրէն պայծառ, մութին մէջ նորէն
Պայծառօրէն կը ցոլանան, կ՚ուղղըւին։

Եւ դուն որուն շուքը ստուերներ կը լուսէ,
Ի՞նչպէս շուքիդ կերպը կարող է ուրախ
Կերպարանքով ցուցնել, յստակ ցերեկին,
Քու աւելի յստակ լոյսով, չը տեսնող
Աչքերուն երբ շուքըդ այնպէս կը շողայ։

Ի՞նչպէս կրնան, կ՚ըսեմ, աչքերս օրհնըւիլ
Քեզ դիտելով ցերեկին մէջ կենդանի,
Երբոր մեռեալ գիշերին մէջ, քու սիրուն
Անկատար ստուերդ՝ ծանըր քունով չը տեսնող
Աչքերուն վըրայ կը յամենայ տակաւին։

Օրերն ամբողջ գիշերներ են տեսնելու
Մինչեւ որ քեզ տեսնել նորէն կարենամ,
Եւ գիշերներն՝ պայծառ օրեր, երբոր քեզ
Իմ երազներն ինծի նորէն ցոյց կուտան:

44

If the dull substance of my flesh were thought,
Injurious distance should not stop my way,
For then despite of space I would be brought,
From limits far remote, where thou dost stay.
No matter then although my foot did stand
Upon the farthest earth removed from thee,
For nimble thought can jump both sea and land
As soon as think the place where he would be.
But ah, thought kills me that I am not thought,
To leap large lengths of miles when thou art gone,
But that, so much of earth and water wrought,
I must attend time's leisure with my moan,
 
Receiving nought by elements so slow
But heavy tears, badges of either's woe.

(35) Եթէ մտածուէր իմ անհրրապոյր մարմինիս մասին,
Հեռաւորութիւնը՝ ցաւ պատճառող, չէր կրնար արգելք
Լինել իմ ճամբուն, զի այն ժամանակ, հակառակ երկար
Այդ տեւողութեան, պիտի բերուէր մեզ բաժնող, հեռու
Ամայութենէն, այնտեղ՝ ուր մինակ, դուն կը բընակիս։

Ի՞նչ փոյթ թէ ոտքերս այդ պահուն կանգնած են հողին վըրայ
Քեզմէ շատ հեռու. իմ արագաթռիչ մըտածման համար
Հեշտ է թե՛ հողի ինչպէս եւ ծովի վըրայէն սուրալ,
Ա՛յն իսկ րոպէին որ ան մըտածէ այդ տեղւոյն մասին
Ուրտեղ որ դուն կաս, եւ նոյն ժամանակ ինք կ՚ուզէ լինել:

Ահ, զիս կը սպաննէ մըտածելն անգամ թէ ես չեմ յիշուած,
Ցատկելու երկար-երկար մղոններ՝ երբ դուն ա՛լ չրկաս.
Այլ թէ, ես, այսքան հողի ու ջուրի աշխատանքէն վերջ,
Պէտք է իմ ողբով լուռ համակերպիմ միշտ՝ ժամանակին
Քըմահաճոյքին։
                                  Եւ ոչինչ ստանալ այսպիաի դանդաղ
Տարրերէն բնութեան, բացի արցունքներ ծանըր, իբր նշան
Եւ խորհըրդանիշ տեւէ անձի վիշտին, տանջանքին։

45

The other two, slight air and purging fire,
Are both with thee, wherever I abide;
The first my thought, the other my desire,
These present-absent with swift motion slide;
For when these quicker elements are gone
In tender embassy of love to thee,
My life, being made of four, with two alone
Sinks down to death, oppressed with melancholy,
Until life's composition be recured
By those swift messengers returned from thee, -
Who even but now come back again assured
Of thy fair health, recounting it to me.
 
This told, I joy, but then no longer glad,
I send them back again and straight grow sad.

(37) Երկու այն միւսներն՝ օդը նօսրանուրբ եւ մաքրող կըրակն,
Երկուքն ալ քեզի մօտիկ կը մընան, ուր ալ ես բնակիմ.
Առաջինը իմ մտածմունքն Է նուրբ, երկրորդն՝ ցանկութիւնս.
Ներկայ-բացակայ այս երկուքն արագ կը սահին, կ՚անցնին:

Զի արագասահ այս երկու տարրերն երբոր դէպի քեզ
Կուգան պաշտօնով սիրազեղ սիրոյ դեսպանատարի,
Իմ կեանքը որ չորս տարրէ կազմըւած, միայն երկուքով
Կ՚իյնայ մժաճուան գիրկն, մելամաղձութեամբ ճնշուած, ընկճըւած:

Բացի թԷ կեանքին վերակազմութիւնն այդ երկու ըշտապ
Հըրեշտակներու դարձովը քեզմէ վերահաստատուի,
Որոնք հիմա իակ նորէն ետ կուգան, վստահ կատարեալ
Քու առողջութեան, այս մասին ինծի եւըս պատմելու,

Այս իմանալով էս կ՚ուրախանամ։ Բայց անկէ յետոյ
Կորսընցընելով իմ զըւարթութիւնս, զանոնք ես նորէն
Ետ կը դարձընեմ, եւ տրտմութեան մէջ կ՚ընկղմ իմ ես խոր:

46

Mine eye and heart are at a mortal war,
How to divide the conquest of thy sight:
Mine eye my heart thy picture's sight would bar,
My heart mine eye the freedom of that right.
My heart doth plead that thou in him dost lie
(A closet never pierced with crystal eyes),
But the defendant doth that plea deny,
And says in him thy fair appearance lies.
To 'cide this title is impanneled
A quest of thoughts, all tenants to the heart,
And by their verdict is determined
The clear eye's moiety and the dear heart's part:
 
As thus: mine eye's due is thy outward part,
And my heart's right thy inward love of heart.

(29) Սիրտն իմ ու աչքս իրարու հետ են մահացու պատերազմի,
Թ՚ ինչպէս բաժնեն յաղթանակի աւարը թանկ քու տեսութեան.
Աչքըս՝ սրտիս, քու պատկերիդ տեսութեան դէմ արգելք ունի,
Սիրտըս՝ աչքիս կը մերժէ նոյն ազատութիւնն իրաւունքի:

Պահանջատէր սիրտս կը պնդէ թէ դուն իր մէջ կաս, կը հանգչիս
(Գոց պահարան մը զոր երբեք չեն թափանցած բիւրեղ աչքեր),
Դատախազեալն բայց կը մերժէ այս պահանջին ընդառաջել,
Պդելով թէ քու կատարեալ նըմանութիւնն ի՛ր մէջ կ՚ապրի:

Իրաւատէրն այս պահանջքին որոշելու համար արդար,
Երդուեալներու մտածումներ եւ փնտռտուք իրար եկան,
Ամէնքըն ալ վարձակալներ սրտին ի նպաստ ձայն արձակած,
Եւ վըճիռովն անոնց աճա կը ճշդըւի արդարօրէն
Բաժինն աչքին՝ յստակ, մաքուր, եւ քաղցր սրտին ալ կէս բաժին:

Ըստ այսմ ահա՛․ – Աչքիս բաժին քու արտաքին տեսքը ինկաւ,
Եւ իմ սրտին իրաւունքն ալ՝ ներսըդ ապրող սէրը սրտիդ:

47

Betwixt mine eye and heart a league is took,
And each doth good turns now unto the other:
When that mine eye is famished for a look,
Or heart in love with sighs himself doth smother,
With my love's picture then my eye doth feast,
And to the painted banquet bids my heart;
Another time mine eye is my heart's guest,
And in his thoughts of love doth share a part.
So either by thy picture or my love,
Thyself, away, art present still with me,
For thou not farther than my thoughts canst move,
And I am still with them, and they with thee;
 
Or if they sleep, thy picture in my sight
Awakes my heart to heart's and eye's delight.

(30) Աչքիս, սրտիս միջեւ դաշինք կընքըւած կայ։ Անոնցմէ
Իւրաքանչիւրն իրար կ՚օգնեն, արարքներով հաճելի,
Աչքըս՝ այնպե՜ս երբ կը ցանկա ուժգին, խորունկ նայելու,
Եւ կամ սիրոյ հառաչանքներն սիրտըս երբոր կը հեղձնուն։

Աչքըս՝ խընճոյք, վայելք կ՚ապրի պատկերին դէմ սիրուհւոյս.
Այս խնճոյքին կը հրապուրէ որ սիրտըս գայ, մասնակցի:
Ուրիշ անգամ սի՛րտըս՝ հրաւէր իմ աչքերուն կը կարդայ,
Եւ իր սիրոյ խոհերուն հետ զանոնք կ՚ընէ մասնակից:

Քու նըկարով կամ իմ սիրով դուն միշտ ներկայ ես իմ մէջ,
Թէ փակ հեռու ինձմէ ապրիս, դուն չես կրնար հեռանալ
Իմ խոհերուս սահմաններէն, քանզի անոնց մէջն եմ միշտ,
Եւ իմ խոհերըս քե՛զ ունին, ու միշտ քեզմով կը շարժին։

Եթէ անոնք քընանան իսկ, աչքիս մէջի քու պատկերն
Սիրտըս արթուն պիտի պահէ, սրտիս, աչքիս հրճուանքէն։

48

How careful was I, when I took my way,
Each trifle under truest bars to thrust,
That to my use it might un-used stay
From hands of falsehood, in sure wards of trust!
But thou, to whom my jewels trifles are,
Most worthy comfort, now my greatest grief,
Thou best of dearest, and mine only care,
Art left the prey of every vulgar thief.
Thee have I not locked up in any chest,
Save where thou art not, though I feel thou art,
Within the gentle closure of my breast,
From whence at pleasure thou mayst come and part;
 
And even thence thou wilt be stol'n, I fear,
For truth proves thievish for a prize so dear.

(33) Ի՜նչ ըզգուշութեամբ, երբ ճամբայ ինկայ,
Ամէն մանըր հոգ նետել ջանացի
Է՛ն հաւատարիմ դատախազին ձեռքն՝
Իմ գործածութեան տեսակէտէն, ուր
Ան պիտի մընար անգործածելի
Սուտին ձեռքերեն, բայց միշտ ապահով
Խրնամքին ներքեւ խնամակալին:

Բայց դո՛ւն՝ գոհարներըս որուն համար
Մանրուկ հոգեր են, դո՛ւն՝ որ աւելի
Մխիթարութեան իրաւունք ունիս,
Իմ ամենամեծ ցաւը դուն հիմա,
Սիրելիներու լաւագոյնը դուն,
Եւ իմ անձկութեան միակ առարկան,
Թողուած ես դուն որս ամէն տեսակի
Գող-աւազակի:

Որեւէ տուփի մէջ չեմ կղպած քեզ,
Բացի այն տեղէն ուր չկաս հիմա,
Թէպէտեւ կը զգամ թէ կաս դուն ներկայ
Կուրծքիս ներամփոփ փաղաքշանքին մէջ,
Ուրկէ կրնաս դուն համաձայն սրտիդ
Բաղձանքին մեկնիլ կամ վերադառնալ:

Եւ ես կը վախնամ որ դուն մինչեւ իսկ
Այնտեղէն պիտի գողցըւիս, տարուիս.
Զի ճշմարտութիւնը կը վըկայէ՝
Միայն գողութեամբ ձեռք կրնայ ձգուել
Մրցանակ մ՚այնքան սուղ ու թանկագին:

49

Against that time (if ever that time come)
When I shall see thee frown on my defects,
When as thy love hath cast his utmost sum,
Called to that audit by advised respects;
Against that time when thou shalt strangely pass,
And scarcely greet me with that sun, thine eye,
When love, converted from the thing it was
Shall reasons find of settled gravity:
Against that time do I insconce me here
Within the knowledge of mine own desert,
And this my hand against myself uprear,
To guard the lawful reasons on thy part.
 
To leave poor me thou hast the strength of laws,
Since why to love I can allege no cause.

(103) Այն ժամանակին ընդդէմ (թէ էրբեք վայ ժամանակն այդ)
Երբ էս պիտի քեզ տեսնեմ քու խոժոռ նայուածքըդ նետած
Վըրան իմ բոլոր թերութիւններուս, երբոր սէրը քու
Արձակած լինի գումարը ամբողջ իր կարողութեան,
Կանչըւած այդ խիստ հաշուեքննութեան ըստ շրջահայեաց
Թելադրանքներու:
                                        Այն ժամանակին ընդդեմ՝ դուն քովէս
Անծանօթի պէս երբ անցնիս պիտի, եւ ինծի հազիւ
Քու այն արեւով, քու այն աչքերով ողջոյնըդ շնորհես,
Երբ սէրը փոխուած իր իսկութենէն, պիտի պատճառներ
Փնտռէ հաստատուած այդ լուրջ կացութեան:
                                                                                           Ա՛յդ ժամանակին
Դէմ ինքզինքըս ես գաղտնօրէն այստեղ կը պահեմ այսպես,
Ծանօթ լինելով իմ արժանիքիս եւ իմ պատիժին,
Եւ իմ ձեռքըս այս ես իմ անձին դէմ կը բարձրացընեմ
Քեզմէ յարուցուած եւ օրինաւոր քու պատճառանքներդ
Լոկ պաշտպանելու:
                                           Անձն իմ խըղճալի լըքելու համար
Դուն օրէնքներուն ուժն ունիս քեզ հետ, մինչդեռ քեզ սիրել
Ի՞նչ իրաւունքով չեմ կրնար ըսել, նաեւ ես պատճառ
Չեմ կրնար յառաջ բերել թէ ինչո՞ւ քեզ պէտք է սիրեմ:

50

How heavy do I journey on the way,
When what I seek (my weary travel's end)
Doth teach that ease and that repose to say,
'Thus far the miles are measured from thy friend.'
The beast that bears me, tired with my woe,
Plods dully on, to bear that weight in me,
As if by some instinct the wretch did know
His rider loved not speed, being made from thee:
The bloody spur cannot provoke him on
That sometimes anger thrusts into his hide,
Which heavily he answers with a groan
More sharp to me than spurring to his side;
 
For that same groan doth put this in my mind:
My grief lies onward and my joy behind.

(34)  Ի՜նչ տանըր սրտով ես կը ճամբորդեմ այս ճամբուն վըրա,
Երբ այն՝ ինչ որ ես կը հետապնդեմ (իմ յոգնեցուցիչ
Այս ճամբորդութեան աւարտին հասնիլն կարելի փութով),
Խաղաղ այդ միտքին, հանգիստ այդ մարմնին կը սորվեցնէ
Ըսել. «Մինչ այս վայրն՝ մղոններն չափուած են բարեկամիդ
Կայքէն հաշուելով։»

Զիս իր կըռնակին կըրող կենդանին, յոգնած տանջանքէս
Եւ իմ տրտունջէս, կը յառաջանայ դանդաղ բայց հաստատ,
Կըրելու համար ներսիդիս դիզուած ճնշող ծանրութիւնս։
Կարծես բընազդով՝ թշուառ կենդանին գիտեր՝ զինք վարողն
Չէր սիրեր քեզմէ ըշտապ հեռանալ արագ վազելով:

Մխթող ասպանդակն չէր կրնար մղել զայն յառաջ, արագ,
Բարկութիւնն երբոր երբեմըն անոր մորթին մեջ մըխեր,
Որուն՝ ծանրահեւ խոր մըռըլտուքով կը պատասխանէր,
Որ ինձ կը թըւէր աւելի սուր ցաւ անոր արտին մէջ,
Քան իր մորթին մէջ մխուող ասպանդակն։

Նոյն այդ մըռըլտուքն ինձ յուշել կուտայ. «Վիշտերս պիտի գան.
Անոնք առջեւն են, ուրախութիւններս ետեւ կը մընան։»

51

Thus can my love excuse the slow offence
Of my dull bearer, when from thee I speed:
From where thou art, why should I haste me thence?
Till I return, of posting is no need.
O what excuse will my poor beast then find,
When swift extremity can seem but slow?
Then should I spur though mounted on the wind,
In winged speed no motion shall I know:
Then can no horse with my desire keep pace;
Therefore desire (of perfect'st love being made)
Shall neigh (no dull flesh) in his fiery race,
But love, for love, thus shall excuse my jade:
 
Since from thee going he went wilful slow,
Towards thee I'll run and give him leave to go.

(34)  Իմ սերըս այսպես կրնայ միմիայն ներելով նայիլ
Զիս կրող ապուշ այդ կենդանիէն պատճառուած դանդաղ
Վիրաւորանքին, երբ քու մօտիկէն ես արագընթաց
Կը հեռանայի.– Քու եղած տեղէն ի՞նչ հարկ կար այդպէս
Աճապարելու։ Մինչեւ վերադարձս, նամակաբաշխին
Իսկ կարիք չը կար:

Ի՞նչ արդարացում իմ խեղճ կենդանին պիտի որոնէ
Երբոր սըրընթաց վազքարշաւն անգամ դանդաղ պիտ՚ թըւի։
Պէ՞տք է որ հովի թեւերուն վըրայ իսկ նըստած ատեն
Զայն ես միշտ մխթեմ. այդպես թեւաւոր արագութեան մէջ
Ոչ մէկ շարժումի զգայնութիւն ես պիտ՚ կրնամ գիտնալ։

Այն ատեն ոչ մէկ ձի պիտ՚ կարենայ իմ ցանկութեան հետ
Կապ պահել կամ քայլ, ուստի ցանկութիւնն (կատարելագոյն
Սէրէն իսկ մղուած) պիտի վըռընչէ – ոչ թմրած մարմին –
Իր կըրակ ու բոց մըրցոյթին մէջէն. բայց սէրը, սէրին
Իսկ սիրոյն համար, պիտ՚ ներէ վտիտ իմ երիվարին.

Բայց որովհետեւ երիվարն քեզմէ երբ կը հեռանար
Կարծես կամովին աւելի դանդաղ յառաջ կ՚ընթանար,
Ես ալ դեպի քեզ պիտ՚ վազեմ արագ, եւ զինք արձակեմ:

52

So am I as the rich whose blessed key
Can bring him to his sweet up-locked treasure,
The which he will not ev'ry hour survey,
For blunting the fine point of seldom pleasure.
Therefore are feasts so solemn and so rare,
Since, seldom coming, in the long year set,
Like stones of worth they thinly placed are,
Or captain jewels in the carcanet.
So is the time that keeps you as my chest,
Or as the wardrobe which the robe doth hide,
To make some special instant special blest,
By new unfolding his imprisoned pride.
 
Blessed are you whose worthiness gives scope,
Being had, to triumph, being lacked, to hope.

(32)  Նման եմ ես հարուստին, որուն օրհնեալ բանալին
Կրնայ տանիլ զինք մօտիկ կղպըւած քաղցր իր գանձին,
Զոր ինք պիտի ամէն ժամ չը խուզարկէ, չը զննէ,
Որ մի գուցէ փըթանայ նուրբ ծայրն այս սուղ հաճոյքին։

Տօներն այսպէս հազուագիւտ, հանդիսաւոր էն դարձեր,
Երկար տարուան շարքին մէջ ցանցառօրէն տօնելով,
Նըման ականց թանկարժէք տեղաւորուած են բաց-բաց,
Կամ աչքառու գոհարներ շղթային մէջ ագուցուած:

Այսպէս նաեւ ժամանակն՝ քեզ իբը իժ տուփը պահող,
Կամ շրջազգեստ պահպանող պահարանի մը նման,
Կարգ. մ՚առիթներ մասնաւոր օրհնեալ տօներ սարքելու
Հպարտությւնն իր բանտուած նոր ի նորոյ կը քակէ։

Օրհնեալ ես դուն, որ կուտաս արժանիքովդ նըպատակ,
Դեպ՚ անպայման յաղթանակ, թէ իսկ յոյսէ զրկըւած։

53

What is your substance, whereof are you made,
That millions of strange shadows on you tend,
Since every one hath, every one, one shade,
And you, but one, can every shadow lend?
Describe Adonis, and the counterfeit
Is poorly imitated after you;
On Helen's cheek all art of beauty set,
And you in Grecian tires are painted new;
Speak of the spring and foison of the year
The one doth shadow of your beauty show,
The other as your bounty doth appear,
And you in every blessed shape we know.
 
In all external grace you have some part,
But you like none, none you, for constant heart.

(5) Ուրկէ՞ արդեօք քու էութիւնդ, ի՞նչ նիւթէ սս յօրինուած,
Որ միլիոնով տարօրինակ շուքեր դէպ՚ քեզ կը ձգտին:
Քանի ամէն մէկը ունի իւրայատուկ մէկ երանգ,
Եւ դուն միայնակ, կրնաս ամէն տեսակ երանգ փոխանցել.

Տո՛ւր Ադոնիսն նկարագրել.– Ոչ-հարազատ պատկերիդ
Նմանեցումը խեղճօրէն պիտի փորձեն նկարել.
Գեղեցկութեան արուեստն ամբողջ Հելենայի այտին դիր,
Քեզ Յունական տարազներով գեղանկար կը ներկեն:

Խօսէ՛՝ գարնան եւ բերքերուն մասին տարուան հնձառատ,
Մէկը՝ միա՛յն ըստուերը քու գեղեցկութեանդ պիտ՚ ցուցնէ,
Միւսը՝ այնպէս ինչպէս առատ քու բարութիւնդ կ՚երեւայ,
Եւ դուն՝ ամէն շընորձալի, օրհնեալ կերպովդ ընտանի:

Արտաքնայայտ ամէն հնորհի մէջ մաս ունիս բացայայտ,
Բայց անոնցմէ ոչ մէկն է քու սրտիդ պատկերն հարազատ

54

O how much more doth beauty beauteous seem
By that sweet ornament which truth doth give!
The rose looks fair, but fairer we it deem
For that sweet odour which doth in it live.
The canker blooms have full as deep a dye
As the perfumed tincture of the roses,
Hang on such thorns, and play as wantonly,
When summer's breath their masked buds discloses;
But, for their virtue only is their show,
They live unwooed, and unrespected fade,
Die to themselves. Sweet roses do not so,
Of their sweet deaths are sweetest odours made:
 
And so of you, beauteous and lovely youth,
When that shall vade, by verse distils your truth.

(64) Գեղեցիկն որքա՜ն կը պըճնազարդուի աւելի գեղով
Ճշմարտութիւնն երբ զայն հըրրապուրիչ շնորհով զարդարէ:
Վարդն է գեղեցիկ. բայց ան աւելի մեզի գեղեցիկ
Կը թըւի իր մէջ ապրող քաղցըր այն բոյրին պատճառով:

Որդնոտ բողբոջներն ալ ունին նոյն մուգ գոյնն անուշաբոյր
Որ վարդերն ունին, եւ նոյնպէս փշոտ թուփէն կը կախուին,
Եւ նոյն քըմայքով կը հըրապուրեն, երբ շունչն ամառուան
Կը բանայ գոցուած կոկոններն անոնց: – Բայց որովհետեւ
Առաքինութիւնն ասոնց տեսքին մէջ միայն կը ծաղկի,
Առանց սիրուելու կ՚ապրին, կը թոռմին, եւ անյարգալից
Կ՚անցնին, կ՚անհետին։ Բուրմունքով վարդերն այդպէս չեն մեռնիր.
Քաղցր անոնց մահով հիւթեր քաղցրաբոյը կը բազմաբաշխույին։

Դուն այլ նոյնպէս, ով աիրելի ու գեղեցիկ պարմանի,
Երբ թառամիս, իմ քերթուածով քու ճշմարիտ էութիւնդ
Պիտի թորի, պիտի զըտուի, եւ դուն՝ գեղովդ յայտնըւիս։

55

Not marble nor the gilded monuments
Of Princes shall outlive this pow'rful rhyme,
But you shall shine more bright in these contents
Than unswept stone, besmeared with sluttish time.
When wasteful war shall Statues overturn,
And broils root out the work of masonry,
Nor Mars his sword nor war's quick fire shall burn
The living record of your memory.
'Gainst death and all oblivious enmity
Shall you pace forth; your praise shall still find room
Even in the eyes of all posterity
That wear this world out to the ending doom.
 
So, till the judgement that yourself arise,
You live in this, and dwell in lovers' eyes.

(97) Ո՛չ մարմարեայ, ո՛չ ոսկեպատ յուշարձաններն
Իշխաններու, կրնան ըլլալ վեհ, գերազանց,
Երկարակեաց քան այս հրզօր տողայանգերն.
Բայց դուն պիտի պայծառ շողաս մէջն այս տաղին,
Աւելի քան չը մաքրըւած, անտաշ քարերն,
Ապականած՝ կործանարար ժամանակէն:

Երբ ըսպառիչ պատերազմներ կործանումն են
Արձաններուն, եւ կագ-կըռիւ արմատախիլ
Կ՚ընէ ամէն շինարար գործ, ո՛չ Մարսըն իր
Սուրով, եւ ո՛չ՝ բռնկւող կըրակն պատերազմի
Կրնան այրել կեանքով լեցուն արձանացումն
Քու հուշերուղ:
                                 Թէ իսկ քայլես ընդդէմ մահուան,
Ընդդէմ ամէն թշնամական անտեսումի,
Գովքիդ համար միշտ տեղ մը բաց պիտ՚ գտնըւի,
Մինչեւ անգամ աչքին դիմաց յաւերժութեան,
Որ աշխարհն այս պիտ՚ ըսպառէ վախճանական
Դատաստանով։
                                     Այսպէս, մինչեւ դատաստանի
Առջեւ կանգնիս, պիտի ապրիս, եւ բընակիս
Աչքերուն մէջ սիրել գիտցող հոգիներուն:

56

Sweet love, renew thy force, be it not said
Thy edge should blunter be than appetite,
Which but today by feeding is allayed,
Tomorrow sharp'ned in his former might.
So, love, be thou: although today thou fill
Thy hungry eyes even till they wink with fullness,
Tomorrow see again, and do not kill
The spirit of love with a perpetual dullness:
Let this sad int'rim like the ocean be
Which parts the shore, where two contracted new
Come daily to the banks, that when they see
Return of love, more blest may be the view;
 
As call it winter, which being full of care,
Makes summers welcome, thrice more wished, more rare.

(81) Ո՛վ իմ քաղցըր սէր, ուժըդ նորոգէ՛, թող չըսուի որ շեղբդ
Աւելի բութ է քան քու ախորժակն, որ միայն այսօր
Կերակըրուելով ամոքուած է մեղմ, վաղը աւելի
Սըրուած պիտ՚ լինի նորէն իր նախկին ուժգնութեան չափով:

Ուստի, ո՛վ իմ սէր, եղի՛ր ինչ որ ես. թէպէտեւ այսօր
Դուն կը լիացնես քու նօթի աչքերդ, մինչեւ որ նոյնիսկ
Քըթթին լիութեամբ, վաղը դուն նորէն նայէ՛ աչքերովդ,
Եւ մի՛ ըսպաններ սիրոյ դուն ոգին՝ մշտնջենական
Ձանձրոյթով նըսեմ:
                                           Թող որ այս տըխուր միջոցն ալ լինի
Ինչպէս ովկէան, որ ծովեզերքներն անջատ կը պահէ,
Եւ ուր երկու նոր յանձնառումներն միշտ իրարու կուգան
Ծովեզերքին մօտ, որպէս զի երբոր սիրոյ վերադարձն
Անոնք նըշմարեն, աւելի օրհնեալ լինի տեսարանն:

Եւ կամ զայն կոչէ ձըմեռ, որ այսպէս հոգսերով լեցուն,
Գալուստն ամառուան կ՚ընէ ցանկալի, երիցըս անգամ
Ե՛ւ փափաքելի, նոյնիսկ հազուագիւտ, յոյս ընդունելի:

57

Being your slave, what should I do but tend
Upon the hours and times of your desire?
I have no precious time at all to spend,
Nor services to do till you require.
Nor dare I chide the world-without-end hour
Whilst I (my sovereign) watch the clock for you,
Nor think the bitterness of absence sour
When you have bid your servant once adieu.
Nor dare I question with my jealous thought
Where you may be, or your affairs suppose,
But like a sad slave stay and think of nought
Save where you are how happy you make those.
 
So true a fool is love that in your will
(Though you do any thing) he thinks no ill.

(73) Գերիդ դառնալով ի՞նչ կրնամ ընել բացի ցանկութեանդ
Ամէն ժամերուն ու ժամանակին միշտ ծառայելէ:
Ես բընաւ չունիմ թանկագին ժամեր այլեւս վատնելու,
Եւ ոչ ալ ուրիշ ծառայութիւններ՝ առանց պահանջքիդ:

Չեմ համարձակիր ոչ իսկ քըրթմնջել՝ անվերջանալի
Ժամերուն համար, մինչ ես (տէրս ինքնին) քեզ համար հսկողն
Եմ ժամացոյցին: Ո՛չ ալ կսկիծին ես կը մտածեմ
Բացակայութեանդ լեղի դառնութեան, երբ քու ծառայիդ
Լոկ «Մընաս բարով» եւ «Ցըտեսութիւն» դուն կը մըրմնջես:

Ո՛չ ալ նախանձոտ իմ մտածումով կը համարձակիմ
Հարց տալ թէ արդեօք ո՞ւր ես այս պահուն, եւ կամ ենթադրել
Թէ ի՞նչ կ՚ընես դուն, եւ ինձմէ հեռու՝ ինչո՞վ ըզբաղուած,
Բացի ընկճըւած գերիի նըման նստած մտածեմ
Միայն թէ ո՞ւր ես, եւ թէ դուն որքա՛ն, ի՛նչ երջանկութիւն
Քու շուրջըդ եղող բոլոր անձերուն դուն կը պատճառես:

Ա.
Սէրը արդարեւ այնքան իրական խենթ մըն է մոլի,
Որ քու «Կամքիդ» մէջ, կամեցողութեանդ, ինչ ալ որ ընել
Ուզես, որոշես, ան ոչինչ պիտի գէշ տեսնէ, եւ կամ՝
Լինի չարակամ:

Բ.
Սէրը արդարեւ այնքան իրական խենթ մըն է մոլի,
որ քու «Ուլլիդ» մէջ, ինչ ալ որ ուզես ընել, որոշել,
Ան պիտի ոչինչ գէշ տեսնէ, եւ կամ՝ լինի չարակամ:

58

That god forbid, that made me first your slave,
I should in thought control your time of pleasure,
Or at your hand th'account of hours to crave,
Being your vassal bound to stay your leasure.
O let me suffer (being at your beck)
Th'imprison'd absence of your liberty,
And patience, tame to sufferance, bide each check,
Without accusing you of injury.
Be where you list, your charter is so strong
That you yourself may priviledge your time
To what you will; to you it doth belong
Yourself to pardon of self-doing crime.
 
I am to wait, though waiting so be hell,
Not blame your pleasure, be it ill or well.

(75) Աստուած չընէ որ, զիս գերիդ ընելէ վերջ,
Մըտածումով իսկ ուզէի հըսկել ես քու
Հաճոյքներուդ, կամ ձեռքիդ տակ գտնըւելով
Ցանկանայի քու ժամերուն հաշիւն պահել,
Երբ ըստիպուած եմ հանդուրժել, գերիդ իբրեւ,
Հաճոյալի քու ժամերուն:
                                                  Օհ, աւելի՛ն!
(Հըրամանիդ ակընկառոյց) թող հանդուրժեմ
Քու բանտարկուած ազատութեանըդ բացակայ,
Համբերութեանդ՝ ընտելացած տառապանքի,
Եւ ըսպասող իւրաքանչիւր հըրահանգի,
Առանց որ քեզ ամբաստանեմ նախատինքի
Մեղադրանքով:
                                 Եղիր ո՞ւր որ կը կամենաս.
Ունիս ձեռքիդ տակ զօրաւոր արտօնագիր,
Մենաշնորհում ուզածիդ պէս որոշելու
Ժամանցը քու, եւ ներելու դուն ինքզինքիդ
Քու ոճիրներն անձամբ գործած:
                                                                 Պարտիմ սպասել,
Թէ իսկ դըժոխք է այսպիսի մէկ ըսպասում.
Եւ չայպանել քու ցանկութիւնդ եւ կամ հաճոյքդ՝
Լինի այդ վատ, եւ կամ՝ բարի թէ իսկ լինի:

59

If there be nothing new, but that which is
Hath been before, how are our brains beguiled,
Which, labouring for invention, bear amiss
The second burthen of a former child!
O that record could with a backward look,
Even of five hundred courses of the sun,
Show me your image in some antique book,
Since mind at first in character was done,
That I might see what the old world could say
To this composed wonder of your frame:
Whether we are mended, or whe'er better they,
Or whether revolution be the same.
 
O sure I am the wits of former days
To subjects worse have given admiring praise.

(100) Եթէ նոր ոչինչ գոյութիւն ունի, բացի այն ինչ որ
Առաջուընէ կար, ինչպէ՛ս խաբուեր են մեր միտքերն, որոնք
Ճըգնելով գիւտեր ուզեր են ընել, բայց նախկին զաւկի
Մը բեռը երկրորդ չեն կրցած կըրել, կորսնցուցեր են:

Օ՜, երանի թէ արձանագրութիւնըն յետահայեաց,
Թէ իսկ արեւի հինգ հարիւր անգամ յետդարձ շըրջանով,
Կարենար ինծի ցոյց տալ քու պատկերդ՝ հընատիպ գըրքի
Մը էջերուն մէջ, քանի որ ինքզինք միտքը նախապէս
Տառերով յայտնեց, որպէս զի տեսնել կարենայի ես
Թէ աշխարհը հին ի՞նչ կրնար ըսել քու հըրաշալի
Այս կազմիդ մասին:
                                          Թէ ի՞նչ բանի մէջ մենք ե՛նք բարւոքուած,
Կամ ի՞նչ բանի մէջ անոնք աւելի լաւն էին քան մենք,
Եւ կամ թէ արդեօք նոյն յեղաշրջումը պիտ՚ պատահէ՞ր:

Օ՜, որ անկասկած նախկին օրերու հանճարըն եմ ես,
Որ աւելի վատ նիւթերու տըւած եմ մե՛ծ գովասանք:

60

Like as the waves make towards the pebbled shore,
So do our minutes hasten to their end,
Each changing place with that which goes before,
In sequent toil all forwards do contend.
Nativity, once in the main of light,
Crawls to maturity, wherewith being crowned,
Crooked eclipses 'gainst his glory fight,
And Time that gave doth now his gift confound.
Time does transfix the flourish set on youth.
And delves the parallels in beauty's brow,
Feeds on the rarities of nature's truth,
And nothing stands but for his scythe to mow.
 
And yet to times in hope my verse shall stand,
Praising thy worth, despite his cruel hand.

(119) Ալիքներն ինչպէս կը խուժեն դէպի աւազ-խճաքար
Լայն ծովեզերքներ, վայրկեաններըն մեր նոյնպէս կը շտապեն
Դէպ՝ վախճանական նպատակն իրենց, իւրաքանչիւրն իր
Տեղը փոխելով անոր հետ՝ իրմէ առաջ որ կ՚երթայ,
Այսպէսով ամէնքը յաջորդական տքնութիւններով կը մըրցին դէպի
Յառաջ ընթանալ:
                                       Լոյսի ովկիանին մէջ որ ողողուի,
Նորածնունդին հեշտ է սողալ վեր դէպ՝ հասունութիւն,
Փառքովը որուն կը թագադրուի, որուն փառքին դէմ
Նենգ խաւարումներ պիտի պայքարին, եւ ժամանակն այն
Որ հասունութիւնն էր ապահոված, իր տըւածն հիմա
Ինք կ՚ոչնչացնէ:
                                  Ժամանակն այսպէս կը ցըցամըխէ
Փթթումն ու ծաղկումը պարմանութեան, եւ գեղեցիկին
Ճակտին զուգահեռ խորշոմները ան խոր-խոր կը պեղէ,
Եւ կը սընանի միայն հազուագիւտ ու թանկ բաներով
Իրաւ բընութեան, ինչ որ դիմանայ ու կանգուն մնայ՝
Անոր մանգաղին հունձքէն ազատել պիտ՚ չը կարենայ:

Սակայն կը յուսամ ժամանակներու ընդդէմ քերթուածն իմ
Պիտի դիմանայ, գովաբանելով քու արժանիքներդ,
Հակառակ անոր անգութ ու ճնշող կործանիչ ձեռքին:

61

Is it thy will thy image should keep open
My heavy eyelids to the weary night?
Dost thou desire my slumbers should be broken,
While shadows like to thee do mock my sight?
Is it thy spirit that thou send'st from thee
So far from home into my deeds to pry,
To find out shames and idle hours in me,
The scope and tenure of thy jealousy?
O no, thy love, though much, is not so great;
It is my love that keeps mine eye awake,
Mine own true love that doth my rest defeat,
To play the watchman ever for thy sake.
 
For thee watch I, whilst thou dost wake elsewhere,
From me far off, with others all too near.

(40) Քու ցանկութի՞ւնդ է արդեօք, որ քու պատկերդ՝ իմ յոգնած
Կոպերըս պիտ՚ պահէ բաց՝ ուշ գիշերները մինչեւ.
Դո՞ւն ես արդեօք ցանկացող որ իմ մրափներս ընդհատին,
Մինչ քեզ նմանող ըստուերներ՝ ծաղրել վիճակըս կ՚ուզեն:

Արդեօք հոգի՞դ է որ դուն քեզմէ ինծի կը ղրկես
Այնքան հեռու քու տունէն խուզարկելու արարքներս,
Իմ ամօթանքըս իմ մէջ եւ ծոյլ ժամերս գտնելու,
Զերթ նպատակ ու ձգտում քու պահանջկոտ նախանձին:

Օհ, ո՛չ! Քու սէրն թէեւ շատ, հրապուրիչ չէ՛ այնքան,
Ի՛մ սէրն է որ կը պահէ այդպէս աչքերըս արթուն,
Ի՛մ իսկ իրաւ սէրն է որ կը տիրէ իմ հանգիստին,
Պահակի դեր խաղալու միշտ քու սիրոյդ անունով:

           Զի քեզ է որ կը հսկեմ, մինչ ուրիշ տեղ կ՚արթննաս,
           Հեռու ինձմէ, եւ սակայն ուրիշներու այնքան մօտ:

62

Sin of self-love possesseth all mine eye,
And all my soul, and all my every part;
And for this sin there is no remedy,
It is so grounded inward in my heart.
Methinks no face so gracious is as mine,
No shape so true, no truth of such account,
And for myself mine own worth do define,
As I all other in all worths surmount.
But when my glass shows me myself indeed,
Beated and chopped with tanned antiquity,
Mine own self-love quite contrary I read;
Self so self-loving were iniquity.
 
'Tis thee (my self) that for myself I praise,
Painting my age with beauty of thy days.

(6) Անձնասէրի մեղքով հըզօր՝ ներգրաւուեր է աչքս ամբողջ,
Նաեւ հոգիս, ամէն մասնիկ իմ էութեան թափանցուն:
Եւ այս մեղքին համար չի կայ մի որեւէ դարմանում,
Այնպէս խորունկ արմատացած է ներսիդիս, սրտիս մէջ:

Ինձ կը թըւի թէ ոչ մէկ դէմք լի է շնորհով՝ դէմքիս պէս,
Եւ դիմագիծն ալ կատարեալ, իրաւութիւն՝ բացայայտ.
Եւ ինքզինքիս իմ անձնական արժանիքն ալ կը ճշտեմ
Գտնելով զիս գերազանց քան արժանիքները այլոց:

Բայց հայելին իմ իսկական ինքնութիւնն երբ կը յայտնէ,
Զիս կը տեսնեմ ծեծուած, կնճռած, խանձուած տարեց, հնամաշ,
Իբրեւ ժխտումը բացարձակ՝ միտումներուս անձնասէր.
Եսն ու նաեւ Սէրն-Եսին չեն զուգորդուիր իրարու:

Դո՛ւն ես (ես ինքս) որ ինքզինքիս այսպէս գովեստ կը բաշխեմ,
Նկարելով տարիքըս ծեր՝ գեղեցկութեամբն օրերուդ:

63

Against my love shall be as I am now,
With Time's injurious hand crushed and o'erworn;
When hours have drained his blood and filled his brow
With lines and wrinkles; when his youthful morn
Hath travelled on to age's steepy night,
And all those beauties whereof now he's king
Are vanishing, or vanished out of sight,
Stealing away the treasure of his spring:
For such a time do I now fortify
Against confounding age's cruel knife
That he shall never cut from memory
My sweet love's beauty, though my lover's life.
 
His beauty shall in these black lines be seen,
And they shall live, and he in them still green.

(85) Սիրոյս հանդէպ պիտի ըլլամ ինչպէս որ եմ ես հիմա,
Կործանարար ձեռքերուն մէջ Ժամանակին ճընշըւած,
Նաեւ մաշած, ժամերն երբոր ծըծած կ՚ըլլան արիւնն իր
Եւ իր ճակատը լեցուցած խորշոմներով, ակօսուած,
Երբ կենսառոյգ առաւօտն իր ճամբորդելով կը հասնի
Իր տարիքին ցից ու վայրէջ գիշերներու եզերքին,
Եւ այն բոլոր գեղեցկութիւնք՝ որոնց վրայ ինք թագաւոր,
Կ՚անյայտանան, կամ արդէն իսկ աչքէ հեռու են անյայտ,
Իր գարունի գանձերն այսպէս կողոպտելով, գողնալով:

Կ՚ամրապնդուիմ ես այդպիսի ժամանակուայ մը համար
Ընդդէմ անգութ սուր դանակին՝ ընկճող, շըփոթ տարիքին,
Որ ան երբեք իմ յուշերէն չըկարենայ անջատել
Քաղցըր սիրովս գեղեցկութիւնն որ կեանքն իսկ է սիրածիս.

Գեղեցկութիւնն իր տեսնըւի պիտ՚ տողերուն մէջ այս սեւ,
Որոնք ապրին պիտի, եւ ինք՝ դալար կանաչ անոնց մէջ:

64

When I have seen by Time's fell hand defaced
The rich proud cost of outworn buried age;
When sometime lofty towers I see down rased,
And brass eternal slave to mortal rage;
When I have seen the hungry ocean gain
Advantage on the kingdom of the shore,
And the firm soil win of the wat'ry main,
Increasing store with loss, and loss with store;
When I have seen such interchange of state,
Or state itself confounded to decay,
Ruin hath taught me thus to ruminate:
That Time will come and take my love away.
 
This thought is as a death, which cannot choose
But weep to have that which it fears to lose.

(120) Երբ Ժամանակի ձեռքովը անգութ ես դիմազերծուած
Կը տեսնեմ հարուստն ու հըպարտն՝ արդիւնք հընամեայ թաղուած
Տարիքին, դարին, երբոր երբեմնի վեհ աշտարակներ
Կը տեսնեմ փըլած գետնի հաւասար, եւ դատապարտուած
Յաւիտենական գերին դառնալու լոկ մահկանացու
Ցասման, զայրոյթին:
                                           Երբոր կը տեսնեմ ովկիանն անօթի
Որ ծովեզերքի թագաւորութեան հողէն կը խլէ,
Եւ կամ հաստատուն հողը մայր ծովէն մասեր կը գրաւէ,
Պաշարն՝ կորուստին, կորուստ՝ պաշարին դէմ աւելցնելով:

Երբ ես այսպիսի փոխանակումներ ըստացուածքներու,
Կամ երբ պետութիւնն ինքնին կը տեսնեմ շըփոթ, փչացած,
Այս աւերածներն ինձ կը սորվեցնեն խորհրդածելու՝
Թէ նոյն ժամանակն պիտի գայ ինձմէ սէրըս խլելու:

Այս մըտածումն իսկ մահ է ինձ համար, որ նախընտրութիւն
Չունի բայց միայն արտասուել որ ինք ունի այն ինչ որ
Կորսընցընելու վախէն մի միայն սիրտն է դողահար:

65

Since brass, nor stone, nor earth, nor boundless sea,
But sad mortality o'ersways their power,
How with this rage shall beauty hold a plea,
Whose action is no stronger than a flower?
O how shall summer's honey breath hold out
Against the wrackful siege of batt'ring days,
When rocks impregnable are not so stout,
Nor gates of steel so strong, but Time decays?
O fearful meditation! Where, alack,
Shall Time's best jewel from Time's chest lie hid?
Or what strong hand can hold this swift foot back,
Or who his spoil of beauty can forbid?
 
O none, unless this miracle have might,
That in black ink my love may still shine bright.

(10) Թէ ո՛չ պղընձի, եւ ոչ քարի, հողի, ծովի անսահման,
Ուժն է տիրող, այլ այն բնութեան տըխուր ճիրանն մահասփիւռ,
Գեղեցկութիւնն ինչպէ՞ս իր դատը պաշտպանէ բնութեան
Զարհուրելի այս ուժին դէմ, երբ ինք հազիւ ծաղիկի
Մը զօրութեամբ կրնայ գործել:
                                                              Ինչպէ՞ս կրնայ՝ մեղուշ շունչն
Ամառնային, ընդդիմանալ ռումբակոծող պաշարման,
Երբ անխորտակ ժայռերն անգամ անկարող են դիմադրել,
Եւ ո՛չ պողպատ դռներն հըզօր. բայց Ժամանակն աւերիչ:

Սարսափազդու ո՜վ խոկումներ! Ժամանակի լաւագոյն
Գոհարը ո՞ւր՝ Ժամանակի գանձատուփէն կարելի է
Դուրս պահել, ծածկել, եւ կամ ո՞ր ձեռքն զօրեղ կրնայ ետ
Քաշել ոտքերն արագավազ, կամ՝ ո՞վ կրնայ արգիլել
Աւարառումն գեղեցկութեան:
                                                            Ո՛չ ոք բացի հըրաշքն այս՝
Սեւ մելանով իսկ որ սիրոյս փայլքը պիտի ճառագայթէ:

66

Tired with all these, for restful death I cry:
As to behold desert a beggar born,
And needy nothing trimmed in jollity,
And purest faith unhappily forsworn,
And gilded honour shamefully misplaced,
And maiden virtue rudely strumpeted,
And right perfection wrongfully disgraced,
And strength by limping sway disabled,
And art made tongue-tied by authority,
And folly (doctor-like) controlling skill,
And simple truth miscalled simplicity,
And captive good attending captain ill:
 
Tired with all these, from these would I he gone,
Save that, to die, I leave my love alone.

(45) Ես կը բաղձամ մահ մը հանգիստ, յոգնած եմ ես այս բոլորէն.
Այսպէս՝ տեսնել արժանավարձն ծընած իբրեւ մի մուրացիկ,
Եւ կարօտեալն ոչինչ զեղչած՝ զըւարճութեան ցանկութենէն,
Մաքրամաքուր եւ զուտ հաւատքը՝ ուրացուած դժբախտօրէն,
Ոսկեզօծուած պատիւն ալ, ի՜նչ ամօթանք, տարատեղուած:
Եւ կուսութիւնն առաքինի՝ ի՛նչ կոշտութեամբ պոռնկացուած,
Եւ ուղղամիտ կատարեալն ալ՝ ապաշնորհեալ, մեղադրեալ,
Եւ զօրութիւնը՝ կաղն ի կաղ, տիրապետող անկարներուն,
Եւ արուեստներն ալ լըռեցուած՝ իշխանութեանց սաստումներով,
Յիմարութիւնն՝ իբրեւ բժիշկ, ղեկավարող ճարտարութեան,
Եւ պարզունակ ճշմարտութիւնն պարզմտութիւն կոչուած սխալմամբ,
Իսկ տակաւին բարի գերին, ըսպասարկող՝ չար իր պետին:

Յոգնած եմ ես այս բոլորէն. պիտ՚ լըքէի բոլորըն ալ,
Բացի ա՛յն որ՝ իմ մեռնելով, սէրս առանձին պիտի թողում:

67

Ah wherefore with infection should he live,
And with his presence grace impiety,
That sin by him advantage should achieve,
And lace itself with his society?
Why should false painting imitate his cheek,
And steal dead seeming of his living hue?
Why should poor beauty indirectly seek
Roses of shadow, since his rose is true?
Why should he live, now Nature bankrupt is,
Beggared of blood to blush through lively veins,
For she hath no exchequer now but his,
And proud of many, lives upon his gains?
 
O him she stores, to show what wealth she had,
In days long since, before these last so bad.

(64) Ինչո՞ւ համար ախտավարակ պիտի ապրի անիկա,
Եւ քաջալեր այդպէս դառնայ անօրէնին ամբարիշտ,
Եւ մեղքն իրմով առաւել շահ ապահովել կարենայ,
Եւ մեղքն ինքզինք երիզասփիւռ դարձնէ ընկեր անբաժան:

Կեղծ գոյներով ինչո՞ւ փորձել նմանեցնել իր այտին,
Եւ կենդանի դէմքի գոյնին խառնել մեռած երեւոյթ:
Ինչո՞ւ խեղճուկ գեղեցկութիւնն անուղղակի ձեւերով
Ըստուերներու վարդեր փընտռէ, քանի մ՚որ ինք ճշմարիտ
Վարդն իր ունի:
                                Հիմա Բնութիւնն է երբ սնանկ, ինչո՞ւ ան
Արիւնաքամ պիտի ապրի, երբ այլապէս կենսունակ
Երակներուն մէջէն հոսէր պիտի արիւնն իր կեանքին:
Զի Նէ հիմա հաշուեքննիչ չունի բացի անորմէն,
Եւ Նէ, հպարտ շատ շատերով, կ՚ապրի անոր վաստակով:

Զայն կ՚ամբարէ Նէ, փաստելու թէ անցեալին մէջ ինչքան,
Նախ քան վերջին այս գէշ օրերն, ունէր գանձեր ամբարած:

68

Thus is his cheek the map of days outworn,
When beauty lived and died as flowers do now,
Before these bastard signs of fair were borne,
Or durst inhabit on a living brow;
Before the golden tresses of the dead,
The right of sepulchres, were shorn away,
To live a second life on second head;
Ere beauty's dead fleece made another gay:
In him those holy antique hours are seen,
Without all ornament, itself and true,
Making no summer of another's green,
Robbing no old to dress his beauty new;
 
And him as for a map doth Nature store,
To show false Art what beauty was of yore.

(87) Իր այտն է այսպէս՝ մաշած օրերու քարտէսի մը պէս,
Երբ գեղեցկութիւնն ապրեցաւ, մեռաւ, ծաղիկներն ինչպէս
Հիմա կ՚ընեն նոյն, նախքան խառնածին նշաններն էին
Գեղուհւոյն վրայ այդպէսով ծընուած, ու այդպէս հագուած,
Եւ կամ համարձակ կը բընակէին ճակատի մը վրայ
Աշխոյժ, կենսալիր:

Նախքան ոսկեծամ խոպոպ հիւսկէնները մեռելներուն,
Գերեզմաններու յատուկ իրաւունք, մըկրատուած, խուզուած,
Ապրելու երկրորդ կեանք մ՚ուրիշ՝ վրան երկրորդ գըլուխի,
Յառաջ քան մեռած գեղմն գեղեցկութեան ինքզինքին սարքէր
Պերճանք մը ուրիշ:
                                        Just so long as you remember that there is no free lunch. Allah the Most Merciful and Compassionate, disdains parasites. Greetings from San Agustinillo! Իր մէջ կ՚երեւան ժամերը այդ սուրբ
Ու հընամենի, եւ ամբողջովին զարդարանքէ զերծ,
Ըստ իր ինքնութեան նաեւ ճշմարիտ, առանց ուրիշի
Կանաչութենէն ամառ ապրելու, առանց հին ըզգեստ
Մը կողոպտելով հագուեցնելու նոր գեղեցկութիւնն իր:

Եւ զինք Բընութիւնը իբրեւ քարտէս կը շտեմարանէ,
Խարդախ, կեղծպատիր Արուեստին նաեւ ցոյց տալու համար
Թէ ան անցեալին ի՛նչ գեղեցկութիւն էր ներկայացնէր:

69

Those parts of thee that the world's eye doth view
Want nothing that the thought of hearts can mend;
All tongues (the voice of souls) give thee that due,
Utt'ring bare truth, even so as foes commend,
Thy outward thus with outward praise is crowned,
But those same tongues that give thee so thine own,
In other accents do this praise confound
By seeing farther than the eye hath shown.
They look into the beauty of thy mind,
And that in guess they measure by thy deeds;
Then, churls, their thoughts (although their eyes were kind)
To thy fair flower add the rank smell of weeds:
 
But why thy odour matcheth not thy show,
The soil is this, that thou dost common grow.

(63) Աշխարհի աչքին քու տեսանելի մասերըդ ոչինչ
Թերութիւն ունին, որ մարդոց սրտին մտածումն անգամ
Սրբագրել ձգտի. բոլոր լեզուներն (հոգիներու ձայն)
Արժանիքըդ այդ կը յայտարարեն, լոկ ճշմարտութիւն
Արտայայտելով, ճիշդ այնպէս ինչպէս թշնամիներն ալ
Կը գովաբանեն:
                                 Արտաքինդ այսպէս արտաքին գովեստ
Միայն ընդունած կը թագադըրուի. նոյն այդ լեզուներն
Սակայն, որ քեզի կը վերադարձնեն այն ինչ ունէիր,
Ուրիշ շեշտերով նոյն գովասանքն այս կը չարաբանեն,
Աւելի հեռուն տեսնելով քան ինչ աչքը կը ցուցնէ:

Անոնք քու մտքիդ գեղեցկութենէն ներս կը թափանցեն,
Եւ այդ՝ կը չափեն լոկ ենթադրելով քու արարքներէն.
Եւ հետեւաբար, ռամիկներն, թէպէտ աչքերով ազնիւ,
Ապականած հոտ՝ սէզի ու խոտի, կը վերագրեն քու
Գեղեցիկ վարդին:
                                      Բայց քու բոյրն ինչո՞ւ քու հրապուրիչ
Արտաքինին չէ՛ համապատասխան: Հողն այս է. եւ դո՛ւն՝
Հարազատօրէն կ՚աճիս այդ հողէն:

70

That thou are blamed shall not be thy defect,
For slander's mark was ever yet the fair;
The ornament of beauty is suspect,
A crow that flies in heaven's sweetest air.
So thou be good, slander doth but approve
Thy worth the greater, being wooed of time,
For canker vice the sweetest buds doth love,
And thou present'st a pure unstained prime.
Thou hast passed by the ambush of young days,
Either not assailed, or victor being charged,
Yet this thy praise cannot be so thy praise
To tie up envy, evermore enlarged:
 
If some suspect of ill masked not thy show,
Then thou alone kingdoms of hearts shouldst owe.

(62) Թէ մեղադրուիս, այդ քու թերութիւնըդ պիտի չըլլայ,
Զի զրպարտութեան թիրախը ընդմիշտ գեղեցիկն է լոկ,
Եւ գեղեցկութեան զարդը միշտ կասկած կը հրաւիրէ,
Նըման ագռաւին՝ թեւածող երկնի ամէնէն մաքուր
Ու ջինջ օդին մէջ:
                                    Ուստի դուն եղիր միշտ առաքինի,
Զի զրպարտութիւնը քու արժանիքդ պիտի աւելի
Բարձր հաստատէ, ժամանակին քեզ սիրցընել տալով:
Եւ կործանարար ախտն ալ կը սիրէ փըճացնել ամէն
Սիրուն կոկոններն: Եւ դուն արդարեւ կը ներկայացնես
Տիպարը մաքուր, ամէնէն ամբիծ ծաղիկ հասակին:

Անցած ես քովէն դուն թակարդներուն պարման օրերուդ,
Կամ չասպատակուած, եւ կամ յաղթական միշտ յայտարարուած:
Քեզ գովելն այսպէս, քեզի արժանի գովասանք մը չէ,
Զսպելու համար ուժգին սաստկացող նախանձը մարդուն:

Ոմանք քեզ եթէ կեղծիք վերագրեն եւ ոչ ինքնութիւնդ,
Ուրեմն առանձինն պարտական մընաս պիտի սրտերու
Թագաւորութեանց անթիւ-անհամար բազմութիւններու:

71

No longer mourn for me when I am dead
Than you shall hear the surly sullen bell
Give warning to the world that I am fled
From this vile world with vildest worms to dwell;
Nay, if you read this line, remember not
The hand that writ it, for I love you so
That I in your sweet thoughts would be forgot,
If thinking on me then should make you woe.
Or if (I say) you look upon this verse,
When I (perhaps) compounded am with clay,
Do not as much as my poor name rehearse,
But let your love even with my life decay,
 
Lest the wise world should look into your moan,
And mock you with me after I am gone.

(46) Մահուանըս լուրն որ առնես, մ՚ողբար երկար աւելի
Քան զանգակին ողբահունչ՝ ձայնը դժխեմ, հեգնախառն,
Որ աշխարհին պիտ՚ յայտնէ թէ ես փախուստ եմ տըւեր
Այս գարշելի աշխարհէն, գարշելագոյն որդերուն

Հետ ապրելու: Այս տողերն եթէ կարդաս, մի՛, մի՛ իսկ
Յիշեր ձեռքն այն որ գըրեց, զի քեզ այնպէս սիրեցի,
Որ մոռցըւիլ պիտ՚ ուզեմ խոհերուդ մէջ սիրազեղ,
Յիշելը զիս թէ քեզ ապերջանիկ պիտ՚ դարձնէ:

Մինչեւ անգամ, օ՛հ, եթէ այս քերթուածին աչք նետես,
Երբ ես արդէն կաւին հետ միախառնուած պիտ՚ ըլլամ,
Անունըս խեղճ փոխանակ քու շուրթներէն լըսելու,
Իմ կեանքիս հետ սէրըդ թող նոյնպէս փըտտի, անհետի,

Որ չըլլայ թէ աշխարհի իմաստունները զըննեն
Ողբըդ, եւ քեզ ինծի հետ ծաղրեն, երբ ես ա՛լ չըկամ:

72

O lest the world should task you to recite
What merit lived in me that you should love,
After my death (dear love) forget me quite;
For you in me can nothing worthy prove,
Unless you would devise some virtuous lie
To do more for me than mine own desert,
And hang more praise upon deceased I
Than niggard truth would willingly impart:
O lest your true love may seem false in this,
That you for love speak well of me untrue,
My name be buried where my body is,
And live no more to shame nor me nor you:
 
For I am shamed by that which I bring forth,
And so should you, to love things nothing worth.

(48) Օհ, ես այնպէս կը վախնամ որ քեզ աշխարհն ըստիպէ
Բացատրել թէ դուն իմ մէջ ի՞նչ արժանիք սիրեցիր.
Իմ մահէն վերջ, սիրելիս, ամբողջովին մոռցիր զիս,
Զի դուն ոչ մէկ արժանիք իմ մէջ փաստել պիտ՚ կրնաս,
Բացի եթէ հընարես առաքինի սուտ մը դուն,
Արժանիքէս աւելի ներկայացնել զիս փորձես,
Եւ գովեստներ շըռայլես արդէն մեռած իմ «ես»ին,
Ճշմարտութիւնն որ ժըլատ հազիւ յայտնել կամենայ:

Օհ, վախնալով որ այսպէս ճշմարիտ սէրդ թըւի կեղծ,
Եւ թէ սիրէդ իմ մասին դրուատիքներդ իրաւ չեն,
Թող իմ անունըս թաղուի հո՛ն՝ ուր մարմինս պիտ՚ դրուի,
Թող ա՛լ չապրի որ ամօթ ո՛չ քեզ, ոչ ինձ, պատճառէ:

Որովհետեւ կ՚ամչնամ ըսել թէ ինչ կ՚ընծայեմ,
Նոյնպէս եւ դո՛ւն՝ անարժէք բաներ սիրել թէ ստիպուիս:

73

That time of year thou mayst in me behold
When yellow leaves, or none, or few, do hang
Upon those boughs which shake against the cold,
Bare ruined choirs, where late the sweet birds sang.
In me thou seest the twilight of such day
As after sunset fadeth in the west,
Which by and by black night doth take away,
Death's second self, that seals up all in rest.
In me thou seest the glowing of such fire
That on the ashes of his youth doth lie,
As the death-bed whereon it must expire,
Consumed with that which it was nourished by.
 
This thou perceiv'st, which makes thy love more strong,
To love that well which thou must leave ere long.

(42) Իմ մէջ կրնաս դուն նշմարել այն եղանակը տարուան
Երբ ցուրտին դէմ դողդողացող ճիւղերէն կախ կը մընան
Միայն դեղին տերեւներէն ոմանք, եւ կամ եւ ոչ մէկն,
Մերկ, աւերակ տաճարներու դասերուն պէս՝ կ՚երգէին
Ուր դեռ երէկ, թռչնիկներու քաղցրիկ ձայնով երգչախումբ:

Ա՛յն օրերէն մէկը իմ մէջ դուն կը տեսնես, ուր դանդաղ
Արեւամուտն հորիզոնէն դէպ Արեւմուտք կ՚անհետի,
Զոր սեւ գիշերն կամաց-կամաց վար կը քաշէ խլելով,
Կարծես իրաւ մահն ինքն ըլլար կնքող ամէնքն ի հանգիստ:

Իմ մէջըս դուն բոցավառումն ա՛յն կըրակին կը տեսնես՝
Երիտասարդ իր օրերու աճիւններուն վրայ հանգչող,
Կարծես լինէր մահուան մահիճ, ուր ան պէտք չէ որ հատնէր,
Ըսպառուելով անկէ՛ որով էր սընուցուեր բոցավառ:

Այս է որ դուն կը նշմարես, եւ այս քու սէրն աւելի
Կը զօրացնէ. սիրել ուժգին, ինչ որ շուտով պիտի դուն
Պարտաւորուիս ետիդ թողուլ, ու հեռանալ ու լըքել:

74

But be contented when that fell arrest
Without all bail shall carry me away,
My life hath in this line some interest,
Which for memorial still with thee shall stay.
When thou reviewest this, thou dost review
The very part was consecrate to thee:
The earth can have but earth, which is his due;
My spirit is thine, the better part of me.
So then thou hast but lost the dregs of life,
The prey of worms, my body being dead,
The coward conquest of a wretch's knife,
Too base of thee to be remembered:
 
The worth of that is that which it contains,
And that is this, and this with thee remains.

(43) Դուն անհոգ եղիր, երբ այդ չարաշուք ձերբակալումով
Առանց որեւէ երաշխաւորման զիս առնեն տանին,
Իմ կեանքն այս գիծով եւ այստեղ ունի շահագրգռութիւն,
Քու մէջըդ, քեզ հետ, իբրեւ յիշատակ ան պիտի մընայ:

Այսպէս վերաքաղն երբոր կատարես, կրկին պիտ՚ տեսնես
Ճիշտ այն մասը որ քեզ ունի կեդրոն, քեզ է նըւիրուած.
«Հող էիր՝ անդրէն եւ ի հող դարձցիս», ա՛յդ է իր բաժին,
Իմ հոգին սակայն, մասն իմ լաւագոյն, քեզ կը պատկանի:

Ուրեմըն կեանքին մըրո՛ւրը միայն դուն կը կորսնցնես,
Զոհը որդերուն, մարմինս արդարեւ մեռած լինելով,
Իբրը վատոգի յաղթանակ՝ թշուառ մէկուն դանակին,
Ցածոգի այնքան՝ անարժան քեզմէ յիշուելու անգամ:

Անոր արժանիքն այն էր մի միայն՝ ինչ կը պարփակէր.
Ա՛յդ՝ այս էր միայն, եւ ա՛յս՝ կը մընայ քեզ հետ յաւիտեան:

75

So are you to my thoughts as food to life,
Or as sweet seasoned showers are to the ground;
And for the peace of you I hold such strife
As 'twixt a miser and his wealth is found:
Now proud as an enjoyer, and anon
Doubting the filching age will steal his treasure;
Now counting best to be with you alone,
Then bettered that the world may see my pleasure:
Sometime all full with feasting on your sight,
And by and by clean starved for a look;
Possessing or pursuing no delight
Save what is had or must from you be took.
 
Thus do I pine and surfeit day by day,
Or gluttoning on all, or all away.

(31) Ինչ որ կերակուրն է կեանքին համար, դուն ալ ճիշտ նոյնն ես
Խոհերուս համար, եւ կամ քաղցրահամ տեղացող անձրեւ՝
Իբր օրհնանք հողին. եւ խաղաղութեանդ սիրոյն համար
Այնպիսի պայքար կը մղեմ անդուլ որ միշտ կայ ընդմէջ
Ագահին եւ իր գանձ հարստութեան: Հըպարտ եմ երբեմն
Իբր վայելող մարդ, բայց անմիջապէս կասկածելով թէ
Կողոպտող տարիքն իր գանձը պիտի գողնայ, կողոպտէ,
Երբեմն աւելի լաւ համարելով միայն քեզի հետ
Մընալ առանձին, ապա՝ լաւագոյն՝ յայտարարելով
Որ աշխարհ տեսնէ հաճոյքն որ իմն է քեզմէ փոխանցուած:

Երբեմն առլըցուն տօնախմբութեամբ՝ երբ քեզ կը տեսնեմ,
Եւ կամ անյապաղ եւ ամբողջովին սովահար, կարօտ
Քու մէկ նայուածքին, կամ չունենալով, չը ցանկանալով
Ոչ մէկ ուրիշ մեծ ուրախութիւն քան ինչ արդէն ունիմ,
Կամ քեզմէ պիտի ես վերստանամ ու երջանկանամ:

Ու ես կարօտով այսպէս օրէ օր կա՛մ կը յղփանամ,
Կա՛մ ագահօրէն ամբողջ կ՚ըմբոշխնեմ, կա՛մ բոլորովին
Ոչինչ կը մնայ, կ՚անհետին ամբողջ:

76

Why is my verse so barren of new pride?
So far from variation or quick change?
Why with the time do I not glance aside
To new-found methods and to compounds strange?
Why write I still all one, ever the same,
And keep invention in a noted weed,
That every word doth almost tell my name,
Showing their birth, and where they did proceed?
O know, sweet love, I always write of you,
And you and love are still my argument;
So all my best is dressing old words new,
Spending again what is already spent:
 
For as the sun is daily new and old,
So is my love still telling what is told.
(93) Քերթուածըս ինչո՞ւ ամուլ է, ըստերջ, նոր ոճէ, փառքէ,
Եւ հեռու այնքան այլազանութիւն, մինչեւ իսկ արագ
Փոփոխութիւններ իրագործելէ: Եւ ժամանակին հետ
Իմ շուրջըս ինչո՞ւ աչք չեմ պտտցներ դէպի նորագիւտ
Մեթոտներ, կերպեր, եւ տարօրինակ բաղադրեալներ:

Եւ ինչո՞ւ համար ես ամբողջը մէկ եւ միշտ նոյն ձեւով
Կը տարուիմ գըրել, եւ գիւտն ու հընարք կ՚ընդհողեմ ընդմիշտ
Սէգերու ներքեւ ակընյայտ, դժխեմ, թէ իւրաքանչիւր
Բառ կարծես միայն անունդ կը կրկնէ, եւ այսպէս իրենց
Ծընունդն կը յայտնեն, նաեւ թէ ուրկէ յառաջ են եկեր:

Ո՛վ քաղցրը իմ սէր, գիտցիր որ ես միշտ քու մասին է որ
Միայն կը գըրեմ, եւ սէրը եւ դուն առարկան էք միշտ
Հետաքրքրութեանս. ուրեմըն իմ մէջ լաւագոյնս այն է
Որ հին բառերուն նոր կերպար կուտամ, վատնելով կրկին
Ինչ որ ըսպառած եւ արդէն մաշած է ու գործածուած:

Զի արեւն ինչպէս նոր է ամէն օր բայց է նաեւ հին,
Իմ սէրըս նոյնպէս միշտ եւ ամէն օր նոյնը կը կրկնէ,
Պատմելով ինչ որ արդէն պատմըւած է բազում անգամ:

77

Thy glass will show thee how thy beauties wear,
Thy dial how thy precious minutes waste,
The vacant leaves thy mind's imprint will bear,
And of this book, this learning mayst thou taste:
The wrinkles which thy glass will truly show
Of mouthed graves will give thee memory;
Thou by the dial's shady stealth mayst know
Time's thievish progress to eternity;
Look what thy memory cannot contain
Commit to these waste blanks, and thou shalt find
Those children nursed, delivered from thy brain,
To take a new acquaintance of thy mind.
 
These offices, so oft as thou wilt look,
Shall profit thee, and much enrich thy book.

(90) Հայելիդ պիտի քեզի անպայման ցոյց տայ թէ ինչպէս
Գեղեցկութիւններդ կ՚անցնին, կը մաշին, քու ժամացոյցն ալ՝
Թէ քու թանկագին վայրկեաններդ ինչպէս զուր կը վատնըւին.
Թափած տերեւները պիտի կըրեն դրոշմը քու մտքին,
Եւ դուն այս գիրքէն պիտի կարենաս ուսանելի այս
Ճաշակն ըստանալ: — Կնճիռներըն այն զորս քու հայելին
Պիտի իսկապէս աչքիդ դէմ ցոյց տայ, քեզ յիշատակներ
Պիտ՚ վերբերէ բաց գերեզմաններէն:
                                                                         Դուն ժամացոյցիդ
Ըստուերոտ գաղտնի արարքէն, պիտի գիտնալ կարենաս
Դէպ՚ յաւերժութիւն Ժամանակին գաղտ ու գաղտագողի
Ընթացումն յառաջ: Ու տե՛ս, ինչ որ միտքդ իր պարունակով
Ու յիշողութիւնդ չի կրնար պահել եւ կամ պարփակել,
Յանձնէ՛ այս ճերմակ անպէտք էջերուն, ու պիտի գտնես
Որ քու ուղեղին ծընունդ, ու մտքիդ սընած զաւակներն,
Նոր ծանօթութիւն քու մտքիդ մասին պիտի ըստանան:

Եւ այս պաշտօններն ու այս բարիքներն, այնքան յաճախ որ
Դուն պիտի դիտես, պիտի օգտակար քեզ հանդիսանան,
Եւ աւելիով պիտի ճոխացնեն գիրքը քու մտքին:

 

78

So oft have I invoked thee for my Muse,
And found such fair assistance in my verse,
As every alien pen hath got my use,
And under thee their poesy disperse.
Thine eyes, that taught the dumb on high to sing,
And heavy ignorance aloft to fly,
Have added feathers to the learned's wing
And given grace a double majesty.
Yet be most proud of that which I compile,
Whose influence is thine, and born of thee:
In others' works thou dost but mend the style,
And arts with thy sweet graces graced be;
 
But thou art all my art, and dost advance
As high as learning my rude ignorance.
(59) Քեզ աղերսանքով դիմած եմ յաճախ Մուսայիս համար,
Քեզմէ ճոխ այնքան օգնութիւն գըտած՝ իմ քերթողութեան,
Որ իւրաքանչիւրը գըրողներէն զիս է գործածեր,
Ներքեւն քու շնորհիդ իրենց քերթուածներն լայն տարածելով:

Աչքերըդ այնպէս սորվեցուցած են համրերուն երգել՝
Ուժգին, լսելի. ծանըր տըգէտին՝ բարձրէն թռչելու.
Եւ փետուրներով ուսումնասէրին թեւերն զարդարած,
Շնորհ ունեցողին ալ պարգեւատրած կրկին վեհութիւն:

Կ՚ուզեմ որ հըպարտ ըզգաս մէկտեղած իմ քերթուածներով,
Որոնք քեզ ունին բըխումի աղբիւր, ու քեզմէ ծընած.
Այլոց գործերուն դուն կը սրբագրես ոճը մի միայն
Եւ արուեստներն ալ կը շնորհազարդես քու նուրբ շընորհներովդ:

Բայց դուն իմ ամբողջ արուեստն ես արդէն, եւ իմ բիրտ, կոպիտ
Տըգիտութիւնն ալ կը բարձրացընես ուսման կատարին:

79

Whilst I alone did call upon thy aid,
My verse alone had all thy gentle grace,
But now my gracious numbers are decayed,
And my sick Muse doth give another place.
I grant (sweet love) thy lovely argument
Deserves the travail of a worthier pen,
Yet what of thee thy poet doth invent
He robs thee of, and pays it thee again:
He lends thee virtue, and he stole that word
From thy behaviour; beauty doth he give,
And found it in thy cheek; he can afford
No praise to thee but what in thee doth live.
 
Then thank him not for that which he doth say,
Since what he owes thee, thou thyself dost pay.
(54) Մինչ առանձին քու օգնութիւնըդ խընդրեցի,
Միայն քերթուածն իմ ունէր քու շնորհներն ամբողջ.
Բայց արդ տողերն իմ շնորհալի աւերուած են,
Եւ իմ հիւանդ Մուսաս հիմա ա՛յլ տեղ դարձեր:

Քաղցըր իմ սէր, նկարագրել քեզ կը վայլէ
Արժանաւոր գըրող-գըրչի մը երկունքին.
Բայց բանաստեղծն քու մասին ինչ որ հընարէ
Միայն քեզմէ կը գողանայ, եւ ետ քեզի
Կը վճարէ: Առաքինի քեզ կը ցուցնէ
Եւ այդ բառն իսկ գողանալով քու կենցաղէն:

Գեղեցկութիւնն որ քեզ կուտայ, քու այտերուն
Մէջ զայն գտաւ: Ինչ որ անձիդ մէջ կը բնակի,
Միմիայն զա՛յն կրնայ գովել: Իր ըսածին
Համար իրեն շընորհակալ մի՛ լինիր դուն:

Քեզ պարտական ինչ որ նա է, դուն ինքըդ ես
Զայն վըճարող իր փոխարէն ազնըւօրէն:

80

O how I faint when I of you do write,
Knowing a better spirit doth use your name,
And in the praise thereof spends all his might,
To make me tongue-tied speaking of your fame.
But since your worth (wide as the Ocean is)
The humble as the proudest sail doth bear,
My saucy bark (inferior far to his)
On your broad main doth wilfully appear.
Your shallowest help will hold me up afloat,
Whilst he upon your soundless deep doth ride,
Or (being wracked) I am a worthless boat,
He of tall building and of goodly pride.
 
Then if he thrive and I be cast away,
The worst was this: my love was my decay.
(53) Օհ, կը նըւաղիմ երբ ես քու մասին գըրել կը փորձեմ,
Գիտնալով հանդերձ անունդ աւելի յաջող մի ոգի
Կը շահագործէ, իր ամբողջ ուժով գովաբանելով,
Լեզուս-բռնելով երբ քու համբաւին մասին կը խօսիմ:

Բայց քանի որ քու արժանիքդ է լայն ինչպէս ովկէան,
Խոնարհն՝ ամէնէն հըպարտ նաւարկող ինքզինք ցոյց կուտայ,
Մինչ իմ նորաձեւ նաւակը փոքրիկ, անոր բաղդատմամբ
Այնքան անարժէք, լայն ջուրերուդ վրայ քմայքով կը ծփայ:

Քու նըւազագոյն օգնութիւնըդ զիս պիտ՚ պահէ ծըփուն,
Մինչ ան քու անձայն խորքիդ վրայ պիտի իր նաւը վարէ.
Կամ, երբ խորտակուիմ, պիտի նկատուիմ անշահ մի նաւակ,
Ան՝ կառոյց հսկայ, եւ հըրապուրիչ իր հըպարտանքով:

Թէ ան յաջողի, ես մէկդի նետուիմ, ամէնէն խորունկ
Վիշտըս այն է որ, սէրըս է պատճառ իմ խորտակումին:

81

Or shall I live your epitaph to make,
Or you survive when I in earth am rotten,
From hence your memory death cannot take,
Although in me each part will be forgotten.
Your name from hence immortal life shall have,
Though I (once gone) to all the world must die;
The earth can yield me but a common grave,
When you intombed in men's eyes shall lie:
Your monument shall be my gentle verse,
Which eyes not yet created shall o'er-read,
And tongues to be your being shall rehearse,
When all the breathers of this world are dead;
 
You still shall live (such virtue hath my pen)
Where breath most breathes, even in the mouths of men.
(44) Կա՛մ պիտի ե՛ս ապրիմ ու գրեմ տապանագրիդ Աստ Հանգչին,
Կա՛մ պիտի դո՛ւն ապրիս երբ ես հողին ներքեւն եմ փտտեր.
Այնուհետեւ մահն անկարո՛ղ՝ քու յիշատակըդ խըլել,
Թէպէտ իմ մէջ ամէն մէկ մասը մոռցըւած պիտ՚ լինի:

Անունդ այլեւս անմահութեան կեանքը պիտի ունենայ,
Արդէն մեկնած՝ ես աշխարհին համար մեռած պիտ՚ լինիմ.
Երկիրն ինձ միայն կրնայ շնորհել հասարակաց գերեզման,
Մինչ մարդերուն աչքերուն մէջ դուն դամբանուած պիտ՚ պառկիս:

Քու յուշարձանդ պիտ՚ լինի իմ այս քերթուածը գողտրիկ.
Դեռ չըստեղծուած՝ աչքեր պիտի զայն հմայուած ընթեռնուն,
Ըստեղծուելիք լեզուներն ալ քու գոյութիւնդ պիտ՚ երգեն,
Երբ աշխարհի շնչաւորներն արդէն ամէնքն են մեռած:

Դուն տակաւին պիտի ապրիս (գրիչըս այդ ուժը ունի),
Հո՛ն՝ ուր է՛ն շատ շունչ պիտ՚ շնչէ, նոյնիսկ մարդոց բերնին մէջ:

82

I grant thou wert not married to my Muse,
And therefore mayst without attaint o'erlook
The dedicated words which writers use
Of their fair subjects, blessing every book.
Thou art as fair in knowledge as in hue,
Finding thy worth a limit past my praise,
And therefore art inforced to seek anew
Some fresher stamp of the time-bettering days.
And do so, love; yet when they have devised
What strained touches rhetoric can lend,
Thou, truly fair, wert truly sympathised
In true plain words by the true-telling friend;
 
And their gross painting might be better used
Where cheeks need blood; in thee it is abused.

(60) Կ՚ընդունիմ որ դուն ամուսնացած չես իմ Մուսային հետ,
Եւ հետեւաբար առանց դատուելու կրնաս անտեսել
Բառերը ձօնուած, զորըս գըրողներն կ՚ընծայաբերեն
Իրենց սիրելի նիւթերու մասին, իւրաքանչիւր գիրք
Ինքնին օրհնելով: Որքան գիտութեամբ, նոյնքան ալ գեղով
Վայելուչ ես դուն, քու արժանիքիդ սահման գտնելով
Զոր գովել պիտի ես չը կարենամ. եւ հետեւաբար
Պարտաւոր ես դուն փնտռել ի նորոյ թարըմ մի կընիք,
Որ բարելաւել օրերն կարենայ:
                                                            Ուրեմըն այդպէս,
Սէր իմ, դուն փորձէ. բայց երբ հընարել անոնք յաջողին,
Ըստիպողական ինչ հըպումներ ալ հըռետորութիւնն
Իրենց թելադրէ, դո՛ւն, ճշմարտապէս ո՛վ գեղեցկութիւն,
Դուն համակրելի իրապէս եղար, ճըշմարիտ ու պարզ
Արտայայտութեամբը ճըշմարտախօս քու բարեկամիդ:

Լաւ է որ անոնք նկարելու փորձն իրենց գործածեն
Այտերու վըրայ, որոնք արիւնի կարիքը ունին.
Քու պարագային անհեթեթութիւն է այդ մտածել:

 

83

I never saw that you did painting need,
And therefore to your fair no painting set;
I found (or thought I found) you did exceed
The barren tender of a poet's debt:
And therefore have I slept in your report,
That you yourself, being extant, well might show
How far a modern quill doth come too short,
Speaking of worth, what worth in you doth grow.
This silence for my sin you did impute,
Which shall be most my glory, being dumb,
For I impair not beauty, being mute,
When others would give life, and bring a tomb.
 
There lives more life in one of your fair eyes
Than both your poets can in praise devise.
(56) Չե՛մ տեսած երբեք անհըրաժեշտ քու գունանկարուիլն
Եւ ոչ ալ նկարչին երանգապնակին՝ գեղըդ փաստելու.
Ես ըստուգեցի (եւ կարծեմ գտայ) թէ գերազանց ես
Քան բանաստեղծին իր պարտքին ամուլ հատուցումը քեզ:

Յետաձգեցի քեզ նկարագրել, քանի ինքըդ կաս,
Եւ դուն ինքդ իրաւ կրնաս միշտ ցոյց տալ թէ որքան արդի
Փետրագրիչներ հեռու են ուղիղ գընահատելէ
Արժէք, արժանիք, ինչ որ մանաւանդ քու մէջըդ կ՚աճի:

Եւ իմ լըռութիւնն արդարեւ իմ դէմ իբրեւ մեղանչում
Դուն վերագրեցիր, բայց այդպէս անմիտ լինելն ինծի փառք
Պիտի նըկատեմ. որովհետեւ ես համըր մընալով
Գեղեցկութեան չե՛մ վընաս հասցըներ, մինչդեռ ուրիշներ
Երբ կեանք տալ փորձեն, գերեզման միայն առաջ կը բերեն:

Քու այն գեղեցիկ աչքերէն մէկուն մէջ այնքան կեանք կայ,
Որքան չեն կրնար քու բանաստեղծներն գովեստ հընարել:

84

Who is it that says most which can say more
Than this rich praise - that you alone are you,
In whose confine immured is the store
Which should example where your equal grew?
Lean penury within that pen doth dwell
That to his subject lends not some small glory,
But he that writes of you, if he can tell
That you are you, so dignifies his story:
Let him but copy what in you is writ,
Not making worse what nature made so clear,
And such a counterpart shall fame his wit,
Making his style admired every where.
 
You to your beauteous blessings add a curse,
Being fond of praise, which makes your praises worse.

(50) Ո՞ր մեծխօսիկն է կարող իմ այս փարթամ գովեստէն
Ա՛լ աւելին ըսելու, թէ՝ «Դո՛ւն միայն, դուն ի՛նքդ ես»․
Ո՞ր պատերուն մէջ պահուած ըշտեմարան գըրոցն այն
Ցուցնել կարող է թէ՝ քե՛զ հաւասարողն ո՞ւր մեծցաւ։

Նիհար խեղճուկ է գըրիչն այն որ կարող չէ երբեք
Փոքրիկ չափով բարեզարդ շունչ եւ գոյն տալ իր նիւթին․
Ո՛վ որ գըրէ քու մասին եւ կարենայ «Դո՛ւն դուն ես»
Շեշտել, ան իր պատմութիւնը մեծարած պիտ՚ լինի։

Ինչ որ քու մէջդ է գրուած, (’նդ)օրինակէ թող միայն,
Չաղարտելով բընութեան այնքան յստակ ըստեղծածն․
Համանմանակ մ՚այնպիսի պիտ՚ համբաւն իր տարածէ,
Հիացմունք միշտ, ամէն տեղ, ոճին հանդէպ սըփռելով։

Դուն գեղեցիկ շնորհներուդ վըրայ անէծք կը բերես
Միշտ փառասէր լինելով, որ գովեստներդ կ՚ընդունէ։

85

My tongue-tied Muse in manners holds her still,
While comments of your praise, richly compiled,
Reserve their character with golden quill
And precious phrase by all the Muses filed.
I think good thoughts, whilst other write good words,
And like unlettered clerk still cry 'Amen'
To every hymn that every spirit affords
In polished form of well-refined pen.
Hearing you praised, I say, "Tis so, 'tis true',
And to the most of praise add something more;
But that is in my thought, whose love to you
(Though words come hindmost) holds his rank before.
 
Then others for the breath of words respect,
Me for my dumb thoughts, speaking in effect.

(51) Համըր ու մունջ իմ Մուսաս՝ բարեկենցաղ տակաւին,
Մինչ ակնարկներ քեզ գովող, առատօրէն հաւաքուած,
Նկարագիրն իրենց դեռ ոսկեփետուր գըրիչով
Կ՚արձանագրեն, թանկագին տողերն ամէն Մուսայի։

Բարի խոհեր իմ մտքէն, այլոց գրիչէն՝ բարի խօսք․
Զերթ անգրագէտ գըրագիր դեռ կը գոչեմ ես «Ամէ՛ն»
Ամէն երգի որ սրտէն հանճար հոգւոյն կը բխի
Կոկուած ձեւով եւ շատ լաւ ու նըրբարուեստ գրիչէն։

Քու գովեստներդ լսելով, կ՚ըսեմ՝ «Արժան եւ իրաւ»՝
Գովեստներէն շատերուն բարդելով բան մ՚աւելի․
Բայց այդ՝ խոհիս է մէջէն, քեզ հանդէպ սէրը որուն
Կարգով առաջ է ընդմիշտ, իսկ բառերն ուշ ամէնէն։

Ապա՝ յարգանք ուրիշներ՝ շունչին համար բառերուն,
Ես՝ իմ մորոս խոհերուս արտայայտիչ լինելով։

86

Was it the proud full sail of his great verse,
Bound for the prize of all-too-precious you,
That did my ripe thoughts in my brain inhearse,
Making their tomb the womb wherein they grew?
Was it his spirit, by spirits taught to write
Above a mortal pitch, that struck me dead?
No, neither he, nor his compeers by night
Giving him aid, my verse astonished.
He, nor that affable familiar ghost
Which nightly gulls him with intelligence,
As victors, of my silence cannot boast;
I was not sick of any fear from thence;
 
But when your countenance filled up his line,
Then lacked I matter, that infeebled mine.

(52) Հըպարտ ու լեցուն նաւարկութի՞ւնն էր այն հըրապուրիչ
Քերթուածին արդեօք, շահելու ձգտող (այնքան թանկագին)
Մրցանակը քու, հասուն խոկմունքներս որ ուղեղիս մէջ
Ներդամբարանեց, անոնց գերեզմանն այն արգանդն ըրած
Ուր անոնք մեծցան։ Արդեօք իր հոգի՞ն, որ ոգիներէն
Թելադրուեցաւ բարձրը աւելի քան մահկանացու
Ոճով մը գըրել, մահացու հարուածն իմ սրտին տըւաւ։

Ո՛չ, ոչ ի՛նք, եւ ո՛չ իրեն հաւասար ընկերակիցներ
Գիշերանց անոր օգնելով, զիս ալ ապշահար ըրին։
Ո՛չ ան, ո՛չ ոգին՝ այնքան մարդամօտ, որ ամէն գիշեր
Իր խելացութեամբ զայն կը մոլորէ, չեն կարող պարծիլ
Իբրեւ յաղթական պարտողները իմ խորունկ լռութեան․
Հիւանդ չէի ես անոնց պատճառած որեւէ վախէն։

Բայց քու դիմագիծը անոր տողերն երբոր ողողեց,
Ես զըրկըւեցայ այն կենսանիւթէն եւ խորտակուեցայ։

87

Farewell, thou art too dear for my possessing,
And like enough thou know'st thy estimate:
The charter of thy worth gives thee releasing;
My bonds in thee are all determinate.
For how do I hold thee but by thy granting,
And for that riches where is my deserving?
The cause of this fair gift in me is wanting,
And so my patent back again is swerving.
Thy self thou gav'st, thy own worth then not knowing,
Or me, to whom thou gav'st it, else mistaking;
So thy great gift, upon misprision growing,
Comes home again, on better judgement making.
 
Thus have I had thee as a dream doth flatter,
In sleep a king, but waking no such matter.

(126) Երթաս բարո՜վ! Դուն շատ թանկ ես որ ես ամբողջ քեզ ունենամ։
Դուն ալ կարծես քու արժէքին տեղեակ, գիտակ ես բաւական․
Քու արժէքին պայմանագիրն ազատութիւն քեզ կը շնորհէ,
Եւ իմ կապերը քեզի հետ արդէն ամբողջ որոշուած են։

Ինչպէ՞ս կրնամ քեզ իմն ընել առանց քեզմէ այդ շընորհին։
Այդ ճոխութեանց դիմաց ինչո՞վ ես արժանի ներկայանամ։
Այդ գեղեցիկ ն՚ւէրին պատճառն իմ մէջ գտնել ես կարող չեմ,
Եւ այսպէսով իմ մենաշնորհն կրկին անգամ կը խոտորի։

Ինքզինքըդ դուն նըւիրեցիր, քու արժանիքըդ այն ատեն
Չըգիտնալով, կամ զի՛ս՝ որուն դուն զայն տըւիր,
Ուրիշի հետ շըփոթեցիր․ ուստի այսպէս, քու մեծ ընծան,
Զանցառութեան վրայ աճելով, ետ տուն կուգայ, աւելի լաւ
Դատողութիւն գործածելով։

Ուրեմն այսպէս քեզ ունեցայ, երազ մ՚ինչպէս յուսախաբող՝
Թագաւորի պէս քունի մէջ, արթննալով անդրադարձող
Թէ այդպիսի բան մը հեռու էր գոյութիւն ունենալէ։

88

When thou shalt be disposed to set me light,
And place my merit in the eye of scorn,
Upon thy side against myself I'll fight,
And prove thee virtuous, though thou art forsworn:
With mine own weakness being best acquainted,
Upon thy part I can set down a story
Of faults concealed wherein I am attainted,
That thou in losing me shall win much glory;
And I by this will be a gainer too,
For, bending all my loving thoughts on thee,
The injuries that to myself I do,
Doing thee vantage, double vantage me.
 
Such is my love, to thee I so belong,
That for thy right myself will bear all wrong.

(76) Թերգնահատելու զիս տըրամադիր երբոր դուն լինիս ,
Եւ իմ արժանիքս դուն անարգանքի փորձես ենթարկել,
Քու կողմէ նայած՝ ես ինքզինքիս դէմ պիտի պայքարիմ,
Քեզ առաքինի պիտի ես փաստեմ, հակառակ որ դուն
Խոստումնադրուժ ես։

Ես իմ անձնական տկարութիւններս շատ լաւ ճանչնալով,
Քու կողմէդ կրնամ պատմութիւն շինել՝ ծածուկ ու թաքուն
Իմ յանցանքներուս, որոնցմով պիտի վատահամբաւուիմ,
Եւ դուն պիտի զիս կորսընցընելով փառքի տիրանաս։

Այսպէսով ես ալ պիտի օգտըւիմ, շահաւոր դառնամ։
Այսպէս քու վըրադ իմ ամբողջ սիրոյ մտածումներուս
Կեդրոնացումով, ինչ վընաս որ ես ինքզինքիս կուտամ
Առաւելութիւն քեզ վերագրելով, կրկին շահաւոր
Նպաստաւորուած պիտի ես լինիմ։

Այնպիսի սիրով ես քեզ կը սիրեմ, եւ քեզի այնքան
Ես կը պատկանիմ, որ ամբողջովին սէրէն մղուած քեզ
Արդարացնելու, ամէն մեղադրանք պատրաստ եմ կրել։

89

Say that thou didst forsake me for some fault,
And I will comment upon that offence;
Speak of my lameness, and I straight will halt,
Against thy reasons making no defence.
Thou canst not (love) disgrace me half so ill,
To set a form upon desired change,
As I'll myself disgrace, knowing thy will:
I will acquaintance strangle and look strange,
Be absent from thy walks, and in my tongue
Thy sweet beloved name no more shall dwell,
Lest I (too much profane) should do it wrong,
And haply of our old acquaintance tell.
 
For thee, against myself I'll vow debate,
For I must ne'er love him whom thou dost hate.

(77) Ըսէ որ դուն լըքեցիր զիս մի որեւէ յանցանքով,
Այդ յանցանքին մասին պիտի ես իմ կարծիքըս յայտնեմ․
Կաղ քալուածքիս մասին խօսէ, եւ քեզ ցուցնեմ պիտի ես
Ինչպէս ուղիղ կրնամ կանգնիլ, առանց երբեք փորձելու
Զիս պաշտպանել մեղադրանքի պատճառներուդ հակընդդէմ։

Ո՛վ սէր, դուն չես կրնար այդպէս զիս անարգել կիսակատար,
Քու ցանկացած փոփոխութեան նկարագիր մը տալով,
Զի ես ինքզինքըս անարգած պիտի լինիմ այդ կերպով․
Մտերմութիւնը պիտ՚ խեղդեմ, քու կամքըդ լաւ գիտնալով,
Ու մարդերուն տարօրինակ երեւնալով մանաւանդ։

Ու դեռ լինիմ պտոյտներուդ արահետէն բացակայ․
Եւ լեզուիս վրայ քաղցրը անունդ պիտի այլեւս չը հնչէ,
Որ չըլլայ թէ անյարգալից, վընաս հասցնեմ անունիդ,
Եւ մի գուցէ մտերմութիւնը մեր վաղուց ես յայտնեմ։

Քեզի համար, իմ անձիս դէմ պիտի ուխտեմ ես վիճիլ,
Զի ես երբէք պիտ՚ չը սիրեմ անձն այն որուն դուն կ՚ատես։

90

Then hate me when thou wilt, if ever, now
Now while the world is bent my deeds to cross,
Join with the spite of Fortune, make me bow,
And do not drop in for an after-loss.
Ah do not, when my heart has scaped this sorrow,
Come in the rearward of a conquered woe;
Give not a windy night a rainy morrow,
To linger out a purposed overthrow.
If thou wilt leave me, do not leave me last,
When other petty griefs have done their spite,
But in the onset come; so shall I taste
At first the very worst of Fortune's might;

And other strains of woe, which now seem woe,
Compared with loss of thee, will not seem so.

(115) Ատէ՛ զիս ուրեմն երբոր դուն կ՚ուզես․ եթէ երբեւէ՛՝
Հի՛մա, ճիշտ հի՛մա, մինչ աշխարհն ամբողջ իր անխղճութեամբ
Արարքներուս դէմ խաչաձեւելու հակումներ ունի․
Միացի՛ր բախտիս չարակամներուն, խոնարհեցո՛ւր զիս,
Բայց յետոյ դուն մի՛՝ կորուստին դէմ ցաւ պատըրուակելով,
Ինծի այցելեր։
                             Ահ, սիրտն իմ երբոր արդէն շրջանցած
Լինի վիշտն այս խոր, մի՛ մտներ դուն ներս՝ պարտըւած վիշտի
Յետին սըրահէն․ արդէն փոթորկոտ գիշերուան մի՛ տար
Անձրեւ-առաւօտ, լոկ ձգձգելու համար կործանումն
Այս մտադրուած։

Եթէ պիտի զիս լըքել կամենաս,
Մի՛ լինիր վերջինը զիս լքելու, երբ ուրիշ ըստոր
Կսկիծներ իրենց չարիքն են գործեր։ Դուն ըսկիզբն եկուր,
Որ ես կարենամ ամէնէն առաջ բախտին զօրութեան
Նախ վատթարագոյն ուժը համտեսել։
                                                                            Եւ ողբի ուրիշ
Յանկերգներ, պրկում, որոնք ներկայիս կսկիծ կը թըւին,
Պիտի չը թըւին այդպէս՝ բաղդատուած քու կորուստին հետ։

91

Some glory in their birth, some in their skill,
Some in their wealth, some in their body's force,
Some in their garments, though new-fangled ill,
Some in their hawks and hounds, some in their horse;
And every humour hath his adjunct pleasure,
Wherein it finds a joy above the rest;
But these particulars are not my measure:
All these I better in one general best.
Thy love is better than high birth to me,
Richer that wealth, prouder than garments' cost,
Of more delight than hawks and horses be;
And having thee, of all men's pride I boast:
 
Wretched in this alone, that thou mayst take
All this away, and me most wretched make.

(2) Կը պարծենան ոմանք իրենց ճարտարութեամբ, ծնունդով,
Ոմանք իրենց հարստութեամբ, իրենց մարմնի զօրութեամբ,
Ոմանք իրենց նոր անճաշակ պերճ ըզգեստով կը սոնքան,
Ոմանք իրենց բազէներով, որսկան շունով, ձիերով։

Ամէն սրամիտ միշտ յաւելեալ ունի ուրիշ մէկ հաճոյք
Որ զինք կարծես կը զուարճացնէ միւս բոլորէն աւելի․
Վերեւ յիշուած հաճոյքներն չեն սակայն ինծի չափանիշ․
Անոնք բոլորն ես կը խմբեմ մէկ գերազանց լաւին մէջ։

Քու սէրն է այդ՝ լաւագոյն քան արքայածնունդն ինձ համար,
Մեծահարուստ՝ քան ունեցուածքն, ու վեհատիպ՝ քան պերճանք,
Բազէներուն ու ձիերուն առթած խինդէն աւելի․
Երբ քեզ ունիմ, բոլոր մարդոց փառքն էւելօք ես ունիմ։

Այս սիրոյդ մէջ զիս խորտակել, թշուառ ընել մի միայն
Դո՛ւն կարող ես, երբ զիս զրկես այս բոլորին հաճոյքէն։

92

But do thy worst to steal thyself away,
For term of life thou art assured mine,
And life no longer than thy love will stay,
For it depends upon that love of thine.
Then need I not to fear the worst of wrongs,
When in the least of them my life hath end;
I see a better state to me belongs
Than that which on thy humour doth depend.
Thou canst not vex me with inconstant mind,
Since that my life on that revolt doth lie.
O what a happy title do I find,
Happy to have thy love, happy to die!
 
But what's so blessed-fair that fears no blot?
Thou mayst be false, and yet I know it not.

(72) Յոռեգոյնդ ըրէ խոյս տալու ինձմէ եւ ազատելու,
Քանզի իմն ես դուն անկասկածօրէն կեանքի շրջանին.
Եւ կեանքը սէրէդ աւելի երկար պիտի չը տեւէ,
Որովհետեւ ան կախեալ կը մնայ նոյն այդ քու սէրէն։

Պէտք չունիմ ուրեմըն ես վախնալու ամենայոռի
Սըխալ գործերէ, քանի որ անոնց նըւազագոյնին
Մէջ անգամ կրնայ կեանքըս վերջ գտնել։ Կը տեսնեմ ինծի
Վիճակ մ՚աւելի բարելաւ քան այն որ կախեալ է քու
Քըմահաճոյքէն։
                                 Քու փոփոխական միտքովդ չես կրնար
Դուն զիս զայրացնել, քանի այդ կեանքն իմ քու ըմբոստութեան
Վըրայ կը յենու։ Ի՜նչ երջանկաբեր պատուանուն այսպէս
Պիտի ըստանամ, ուրախ որ ինձ հետ սէրըդ ես ունիմ,
Մեռնելու պատրաստ, նաեւ երջանիկ։
                                                                           Բայց ի՞նչն է այնքան
Օրհնեալ–գեղեցիկ, որ երբէք չունի վախ նախատինքէ
Եւ կամ արատէ։ Կեղծ կրնաս ըլլալ, բայց ես տակաւին
Անոր անտեղեակ եմ, պիտի մընամ։

93

So shall I live, supposing thou art true,
Like a deceived husband; so love's face
May still seem love to me, though altered new;
Thy looks with me, thy heart in other place:
For there can live no hatred in thine eye,
Therefore in that I cannot know thy change.
In many's looks, the false heart's history
Is writ in moods and frowns and wrinkles strange,
But heaven in thy creation did decree
That in thy face sweet love should ever dwell;
What e'er thy thoughts or thy heart's workings be,
Thy looks should nothing thence but sweetness tell.
 
How like Eve's apple doth thy beauty grow,
If thy sweet virtue answer not thy show!

(74) Ուրեմն այսպէս պիտի ապրիմ, նըման խաբուած ամուսինի,
Ենթադրելով որ ճշմարիտ է ինչ որ դուն ինծի կ՚ըսես.
Ուրեմն այսպէս սիրոյ երեսն ինծի կրնայ սէր երեւնալ,
Թէեւ փոխուած ըլլայ դեռ նոր. նայուածքդ՝ ինձ հետ, սիրտդ՝ ուրիշ տեղ։

Որովհետեւ քու աչքիդ մէջ ատելութիւնը չի կրնար
Երբեք ապրիլ, ուրեմն աչքիդ մէջէն գիտնալ չը կարենամ
Պիտի երբեք՝ թէ փոխուեր ես։ Նայուածքներուն մէջ շատերուն
Արձանագիր կրնաս կարդալ կեղծ, սուտ սրտին պատմութիւններն՝
Տարօրինակ տրամադրութեանց, պոռթկումներու, կնճիռներու
Մէջէն գրուած։
                               Սակայն կարծես երկինքն այնպէս քու ստեղծուելուդ
Հըրահանգեց, որ դէմքիդ վրայ սէրը քաղցրիկ միշտ բընակի։
Մըտածումներդ եւ կամ սրտիդ ազդմունքներն ինչ քեզ թելադրեն,
Դէմքդ ու նայուածքդ այդ օրուանէն կարծես միայն պարտաւոր են
Քաղցրութիւննե՛ր պատմել ընդմիշտ։
                                                                          Ուրեմն ինչպէ՞ս խնձորին պէս
Մայր Եւայի, գեղեցկութիւնդ կրնայ աճիլ, եթէ երբեք
Առաքինի քու քաղցրութիւնդ պատասխանել չը կարենայ
Ինչ որ քու տեսքդ ու նայուածքդ է ահա հիմա։

94

They that have pow'r to hurt, and will do none,
That do not do the thing they most do show,
Who, moving others, are themselves as stone,
Unmoved, cold, and to temptation slow -
They rightly do inherit heaven's graces,
And husband nature's riches from expense;
They are the lords and owners of their faces,
Others but stewards of their excellence.
The summer's flow'r is to the summer sweet,
Though to itself it only live and die,
But if that flow'r with base infection meet,
The basest weed outbraves his dignity:
 
For sweetest things turn sourest by their deeds;
Lilies that fester smell far worse than weeds.

(117) Անոնք որոնք ուժը ունին մարդերու ցաւ պատճառելու,
Սակայն որոնք այդ չեն ըներ. անոնք որոնք չեն կատարեր
Ինչ ցոյց կուտան ամէնէն շատ, որոնք կրնան յուզել, շարժել
Սիրտը այլոց, իրենք սակայն քարի նըման պաղ, անըզգայ,
Եւ փորձութեան մէջ իյնալու դանդաղկոտ են։
                                                                                          Արդարօրէն
Կը ժառանգեն անոնք շնորհները երկնային, եւ կը խնայեն
Բնութեան հարուստ գանձերուն շարքը վատնումէ, անո՛նք են տէրն
Ու տիրականն իրենց դէմքին, իսկ ուրիշներ՝ միայն տընտես
Են գերակայ իրենց դիրքին։
                                                        Ամրան ծաղիկն ամրան համար
Քաղցըր է միշտ, թէեւ կ՚ապրի ու կը մեռնի ան ինքզինքին
Համար միայն. բայց ծաղիկն այս թէ բռնըւի տարափոխիկ
Ըստոր ախտէ, ամենաստոր սէզն աւելի կրնայ անոր
Վեհութիւնն իսկ գեր–անդրանցնել։
                                                                      Որովհետեւ ամենաքաղցր
Բաներն անգամ իրենց գործքով ամենադառն կրնան դառնալ.
Շուշաններու նըման որոնք կը բորբոսին ու կը հոտին,
Աւելի քան՝ ախտավարակ, շարաւալից սէզերը վատ։

95

How sweet and lovely dost thou make the shame
Which, like a canker in the fragrant rose,
Doth spot the beauty of thy budding name!
O in what sweets dost thou thy sins inclose!
That tongue that tells the story of thy days
(Making lascivious comments on thy sport)
Cannot dispraise, but in a kind of praise,
Naming thy name, blesses an ill report.
O what a mansion have those vices got
Which for their habitation chose out thee,
Where beauty's veil doth cover every blot,
And all things turns to fair that eyes can see!
 
Take heed (dear heart) of this large privilege:
The hardest knife ill used doth lose its edge.

(70) Որքա՛ն սիրելի ու քաղցըր կ՚ընես դուն մեղքն ու ամօթ,
Որոնք կը գտնեն ծաղկող անունիդ մէջ գեղեցկութիւն,
Ինչպէս չարակեղ ախտն վարդին մէջ բուրող, հոտաւէտ։
Օ՜հ, դուն մեղքերդ ի՛նչ քաղցրութիւններով կը շըրջափակես!

Հապա այն լեզուն որ կը պատմէ քու կեանքիդ պատմութիւնն
(Ընելով պագշոտ ակնարկութիւններ կայթառօն ժամանց
Քու վայելքներուն) գովեստով միայն կրնայ պարսաւել,
Անունդ յիշելով, կարծես կը գովէ զըրոյցներն իսկ չար։

Օ՜հ, ի՛նչ ապարանք մոլութիւններն այն ունին գըրաւած,
Իրենց բնակութեան համար քե՛զ միայն այսպէս ընտրելով,
Ուր գեղեցկութեան շըղարշը ամէն արատ կը ծածկէ,
Եւ ինչ որ կրնան աչքերը տեսնել կարծես կը դառնան
Արդէն գեղեցիկ։
                                  Եղիր ուշադիր, ով իմ սիրելիս,
Առանձնաշնորհէն այս մեծ, բացառիկ։ Զի ամենասուր
Դանակը անգամ սըխալ գործածուած կը կորսընցընէ
Սըրութիւնը իր երկսայրի շեղբին։

96

Some say thy fault is youth, some wantonness,
Some say thy grace is youth and gentle sport;
Both grace and faults are loved of more and less:
Thou mak'st faults graces that to thee resort.
As on a finger of a throned queen
The basest jewel will be well esteemed,
So are those errors that in thee are seen
To truths translated, and for true things deemed.
How many lambs might the stern wolf betray,
If like a lamb he could his looks translate!
How many gazers mightst thou lead away,
If thou wouldst use the strength of all thy state!
 
But do not so; I love thee in such sort,
As thou being mine, mine is thy good report.

(71) Ոմանք կ՚ըսեն յանցանքն է քու երիտասարդ միշտ երեւնալդ,
Իսկ ոմանք ալ՝ քու ցոփութիւնդ։ Ոմանք կ՚ըսեն՝ թէ արդարեւ
Շընորհը քու երիտասարդ լինելըդ է, նաեւ գողտրիկ
Քու հաճոյքները վաղանցուկ։ Թէ՛ շնորհ եւ թէ յանցանք, սըխալ,
Էւել–պակաս, որոշ չափով սիրելի են։ Դուն յանցանքներն
Շընորհներու կը վերածես, որոնք քեզի կ՚ապաստանին։

Ինչպէս գահին վըրայ բազմած թագուհիի մը մատին վրայ
Ամենավատ գոհարն անգամ շատ թանկագին կը գնահատուի,
Նոյնը նաեւ՝ այն յանցանքներն որոնք քու մէջըդ կ՚երեւին,
Ճըշմարտութիւն կը մեկնըւին, եւ ճըշմարիտ կը նկատուին։

Գայլը դաժան քանի՞ գառնուկ կրնայ խաբել, մոլորեցնել,
Թէ կարենայ իր արտաքին երեւոյթին գառան տեսք տալ!
Քանի՞ դիտող պիտ՚ կարենաս մոլորեցնել, թէ գործածես
Ուժը ամբողջ քու վեհութեան, եւ քու դիրքին, եւ քու շուքին։

Բայց դուն այդպէս մ՚ըներ երբեք. զի այնպիսի ձեւով մը քեզ
Ես կը սիրեմ, որ իմըս դուն միշտ լինելով, իմըս նոյնպէս
Կը դառնայ այն բարի համբաւն որ դուն կուտաս։

97

How like a winter hath my absence been
From thee, the pleasure of the fleeting year!
What freezings have I felt, what dark days seen!
What old December's bareness every where!
And yet this time removed was summer's time,
The teeming autumn big with rich increase,
Bearing the wanton burthen of the prime,
Like widowed wombs after their lords' decease:
Yet this abundant issue seem'd to me
But hope of orphans, and unfathered fruit,
For summer and his pleasures wait on thee,
And thou away, the very birds are mute;
 
Or if they sing, 'tis with so dull a cheer
That leaves look pale, dreading the winter's near.

(80) Որքա՛ն ձմրան է նըման իմ բաժանումը քեզմէ,
Փախչող տարուան դուն հաճոյք! Ի՛նչ սառ օրեր ըզգացի,
Ի՛նչ մութ օրեր ապրեցայ! Դեկտեմբերի ալեւոր
Ի՛նչ մերկութիւն ամենուր!
                                                    Եւ բաժանման այս օրերն՝
Եղանակին մէջ ամրան. աշունն յորդող, մեծ, հարուստ
Առատութեամբ, կըրելով իր առաջին շըռայլ բերքն,
Արգանդներու է նըման՝ այրիներու, մահէն վերջ
Իրենց գըլուխ–տէրերուն:
                                                    Լիառատ բերքն այս սակայն
Ինձ կը թըւի թէ լոկ յոյսն է որբերուն, եւ անհայր
Պտուղներուն, ծընունդին. որովհետեւ թէ՛ ամառն
Եւ թէ անոր հաճոյքներն քեզ կը սպասեն լիովին:

Եւ դուն հեռու, թռչուններն անգամ լուռ են, համըր են.
Թէ իսկ երգեն, ցնծութիւնն անոնց այնքան է տըխուր
Որ տերեւներն իսկ կարծես դալկացած են, սոսկալով
Թէ մօտալուտ է նորէն սառնամանիքը ձըմրան:

98

From you have I been absent in the spring,
When proud-pied April (dressed in all his trim)
Hath put a spirit of youth in every thing,
That heavy Saturn laughed and leapt with him.
Yet nor the lays of birds, nor the sweet smell
Of different flowers in odour and in hue,
Could make me any summer's story tell,
Or from their proud lap pluck them where they grew:
Nor did I wonder at the lily's white,
Nor praise the deep vermilion in the rose;
They were but sweet, but figures of delight,
Drawn after you, you pattern of all those.
 
Yet seemed it winter still, and, you away,
As with your shadow I with these did play.

(82) Ես գարունին քեզմէ հեռու մընացի,
Երբ բազմերանգ հըպարտ Ապրիլը այնպէս
Զգեստաւորուած իր զարդերովը բոլոր,
Ամէն ինչի երիտասարդ շունչ կուտայ,
Անգամ խոժոռ Սաթուռնոսին խինդ, ժպիտ,
Եւ իրեն հետ ցատկոտելով, պարելով:

Բայց ո՛չ երգերն թռչուններուն դայլայլիկ,
Եւ ո՛չ տարբեր ծաղիկներուն քաղցըր բոյրն
Իրենց գեղով ու բուրմունքով, կրնային
Ամառնային հէքիաթ պատմել տալ ինծի.
Եւ կամ անոնց հըպարտ գիրկէն, ածուէն,
Ուր աճեցան, զանոնք քաղել ուզէի:

Ո՛չ շուշանին ճերմակութեան սքանչացայ,
Ո՛չ ալ վարդին մուգ-կարմիր գոյնն գովեցի,
Թէպէտ անոնք միմիայն քաղցըր էին,
Եւ բերկրութեան իբրը կերպար ալ գծուած.
Օրինակէդ օրինակուած, դուն տիպար
Եւ նախատիպ էիր բոլոր միւսներուն:

Բայց տակաւին ձըմեռ ըլլալ կը թըւէր,
Դուն բացակայ, նաեւ հեռու ալ այնքան,
Եւ իբրեւ քու ըստուերին հետ, ես այսպէս
Կը խաղայի, կը զբաղէի անոնցմով:

99

The forward violet thus did I chide:
'Sweet thief, whence didst thou steal thy sweet that smells,
If not from my love's breath? The purple pride
Which on thy soft cheek for complexion dwells
In my love's veins thou hast too grossly dyed.
The lily I condemned for thy hand,
And buds of marjoram had stol'n thy hair;
The roses fearfully on thorns did stand,
One blushing shame, another white despair;
A third, nor red nor white, had stol'n of both,
And to his robb'ry had annexed thy breath,
But for his theft in pride of all his growth
A vengeful canker eat him up to death.
 
More flowers I noted, yet I none could see
But sweet or colour it had stol'n from thee.

(89) Առաջին բացուած մանուշակն այսպէս յանդիմանեցի.
«Ով դուն քաղցրիկ գող, ուրտեղէ՞ն գողցար դուն քու քաղցրութիւնդ
Որ արդ կը բուրէ, եթէ ոչ՝ շունչէն իմ սիրելիիս:
Ծիրանի գոյնով այն հպարտութիւնն որ փափուկ այտիդ
Վըրայ է բազմած՝ դէմքիդ գոյն տալու, իմ սիրելիիս
Երակներուն մէջն ես ամբողջովին նաեւ թաթախեր:»

Իսկ շուշանը ես դատապարտեցի քու ճերմակ ձեռքիդ
Գողութեան համար, ինչպէս կոկոններն ալ ուրձի, որոնք
Հիւսկէն մազերուդ գողն էին դարձեր. վարդերը վախով
Կարծես «փուշերու վրայ էին նստած», մէկը՝ ամօթէն
Շիկնած, կարմըրած, միւսը՝ ճերմըկած յուսահատութիւն.
Երրորդն՝ ո՛չ կարմիր, եւ ոչ ալ ճերմակ, երկուքէն գողցած,
Եւ իր գողութեան էր միացուցած բոյրը քու շունչին,
Բայց իր գողութեան պատճառաւ, եւ իր ամբողջ պարծենկոտ
Աճման հակառակ, վըրէժխնդիր ախտը զինքն էր կերած,
Ցըմահ ըսպառած:
                                      Բազմաթիւ ուրիշ եւըս ծաղիկներ
Ես նըմարեցի, սակայն անոնց մէջ ո՛չ մէկը տեսայ
Որ գողցած չըլլար կա՛մ քու քաղցրութիւնդ, կամ դէմքիդ երանգ:

100

Where art thou, Muse, that thou forget'st so long
To speak of that which gives thee all thy might?
Spend'st thou thy fury on some worthless song,
Dark'ning thy pow'r to lend base subjects light?
Return, forgetful Muse, and straight redeem
In gentle numbers time so idly spent;
Sing to the ear that doth thy lays esteem
And gives thy pen both skill and argument.
Rise, resty Muse, my love's sweet face survey,
If Time have any wrinkle graven there;
If any, be a satire to decay,
And make Time's spoils despised every where.
 
Give my love fame faster than Time wastes life;
So thou prevent'st his scythe and crooked knife.

(84) Ո՞ւր ես, ո՛վ Մուսա, որ այսքան երկար ժամանակով դուն
Կը մոռնաս խօսիլ անոր մասին որ քու ուժըդ ամբողջ
Քեզ կը շընորհէ. միթէ կը վատնե՞ս քու զայրոյթըդ դուն
Խումբ մը անարժէք երգերու վըրայ, նըսեմացնելով
Ուժըդ, որպէս զի լոյս տաս դուն այսպէս անարգ նիւթերու:

Շո՛ւտ վերադարձիր, մոռացկոտ Մուսա, ուղղակի փրկէ՛
Մեղմ քերթուածներով ժամանակը որ այնքան ծուլօրէն
Ջուր վատնըւեցաւ: Դուն այն ականջին՝ քեզ գընահատող,
Երգէ՛ քու երգերդ, որ նաեւ գըրչիդ թէ՛ ճարտարութեան,
Թէ՛ փաստարկութեան շնորհներ կ՚ընծայէ:
                                                                                    Դուն ոտքի՛ կանգնէ,
Մունջ, հանգչող Մուսա; ուսումնասիրէ դէմքը սիրուհւոյս,
Ժամանակն եթէ երբեք կնճիռներ քանդակած ունի,
Առնըւազըն դուն երգիծանք գըրէ ընդդէմ փտումի,
Արհամարհելով ինչ որ Ժամանակն աւերածներն իր
Փորձէ տարածել:
                                    Տուր սիրոյս համբաւ, աւելի արագ
Քան կեանքը վատնել կրնայ Ժամանակն, որպէս զի այսպէս
Դուն կարող լինիս արգիլել անոր մանգաղն մահաբեր,
Եւ ինչպէս նաեւ չարիքը անոր կեռ, ծուռ դանակին:

101

O truant Muse, what shall be thy amends
For thy neglect of truth in beauty dyed?
Both truth and beauty on my love depends;
So dost thou too, and therein dignified.
Make answer, Muse: wilt thou not haply say,
'Truth needs no colour with his colour fixed,
Beauty no pencil, beauty's truth to lay;
But best is best, if never intermixed'?
Because he needs no praise, wilt thou be dumb?
Excuse not silence so, for't lies in thee
To make him much outlive a gilded tomb,
And to be praised of ages yet to be.
 
Then do thy office, Muse; I teach thee how
To make him seem long hence as he shows now.

(55) Ո՛վ ծոյլ Մուսա, ինչպէ՞ս դուն քեզ արդարացնել
Պիտի փորձես, գեղեցկութեամբ գեղաներկուած
Ճըշմարտութեան հանդէպ գործած զանցառութեանդ:
Ճըշմարտութիւն, գեղեցկութիւն, երկուքըն ալ
Սիրելիէս կախում ունին, ինչպէս եւ դուն,
Եւ միայն անով փառաբանուած եւ մեծարուած:

Պատասխան տուր, ո՛վ դուն Մուսա. պիտ՚ չըսէի՞ր,
«Գոյնը հաստատ ճըշմարտութիւնն ուրիշ գոյնի
Ի՞նչ պէտք ունի. գեղեցկութիւնն իսկ՝ մատիտի
Ճըշմարտութիւնն իր գծելու. զի լաւագոյնն
Է լաւագոյն, առանց երբեք միախառնուելու:»

Ուրեմըն մո՞ւնջ պիտի մընաս, զի գովեստի
Ան պէտք չունի: Քու լըռութիւնդ չէ՛ չըմեղանք:
Ճիտիդ պարտքն է կենդանացնել զայն ոսկեզօծ
Դամբարանէն, փառաբանուի որ դեռ գալիք
Իսկ դարերէն:
                              Ուրեմն, Մուսա՛, քեզ սորվեցնեմ
Ծառայութիւնըդ կատարել, որ ան երկար
Ժամանակ վերջ նոյնն երեւի այժըմ ինչպէս
Ան կ՚երեւի:

102

My love is strength'ned, though more weak in seeming;
I love not less, though less the show appear:
That love is merchandised whose rich esteeming
The owner's tongue doth publish every where.
Our love was new, and then but in the spring,
When I was wont to greet it with my lays,
As Philomel in summer's front doth sing,
And stops his pipe in growth of riper days:
Not that the summer is less pleasant now
Than when her mournful hymns did hush the night,
But that wild music burthens every bough,
And sweets grown common lose their dear delight.
 
Therefore like her, I sometime hold my tongue,
Because I would not dull you with my song.

(83) Արտաքնապէս թէպէտ տըկար կ՚երեւայ,
Սէրըս սակայն կը զօրանայ աւելի.
Ես նըւազ չէ՛ որ կը սիրեմ, թէպէտեւ
Արտաքին տեսքն այսպէս նըւազ ցոյց կուտայ:
Այն սէրը զոր տիրոջ լեզուն ամէն տեղ
Կը տարածէ, զայն չափազանց գովելով,
Սէրն այդ կարծես շուկայի մէջ վաճառքի
Հանուած ապրանք ներկայանար մի միայն:

Մեր սէրը նոր էր, եւ միայն գարնան մէջ,
Զայն երգերովս երբ ողջունել կ՚ուզէի,
Ինչպէս սոխակը Ֆիլօմէլ կ՚աւետէ
Ամրան գալուստը ըսկիզբին երգելով,
Եւ կը դադրի, կը դադրեցնէ իր երգերն
Երբ իր օրերը հասուննան ու աճին:

Ոչ թէ ամառն որովհետեւ աւելի
Ն՚ւազ հաճելի է հիմա, քան ողբակոծ
Երբ երգերով կ՚անդորրացնէր գիշերներն,
Այլ խելացնոր ձայներգութեամբ ամէն ճիւղ
Իր յանկերգով բեռնաւորուած կը ճնշէ,
Եւ միասին աճած, մեծցած քաղցրութիւնք
Կը կորսնցնեն իրենց այնքան սիրելի
Բերկրութեան հետ նաեւ իրենց հըրապոյր:

Ուստի, իրեն նըման ես ալ, իմ լեզուն
Զսպել երբեմըն կը փորձեմ, քանի ես
Իմ երգերովս քեզ ձանձրացնել չեմ ուզեր:

103

Alack, what poverty my Muse brings forth,
That, having such a scope to show her pride,
The argument all bare is of more worth
Than when it hath my added praise beside.
О blame me not if I no more can write!
Look in your glass, and there appears a face
That overgoes my blunt invention quite,
Dulling my lines, and doing me disgrace.
Were it not sinful then, striving to mend,
To mar the subject that before was well?
For to no other pass my verses tend
Than of your graces and your gifts to tell;
 
And more, much more than in my verse can sit,
Your own glass shows you, when you look in it.

(49) Հպարտութիւնն իր ցուցնելու տարողութեան հակառակ,
Ի՛նչ խեղճութիւն Ներշնչումի–Մուսաս, աւա՜ղ, կ՚ընծայէ,
Երբ ամբողջ մերկ փաստարկութիւն մը աւելի կը զօրէ
Քան երբ ունի իմ յաւելեալ գովեստի խօսքը իր հետ:

Մի՛ մեղադրեր այլեւս եթէ չը կարենամ գըրել ես.
Հայելիիդ մէջ դուն նայէ, դէմք մը այնտեղ կ՚երեւի,
Որ բաւական գերազանց է քան ուրուագիծն իմ նըսեմ,
Որ իմ տողերն՝ անհըրապոյր, զիս՝ ապաշնորհ կը դարձնեն:

Բարելաւել թէ կը ջանաս, մեղանչական չէ՞ արդեօք
Եղծել այն ինչ առաջ արդէն գեղեցիկ էր ու սիրուն:
Քերթողական իմ տողերուն դիտումն իրաւ՝ մի միայն
Գերազանցել է պատմելով. հըրապոյրներդ, եւ անձիդ
Շընորհներուն առատաբաշխ ճառագայթումն ամենուր:

Եւ աւելի, շատ աւելի քան իմ տողերըս կ՚ըսեն,
Քու հայելիդ քեզ ցոյց կուտայ, երբ դուն նայիս անոր մէջ:

104

To me, fair friend, you never can be old,
For as you were when first your eye I eyed,
Such seems your beauty still. Three winters cold
Have from the forests shook three summers' pride,
Three beauteous springs to yellow autumn turned
In process of the seasons have I seen,
Three April perfumes in three hot Junes burned,
Since first I saw you fresh which yet are green.
Ah! yet doth beauty, like a dial-hand,
Steal from his figure, and no pace perceived;
So your sweet hue, which methinks still doth stand,
Hath motion, and mine eye may be deceived;
 
For fear of which, hear this, thou age unbred:
Ere you were born was beauty's summer dead.

(88) Քաղցըր բարեկամ, ինծի համար դուն պիտ՚ չը կարենաս
Երբեք ծերանալ, զի այնպէս ինչպէս առաջին անգամ
Աչքըս քեզ տեսաւ, քու գեղեցկութիւնըդ մինչեւ այսօր
Նոյնը կը մընայ: Եղանակներու շըրջափոխութեամբ
Տեսեր եմ արդէն երեք տօթակէզ ամառներուն պերճ
Հըպարտութենէն երեք ցըրտաշունչ ձըմեռներն ինչպէս
Շատ բան թօթափեր, երեք գեղեցիկ գարուններ դեղին
Աշնան վերածուեր. առաջին անգամ քեզ ինչպէս տեսայ
Քու թարմութեան մէջ, այն օրէն ի վեր, երեք Ապրիլներ
Իրենց բոյրերով երեք Յունիսի հուրով խանձուեցան,
Բայց դուն կը մընաս տակաւին դալար, եւ կանաչ ու թարմ:

Զերթ գեղեցկութիւնը անոր դէմքէն, արեւ–ժամացոյց
Սըլաքի նման, գողնալ կը փորձէ, բայց չի նըշմարուիր
Ոչ մէկ քայլ առաջ, նոյնպէս նաեւ քու դէմքիդ քաղցըր գոյնն
Որ ինձ տակաւին կը թըւի մնայուն, իր շարժունութիւնն
Ունի, եւ ուստի կրնայ իմ աչքիս խաբկանք պատճառել:

Եւ որուն վախէն, լսէ՛ դուն ինծի. դուն տարիքդ կ՚առնես
Անծին, անսերունդ. դուն դեռ չը ծնած, այդ գեղեցկութեան
Ամառն էր մեռած:

105

Let not my love be call'd idolatry,
Nor my beloved as an idol show,
Since all alike my songs and praises be
To one, of one, still such, and ever so.
Kind is my love to-day, to-morrow kind,
Still constant in a wondrous excellence;
Therefore my verse, to constancy confined,
One thing expressing, leaves out difference.
'Fair, kind and true' is all my argument,
'Fair, kind, and true', varying to other words,
And in this change is my invention spent,
Three themes in one, which wondrous scope affords.
 
'Fair, kind, and true' have often lived alone,
Which three till now never kept seat in one.

(57) Սէրըս թող ոչ ոք կըռապաշտութիւն փորձէ անուանել,
Ոչ ալ սիրելիս՝ իբրեւ մի կուռքի լոկ ցուցադրութիւն,
Քանի որ երգերն իմ՝ նաեւ բոլոր իմ գովասանքներ,
Հաւասարապէս մէկին են ուղղուած, եւ անո՛ր մասին,
Եւ այժըմ նո՛յնպէս, մինչեւ յաւիտեան պիտի նո՛յն մընան:

Այսօր սէրը իմ ազնիւ է այնպէս, եւ վաղը նոյնպէս
Ազնիւ պիտ՚ լինի, եւ դեռ տեւապէս՝ հրաշալիօրէն,
Եւ միշտ գերազանց: Ուստի քերթուածն իմ սահմանափակուած
Անփոփոխութեան մասին պիտ՚ լինի, արտայայտելով
Մի միայն մէ՛կ բան, տարբերութիւնները դուրս թողնելով:

«Գեղեցիկ, բարի, նաեւ ճըշմարիտ» կէտերն են ամբողջ
Նկարագրումիս. «Գեղեցիկ, բարի, նաեւ ճըշմարիտ,»
Տարբերակելով ասոնց պէս ուրիշ բոլոր բառերէն.
Այս փոփոխութեան մէջ կը կայանայ հընարքն իմ գիւտին.
Մէկի մէջ այսպէս երեք տարբեր նիւթ, որ հըրաշալի
Տեսադաշտ կուտայ, զայն տեսնել գիտցող եւ ըմբռնողին:

«Գեղեցիկ, բարի, նաեւ ճըշմարիտ,» յաճախ են ապրած
Իրարմէ անջատ: Այս այն երեքն են որ մինչեւ հիմա
Մէկ եւ նոյն անձին մէջ չեն բընակած, աթոռակալած:

106

When in the chronicle of wasted time
I see descriptions of the fairest Wights,
And beauty making beautiful old rhyme
In praise of ladies dead and lovely knights,
Then in the blazon of sweet beauty's best,
Of hand, of foot, of lip, of eye, of brow,
I see their antique pen would have expressed
Even such a beauty as you master now.
So all their praises are but prophecies
Of this our time, all you prefiguring,
And, for they looked but with divining eyes
They had not skill enough your worth to sing:
 
For we, which now behold these present days,
Had eyes to wonder, but lack tongues to praise.

(99) Երբոր վատնըւած ժամանակին մէջ՝ հին տոմարներուն
Նկարագրութիւնը գեղեցկագոյն էակներուն ես
Կարդամ ու տեսնեմ, ուր գեղեցկութիւն կը գեղեցկացնէ
Հընաւանդ տաղեր եւ տողայանգեր ի գովեստ մեռած
Տիրուհիներուն, եւ հըրապուրիչ ալ ասպետներու,
Օ՜, ես այն ատեն նկարագրութեան մէջ բոցեղ ու պերճ
Քաղցըր գեղուհւոյն պերճագեղ ձեռքին, սրունքին, շըրթունքին,
Աչքին եւ յօնքին, կը տեսնեմ ինչպէս գըրիչն անոնց հին
Պիտի կարենար պատկերացընել նոյնիսկ այնպիսի
Գեղեցկութիւն որ դուն ինքըդ հիմա կը տիրապետես:

Ուստի գովեստներն ամբողջ որ անոնք կը շռայլէին,
Մեր ժամանակին համար. միմիայն մարգարէութեան
Նախագուշակներ կրնան նկատուիլ, ամէնքըն ալ քեզ
Նկարագրելով:
                               Եւ որովհետեւ անոնք միմիայն
Իրենց երկնային աչքերով կարծես կ՚ուզէին նայիլ,
Քեզ բաւականին չունէին անոնք՝ արժանիքը քու
Երգելու համար, որովհետեւ մենք որ հիմա ներկայ
Օրերն կը դիտենք, հիացմունքով լի մեր աչքերն ունինք,
Բայց լեզուներն են՝ գովաբանելու, որ մեզ կը պակսին:

107

Not mine own fears, nor the prophetic soul
Of the wide world, dreaming on things to come,
Can yet the lease of my true love control,
Supposed as forfeit to a confined doom.
The mortal moon hath her eclipse endured
And the sad augurs mock their own presage,
Incertainties now crown themselves assured,
And peace proclaims olives of endless age.
Now with the drops of this most balmy time
My love looks fresh, and Death to me subscribes,
Since spite of him I'll live in this poor rhyme,
While he insults o'er dull and speechless tribes.
 
And thou in this shalt find thy monument,
When tyrants' crests and tombs of brass are spent.

(97) Ո՛չ իմ անձնական վախերըս, եւ ո՛չ մարգարէական
Հոգին ընդարձակ այս լայն աշխարհին, գալիք բաներու
Վըրայ երազելով, կրնան ճըշմարիտ իմ սիրոյ տըւած
Պայմանաժամ գրոյն զսպել փոխանցումն, ենթադրելով զայն
Տուգանք ու փրկանք արգելափակուած դատապարտութեան:

Տե՛ս, յաղթահարեր է մահկանացու Լուսինը արդէն
Խաւարումը իր, կը ծաղրեն տխուր չարագուշակներ
Իրենց նշանները կանխագուշակ. եւ ամէն ինչ որ
Անորոշութիւն էր, ահա հիմա վստահ ինքզինքնին
Կը պսակադրեն, եւ խաղաղութիւնն կը յայտարարէ
Դափնեպսակներ անվերջ դարերու:
                                                                        Եւ կաթիլներով
Այժըմ յանկուցիչ այս ժամանակին, սէրըս աւելի
Թարմ է քան երբեք, եւ Մահը այսպէս ինծի կ՚ենթարկուի,
Քանի հակառակ իր կամքին պիտի ապրիմ ես այս խեղճ
Տողայանգին մէջ, մինչ ան անարգանք համըր, անհըրապոյր
Ցեղախումբերու վըրայ կը թափէ:
                                                                    Եւ այս բանի մէջ
Պիտի գտնես դուն յուշարձանը քու, բռնակալներու
Սաղաւարտներն երբ եւ գերեզմանները պղնձակուռ
Ալ մաշած կ՚ըլլան:

108

What's in the brain that ink may character
Which hath not figured to thee my true spirit?
What's new to speak, what new to register,
That may express my love, or thy dear merit?
Nothing, sweet boy; but yet, like prayers divine,
I must, each day say o'er the very same,
Counting no old thing old, thou mine, I thine,
Even as when first I hallowed thy fair name.
So that eternal love in love's fresh case
Weighs not the dust and injury of age,
Nor gives to necessary wrinkles place,
But makes antiquity for aye his page,
 
Finding the first conceit of love there bred,
Where time and outward form would show it dead.

(101) Ի՞նչ կայ մելանով որ ուղեղին մէջ արձանագրել
Կարելի ըլլայ, զորըս ճըշմարիտ, իսկական հոգիս
Ներկայացուցած չէ երբեք քեզի: Ի՞նչ նոր խօսելիք,
Ի՞նչ կայ հիմա նոր արձանագրելիք, որ արտայայտէ
Սէրըս քու հանդէպ, եւ կամ թանկագին քու արժանիքներդ:

Ոչինչ, քաղցըր տղայ. եւ սակայն նըման բարեպաշտական
Խընդրանք–աղօթքի, ես իւրաքանչիւր օր պէտք է կրկնեմ
Ճիշտ նոյնը նորէն, հին բաները հին չը համարելով,
Դուն՝ ի՛մըս, եւ ես՝ քո՛ւկըդ մըշտապէս, ճիշտ ինչպէս որ երբ
Առաջին անգամ սրբացուցի քու անունըդ քնքուշ:

Որպէս զի երբեք մըշտնջենական սէրը սիրոյ թարմ
Իր վիճակին մէջ չը կշռէ, կըրէ, աւերն ու փոշին,
Վէրքն ժամանակին, ոչ ալ տեղի տայ թէ իսկ անհրաժեշտ
Խոր կնճիռներու, այլ որպէս զի ան հընութիւնն ընէ
Ընդմիշտ իր ծառան, գտնելով այնտեղ առաջին սընած
Սընապարծութիւնը մաքուր սիրոյ, ուրտեղ ժամանակն
Ու արտաքին կերպն ու երեւոյթները ցոյց պիտի տան
Ու ներկայացնեն զայն արդէն վախճանն իր գըտած, մեռած:

109

O, never say that I was false of heart,
Though absence seem'd my flame to qualify.
As easy might I from myself depart
As from my soul, which in thy breast doth lie:
That is my home of love: if I have ranged,
Like him that travels I return again,
Just to the time, not with the time exchanged,
So that myself bring water for my stain.
Never believe, though in my nature reign'd
All frailties that besiege all kinds of blood,
That it could so preposterously be stain'd,
To leave for nothing all thy sum of good;
 
For nothing this wide universe I call,
Save thou, my rose; in it thou art my all.

(108) Բընաւ մի՛ ըսեր թէ ես իմ սրտովըս չէի անկեղծ,
Հակառակ նոյնիսկ բացակայութեան որ չափաւորել
Բոցն իմ կը թըւէր. ինքզինքէս կրնամ ես նոյն դիւրութեամբ
Բաժնըւիլ, ինչպէս ես իմ հոգիէս, որ քու կուրծքիդ մէջ
Հանգչած կը պառկի. այդ՝ բընակարան տունն է իմ սիրոյս:

Թէ հեռացած եմ շըրջագայելով, ճամբորդի նըման,
Ես կրկին, նորէն կը վերադառնամ, ճիշտ ժամանակին,
Ո՛չ փոխանակուած ժամանակին հետ, որպէս զի անձամբ
Ջուր բերեմ ես իմ աղտին, արատին: Թէպէտ բնութեանս մէջ
Իշխեցին բոլոր տըկարութիւններ որոնք ամէն կիրք,
Տըրամադրութիւն կը շըրջապատեն, երբեք մի՛ հաւտար,
Թէ կրնայ բնութիւնս այնքան անհեթեթ, այլանդակօրէն
Արատաւորուիլ, ոչինչին թողուլ գումարը ամբողջ
Քու բարի հոգւոյն:
                                      Որովհետեւ ես «ոչինչ» կը կոչեմ
Տիեզերքն ամբողջ, բացի քու անձէն, ո՛վ իմ վարդը դուն.
Անոր մէջը դուն իմ ամէն ինչն ես:

110

Alas 'tis true, I have gone here and there,
And made myself a motley to the view,
Gored mine own thoughts, sold cheap what is most dear,
Made old offences of affections new.
Most true it is that I have looked on truth
Askance and strangely; but, by all above,
These blenches gave my heart another youth,
And worse essays proved thee my best of love.
Now all is done, have what shall have no end:
Mine appetite I never more will grind
On newer proof, to try an older friend,
A god in love, to whom I am confined.
 
Then give me welcome, next my heaven the best,
Even to thy pure and most most loving breast.

(122) Աւա՜ղ, ճըշմարիտ է որ ամէն կողմ թափառած եմ ես,
Ինքզինքս միմոսի վերածելով միշտ զիս դիտողներուն,
Եւ իմ խոկմունքներս դաշունահարած, ինչ որ ամէնէն
Սուղն էր ինձ համար՝ աժանի ծախած, հին թշնամանքներս
Վերածած եմ ես նոր նոր սէրերու:
                                                                  Ճըշմարիտ է շատ
Որ ճըշմարտութեան վըրայ իմ աչքի ծայրով եմ նայած
Եւ տարօրինակ կասկածանքներով. բայց այս բոլորով
Հանդերձ՝ վախերն այն տըւին ամէնէն աւելի սրտիս
Ուրիշ տեսակի եռանդ պարմանի, եւ ամէնէն վատ
Փորձերըս քեզի ապացոյց եղան լաւագոյն սիրոյս:

Հիմա ամէն ինչ վախճանին հասած, ունիմ այն որ է
Անվախճանելի. ախորժակս երբեք պիտի չաղամ ես
Որոնելով նոր փաստեր ինձ համար, բարեկամ մը հին
Նորէն փորձելով, աստուած մը սիրոյ, որուն բանտարկեալն
Եմ ես այս կերպով:
                                       Արդ, ողջունէ՛ զիս, ով դուն իմ յաջորդ
Լաւագոյն երկինք, եւ մինչեւ անգամ թոյլ տուր որ մտնեմ
Քու մաքրամաքուր եւ սիրատոչոր այդ կուրծքիդ ծոցին:

111

O for my sake do you with Fortune chide,
The guilty goddess of my harmful deeds,
That did not better for my life provide
Than public means which public manners breeds.
Thence comes it that my name receives a brand,
And almost thence my nature is subdued
To what it works in, like the dyer's hand:
Pity me then, and wish I were renewed,
Whilst like a willing patient I will drink
Potions of eisel 'gainst my strong infection;
No bitterness that I will bitter think,
Nor double penance to correct correction.
 
Pity me then, dear friend, and I assure ye
Even that your pity is enough to cure me.

(118) Օ, իմ սիրոյս, իմ բարիքին համար այսպէս դուն քու Բախտին
Ձեռքով կ՚ուզես յանդիմանել վընասակար արարքներուս
Չար, յանցաւոր չաստուածուհին, որ իմ կեանքին համար ոչինչ
Աւելի լաւ ապահովել կարողացաւ, քան միջոցներն
Այն հանրային որոնք միայն հանրածանօթ կենցաղներու
Կուտան ծընունդ:
                                     Այսպէս է որ անունը իմ կը խարանուի,
Գրեթէ այդպէս իմ բընութիւնըս կ՚երթարկուի այն գործերուն
Որոնց մէջն եմ, նըման ձեռքերն ներկարարին: Օ, մեղքըցիր
Ուրեմն ինծի, եւ մաղթէ որ վերանորոգ ես զարդարուիմ:

Մինչ, նոյն ատեն, ինչպէս հիւանդ մը հընազանդ ու կամեցող,
Պիտի խմեմ ես քացախի ումպ, դեղաջուր, ընդդէմ ուժեղ
Վարակումիս. ոչ մէկ դառն դեղ ես դառնութիւն պիտ՚ համարիմ,
Եւ ոչ կրկին ապաշխարանք՝ սըրբագրուածն սրբագրելու:

Գըթա ինծի, ուրեմըն դուն, ո՛վ բարեկամ իմ սիրելի,
Եւ ես քեզի կը հաւատամ թէ մինչեւ իսկ լոկ գութը քու
Բաւ է՝ որ ես վերագտնեմ ինքզինքս՝ առողջ ամբողջովին:

112

Your love and pity doth th'impression fill
Which vulgar scandal stamped upon my brow,
For what care I who calls me well or ill,
So you o'er-green my bad, my good allow?
You are my All the world, and I must strive
To know my shames and praises from your tongue;
None else to me, nor I to none alive,
That my steel'd sense or changes right or wrong.
In so profound Abysm I throw all care
Of others' voices, that my Adder's sense
To critic and to flatterer stopped are.
Mark how with my neglect I do dispense:
 
You are so strongly in my purpose bred
That all the world besides me thinks th'are dead.

(112) Սէրն ու գութը քու կը ծածկեն կընիքն ու կաղապարն որ
Ռամիկ նախատինքը դըրոշմեց իմ ճակատին վըրայ,
Ի՛նչ փոյթ թէ ո՛վ զիս լաւ կամ վատ կոչէ, որքան վատն իմ դուն
Կանաչածածկես, լաւըս թոյլատրես:
                                                                        Իմ ամբողջ աշխարհն
Ես դուն, եւ ճանչնալ պէտք է ես ջանամ՝ միայն քու բերնէն,
Ամօթ արարքներս, նաեւ գովեստներս. ինձ համար ուրիշ
Ոչ ոք, եւ ոչ ալ ուրիշ ոեւէ մէկին համար ես
Գոյ եմ կամ կ՚ապրիմ. այդ է պողպատեայ ըզգացումը իմ,
Կամ փոփոխութիւն դէպ՚ լաւ, կամ սխալ:
                                                                                 Այնպիսի խորունկ
Անդունդի մը մէջ կը նետեմ ամբողջ հոգն ուրիշներու
Ձայներուն, խօսքին, որ իմ օձաթոյն իսկ ըզգայարանքս
Քննադատին դէմ կամ շողոքորթին դադրած, կանգնած են.
Նշէ՛ թէ ինչպէս ես անտեսելով զանոնք կ՚արձակեմ:

Այնքան դուն ուժգին կերպով նոյնացած ես նպատակիս,
Որ բացի քեզմէ ամբողջ աշխարհն է մեռած ինձ համար:

113

Since I left you, mine eye is in my mind,
And that which governs me to go about
Doth part his function, and is partly blind,
Seems seeing, but effectually is out;
For it no form delivers to the heart
Of bird, of flow'r, or shape, which it doth latch:
Of his quick objects hath the mind no part;
Nor his own vision holds what it doth catch:
For if it see the rud'st or gentlest sight,
The most sweet favour or deformed'st creature,
The mountain, or the sea, the day, or. night,
The crow, or dove, it shapes them to your feature.
 
Incapable of more, replete with you,
My most true mind thus maketh mine eye untrue.

(105) Քեզմէ հեռանալ որ ըստիպուեցայ, այն րոպէէն իսկ
Աչքըս մտքիս մէջն է նըստեր կարծես, եւ անիկա որ
Շարժումները իմ կը կառավարէ, իր պաշտօնը ան
Մասամբ մի միայն կատարել կրնայ, մասամբ ալ կոյր է.
Կարծես կը տեսնէ, սակայն իսկապէս շիջած է, մարած:
                                      Որովհետեւ ան ոչ մէկ տեսք, կերպար,
Սըրտին փոխանցել կրնայ թռչունէն եւ կամ ծաղիկէն,
Կամ ուրիշ տեսքէն որ աչքը կրնայ բըռնել, ըստուգել.
Միտքը կարող չէ իր արագաշարժ իրերն ըմբռնել,
Իր աչքը անգամ ինչ որ կը տեսնէ չի կրնար բըռնել:

Մինչեւ իսկ եթէ անիկա տեսնէ ամէնէն կոպիտ
Եւ կամ ամէնէն ազնիւ տեսարան, ամենասիրուն
Դէմքը եւ կամ թէ մէկը այլանդակ արարածներէն,
Լեռը եւ կամ ծովն, ցերեկ կամ գիշեր, ագռաւն, աղաւնին,
Այդ բոլորին ան քու դիմագիծիդ ձեւերը կուտայ:

Եւ աւելիին այլեւս անկարող, բայց քեզմով յորդուն,
Էն վստահելի իմ միտքըս այսպէս դաւաճանելով
Ինքզինք կը խաբէ, միտքըս դարձնելով անվըստահելի:

114

Or whether doth my mind being crowned with you
Drink-up the monarch's plague, this flattery?
Or whether shall I say mine eye saith true,
And that your love taught it this Alchemy,
To make of monsters, and things indigest,
Such cherubins as your sweet self resemble,
Creating every bad a perfect best,
As fast as objects to his beams assemble?
O 'tis the first; 'tis flatt'ry in my seeing,
And my great mind most kingly drinks it up;
Mine eye well knows what with his gust is greeing,
And to his palate doth prepare the cup.
 
If it be poisoned, 'tis the lesser sin
That mine eye loves it and doth first begin.

(106) Արդեօ՞ք միտքը իմ, քեզ հետ թագակիր լինելով այսպէս,
Պիտի արքային ժանտախտն այս խըմէ՝ շողոմ ու քըծինք:
Կամ պիտի՞ արդեօք ըսեմ թէ աչքն իմ ճիշտը կը խօսի,
Եւ թէ սէրը քու սորվեցուց անոր կերպափոխուիլն այս,
Կերպափոխելով հըրէշներն ինչպէս եւ խառնակ իրեր,
Այնպիսի շքեղ հըրեշտակներու, նըմանողութեամբ
Քու քաղցըր անձին, ամէն մէկ վատէն վերաստեղծելով
Կարծես կատարեալ նաեւ լաւագոյնն, անմիջապէս որ
Առարկաներն իր ճառագայթումէն կը կազմաւորուին:

Առաջինն է այս. եւ շողոքորթող՝ աչքիս դատումին,
Եւ միտքը իմ մեծ, զայն արքայաբար կ՚ըմպէ ցըմրուր.
Աչքըս լաւ գիտէ թէ իր ճաշակին ինչ է հաճելի;
Եւ ըստ իր քիմքին կը մատրուակէ բաժակն հաճոյքին:

Թէ թունաւորուի, նըւազագոյն մեղքն է, որ զանիկա
Աչքըս կը սիրէ, եւ իր առաջին քայլը կը սկսի:

115

Those lines that I before have writ do lie,
Even those that said I could not love you dearer;
Yet then my judgment knew no reason why
My most full flame should afterwards burn clearer.
But reckoning Time, whose millioned accidents
Creep in 'twixt vows, and change decrees of kings,
Tan sacred beauty, blunt the sharp'st intents,
Divert strong minds to th'course of alt'ring things -
Alas, why, fearing of Time's tyranny,
Might I not then say 'Now I love you best',
When I was certain o'er incertainty,
Crowning the present, doubting of the rest?
 
Love is a babe: then might I not say so,
To give full growth to that which still doth grow.

(95) Սուտ են այն տողերն որ ասկէ առաջ ես գըրած էի,
Նոյնիսկ այն տողերն որոնք կ՚ըսէին թէ քեզ ես երբէք
Աւելի սիրել իսկ չէի կրնար: Իմ դատողութիւնս
Այն ատեն սակայն չէր կրնար ըսել թէ ի՞նչ պատճառով
Իմ մէջ լիովին բոցը բըռնկած պիտի նոյնհետայն
Աւելի յստակ բռնկէր բոցավառ:
                                                               Բայց վստահ դատող
Ժամանակըն այն, որուն արկածները միլիոնաւոր
Ներս կը սողոսկին ընդմէջ ուխտերու, ե՛ւ թագաւորաց
Հըրովարտակներն կը ջանան փոխել, ե՛ւ նուիրական
Գեղեցկութիւններ կ՚արեւակիզեն, ե՛ւ կը բթացնեն
Ամենաուժգին մտադրութիւններ, ամենազօրեղ
Միտքերը անգամ կը մոլորեցնեն որպէս զի փոխեն
Ընթացքը անոնց եւ ամէն բանի:
                                                               Բայց աւա՜ղ, ինչո՞ւ,
Այսպէս վախնալով բռնակալ ուժէն բիրտ Ժամանակին,
Այն ատեն ըսել չը կարենամ ես. «Այժըմ ամէնէն
Աւելի ես քե՛զ կ՚ուզեմ, կը սիրեմ,» երբ վստահ էի
Անորոշութեան ըզգացումին վրայ. թագազարդելով
Ներկան ի ձեռին, եւ կասկածելով մնացեալ ամբողջէն:

Սէրը մանուկ մ՚է. պէտք չէ՞ կարենամ ուրեմըն ըսել,
Պէտք է տալ լըման աճում անոր որ տակաւին կ՚աճի:

116

Let me not to the marriage of true minds
Admit impediments; love is not love
Which alters when it alteration finds,
Or bends with the remover to remove.
O no, it is an ever-fixed mark
That looks on tempests and is never shaken;
It is the star to every wand'ring bark,
Whose worth's unknown, although his heighth be taken.
Love's not Time's fool, though rosy lips and cheeks
Within his bending sickle's compass come;
Love alters not with his brief hours and weeks,
But bears it out even to the edge of doom.
 
If this be error and upon me proved,
I never writ, nor no man ever loved.

(110) Միութեան մէջ երկու անկեղծ եւ նոյնախոհ միտքերու՝
Խոչընդոտ կամ խեռ ըզգացմունք չեմ կարող իսկ ընդունիլ.
Սէրը՝ սէր չէ երբ կը փոխուի ամէն առիթ որ գտնէ,
Համակերպող բաժանումի՝ բաժանողի խորհըրդով:

Օհ, ո՛չ երբէք! Ան ամրակուռ կընիք մըն է մշտադրոշմ,
Աչքը յառած մըրրիկներուն, առանց երբէք սարսելու.
Ուղեցոյց աստղն է մշտական՝ թափառական նաւերուն,
Բարձրութիւնովն իր չափելի՝ սակայն արժէքը անյայտ:

Սէրն չի խաբուիր ժամանակէն, վարդ՝ շըրթունքներ եւ այտեր
Թէեւ կ՚իյնան հասողութեան տակ մանգաղին անոր կեռ.
Կարճ ժամերով, շաբաթներով, սէրը փոխուիլ չի կրնար.

Ան դիմանալ կրնայ նոյնիսկ մինչեւ եզերքն անդունդին:
Եթէ բոլոր այս ըսուածներն սխալանք են արդարեւ,
Ոչ ե՛ս՝ գրած, եւ ոչ մէկ մարդ սէր է ապրեր իրապէս:

117

Accuse me thus: that I have scanted all
Wherein I should your great deserts repay,
Forgot upon your dearest love to call,
Whereto all bonds do tie me day by day;
That I have frequent been with unknown minds
And given to time your own dear-purchased right;
That I have hoisted sail to all the winds
Which should transport me farthest from your sight.
Book both my wilfulness and errors down,
And on just proof surmise accumulate;
Bring me within the level of your frown,
But shoot riot at me in your wakened hate;
 
Since my appeal says I did strive to prove
The constancy and virtue of your love.

(109) Զիս ամբաստանէ այսպէս՝ որպէս թէ ամէն ինչի մէջ
Նըւազ հատուցած եմ քան ինչ որ մեծ արժանիքներուդ
Ես հատուցանել պարտաւոր էի. մոռցայ ամէնէն
Բաղձալի սիրոյդ դիմել, կոչ ընել, որուն օրէ օր
Զիս կը կապէին կապերը բոլոր:
                                                               Թէ՛ յաճախ եղած
Եմ ես անծանօթ անձանց, միտքերու ինքզինքըս կապած,
Եւ ժամանակին թողած՝ թանկ–գնուած իրաւունքը քու,
Թէ՛ ես առագաստ բարձրացուցած եմ բոլոր հովերուն
Որոնք զիս պիտի աւելի հեռուն փոխադրեն քաղցրիկ
Քու տեսութենէն:
                                     Արձանագրէ իմ թէ՛ ցանկութիւններս
Եւ թէ՛ յանցանքներս, եւ արդար փաստին վըրայ կուտակէ
Կասկածները քու, դիր զիս յանդիման խոժոռ նայուածքիդ,
Բայց մի՛ կըրակեր վըրաս՝ զայրացած քու ատելութեամբ.

Քանի կը փաստէ իմ դիմումըս թէ՝ ջանացեր եմ ես
Ապացուցանել հաւատարմութեան, առաքինութեան
Փաստը քու սիրոյն:

118

Like as to make our appetites more keen
With eager compounds we our palate urge,
As to prevent our maladies unseen
We sicken to shun sickness when we purge:
Even so, being full of your ne'er-cloying sweetness,
To bitter sauces did I frame my feeding,
And, sick of welfare, found a kind of meetness
To be diseased ere that there was true needing.
Thus policy in love, t'anticipate
The ills that were not, grew to faults assured,
And brought to medicine a healthful state
Which, rank of goodness, would by ill be cured.
 
But thence I learn, and find the lesson true,
Drugs poison him that so fell sick of you.

(124) Մեր ախորժակներն ա՛լ աւելիով սիրելու համար
Մեր քիմքը ինչպէ՛ս մենք կը գըրգըռենք այնքան ցանկալի
Բաղադրումներով. ու նաեւ որպէս թէ արգիլելու
Հիւանդութիւններն անտեսանելի, ըզմեզ կ՚ենթարկենք
Մենք աւելի ծանըր հիւանդութեան, վանելու համար
Նոյն հիւանդութիւնն, այդպէս բուժուելով:
                                                                                  Մինչեւ իսկ թէպէտ,
Լեցուն քու բընաւ չըյագեցընող ազնիւ քաղցրութեամբ,
Ուտելըս լեղի համեմներու շուրջ ձեւել ուղղեցի.
Եւ յարմար գտայ, զըզուած այսպիսի յաջողութենէն,
Որ հիւանդանամ, նախ քան իսկական կարիքին դիմել
Պարտաւորուէի:
                                   Սիրոյ այսպիսի ապահովագիր,
Նախատեսելով չարիքներ որոնք դեռ չեն պատահած,
Վստահ յանցանքի, որոշ սխալի դէզեր աւելցուց,
Եւ բժշկութեան աւելի առողջ վիճակ մը բերաւ,
Չափազանց բարին չարին միջոցաւ բուժուիլ թոյլ տալով.
Որմէ սորվեցայ եւ դասն այս գտայ ճշմարիտ, իրաւ,
Դեղերն կը սպաննեն զանոնք որ քեզմէ զզուած՝ հիւանդ են:

119

What potions have I drank of Siren tears,
Distilled from limbecks foul as hell within,
Applying fears to hopes, and hopes to fears,
Still losing when I saw myself to win!
What wretched errors hath my heart committed,
Whilst it hath thought itself so blessed never!
How have mine eyes out of their spheres been fitted
In the distraction of this madding fever!
О benefit of ill! now I find true
That better is by evil still made better,
And ruined love when it is built anew
Grows fairer than at first, more strong, far greater.
 
So I return rebuked to my content,
And gain by ill thrice more than I have spent.

(123) Ի՞նչ դեղաջուր խըմած եմ ես արցունքներէն Հըրապուրիչ
Այն Փորձիչին, զտուած, թորուած այն գարշելի լիմպոսներէն՝
Կարծես դըժոխք իմ ներսիդին, վախերն՝ յոյսի, յոյսերն՝ վախի
Հետ կապելով, կորսնցնելով մինչեւ անգամ երբ ես շահիլ
Կը կարծէի:
                         Ի՞նչ եղկելի սըխալ, յանցանք, սիրտս է գործած,
Երբոր երբէք ինքզինքն այսքան գերերջանիկ չէր ըզգացած:
Աչքերս ինչպէ՞ս իրենց ծիրէն ու խոռոչէն դուրս ելլելով
Խենթեցընող այս տենդախտին շեղումներուն յարմարեցան:

Օ, այս բարիքը չարիքին! Հի՛մա, ահա՛, կ՚անդրադառնամ
Թէ չարիքին իսկ միջոցաւ լաւն աւելի լաւ կը դառնայ.
Եւ կործանած սէրն ի նորոյ երբ նորոգուի, առաջուընէ
Պիտ՚ աւելի գեղեցկանայ, ե՛ւ զօրանայ, ե՛ւ ուռճանայ:

Ուրեմն այսպէս յանդիմանուած ետ՝ կուգամ ես, գոհ՝ վիճակէս,
Եւ կը շահիմ՝ չարիքներէն, եռապատիկ քան վնասներս:

120

That you were once unkind befriends me now,
And for that sorrow which I then did feel
Needs must I under my transgression bow,
Unless my nerves were brass or hammered steel.
For if you were by my unkindness shaken
As I by yours, y'have passed a hell of time,
And I, a tyrant, have no leisure taken
To weigh how once I suffered in your crime.
О that our night of woe might have rememb'red
My deepest sense, how hard true sorrow hits,
And soon to you, as you to me then, tend'red
The humble salve, which wounded bosoms fits!
 
But that your trespass now becomes a fee;
Mine ransoms yours, and yours must ransom me.

(111) Թէ ժամանակին անգութ եղար դուն, հիմա ես հաշտ եմ
Այդ ցաւին համար, զոր ես այն ատեն խորունկ ըզգացի,
Պէտք է խոնարհիմ յանցանքիս ներքեւ, բացի եթէ իմ
Ջիղերս պղինձէ կամ մըճահարուած պողպատ լինէին:

Որովհետեւ դուն իմ բիրտ վարմունքէն թէ ցնցըւեցար,
Ինչպէս ես ալ քու, դուն դժոխային ժամանակ պիտի
Անցուցած լինես, եւ ես՝ բռնակալ, ինքզինքիս ազատ
Ժամանակ տըւած չեմ իսկ՝ կշռելու համար թէ ինչպէ՞ս
Ժամանակին ես տառապեցայ քու ոճիրէդ նաեւ:

Օհ, թէ մեր վշտի գիշերն կարենար ամենախորունկ
Իմ ըզգացումներըս ետ վերյիշել, ճշմարիտ վշտին
Հարուածն արդարեւ անագորոյն է, եւ շուտով քեզի,
Ինչպէս դուն ինծի, մատուցիր համեստ բալասան բուժիչ,
Որ վիրաւորուած սիրտերուն այնքան լաւ կը պատշաճի:

Բայց որ հիմա քու ոտընձգութիւնդ թոշակ կը դառնայ,
Իմըս փրկագին է քեզի համար, եւ քուկըդ ալ զիս
Պէտք է անպայման փրկանաւորէ:

121

'Tis better to be vile than vile esteemed,
When not to be receives reproach of being,
And the just pleasure lost, which is so deemed
Not by our feeling but by others' seeing.
For why should others' false adulterate eyes
Give salutation to my sportive blood?
Or on my frailties why are frailer spies,
Which in their wills count bad what I think good?
No, I am that I am, and they that level
At my abuses reckon up their own;
I may be straight though they themselves be bevel;
By their rank thoughts my deeds must not be shown,
 
Unless this general evil they maintain:
All men are bad and in their badness reign.

(107) Աւելի լաւ է ցածոգի լինել քան թէ նըկատուիլ,
Քանի որ երբ չես՝ կը յանդիմանուիս իբրեւ թէ դուն ես,
Եւ կը կորսնցնենք հաճոյքն իսկական, ոչ թէ անձնական
Մեր զգացումով, այլ ուրիշներուն աչքին դատումով:

Ինչո՞ւ խարդախուած ու սըխալ աչքերը ուրիշներուն
Պիտի ողջունեն տըրամադրութիւնն իմ զըւարճասէր :
Իմ տըկարութեանց վըրայ դեռ ինչո՞ւ են նըշանակուած
Տըկար լըրտեսներ, որոնք՝ ինչ որ ես լաւ կը նկատեմ,
Ըստ իրենց կամքին գէշ կը համարեն:
                                                                           Ես ե՛մ, ինչ որ ե՛մ,
Եւ անոնք որոնք կը քննադատեն իմ թերութիւններս
Իրենց թերութեանց հաշիւն է կուտան. իմ ընթացքին մէջ
Խիստ ուղիղ եմ ես, թէպէտեւ իրենք կրնան խոտորիլ,
Իրենց ըստորին մտածումներով պէտք չէ արարքներս
Մատնանիշ ընեն:
                                    Որքան ժամանակ այս ընդհանրական
Չարիքը անոնք ուզեն պահպանել, մարդերը բոլոր
Վատ են եւ իրենց վատութեամբըն ալ կը կառավարեն:

122

Thy gift, thy tables, are within my brain
Full charactered with lasting memory,
Which shall above that idle rank remain
Beyond all date, even to eternity;
Or, at the least, so long as brain and heart
Have faculty by nature to subsist,
Till each to razed oblivion yield his part
Of thee, thy record never can be missed.
That poor retention could not so much hold,
Nor need I tallies thy dear love to score;
Therefore to give them from me was I bold,
To trust those tables that receive thee more:
 
To keep an adjunct to remember thee
Were to import forgetfulness in me.

(91) Շընորհներդ, նըկարներդ, ուղեղիս ու մտքիս
Մէջ լըման են գրուած, դրոշմըւած, յուշերով
Տեւական, որոնք ծոյլ, այդ անգործ մակարդակն
Անդրանցած, պիտ՚ տեւեն մոռցնելով ժամանակ,
Թուական, մինչեւ իսկ նայելով յաւերժին:

Կամ գոնէ, որքան որ ուղեղին ու սրտին
Գործօններն ըստ բնութեան կարենան դիմանալ,
Վերապրիլ, պատմութիւնըդ երբէք չը պիտի
Ջընջուի, կորսըւի, մինչեւ որ անոնցմէ
Ամէն մէկն կատարեալ մոռացման գիրկն նետէ
Իր բաժինն՝ ըստացուած քու շունչէն:
                                                                         Այդ խեղճուկ
Յիշելու գործօնէն բայց ինչպէ՞ս պահանջենք
Որ յուշերն այդ ամէն թէ՛ յիշել, թէ՛ պահել
Կարենայ. եւ ոչ իսկ պէտք է ես ցանկալի
Քու սիրոյդ հաշուարկումը պահեմ. ուստի ես
Յանդգնիլ փորձեցի ամբողջն այդ ինձմէ քեզ
Յանձնելու, ցանկալով վստահիլ ցանկերէն
Բոլորն այն, որոնց մէջ ամէնէն աւելի
Ընկալուեր, ու կաս դուն:
                                                 Եւ պահել մէկ կցորդ,
Յաւելուած, յիշելու համար քեզ, հաւասար
Պիտ՚ լինէր ինձմէ ներս մոռացման մի գործօն
Ներածել:

123

No! Time, thou shalt not boast that I do change:
Thy pyramids built up with newer might
To me are nothing novel, nothing strange;
They are but dressings of a former sight.
Our dates are brief, and therefore we admire
What thou dost foist upon us that is old,
And rather make them born to our desire
Than think that we before have heard them told.
Thy registers and thee I both defy,
Not wondering at the present, nor the past,
For thy records, and what we see, doth lie,
Made more or less by thy continual haste.
 
This I do vow and this shall ever be:
I will be true, despite thy scythe and thee.

(94) Դո՛ւն, ով Ժամանակ, ո՛չ, պիտի երբէք դուն չը պարծենաս
Որ ես կը փոխուիմ. բուրգերդ կառուցուած աւելի հաստատ
Նոր հզօրութեամբ, ոչինչ նորութիւն ունին ինձ համար,
Ոչինչ անսովոր, անոնք մի միայն զարդ են արտաքին
Մի նախորդ տեսքի ու տեսարանի:
                                                                     Մեզի սահմանուած
Ժամանակն է կարճ, եւ այդ պատճառով մենք կը հիանանք
Ամէն ինչի վրայ որ մեզ իբրեւ հին կը հաւատացնես,
Առաւելապէս ներկայացնելով զանոնք իբրեւ մեր
Փափաքին ծընունդ, քան թէ մտածել թէ մենք նախապէս
Արդէն իսկ անոնց մասին գիտէինք:
                                                                       Կ՚արհամարհեմ քեզ
Եւ քու տոմարներդ, չը զարմանալով քու ո՛չ ներկային,
Ո՛չ ալ անցեալին, զի ինչ որ ունիս դուն արձանագրած,
Եւ ինչ որ այնտեղ մենք կը նըշմարենք, ամէնքն ալ սուտ են,
Առաւել–պակաս քեզմէ յերիւրուած, եւ քեզմէ շինուած,
Շարունակական աճապարանքիդ իբրեւ հետեւանք:

Հետեւեալը ես կ՚ուխտեմ եւ յաւերժ նոյնն այս պիտ՚ մընամ,
Ուղիղ, ճշմարիտ եւ հաւատարիմ, հակառակ քեզի
Եւ քու գործածած եւ ըսպառնացող այն կեռ մանգաղիդ:

124

If my dear love were but the child of state,
It might for fortune's bastard be unfathered,
As subject to time's love, or to time's hate,
Weeds among weeds, or flowers with flowers gathered.
No, it was builded far from accident;
It suffers not in smiling pomp, nor falls
Under the blow of thralled discontent,
Whereto th'inviting time our fashion calls;
It fears not policy, that Heretic,
Which works on leases of short-numb'red hours,
But all alone stands hugely politic,
That it nor grows with heat, nor drowns with show'rs.
 
To this I witness call the fools of time,
Which die for goodness, who have lived for crime.

(96) Եթէ թանկագին սէրս ըլլար զաւակ վերին դասերէն,
Կրնար խառնածին Բախտին հետեւանք՝ ե՛ւ անհայր մընալ,
Այլեւս ենթակայ Ժամանակին սէր–արտայայտութեան,
Եւ կամ ըստ քըմաց նոյն Ժամանակին՝ խոր ատելութեան,
Սէզեր սէզերու մէջ միախառնուած, եւ կամ ծաղիկներ
Ծաղիկներու հետ փունջով հաւաքուած:
                                                                                Ո՛չ, Սէրըն իմ, նա՛,
Կազմաւորուած էր հեռու արկածէ, ան չի տառապիր
Ժըպտող պերճանքէն, եւ ոչ ալ կ՚իյնայ հարուածին ներքեւ
Դժգոհ ու գերեալ, դէպի ուր քիչ–քիչ նորաձեւութիւն
Անունով պիտի կոչէ՛ ժամանակը հըրապուրիչ:

Հերետիկոսն այն, չի վախնար երբէք ապահովագրէն,
Որ կ՚աշխատի կարճ ժամերու վըրայ ձըգուած պայմանով,
Բայց որ առանձինն կը կանգնի հուժկու նաեւ իմաստուն,
Ո՛չ տաքութենէն ան կ՚ընդարձակւի, եւ ո՛չ կ՚ընկըղմի
Տեղատարափէն:
                                    Այս բանին վըկայ ես ժամանակի
Խենթերն կը կանչեմ, որոնք կը մեռնին բարութեան տենչէն,
Եւ որոնք կարծես ապրած են միայն ոճիրի համար:

125

Were't aught to me I bore the canopy,
With my extern the outward honouring,
Or laid great bases for eternity,
Which proves more short than waste or ruining?
Have I not seen dwellers on form and favour
Lose all, and more, by paying too much rent,
For compound sweet forgoing simple savour,
Pitiful thrivers, in their gazing spent?
No, let me be obsequious in thy heart,
And take thou my oblation, poor but free,
Which is not mixed with seconds, knows no art,
But mutual render, only me for thee.
 
Hence, thou suborned informer! a true soul
When most impeached stands least in thy control.

(92) Ի՞նչ իմաստ ունի ինձ համար եթէ ես ամպհովանիին
Եմ կըրեր, միայն դրսերեւոյթով ինքզինքս պատուելով,
Եւ կամ մինչեւ իսկ մեծ հիմքեր դըրեր յաւերժին համար,
Որոնք երկուքն ալ աւելի անպէտք, պակաս պիտի գան
Քան վատնումն եւ կամ հիմքէն կործանում:
                                                                                    Չե՞մ տեսած միթէ
Ես անոնք որոնք կը վատնեն իրենց արտաքին դէմքին,
Կերպարին վըրայ երկար ժամանակ, եւ կը կորսընցնեն
Ամբողջը այսպէս, եւ շատ աւելին, սուղ վճարելով,
Բարդ գեղեցկութեան համար լքելով ճաշակ պարզունակ,
Ծաղկողներ խեղճուկ, եւ իրենք զիրենք միայն դիտելով՝
Վատնող, ըսպառող:
                                           Ո՛չ. սըրտիդ մէջ թող քըծինքով յետին
Տեղ մը գըրաւեմ, եւ դուն ընդունիր մատաղ զոհըս այս,
Խեղճուկ բայց ձըրի, որ չէ խառնըւած անճահ բաներով,
Խորամանկութիւն չի գիտեր, չունի, միայն փոխադարձ
Սիրով կը յանձնէ ինքզինքը քեզի:
                                                                   Ուստի, կաշառող
Ո՛վ դուն մոլորեալ, ճշմարիտ հոգին եւ հաւատարիմ
Երբ ամէնէն շատ դատապարտըւի, քու ուշադրութեան
Մէջ նըւազագոյն չափով միմիայն տեղ կը գըրաւէ:

126

O thou my lovely boy, who in thy power
Dost hold Time's fickle glass, his sickle, hour;
Who hast by waning grown, and therein show'st
Thy lovers withering as thy sweet self grow'st;
If Nature (sovereign mistress over wrack),
As thou goest onwards still will pluck thee back,
She keeps thee to this purpose, that her skill
May time disgrace, and wretched minutes kill.
Yet fear her, O thou minion of her pleasure,
She may detain, but not still keep, her treasure!
Her audit (though delayed) answered must be,
And her quietus is to render thee.
 
( )
( )

(9) Ով դո՛ւն՝ տըղաս իմ սիրելի, ունիս ուժիդ մէջ բռնած
Ժամանակի փոխուող աւազ-գաւաթին հետ, մանդաղ, ժամ,
Կորովազուրկ բայց չափահաս, քեզ սիրողներն՝ քեզ լըքած,
Մինչ քո անուշ անձըդ կ՚աճի այս բոլորին հակառակ։

Բնութիւնն եթէ բեկորներու վըրայ տիրող Մեծ Տիկին,
Յառաջընթացըդ կասեցնէ պիտի քեզ ետ քաշելով,
Պիտ պահէ քեզ մէկ դիտումով՝ հընարքներով ժամանակն
Վարկաբեկել ծրագրելով, թըշուառացեալ վայրկեաններն
Ըսպաննելով։ Վախցի՛ր իրմէ, իր հաճոյքին դուն նոխազ․
Իր գանձը ան պիտի երբեք երկարատեւ չը պահէ։

Իր հաշուեփակն (ուշացած իսկ) պարտաւոր է կատարել,
Եւ իր ազատ արձակուելուն դուն պիտի գին վճարես։

127

In the old age black was not counted fair,
Or if it were it bore not beauty's name;
But now is black beauty's successive heir,
And beauty slandered with a bastard shame:
For since each hand hath put on Nature's power,
Fairing the foul with art's false borrowed face,
Sweet beauty hath no name, no holy bower,
But is profaned, if not lives in disgrace.
Therefore my mistress' brows are raven black,
Her eyes so suited, and they mourners seem
At such who not born fair no beauty lack,
Sland'ring creation with a false esteem:
 
Yet so they mourn, becoming of their woe,
That every tongue says beauty should look so.

(140) Հին հին դարերուն, սեւն գեղեցկութեան մաս չէր նկատուեր,
Թէ նըկատուէր իսկ, ան գեղեցկութեան անուն չէր կըրեր․
Բայց ներկայիս սեւն է յաջորդական գեղանի ժառանգն,
Եւ գեղեցկութիւնն է զըրպարտըւած՝ խառնածընութեան
Իսկ նախատինքով։
                                        Եւ որովհետեւ իւրաքանչիւր ձեռք
Ուժը բընութեան իր վրայ է առած, գեղեցկացնելով
Տըգեղն՝ խարդախուած ու կեղծ արուեստէն փոխառուած դէմքով,
Քաղցըր գեղեցկութիւնը չունի անուն, եւ ոչ խորշ մը սուրբ,
Այլ պըղծըւած է, եթէ արդէն չէ շնորհազըրկըւած։

Ուստի սիրուհւոյս աչքերն են սեփ-սեւ․ եւ աչքերն այնքան
Յարմարած են որ, անոնք կը թըւին ողբացող աչքեր
Անո՛նց՝ որոնք չեն թէեւ գեղածին, սակայն զուրկ ալ չեն
Գեղեցկութենէն, ստեղծագործութիւնը մըրոտելով
Սխալ կարծիքով։
                                    Բայց անոնք այնպէս իրենց վիշտին հետ
Վայելուչ կ՚ողբան, որ ամէն լեզու կ՚ըսէ թէ այսպէ՛ս
Պէտք է երեւնայ ի՛նք գեղեցկութիւն։

128

How oft, when thou, my music, music play'st,
Upon that blessed wood whose motion sounds
With thy sweet fingers, when thou gently sway'st
The wiry concord that mine ear confounds,
Do I envy those jacks that nimble leap
To kiss the tender inward of thy hand,
Whilst my poor lips, which should that harvest reap,
At the wood's boldness by thee blushing stand!
To be so tickled, they would change their state
And situation with those dancing chips,
O'er whom thy fingers walk with gentle gait,
Making dead wood more blest than living lips.
 
Since saucy jacks so happy are in this,
Give them thy fingers, me thy lips to kiss.

(128) Քանի՜ անգամներ, դուն որ իմ երգն ես, երաժըշտութիւն
Երբ կը նըւագես այդ օրհնեալ տախտակ գործիքին վըրայ,
Որուն շարժումներն քաղցըր մատներովդ ձայներ կը հնչեն,
Երբ դուն շնորհալի մեղմ ճօճումներով, մետաղ լարային
Ներդաշնակութեան ելեւէջներով զիս կը հըմայես,
Ես կը նախանձիմ այդ ըստորակայ ստեղնամատներէն,
Որոնք կը ցատկեն արթուն ու ճկուն՝ քու փափուկ ձեռքիդ
Ափն համբուրելու, մինչդեռ իմ խեղճուկ շըրթունքներն լըքուած,
Որոնց իրաւունքն է քաղել այդ հունձք, քովըդ շիկնումով
Կանգնած կը մընան, դաշնամուր փայտին յանդըգնութեան դէմ։

Եւ այս հեշտանքէն, խըրտըղըտանքներէն, շըրթունքներս իրենց
Վիճակն ու զգացումը կը փոփոխեն այդ սահուն պարող
Ըստեղներուն հետ, որոնց վըրայէն մատներդ կը սահին
Փափուկ ընթացքով, մեռած այդ տախտակն աւելի օրհնեալ
Դարձնելով քան իմ կենդանի շըրթներս։
                                                                               Քանի՜ ժըպըրհող
Ըստեղներն այնպէ՛ս երջանիկ կը զգան այս կացութեան մէջ,
Տո՛ւր անոնց մատներըդ քու, բայց ինծի՝ շըրթունքներըդ տուր
Որ ես համբուրեմ։

129

Th'expense of spirit in a waste of shame
Is lust in action, and till action, lust
Is perjured, murd'rous, bloody, full of blame,
Savage, extreme, rude, cruel, not to trust,
Enjoyed no sooner but despised straight,
Past reason hunted, and no sooner had
Past reason hated as a swallowed bait
On purpose laid to make the taker mad:
Mad in pursuit, and in possession so,
Had, having, and in quest to have, extreme,
A bliss in proof, and proved, a very woe,
Before, a joy proposed, behind, a dream.
 
All this the world well knows, yet none knows well
To shun the heaven that leads men to this hell.

(152) Վատնումն հոգիին ամայութեան մէջ անամօթութեան,
Կիրք մըն է գործօն, իսկ մինչեւ արարք, կիրքն՝ երդըմնազանց
Ու ոճրագործ է, եւ արիւնարբու, մեղադրանքով լի,
Վայրագ, ծայրայեղ, կոպիտ եւ անգութ, անվըստահելի,
Հազիւ վայելուած, եւ անմիջապէս արհամարհըւած,
Առանց պատճառի որսալէ յետոյ, հազիւ ձեռք ձըգուած,
Առանց պատճառի զըզուանքով ատուած, խայծի մը նըման
Որ կուլ է տըրուած, եւ զայն կըլլողին խենթեցընելու
Դիտումով լարուած․ խենթ կատաղութեամբ հետամուտ եղող,
Նաեւ կատաղի սեփականացնող, ուներ, եւ ունի,
Եւ ունենալու մարմաջով տարուած, ծայրայեղօրէն,
Իբր երջանկութիւն փաստարկըւելիք, բայց որ փաստըւի՝
Վիշտ մ՚է իսկական, ուրախութիւն նախ առաջադրուած,
Վերջաւորութեան՝ երազ մը միայն։
                                                                      Աշխարհն ամբողջ այս
Գիտէ՛ արդարեւ, քաջատեղեակ է, բայց մէկը չըկայ
Որ գիտնայ ինչպէս խոյս տալ երկինքէն, որ մարդիկն այսպէս
Առաջնորդելով գիրկը կը նետէ այրող դժոխքին։

130

My mistress' eyes are nothing like the sun;
Coral is far more red than her lips' red;
If snow be white; why then her breasts are dun;
If hairs be wires, black wires grow on her head.
I have seen roses damasked, red and white,
But no such roses see I in her cheeks,
And in some perfumes is there more delight
Than in the breath that from my mistress reeks.
I love to hear her speak, yet well I know
That music hath a far more pleasing sound;
I grant I never saw a goddess go -
My mistress when she walks treads on the ground.
 
And yet, by heaven, I think my love as rare
As any she belied with false compare.

(148) Իմ սիրածին աչքերն հեռու են արեւին նմանելէ,
Բուստն աւելի է կարմրորակ անոր շրթանց կարմիրէն,
Ձիւնն՝ ըսպիտակ, ինչո՞ւ անոր ըստինքն են գորշ-շագանակ,
Մազերն եթէ թել են մետաղ՝ սեւ-թել պատեր գլուխն անոր։

Վարդեր տեսած եմ զերթ հիւսկէն կարմիր ճերմակ գոյներու,
Բայց այդպիսի վարդեր ես չեմ տեսներ անոր այտերուն․
Անուշահոտ կարգ մը բոյրեր զիս հրճուեցնեն աւելի
Քան շունչը որ կ՚արտածորի իմ սիրածիս մարմինէն։

Ես կը սիրեմ մտիկ ընել իր խօսելուն, բայց գիտեմ
Դաշնահունչ նուագն շատ աւելի ախորժալուր կը հնչէ․
Ճիշտ է՝ երբեք տեսած չեմ ես աստուածուհւոյ մը քայլուածք,
Իմ սիրելին երբ կը քայլէ՝ կը կոխկըրտէ գետնի հողն։

Իմ սիրելին, բայց հակառակ բաղդատութեանց այս բոլոր,
Իր հազուագիւտ գեղեցկութեամբ շնորհներն իր կը ծածկէ։

131

Thou art as tyrannous, so as thou art,
As those whose beauties proudly make them cruel;
For well thou know'st to my dear doting heart
Thou art the fairest and most precious jewel.
Yet, in good faith, some say that thee behold
Thy face hath not the power to make love groan:
To say they err, I dare not be so bold,
Although I swear it to myself alone.
And, to be sure that is not false I swear,
A thousand groans but thinking on thy face
One on another's neck do witness bear
Thy black is fairest in my judgement's place.
 
In nothing art thou black save in thy deeds,
And thence this slander as I think proceeds.

(141) Իրաւ՝ բռնակալ կ՚երեւաս այնքան, ինչպէս արդէն ես,
Ճիշտ անոնց նըման, գեղեցկութիւններն որոնց՝ զիրենք կը դարձնեն
Զիրենք խիստ դաժան, հըպարտութեամբ լի․ որովհետեւ դուն
Գիտես եւ շատ լաւ, թէ իմ մտագրաւ խենթի պէս սիրող
Այս սրտիս համար, դուն գեղեցկագոյն եւ ամենաթանկ
Գոհար քարըն ես։
                                      Եւ սակայն պարկեշտ մարդոց կարծիքով
Որ քեզ կը դիտեն, կ՚ըսեն թէ երեսդ այն ուժը չունի
Որ սէրին ողբալ կարողանայ տալ։ Ըսել որ անոնք
Շատ կը սխալին, ես չեմ յանդըգնիր, հակառակ անոր
Որ ա՛յդ ես կ՚երդնում, երբ ինքզինքիս հետ մընամ առանձին։

Վըստահ լինելու համար թէ խարդախ չէ երդումըն իմ,
Հազար հառաչանք, մէկն միւսի վըզին, միայն քու դէմքին
Վըրայ խորհելով, կուգան վըկայել թէ սեւն երեսիդ
Գեղեցկագոյնն է իմ դատողութեամբ։
                                                                           Ո՛չ մէկ բանի մէջ
Դուն սեւ ես, բացի՝ քու արարքներէդ, եւ այդ պատճառաւ
Զըրպարտութիւնն այս, ես կը կարծեմ թէ, կը յառաջանայ։

132

Thine eyes I love, and they, as pitying me,
Knowing thy heart torments me with disdain,
Have put on black, and loving mourners be,
Looking with pretty ruth upon my pain.
And truly not the morning sun of heaven
Better becomes the grey cheeks of the east,
Nor that full star that ushers in the even
Doth half that glory to the sober west,
As those two mourning eyes become thy face.
O let it then as well beseem thy heart
To mourn for me, since mourning doth thee grace,
And suit thy pity like in every part.
 
Then will I swear beauty herself is black,
And all they foul that thy complexion lack.

(139) Աչքերըդ ես կը սիրեմ․ անոնք՝ ինծի կարեկից,
Գիտնալով սիրտըդ ինչպէս զիս կ՚անգոսնէ, կը տանջէ,
Սեւ են հագեր, եւ իբրեւ սըգակիրներ սիրով լի,
Անհուն գութով կը նային սրտիս ցաւին, մորմոքին։

Եւ իսկապէս՝ ո՛չ արեւն առաւօտեան երկընքին
Արեւելքի ամպերուն, գորշ այտերուն կը սազի,
Եւ ոչ ալ աստղն այն պայծառ՝ իբր կարապետ գիշերուան,
Կըրնայ փառքին կէսն իսկ տալ արեւմուտքի վեհութեան,

Ինչպէս երկու սուգ-աչերդ կը վայելեն քու դէմքին։
Ուրեմըն թող սիրտըդ քու վայելչօրէն զիս ողբայ,
Քանի սըգալ աւելի քեզ կը դարձնէ շնորհալի,
Եւ կը սազի քու գութին կարծես ամէն բանի մէջ։

Գեղեցկութիւնը ինքնին սեւ է, կ՚երդնում այն ատեն․
Տըգեղ անոնք են միայն՝ զուրկ են որոնք այդ դէմքէն։

133

Beshrew that heart that makes my heart to groan
For that deep wound it gives my friend and me!
It's not enough to torture me alone,
But slave to slavery my sweet'st friend must be?
Me from myself thy cruel eye hath taken,
And my next self thou harder hast engrossed:
Of him, myself, and thee, I am forsaken,
A torment thrice threefold thus to be crossed.
Prison my heart in thy steel bosom's ward,
But then my friend's heart let my poor heart bail;
Whoe'er keeps me, let my heart be his guard,
Thou canst not then use rigor in my jail.
 
And yet thou wilt; for I, being pent in thee,
Perforce am thine, and all that is in me.

(135) Անէ՛ծք այն սրտին որ սրտիս այսպէս հեծեծանք կուտայ
Այն խորունկ վէրքին պատճառաւ որ ան թէ՛ բարեկամիս
Եւ թէ՛ ինձ կուտայ։ Բաւական չէ՞ որ ան մի միայն զիս
Այսպէս չարչարէ, այլ եւ ենթարկէ գերի գերութեան
Իմ ամենաքաղցր բարեկամին։
                                                             Իմ անձն ինքզինքէս
Խըլած է արդէն անգութ աչքը քու, եւ միւս անձը իմ
Աւելի ամուր մենագրաւեր ես։ Իրմէ, իմ անձէն,
Եւ նաեւ քեզմէ լըքուած եմ ահա, տանջանք մը երեք
Եւ եռապատիկ անգամ ես կըրեմ պիտի այսպէսով։

Սիրտըս բանտարկէ պողպատեայ կուրծքիդ վանդակին ետին,
Բայց բարեկամիս սիրտին թո՛յլ տուր որ երաշխաւորէ
Խեղճ սրտիս համար․ թող սիրտըս պահակ դառնայ անոր որ
Զիս պիտ պահպանէ, այն ատեն դուն չես կրնար խըստութիւն
Բանեցնել վըրաս իմ այս բանտիս մէջ։
                                                                            Սակայն ես գիտեմ,
Դուն պիտի փորձես․ որովհետեւ ես քու մէջդ բանտարկուած,
Քեզ կը պատկանիմ, ես եւ ամէն ինչ որ իմ մէջըս կայ։

134

So, now I have confess'd that he is thine,
And I myself am mortgaged to thy will,
Myself I'll forfeit, so that other mine
Thou wilt restore, to be my comfort still:
But thou wilt not, nor he will not be free,
For thou art covetous and he is kind;
He learned but surety-like to write for me
Under that bond that him as fast doth bind.
The statute of thy beauty thou wilt take,
Thou usurer, that put'st forth all to use,
And sue a friend came debtor for my sake;
So him I lose through my unkind abuse.
 
Him have I lost; thou hast both him and me:
He pays the whole, and yet am I not free.

(134) Ուրեմըն ահա խոստովանեցայ թէ քուկըրդ է ան,
Եւ թէ ինքըս՝ ե՛ս, դըրուած եմ գրաւի ահա քու կամքին,
Եւ ինքզինքըս զերթ փըրկանք ես կուտամ, որպէս զի այդ միւս
Ինքըս դուն է՛նքըդ վերահաստատես, որ ինձ համար
Միշտ մըխիթարանք։
                                            Այն ատեն բայց ո՛չ դուն, եւ ո՛չ ալ ան,
Պիտի կարենաք ազատ նկատուիլ, որովհետեւ դուն
Ագահ ես, եւ ինք ազնիւ է այնքան․ միայն երաշխիք
Գըրել սորվեցաւ ան ինծի համար, պարտաւորութեամբ
Այն կապին որ զինք այնքան ուժգնօրէն ամուր կը կապէ։

Քու գեղեցկութեանդ օրէնք ու կանոն պիտի որ ձեռք առնես,
Դո՛ւն՝ ով վաշխառու, եւ քու ունեցածդ ամբողջ պիտի դուն
Լոկ շահագործես, եւ դատի կանչես բարեկամ մը որ
Երաշխաւոր է սիրոյս փոխարէն․ ուրեմըն ես զայն
Կը կորսընցընեմ իմ այս անազնիւ չարաշահութեամբ։

Մինչ զինքը ահա ես կորսընցուցի, դուն երկուքս ունիս՝
Թէ՛ զինք եւ թէ՛ զիս․ ան կը վըճարէ ամբողջը այսպէս,
Սակայն տակաւին ես չեմ նըկատուիր պարտազերծ, ազատ։

135

Whoever hath her wish, thou hast thy Will,
And Will to boot, and Will in overplus;
More than enough am I that vex thee still,
To thy sweet will making addition thus.
Wilt thou, whose will is large and spacious,
Not once vouchsafe to hide my will in thine?
Shall will in others seem right gracious,
And in my will no fair acceptance shine?
The sea, all water, yet receives rain still,
And in abundance addeth to his store;
So thou being rich in Will, add to thy Will
One will of mine, to make thy large Will more.
 
Let no unkind, no fair beseechers kill;
Think all but one, and me in that one Will.

(132 Ա.) Ով որ կ՚ուզէ փափաքն անոր թող ունենայ, դուն «Կամքդ» ունիս,
Նաեւ ունիս «Կամք» շահելու, եւ «Կամքը» դեռ յաւելուածով․
Աւելի քան բաւական եմ ջըղայնացնելու համար քեզ միշտ,
Քու քաղցըր կամքիդ վըրայ այսպէս մէկ յաւելում պատճառելով։

Պիտի չուզե՞ս դուն, որուն կամքն է լայն այսպէս ու անսահման,
Որ մէկ անգամ զիջիս ծածկել քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ։
Պէ՞տք է որ կամքն ուրիշներու թըւի ուղիղ, շընորհալի,
Իսկ իմ կամքէն ոչինչ շողայ ընդունելի կամ վայելուչ։

Ծովը ամբողջ ջուր է, սակայն իր մէջ անձրեւ միշտ կ՚ընկալէ,
Եւ կ՚աւելցնէ առատօրէն իր պաշարին․ եւ այսպէս դուն,
«Կամքով» հարուստ, քու «Կամքին» վրայ թող աւելնայ
Մէկ կամք ինձմէ, լայն «Կամքը» քու աւելիով շատացնելու։

Թող չըսպաննեն ո՛չ անազնիւ կամ ո՛չ արդար աղաչողներ․
Միայն մէկի՛ վրայ մտածէ, եւ զիս ալ այդ մէկ «Կամքին» մէջ։


(132 Բ.) Ով կ՚ուզենայ թող ունենայ փափաքն անոր, դուն «Ուիլլն» ունիս,
Եւ «Ուիլլն» ունիս դուն շահելու, եւ «Ուիլլն» ունիս աւելիով․
Աւելի քան բաւական եմ ջըղայնացնելու համար քեզ միշտ,
Քաղցըր կամքիդ վըրայ այսպէս մէկ յաւելում պատճառելով։

Պիտի չուզե՞ս դուն, որուն կամքն է լայն այսպէս ու անսահման,
Որ մէկ անգամ զիջիս ծածկել քու կամքին մէջ կամքն իմ նաեւ։
Պէ՞տք է որ կամքն ուրիշներու թըւի ուղիղ, շընորհալի,
Իսկ իմ կամքէն ոչինչ շողայ ընդունելի կամ վայելուչ։

Ծովը ամբողջ ջուր է սակայն իր մէջ անձրեւ միշտ կ՚ընկալէ,
Եւ կ՚աւելցնէ առատօրէն իր պաշարին․ եւ այսպէս դուն,
«Ուիլլով» հարուստ, քու «Ուիլլին» վրայ աւելացուր
Մէկ կամք ինձմէ, լայն «Ուիլլը» քու աւելիով շատացնելու։

Անազնիւներ թող չըսպաննեն, եւ ո՛չ ալ արդար աղաչողներ․
Միայն մէկի՛ վրայ մտածէ, եւ զիս ալ այդ մէկ «Ուիլլին» մէջ։

136

If thy soul check thee that I come so near,
Swear to thy blind soul that I was thy Will,
And will thy soul knows is admitted there;
Thus far for love, my love-suit, sweet, fulfil.
Will will fulfil the treasure of thy love,
Ay, fill it full with wills, and my will one.
In things of great receipt with ease we prove
Among a number one is reckoned none:
Then in the number let me pass untold,
Though in thy store's account I one must be;
For nothing hold me, so it please thee hold
That nothing me, a something sweet to thee.
 
Make but my name thy love, and love that still,
And then thou lovest me for my name is Will.

(131 Ա.) Եթէ քու հոգիդ քեզ յանդիմանէ որ այնքան մօտիկ
Ես քեզի կուգամ, երդուէ՛ քու այդ կոյր հոգիիդ թէ ես
Քու «Կամքդ» էի, եւ կամքը այնտեղ, քու հոգիդ գիտէ,
Ընդունելի է․ այսքանը սիրոյ համար մի միայն,
Դարպաս իմ սիրոյս՝ քաղցըր, կատարեալ։
«Կամքը» պիտի քու գանձերը սիրոյ իրականացնէ․
Զայն ամբողջութեամբ լեցուր կամքերով, եւ իմ մէկ կամքս ալ
Աւելցընելով․ ըստացուած բազում բաներու շարքին
Դիւրին է փաստել թէ մէկ թիւն ոչինչ պիտի նկատուի։
                                                                      Թող այդ մեծաթիւ
Շարքին մէջէն ես անցնիմ աննըկատ, թէեւ ամբարիդ
Հաշիւներուն մէջ պիտի ես միայն մէկը նըկատուիմ․
Որովհետեւ զիս ոչինչ կը զըսպէ, թող քեզ հաճելի
Թըւի զըսպել զիս, զիս որ ոչինչ եմ, բայց քաղցր քեզ համար։

Անունըս սակայն ըրէ սէրը քու, եւ զայն միշտ սիրէ,
Ապա պիտի դուն զիս սիրես, քանզի «Կամք» է իմ անուն։


(131 Բ.) Եթէ քու հոգիդ քեզ յանդիմանէ որ այնքան մօտիկ
Ես քեզի կուգամ, երդուէ՛ քու այդ կոյր հոգիիդ թէ ես
Քու «Ուիլլին» էի․ եւ կամքը (Ուիլլն) այնտեղ, քու հոգիդ գիտէ,
Ընդունելի է․ այսքանը սիրոյ համար մի միայն,
Դարպաս իմ սիրոյս՝ քաղցըր, կատարեալ։
                                                                                  «Ուիլլին» պիտի քու
Գանձերը սիրոյ իրականացնէ․ ա՛լ, զայն լիովին
Լեցուր կամքերով, եւ իմ մէկ կամքս ալ աւելացնելով․
Ըստացուած բազում բաներու շարքին, դիւրին է փաստել
Թէ մէկ թիւն ոչինչ պիտի նկատուի։
                                                                      Թող այս մեծաթիւ
Շարքին մէջէն ես անցնիմ աննըկատ, թէեւ ամբարիդ
Հաշիւներուն մէջ պիտի ես միայն մէկը նըկատուիմ․
Որովհետեւ զիս ոչինչ կը զըսպէ, թող քեզ հաճելի
Թըւի զըսպել զիս, զիս որ ոչինչ եմ, բայց քաղցր քեզ համար։

Անունս սակայն ըրէ սէրը քու, եւ զայն միշտ սիրէ,
Ապա պիտի դուն սիրես զիս, քանզի անունս է «Ուիլլի»։

137

Thou blind fool, Love, what dost thou to mine eyes,
That they behold, and see not what they see?
They know what beauty is, see where it lies,
Yet what the best is take the worst to be.
If eyes, corrupt by over-partial looks,
Be anchored in the bay where all men ride,
Why of eyes' falsehood hast thou forged hooks,
Whereto the judgement of my heart is tied?
Why should my heart think that a several plot,
Which my heart knows the wide world's common place?
Or mine eyes seeing this, say this is not,
To put fair truth upon so foul a face?
 
In things right true my heart and eyes have erred,
And to this false plague are they now transferred.

(143) Ով դուն կոյր, խենթ Սէր, ըսէ՛, ի՞նչ կ՚ընես դուն իմ աչքերուն,
Անոնք կը նային, բայց իրենց տեսածն չեն տեսներ կարծես․
Գեղեցկութեան ի՛նչ լինելը գիտեն, գիտեն նաեւ թէ
Ուր կը գըտնըւի․ ինչ որ լաւագոյն է, սակայն, անոնք
Վատթարագոյնի հետ կը շըփոթեն։
                                                                      Միակողմանի
Շիլ նայուածքներով եղծըւած աչքերն եթէ խարըսխուած
Լինին ծոցին մէջ ուրկէ ամէն մարդ իր նաւը կ՚առնէ,
Ինչո՞ւ աչքերու խաբկանքին կապած ես դուն խարդախուած
Կեղծպատիր կարեր, որոնց դատաստանը նաեւ սրտիս
Կապուած կը մընայ։
                                          Ինչո՞ւ պէտք է որ սիրտըս մըտածէ
Այսպէս այլազան դաւերու մասին, լայն աշխարհին մէջ
Որոնց հասարակ տեղն իմ սիրտն գիտէ։ Եւ կամ իմ աչքերն
Ասոնք տեսնելով, ինչո՞ւ ըսեն թէ նպատակը չէ
Պարզ ճշմարտութիւնը տեղաւորել այսպիսի տըգեղ
Դէմքի մը վըրայ։ Սիրտըս ու աչքերս, արդար, ճըշմարիտ
Շատ բաներու մէջ սըխալ են դատած, եւ այժըմ խարդախ
Այս ժանտախտին են անոնք վերածուած։

138

When my love swears that she is made of truth,
I do believe her, though I know she lies,
That she might think me some untutored youth,
Unlearned in the world's false subtleties.
Thus vainly thinking that she thinks me young,
Although she knows my days are past the best,
Simply I credit her false-speaking tongue:
On both sides thus is simple truth suppressed.
But wherefore says she not she is unjust?
And wherefore say not I that I am old?
O, love's best habit is in seeming trust,
And age in love loves not t'have years told.
 
Therefore I lie with her, and she with me,
And in our faults by lies we flattered be.

(144) Սէրըս երբ կ՚երդնու թէ ճըշմարտութիւնն իսկ ինքն է ամբողջ,
Իր ըսածին ես հաւատք կ՚ընծայեմ, թէպէտ գիտեմ որ
Նա սուտ կը խօսի, նաեւ թէ կրնայ ան զիս նկատել
Անդաստիարակ մի երիտասարդ, անգէտ աշխարհի
Կեղծպատիր ու սուտ խորամանկութեանց։
                                                                                      Այսպէսով ի զուր
Կարծել տալով թէ երիտասարդի տեղ զիս կը դընէ,
Թէպէտեւ գիտէ լաւագոյն օրերս անցած են արդէն․
Կը գընահատեմ պարզապէս անոր սըտախօս լեզուն․
Երկու կողմէն ալ ճշմարտութիւնն է որ կը խափանուի։

Բայց ինչո՞ւ չ՚ըսեր թէ ինք արդար չէ, եւ ինչո՞ւ ես չեմ
Ըսեր թէ ծեր եմ։ Օ, ամենալաւ սիրոյ կերպարն է
Երեւնալ իբրեւ վըստահելի անձ, իսկ սիրոյ մէջ ալ
Տարիքն չի սիրեր որ մարդիկ հաշուեն իրեն տարիներն։

Ուստի ես իրեն, եւ ինքն ալ ինծի, այսպէս կը սըտենք,
Եւ մեր թերութեանց մէջ մենք սուտերով կը շողոքորթուինք։

139

O call not me to justify the wrong
That thy unkindness lays upon my heart;
Wound me not with thine eye but with thy tongue;
Use power with power, and slay me not by art.
Tell me thou lov'st elsewhere; but in my sight,
Dear heart, forbear to glance thine eye aside;
What need'st thou wound with cunning when thy might
Is more than my o'erpressed defense can bide?
Let me excuse thee: 'Ah, my love well knows
Her pretty looks have been mine enemies,
And therefore from my face she turns my foes,
That they elsewhere might dart their injuries.'
 
Yet do not so, but since I am near slain,
Kill me outright with looks, and rid my pain.

(145) Օ, մի՛ կանչեր զիս, արդարացնելու համար սխալն այն
Որ սրտիս վըրայ կը բեռցընէ քու անազնըւութիւնդ․
Մի՛ վիրաւորեր զիս քու աչքերով, այլ քու լեզուով․
Դուն ուժի դէմ ուժ փորձէ գործածել, մի՛ զիս ըսպաններ
Նենգ միջոցներով։
                                      Ըսէ՛ թէ ուրիշը դուն կը սիրես,
Բայց ըզգուշացիր իմ ներկայութեան, ով սիրտ սիրելի,
Աչքովդ ուրիշ կողմ ակնարկ նետելէ․ ի՞նչ պէտք ունիս դուն
Խորամանկութեամբ վիրաւորելու, երբ քու զօրութիւնդ
Աւելի է քան ինչ որ ես կրնամ տոկալ՝ չափազանց
Ինքզինքս պաշտպանել իսկ եթէ փորձեմ։
                                                                                  Թոյլ տուր դուն ինծի
Որ քեզ չըքմեղեմ․ սէրըս լաւ գիտէ թէ անոր քընքուշ
Նայուածքները իմ թըշնամիներս են, եւ հետեւաբար
Հակառակորդներս ան կը հեռացնէ ներկայութենէս,
Որպէս զի անոնք ուրիշ կողմ իրենց վիրաւորանքի
Նետերն արձակեն։
                                      Սակայն եւ այնպէս, մի՛ ըներ այդպէս,
Բայց քանի որ ես գրեթէ ըսպաննուած կը մընամ այսպէս,
Ուղղակիօրէն ըսպաննէ դուն զիս քու նայուածքներով,
Եւ զիս այդպէսով դուն ձերբազատէ իմ խոր ցաւերէն։

140

Be wise as thou art cruel, do not press
My tongue-tied patience with too much disdain,
Lest sorrow lend me words, and words express
The manner of my pity-wanting pain.
If I might teach thee wit, better it were,
Though not to love, yet, love, to tell me so -
As testy sick men, when their deaths be near,
No news but health from their physicians know.
For if I should despair, I should grow mad,
And in my madness might speak ill of thee;
Now this ill-wresting world is grown so bad,
Mad slanderers by mad ears believed be,
 
That I may not be so, nor thou belied,
Bear thine eyes straight, though thy proud heart go wide.

(138) Եղիր իմաստուն, անգութ ես ինչպէս․ շատ անարգալից
Վերաբերմունքով մի՛ գըրգռեր իմ համր, զըսպըւած
Լեզուս եւ անոր լուռ համբերութիւն․ վիշտը որպէս զի
Փոխ չըտայ բառեր, եւ բառե՛ր՝ որոնք նըկարագիրով
Պոռթկուն լինելով, պիտ արտայայտեն իմ գութ-պահանջող
Ցաւն ու իր կերպարն։
                                            Եթէ կարենամ քեզ սովորեցնել
Սըրամտութիւն, երանի լինէր այդ ոչ անպայման
Սիրելու մասին, այլ սիրոյ որ ինձ յայտնէիր, ինչպէս
Շատ դիւրագրգիռ հիւանդներ որոնք մահուան են մօտիկ,
Եւ կ՚ուզեն լըսել ո՛չ մէկ ուրիշ լուր իրենց բժիշկէն,
Բացի մի միայն առողջութենէն։
                                                               Որովհետեւ ես
Թէ յուսահատիմ, պիտի զայրանամ, եւ իմ զայրոյթին
Մէջ գուցէ խօսիմ գէշ բան քու մասին․ իմա չար-կորզող
Աշխարհը այնքան վատթարացած է, խենթ զըրպարտողներ
Խեւ ականջներու միջոցաւ միայն հաւատալ կուտան։

Որպէս զի չըլլամ ես այդպէս, եւ կամ դուն ալ չը խաբուիս
Աչքըդ ուղիղ պահէ, թէ իսկ՝ քու հըպարտ սիրտըդ բռնես լայն։

141

In faith, I do not love thee with mine eyes,
For they in thee a thousand errors note,
But 'tis my heart that loves what they despise,
Who in despite of view is pleased to dote.
Nor are mine ears with thy tongue's tune delighted,
Nor tender feeling to base touches prone,
Nor taste, nor smell, desire to be invited
To any sensual feast with thee alone;
But my five wits nor my five senses can
Dissuade one foolish heart from serving thee,
Who leaves unswayed the likeness of a man,
Thy proud heart's slave and vassal wretch to be.
 
Only my plague thus far I count my gain,
That she that makes me sin awards me pain.

(142) Իրաւ կ՚ըսեմ ես, քեզ իմ աչքերով չեմ սիրեր երբեք,
Քու մէջըդ անոնք հազար սխալներ կը մատնանշեն,
Բայց իմ սիրտն է որ կը սիրէ ինչ որ անոնք կ՚անգոսնեն,
Եւ տեսնըւածին հակառակ գոհ է սիրոյ զեղումով։

Ո՛չ իմ ականջներն կը հըրճուին լեզուիդ եղանակներէն,
Ո՛չ նուրբ ըզգացում՝ ըստոր հըպումի կը հակամիտի,
Ո՛չ համտեսելիք, ո՛չ հոտոտալիք, կը ցանկան հրաւէր
Ըստանալ քեզ հետ զգայարանական հաճոյքի համար
Մինակ մընալու։ 
                                  Ո՛չ իմ բոլոր հինգ ըզգայարանքներս,
Եւ ո՛չ ալ իմ հինգ ըզգայնութիւններս կարող են մէկ խենթ
Սիրտ տարհամոզել քեզ ծառայելէ․ դուն անազդեցիկ
Մարդ մը կը թողուս քու հըպարտ սրտիդ ըստրուկն ու գերին
Դառնալու, նաեւ թըշուառանալու։
                                                                    Համաճարակն իմ
Ցայժըմ մի միայն կը նըկատեմ շահ, զի այն որ ինծի
Մեղանչել կուտայ, զիս կը վարձատրէ այս ցաւը տալով։

142

Love is my sin, and thy dear virtue hate,
Hate of my sin, grounded on sinful loving.
O but with mine compare thou thine own state,
And thou shalt find it merits not reproving,
Or if it do, not from those lips of thine,
That have profaned their scarlet ornaments,
And seal'd false bonds of love as oft as mine,
Robbed others' beds' revenues of their rents.
Be it lawful I love thee, as thou lov'st those
Whom thine eyes woo as mine importune thee:
Root pity in thy heart, that when it grows
Thy pity may deserve to pitied be.
 
If thou dost seek to have what thou dost hide,
By self-example mayst thou be denied.

(137) Սէրը մեղքն է իմ, եւ ատելութիւնն էր քու թանկագին
Առաքինութիւն, խոր ատելութիւն իմ մեղքին հանդէպ,
Մեղսալից սիրոյ վըրայ հիմնըւած. բայց իմ կացութեան
Հետ փորձէ սակայն բաղդատել նաեւ քու իսկ կացութիւն,
Եւ պիտի գտնես թէ իմն արդարեւ չէ՛ իսկ արժանի
Յանդիմանութեան, կամ եթէ՛ իսկ է', ոչ քու շըրթներէն,
Որոնք պըղծած են իրենց շառագոյն շըպար, զարդարանք,
Որոնք կընքած են սիրոյ կեղծ կապեր, նոյն յաճախութեամբ
Որ ես եմ կընքած, եւ ուրիշներու անկողիններու
Եկամուտներու վարձքերն կողոպտած:
                                                                            Կը սիրեմ ես քեզ,
Թէ թոյլատըրուի, այնպէս ինչպէս դուն կը սիրես անոնք
Որոնց հետ աչքերդ կը սիրաբանեն, ինչպէս իմ աչքերն
Քեզ կը թախանձեն: Արմատաւորէ՛ գութը սրտիդ մէջ,
Որպէս զի երբ ան աճի ու մեծնայ, գութըդ արժանի
Դառնայ իրապէս խանդաղատանքի:
                                                                        Եթէ դուն իրաւ
Կը փընտըռես ա՛յն՝ ինչ դուն կը ծածկես, քու իսկ անձնական
Այդ օրինակին համար կ՚ուզեմ որ մերժըւած մընաս!

143

Lo, as a careful housewife runs to catch
One of her feathered creatures broke away,
Sets down her babe and makes all swift dispatch
In pursuit of the thing she would have stay,
Whilst her neglected child holds her in chase,
Cries to catch her whose busy care is bent
To follow that which flies before her face,
Not prizing her poor infant's discontent:
So runn'st thou after that which flies from thee,
Whilst I, thy babe, chase thee afar behind;
But if thou catch thy hope, turn back to me,
And play the mother's part, kiss me, be kind:
 
So will I pray that thou mayst have thy Will,
If thou turn back, and my loud crying still.

(133 Ա.) Ինչպէս հոգածու ըզգոյշ տանտիկին մը՝ հետապնդող
Բռնելու համար մէկն իր փետրաւոր արարածներէն՝
Փախած, կորսըւած, իր մանուկը վար կը դնէ գըրկէն
Արագ վազելու, հետապնդելու ինչ որ պիտի ինք
Ուզէր որ իր մօտ մընար անկորուստ։
                                                                         Մինչդեռ իր լըքուած
Երեխան՝ զինք ետ պահել ուզելով հետապնդումէն,
Կուլայ բռնելու իր մայրն մտազբաղ, որուն միակ հոգն
Է հետապնդել այն որ կը թըռչի իր աչքին առջեւ,
Անտեսելով խեղճ իր երեխային կանչը ցաւագին։

Այսպէս նաեւ դուն կը հետապնդես այն որ կը թըռչի
Քեզմէ միշտ հեռու, մինչ քու երեխան՝ ե՛ս, կը հալածեմ
Քեզ շատ հեռուէն։ Բայց թէ յուսացածըդ բռնել կարենաս,
Դարձի՛ր ետ ինծի, եւ մօր դերն խաղայ, համբուրէ՛ դուն զիս,
Եւ եղի՛ր ազնիւ։
                                Այսպէս պիտի ես աղօթեմ որ դուն
«Կամքըդ» ունենաս, եթէ պատահի որ վերադառնաս,
Քու վերադարձովդ իմ բարձրաղաղակ լացըս հանդարտի։


(133 Բ.) Ինչպէս հոգածու ըզգոյշ տանտիկին մը հետապնդող
Բռնելու համար մէկն իր փետրաւոր արարածներէն՝
Փախած, կորսըւած, իր մանուկը վար կը դնէ գըրկէն
Արագ վազելու, հետապնդելու ինչ որ պիտի ինք
Ուզէր որ իր մօտ մընար անկորուստ։
                                                                         Մինչդեռ իր լըքուած
Երեխան՝ զինք ետ պահել ուզելով հետապնդումէն,
Կուլայ բռնելու իր մայրն մտազբաղ, որուն միակ հոգն
Է հետապնդել այն որ կը թըռչի իր աչքին առջեւ,
Անտեսելով խեղճ իր երեխային կանչը ցաւագին։

Այսպէս նաեւ դուն կը հետապնդես այն որ կը թըռչի
Քեզմէ միշտ հեռու, մինչ քու երեխան՝ ե՛ս, կը հալածեմ
Քեզ շատ հեռուէն։ Բայց թէ յուսացածըդ բռնել կարենաս,
Դարձի՛ր ետ ինծի, եւ մօր դերն խաղայ, համբուրէ՛ դուն զիս,
Եւ եղի՛ր ազնիւ։
                                Այսպէս պիտի ես աղօթեմ որ դուն
«Ուիլլ» ունենաս, եթէ պատահի որ վերադառնաս,
Քու վերադարձովդ իմ բարձրաղաղակ լացըս հանդարտի։

144

Two loves I have, of comfort and despair,
Which like two spirits do suggest me still:
The better angel is a man right fair;
The worser spirit a woman coloured ill.
To win me soon to hell, my female evil
Tempteth my better angel from my side,
And would corrupt my saint to be a devil,
Wooing his purity with her foul pride.
And whether that my angel be turned fiend
Suspect I may, but not directly tell,
But being both from me, both to each friend,
I guess one angel in another's hell.
 
Yet this shall I ne'er know, but live in doubt,
Till my bad angel fire my good one out.

(153) Իմ մէջըս ունիմ ես երկու սէրեր՝ քաջալերութեան
Եւ վըստահութեան, որոնք ինծի միշտ խըրատ, թելադրանք
Կը բաշխեն նըման զոյգ ոգիներու. լաւ, բարի հրեշտակն
Մարդ մըն է իրօք ուղիղ եւ արդար, իսկ վատթար ոգին
Կին մըն է շատ գէշ գոյնով շըպարուած:
                                                                             Զիս շուտով դժոխք
Հըրապուրելու համար՝ իմ այս էգ չար ոգին թըշուառ,
Իմ բարի հրեշտակն իմ քովէն հեռու մեղքի փորձութեան
Քաշել կը փորձէ, եւ եթէ կրնայ՝ իմ սուրբը պիտի
Ան ապականէ, որ հըրէշ դառնայ, հըրապուրելով
Սըրբութիւնն անոր, իր կեղծ, գարշելի հըպարտութիւնով:
Թէ արդեօ՞ք հրեշտակս պիտի վերածուի հըրէշ սատանի,
Կըրնամ կասկածիլ, բայց ոչ ուղղակի արտայայտըւիլ.
Բայց քանի անոնք երկուքն ինձմէ են, եւ իրարու հետ
Բարեկամ, ընկեր իւրաքանչիւրն են, կ՚երեւակայեմ
Թէ ինչպէ՞ս հրեշտակ մը կրնայ ապրիլ ուրիշ հրեշտակի
Մը դժոխքին մէջ:
                                    Բայց այս ես երբեք պիտի չը գիտնամ,
Եւ կասկածի մէջ պիտի ես ապրիմ, մինչեւ որ իմ չար
Հըրեշտակըս դո՛ւրս վըտարէ իմ լա՛ւ հրեշտակըս բարի:

 

145

Those lips that Love's own hand did make
Breathed forth the sound that said 'I hate'
To me that languish'd for her sake;
But when she saw my woeful state,
Straight in her heart did mercy come,
Chiding that tongue that ever sweet
Was used in giving gentle doom,
And taught it thus anew to greet:
'I hate' she altered with an end,
That follow'd it as gentle day
Doth follow night, who like a fiend
From heaven to hell is flown away;
 
'I hate' from hate away she threw,
And saved my life, saying 'not you'.

(127) Շըրթունքներն այն որոնք Սիրոյ ձեռքերովն իսկ ըստեղծուեցան
Շըրշընջացին այնպիսի խոր ձայն մ՚որ ըսաւ թէ, «Կ՚ատեմ ես»․
Եւ այդ ինծի՛՝ որ իր սիրոյն կը հիւծէի կարօտագին։
Բայց երբ տեսաւ ան ողբալի կացութիւնն իմ, գութն իր սրտին
Մէջ ուղղակի տեղն իր գըտաւ, սաստելով այն քաղցրաբարբառ
Լեզո՛ւն՝ որով սովոր էր ան ազնիւ կերպով տալ դատակնիք․
Այսպէս անոր ան սորվեցուց նոր ի նորոյ ողջունելու։

«Ես կ՚ատեմ» խօսքն այնպէս փոխեց գիտակցօրէն, ինչպէս քընքուշ
Օրն արդարեւ կը յաջորդէ մութ գիշերին, որ դէպ դըժոխք
Շըպըրտուեցաւ սատանին պէս արտաքսուելով լոյս երկինքէն։

Ատելութեան գըրկէն հեռո՛ւ՝ ան «կ՚ատեմ ես» խօսքը նետեց,
Եւ փըրկեց իմ կեանքն՝ ըսելով․ «Բայց ո՛չ թէ քեզ»։

146

Poor soul, the centre of my sinful earth,
[ ] these rebel powers that thee array
Why dost thou pine within and suffer dearth,
Painting thy outward walls so costly gay?
Why so large cost, having so short a lease,
Dost thou upon thy fading mansion spend?
Shall worms, inheritors of this excess,
Eat up thy charge? Is this thy body's end?
Then soul, live thou upon thy servant's loss,
And let that pine to aggravate thy store;
Buy terms divine in selling hours of dross;
Within be fed, without be rich no more:
 
So shall thou feed on Death, that feeds on men,
And Death once dead, there's no more dying then.

(154) Ով դուն խեղճ հոգի, դուն իմ մեղաւոր աշխարհին կեդրոն,
Այս ըմբոստ ուժերն որոնք քեզ այսպէս կը գեղազարդեն,
Ինչո՞ւ ներսիդիդ կարօտ կը քաշես եւ կը տառապիս
Նըւազութենէն, պատերդ արտաքին եւ առ երեւոյթ
Շըռայլ ներկելով, պըճնազարդելով։
                                                                       Ինչո՞ւ մեծագին
Ծախսերն այս ընել, այսքան կարճատեւ պայմանաժամով,
Քու թառամելիք ապարանքիդ վրայ։ Մի՞թէ որդերուն՝
Ժառանգորդներուն այս շըռայլութեան, որոնք պիտ լափեն
Աւանդըդ այս մեծ։ Նպատա՞կն է այս քու ճոխ մարմինիդ։

Ուրեմն, ո՛վ հոգի, ապրէ՛ ծառայիդ կորուստին հաշւոյն,
Եւ կարօտը քու թող որ կործանէ շըտեմարաններդ․
Գընէ՛ երկնային համաձայնագրեր՝ ծախելով ժամեր աւելցուքներու․
Ներսէդ սընանի՛ր․ արտաքնապէս մի՛ այլեւս հրապուրեր։

Այսպէս պիտի դուն սընանիս Մահով, որը իր կարգին
Մարդով կը սընանի․ եւ մէկ անգամ որ Մահը կը մեռնի,
Այլեւըս մեռնիլ չը կայ այնուհետ։

147

My love is as a fever, longing still
For that which longer nurseth the disease,
Feeding on that which doth preserve the ill,
Th'uncertain sickly appetite to please.
My reason, the Physician to my love,
Angry that his prescriptions are not kept,
Hath left me, and I desperate now approve,
Desire is death, which Physic did except.
Past cure I am, now Reason is past care,
And frantic mad with evermore unrest,
My thoughts and my discourse as madmen's are,
At random from the truth vainly expressed:
 
For I have sworn thee fair, and thought thee bright,
Who art as black as hell, as dark as night.

(150) Սէրըս նըման է ջերմախտի տենդին, միշտ ցանկանալով
Անոր որ երկար աւելի կարող է սընուցանել
Ախտն հիւանդութեան, կերակըրուելով այն բանով միայն
Որոնք աւելի հիւանդութիւնն է որ կը պահպանեն,
Հաճոյացնելու համար անորոշ, նաեւ ախտաւոր
Ախորժակ մարդուն։
                                         Իսկ պատճա՞ռը իմ՝ բժի՛շկը սիրոյս,
Զայրացած այնքան որ իր դեղագրեր չեն գործադրուեր,
Թողլըքեր է զիս, եւ ես յուսահատ կը հաստատեմ արդ
Ցանկանալն մահ է, զոր բժշկութիւնը կը բացառէ։

Անբուժելի եմ․ այլեւս անտեղի է հոգածութեան
Պատճառ որոնել, եւ խելացընոր ու միշտ անհանդարտ
Այսպէս կեանք ապրիլ․ իմ մտածումներ, խօսակցութիւններս,
Խենթի, յիմարի միայն յատուկ են, առանց խորհելու
Ճըշմարտութենէն խօսիլ փորձելով։
                                                                       Որովհետեւ ես
Երդուեր եմ որ դուն գեղեցիկ ես միշտ, եւ խորհեր եմ թէ
Ուշիմ ես այնքան, մինչդեռ դուն սեւ ես դժոխքի նըման,
Խաւարամած ես ինչպէս մութ գիշեր։

148

O me! what eyes hath love put in my head,
Which have no correspondence with true sight?
Or, if they have, where is my judgement fled,
That censures falsely what they see aright?
If that be fair whereon my false eyes dote,
What means the world to say it is not so?
If it be not, then love doth well denote
Love's eye is not so true as all men's: no,
How can it? O how can love's eye be true,
That is so vexed with watching and with tears?
No marvel then, though I mistake my view:
The sun itself sees not till heaven clears.
 
O cunning love, with tears thou keep'st me blind,
Lest eyes, well seeing, thy foul faults should find.

(149) Վա՛յ ինձ․ ի՛նչ աչքեր սէրը զետեղած է իմ գլխուս մէջ,
Որոնք ճշմարիտ իրողութեան հետ հաղորդակցութեան
Ո՛չ մէկ կապ ունին․ կամ եթէ ունին, իմ դատողութիւնն
Ո՞ւր է խոյս տըւեր, որ անճըշտօրէն կը պախարակէ
Ինչ որ անոնք ճիշտ, ուղիղ կը տեսնեն։
                                                                            Եթէ գեղեցիկ,
Ճշմարիտ է այն որուն վըրայ իմ խարդախուած աչքերս
Լոկ կը խենթենան, ի՞նչ արժէք ունի, աշխարհն իսկ ըսէք
Թէ այդ այդպէս չէ։ Եթէ այդպէս չէ, սէրն ուրեմըն լաւ
Կը վըկայէ թէ Սիրոյ աչքն այնքան ալ ճշմարիտ չէ,
Աչքերը ինչպէս բոլոր մարդերուն։
                                                                  Ո՛չ, ինչպէ՞ս կրնայ
Օ՛, ինչպէ՞ս կրնայ Սիրոյ աչքն արդար լինել երբ այնքան
Ընկճըւած է ան անդուլ հսկելէն եւ արտասուելէն։
Ինչո՞ւ զարմանալ իմ տեսածըս երբ ես կը շըփոթեմ․
Արեւը անգամ, մինչեւ որ երկինքը պայծառանայ,
Տեսնել չի կարող։
                                    Ո՛վ խորամանկ Սէր, արցունքներով դուն
Զիս կոյր կը պահես, որպէս զի չըլլայ թէ լաւ տեսնելով
Աչքերս քու տըգեղ յանցանքներն գտնեն։

149

Canst thou, O cruel, say I love thee not,
When I against myself with thee partake?
Do I not think on thee, when I forgot
Am of myself, all tyrant for thy sake?
Who hateth thee that I do call my friend?
On whom frown'st thou that I do fawn Upon?
Nay, if thou lour'st on me, do I not spend
Revenge upon myself with present moan?
What merit do I in myself respect
That is so proud thy service to despise,
When all my best doth worship thy defect,
Commanded by the motion of thine eyes?
 
But, love, hate on, for now I know thy mind:
Those that can see thou lov'st, and I am blind.

(146) Ով անգութ, ըսէ՛, կրնա՞ս ըսել թէ ես քեզ չեմ սիրեր,
Երբ ինքզինքիս դէմ քեզ հետ ես այսպէս կը հաղորդակցիմ։
Քու մասի՞ն չէ որ ես կը մտածեմ, երբ ես կը մոռնամ
Թէ ամբողջովին ինքըս բռնակալ դարձեր եմ այսպէս
Միայն քու սիրոյն։
                                     Ո՞վ է ան որ քեզ կ՚ատէ, եւ ես զայն
Բարեկամ կոչեմ․ ո՞վ է ան որուն երբ խոժոռ նայիս՝
Ես շողոքորթել կրնամ փորձըւիլ․ ոչ միայն այսչափ,
Այլ երբ զայրացած աչքերդ պըռստես, մի՞թէ ինքզինքէս
Վըրէժ չե՞մ լուծեր ներկայ իսկ ողբով։
                                                                       Ես իմ մէջըս ի՞նչ
Իբրեւ արժանիք կը գերադասեմ, որ այնքան հըպարտ
Դառնայ, եւ ուզէ արհամարհել քեզ ծառայելն անգամ,
Երբ իմ լաւագոյնն ամբողջ կը պաշտէ քու թերութիւնն իսկ,
Հըրահանգըւած քու այդ աչքերուն ամէն շարժումէն։

Բայց դուն, իմ աղուոր, շարունակէ՛ դուն ատել, քանզի ես
Քու միտքըդ հիմա գիտեմ, կը ճանչնամ․ ովքեր որ կրնան
Տեսնել, դուն զանոնք իրաւ կը սիրես, կոյր չեմ սակայն ես։

150

O, from what pow'r hast thou this pow'rful might
With insufficiency my heart to sway,
To make me give the lie to my true sight,
And swear that brightness doth not grace the day?
Whence hast thou this becoming of things ill,
That in the very refuse of thy deeds
There is such strength and warrantise of skill
That, in my mind, thy worst all best exceeds?
Who taught thee how to make me love thee more
The more I hear and see just cause of hate?
O, though I love what others do abhor,
With others thou shouldst not abhor my state.
 
If thy unworthiness raised love in me,
More worthy I to be beloved of thee.

(151) Օ՛, դուն ո՞ր ուժէն ունիս այն հըզօր զօրութիւնն ուժի,
Քու անբաւական այս կարողութեամբ սրտիս տիրելու,
Իրաւ տեսածիս սուտ հանել տալու, երդում ընելու
Որ օդը պայծառ շընորհ չի բերեր այս ցերեկ օրուան։

Այս գէշ բաներու յարմարիլդ ուրկէ՞, որ արարքներուդ
Դիրտ աւելցուքին մէջ մինչեւ անգամ այնպիսի ուժ կայ
Եւ ճարպիկութեան ապահովութիւն, որ իմ մտքին մէջ
Քու վատթարագոյնը լաւագոյնն իսկ կը գերազանցէ։

Ո՞վ քեզ սորվեցուց ինչպէ՛ս ըստիպել որ քեզ աւելի
Ես սիրել ուզեմ, որքան աւելի տեսնեմ ու լըսեմ
Իրաւ պատճառներ քեզի ատելու։ Օ, հակառակ որ,
Ես կը սիրեմ ա՛յն՝ որմէ կը զզուին, կ՚ատեն ուրիշներ,
Ուրիշներու հետ իմ վիճակըս դուն պէտք չէ որ ատես։

Անարժանութիւնդ իմ մէջ եթէ սէր այսպէս արթնցուց,
Ես աւելիով արժանի եմ միշտ քեզմէ սիրուելու։

151

Love is too young to know what conscience is,
Yet who knows not conscience is born of love?
Then, gentle cheater, urge not my amiss,
Lest guilty of my faults thy sweet self prove.
For, thou betraying me, I do betray
My nobler part to my gross body's treason:
My soul doth tell my body that he may
Triumph in love; flesh stays no farther reason;
But rising at thy name doth point out thee
As his triumphant prize. Proud of this pride,
He is contented thy poor drudge to be,
To stand in thy affairs, fall by thy side.
 
No want of conscience hold it that I call
Her 'love' for whose dear love I rise and fall.

(130) Սէրն երիտասարդ է շատ՝ գիտնալու ի՞նչ է խըղճմտանք,
Բայց ո՞վ չի գիտեր խըղճմտանքն ինքնին ծընունդն է սիրոյ:
Ուրեմըն ո՛վ դուն՝ մարդասէր խաբող, սխալիս վըրայ
Դուն մի՛ ծանրանար, որպէս զի չըլլայ թէ իմ սխալներս
Քաղցըր անձիդ դէմ փաստեր յանցանքի իբրեւ գործածուին:
Զի թէ զիս դըժես, իմ ազնըւագոյն մասը ես մատնած
Կ՚ըլլամ անճոռնի իմ այս մարմինիս դաւաճանութեան:

Հոգիս մարմինիս կ՚ըսէ թէ գուցէ ինքը սիրոյ մէջ
Կը յաղթանակէ. մարմինն աւելի տրամաբանութիւն
Գործածել չունի, բացի անունիդ ձայնը երբ լըսէ
Ոտքի կը կանգնի եւ քեզ մատնանիշ կ՚ընէ մի միայն
Իբր իր յաղթութեան մըրցանակ շահած. այս հըպարտութեամբ
Հըպարտանալով, գոհ է կոչուելու խեղճ ըստրուկը քու,
Արարքներուդ մօտ կանգնած մընալու, կողքիդ իյնալու:

Ոչ մէկ խղճի խայթ որ զինք կը կոչեմ «իմ սէրըս», որուն
Թանկագին սիրոյն համար անվարան կը կանգնիմ, կ՚իյնամ:

152

In loving thee thou know'st I am forsworn,
But thou art twice forsworn, to me love swearing:
In act thy bed-vow broke, and new faith torn
In vowing new hate after new love bearing.
But why of two oaths' breach do I accuse thee,
When I break twenty? I am perjured most,
For all my vows are oaths but to misuse thee,
And all my honest faith in thee is lost,
For I have sworn deep oaths of thy deep kindness,
Oaths of thy love, thy truth, thy constancy,
And to enlighten thee gave eyes to blindness,
Or made them swear against the thing they see:
 
For I have sworn thee fair, more perjured eye,
To swear against the truth so foul a lie.

(136) Դուն գիտես որ ես երդըմնադրուժ եմ քեզ սիրելու մէջ,
Բայց դուն կրկնակի երդըմնադրուժ ես, ինձ սէր երդուելով.
Գործքով անկողնոյ երդումդ դըժեցիր, եւ բըռբատեցիր
Հաւատքը քու նոր, նոր սէր ծընելէ յետոյ ուխտելով
Նոր ատելութիւն:
                                    Բայց քեզի ինչո՞ւ երկու երդումի
Դըժումով միայն ես կ՚ամբաստանեմ, երբ ես քըսանով
Երդըմնադրուժ եմ: Եւ ամէնէն շատ սուտ եմ երդուընցեր,
Որովհետեւ իմ ուխտերը ամբողջ երդումներ են քեզ
Չարաշահելու համար մի միայն, եւ ամբողջ պարկեշտ
Հաւատքըս քու մէջ կորսնցուցած եմ:
                                                                         Որովհետեւ ես
Երդուած եմ խորունկ ուխտերով՝ քու խոր սիրոյ շընորհին
Անունով միայն. երդումներ սիրոյդ, քու ճշմարտութեան,
Հաւատարմութեանդ վըրայ յոյս դըրած, եւ դեռ աւելին,
Լուսաբանելու համար քեզ՝ աչքերն բացի կոյրերու,
Կամ անոնց երդնուլ տըւի հակառակ իրենց տեսածին:
Որովհետեւ ես երդում եմ ըրած՝ գեղեցիկ ես դուն.
Ամէնէն շատ ե՛ս սուտ եմ երդուընցեր, ճըշմարտութեան դէմ
Երդում ընելով այսքան ըստորին սուտի անունով:

153

Cupid laid by his brand, and fell asleep:
A maid of Dian's this advantage found,
And his love-kindling fire did quickly steep
In a cold valley-fountain of that ground;
Which borrowed from this holy fire of Love
A dateless lively heat, still to endure,
And grew a seething bath, which yet men prove
Against strange maladies a sovereign cure.
But at my mistress' eye Love's brand new fired,
The boy for trial needs would touch my breast;
I, sick withal, the help of bath desired,
And thither hied, a sad distempered guest;
 
But found no cure: the bath for my help lies
Where Cupid got new fire - my mistress' eyes.

(147) Ան՝ սիրոյ աստուած՝ Քիւփիտ, իր ջահին քով ընկողմանած
Մըրափեց ի քուն․ օգտըւելով այս պատեհութենէն,
Մէկը կոյսերէն միւս աստուածուհւոյն՝ Դիան-Անահիտ,
Այդ սէր-առկայծող կըրակը անոր փութով մըխըրճեց
Լեռնամէջ հովտին նոյն տեղւոյն վըրայ պաղ աղբիւրին մէջ,
Որով փոխ առաւ սրբազնամաքուր Սիրոյ կըրակէն
Թէ՛ անժամանակ եւ թէ՛ կենսալիր ուժեղ ջերմութիւն,
Յաւերժ դիմացող, որ վերածուեցաւ եռուն բաղնիքի,
Եւ որուն մասին դեռ կը վկայեն մարդիկ թէ ինչպէս
Շատ տարօրինակ հիւանդութեանց դէմ ան արքայական
Աղբիւր է բուժման։
                                       Բայց իմ սիրուհւոյս աչքին դատումով,
Սէրն ամբողջովին նոր վառուած ջահ է, եւ փորձի համար
Տղան իմ կուրծքին հըպիլ անպայման պիտ՝ պարտաւորուէր․
Սակայն եւ այնպէս, ես հիւանդացած, կարիքն ըզգացի
Այդ բաղանիքին, եւ ըշտապեցի այնտեղ ուղղըւիլ,
Իբրեւ տըրտում հիւր եւ անտրամադիր։
                                                                              Այնտեղ չը գըտայ
Սակայն ես դարման․ ինծի դարմանող եւ ինձ օգտակար
Բաղնիքն լոկ այնտեղ կը գըտնըւէր, ուր Քիւփիտն ըստացաւ
Բըռնկող նոր հուրն, որ իմ սիրուհւոյս աչքերն ունէին։

154

The little Love-god lying once asleep,
Laid by his side his heart-inflaming brand,
Whilst many nymphs that vowed chaste life to keep
Came tripping by; but in her maiden hand
The fairest votary took up that fire
Which many legions of true hearts had warmed;
And so the General of hot desire
Was, sleeping, by a virgin hand disarmed.
This brand she quenched in a cool well by,
Which from Love's fire took heat perpetual,
Growing a bath and healthful remedy,
For men diseased; but I, my mistress' thrall,
 
Came there for cure and this by that I prove,
Love's fire heats water, water cools not love.

(129) Փոքրիկ Սէր-Աստուածն օր մ՚երբ ի քուն էր, կողքին զետեղեց
Սիրտ-այրող ջահն իր, մինչ բազում քընքուշ յաւերժահարսեր,
Որոնք ուխտ առած էին անարատ կեանք մը ապրելու,
Եկան իր քովէն անցնիլ սահելով։
                                                                Բայց է՛ն գեղանին
Այդ ուխտեալներէն առաւ կուսական իր ձեռքերուն մէջ
Հուրն այդ բոցավառ, որ բըռնկած էր բազում լեգէոններ
Իրաւ սրտերու․ ահա այդպէսով հըրամանատարն
Կրակոտ ցանկութեան, ձեռքն իր զինաթափ, կը նընջէր կողքին
Ջըրահարս կոյսին, որ բոցն այս մարեց այնտեղ մօտակայ
Սառ ջըրհորին մէջ, որ յաւերժական ջերմութիւն առաւ
Սիրոյ-կըրակէն, զայն վերածելով թէ՛ բաղանիքի,
Ե՛ւ հիւանդ մարդոց համար դարմանի եւ բուժիչ դեղի։

Բայց ես, որ գերին եմ իմ սիրուհւոյն, բուժուելու եկայ,
Եւ այս ես անով կ՚ապացուցանեմ, որ սիրոյ կըրակն
Ջուրը կը տաքցնէ, ջուրը սակայն չի՛ սէրը սառեցներ։